Αρχαιογενετική μελέτη αποκάλυψε ότι οι ΓΑΤΕΣ ΕΞΗΜΕΡΩΘΗΚΑΝ από τους αγρότες πριν από 10.000 χρόνια, κατά τη Νεολιθική εποχή, στη Μέση Ανατολή και εξαπλώθηκαν στην Ανατολική Μεσόγειο και στην Ευρώπη (πριν από το 4.400 π.Χ.). Αργότερα, με δεύτερο κύμα, εξαπλώθηκαν Αιγυπτιακές γενεαλογικές γραμμές γάτας σε όλο τον γνωστό κόσμο μετά τον 5ο αιώνα μ.Χ.
Η γάτα είναι σημαντική για τις ανθρώπινες κοινωνίες ως παράγοντας ελέγχου τρωκτικών, αντικείμενο συμβολικής αξίας και ζώο συντροφιάς, αλλά λίγα είναι γνωστά για τη διαδικασία εξημέρωσής της και την ανθρωπογενή διασπορά της. Σήμερα στη γη ζουν 5 υποείδη αγριόγατου του είδους Felis silvestris. Οι σκελετοί τους είναι παρόμοιοι και δεν διακρίνονται από αυτόν της οικιακής γάτας. Ως αποτέλεσμα, είναι αδύνατο, με βάση μορφολογικά γνωρίσματα, να διαπιστωθεί ποιο από αυτά τα υποείδη εξημερώθηκε σε ένα μακρινό παρελθόν. Διεθνής ερευνητική ομάδα (The palaeogenetics of cat dispersal in the ancient world. Nature Ecology & Evolution, 2017; 1 (7): 0139) μελέτησε το DNA από οστά, δόντια, δέρμα και τρίχες από 200 γάτες που βρέθηκαν σε αρχαιολογικούς χώρους της Εγγύς Ανατολής, της Αφρικής και της Ευρώπης.
Η ανάλυση DNA αποκάλυψε ότι οι εξημερωμένες γάτες προέρχονται μόνο από την αφρικανική αγριόγατα ή το υποείδος Felis silvestris lybica που βρίσκεται στη Βόρεια Αφρική και την Εγγύς Ανατολή (Εικόνα 3). Οι γάτες εξημερώθηκαν πριν από 10.000 χρόνια, κατά τη Νεολιθική περίοδο, από τους πρώτους αγρότες της Εγγύς Ανατολής. Οι πρώτοι γεωργικοί οικισμοί πιθανότατα προσέλκυσαν άγριες γάτες επειδή οι οικισμοί τους ήταν γεμάτοι με τρωκτικά. Οι αγρότες εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τα άγρια ζώα καθώς κρατούσαν άθικτα τα αποθέματα σιτηρών. Με την πάροδο του χρόνου, ο άνθρωπος και το ζώο εξελίχθηκαν πιο κοντά, και τελικά επήλθε η εξημέρωση του αγριόγατου. Κατά την εξάπλωση των Νεολιθικών αγροτών από την Εγγύς Ανατολή, αρχικά στην Ανατολική Μεσόγειο (βρέθηκε στην Κύπρο τάφος με γάτα θαμμένη με νεκρό, 7.500 π.Χ.) και τελικά στην υπόλοιπη Ευρώπη πριν από το 4.400 π.Χ., οι αγρότες έπαιρναν μαζί τους και την εξημερωμένη γάτα. Υπήρχε όμως διασπορά της εξημερωμένης γάτας και σε διαφορετικό ιστορικό χρόνο.
Σε μεταγενέστερο στάδιο, μια ξεχωριστή γενεαλογική σειρά Αιγυπτιακής γάτας εξαπλώθηκε σε όλη την Ευρώπη, τη ΝΔ Ασία, και την Αφρική με αιγυπτιακά εμπορικά πλοία τον πέμπτο αιώνα μ.Χ. Οστά γατών με αιγυπτιακή γενετική υπογραφή έχουν βρεθεί ακόμη και σε οικισμούς Viking κοντά στη Βαλτική Θάλασσα.
Από την έρευνα, ωστόσο ατή, δεν είναι ακόμα σαφές το αν η αιγυπτιακή γάτα προέρχεται από γάτες που μεταφέρθηκαν από την Εγγύς Ανατολή ή αν έχει πραγματοποιηθεί χωριστή και δεύτερη εξημέρωση και στην Αίγυπτο.
του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, Καθηγητή Γενετικής ΑΠΘ