Επιστημονική ομάδα μελέτησε ποιές περιοχές του γονιδιώματος (DNA) συνεισφέρουν περισσότερο στην νοημοσύνη ανθρώπου. Εντόπισε (Genome-wide association meta-analysis of 78,308 individuals identifies new loci and genes influencing human intelligence. Nature Genetics, 2017) 40 νέα γονίδια που ρίχνουν φως στη βιολογία της νοημοσύνης, ανεβάζοντας σε 52 τον συνολικό αριθμό που έχει ανακαλυφθεί έως σήμερα. Πιστεύεται ότι εκατοντάδες ή και χιλιάδες γονίδια εμπλέκονται στη νοημοσύνη. Tα 52 γονίδια που έχουν βρεθεί, εξηγούν μόνο το 5% περίπου της βιολογικής «συνιστώσας» της ευφυΐας.
Η ανακάλυψη αυτή μπορεί να φωτίσει περαιτέρω τον βαθμό, στον οποίο ο δείκτης νοημοσύνης (IQ) έχει βιολογική βάση. Τα περισσότερα από αυτά τα γονίδια εκφράζονται στον εγκέφαλο και ρυθμίζουν την ανάπτυξη υγειών νευρώνων και την κατασκευή εκατοντάδων τρισεκατομμυρίων συνάψεων που τα συνδέουν.
Οι επιστήμονες διευκρίνισαν ότι ασφαλώς η εξυπνάδα δεν είναι θέμα ούτε ενός μοναδικού γονιδίου (καθένα γονίδιο επηρεάζει ελάχιστα τη νοημοσύνη), ούτε μόνο 52 γονιδίων. Μελέτες σε διδύμους έχουν δείξει ότι τουλάχιστον το 50% της νοημοσύνης οφείλεται σε διάφορους περιβαλλοντικούς παράγοντες, από τις συνθήκες διαβίωσης του εμβρύου στη μήτρα της μητέρας και τη διατροφή τόσο του εμβρύου όσο και του μικρού παιδιού, έως τη ρύπανση (νερού, ατμόσφαιρας κ.α.) και την ανατροφή από την οικογένεια και τις συνθήκες στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Πρόκειται δηλαδή για ένα πολυγονιδιακό ποσοτικό χαρακτηριστικό, όπως είναι το ύψος μας. Το επόμενο βήμα θα είναι να αποκαλυφθεί η πραγματική λειτουργία κάθε γονιδίου.
Η γενετική έρευνα για τη νοημοσύνη ανέκαθεν θεωρείτο ένα επίμαχο θέμα, καθώς ορισμένοι φοβούνται ότι μπορεί να οδηγήσει μελλοντικά σε μια νέου τύπου ευγονική, σε νέα φάρμακα τόνωσης της εξυπνάδας και τελικά σε νέες διακρίσεις και ανισότητες (ελιτισμό) μεταξύ των «προικισμένων» (και πλουσιότερων) και των μη προνομιούχων (νοητικά και οικονομικά), αλλά ακόμη χειρότερα και σε ρατσιστικές διακρίσεις.
Τέτοιες χρήσεις βρίσκονται στον ορίζοντα. Τα έμβρυα εξωσωματικής γονιμοποιούσης (IVF) μπορούν ήδη να εξεταστούν για γενετικά σφάλματα (μεταλλάξεις). Με μεγαλύτερες μελέτες, οι επιστήμονες αναμένουν να βρουν περισσότερα γονίδια που συμβάλλουν στη νοημοσύνη. Τελικά, το έργο μπορεί να φθάσει σε ένα σημείο όπου τα γονιδιώματα των εμβρύων IVF θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να ταξινομηθούν σύμφωνα με το πνευματικό τους δυναμικό, ακόμα και αν η διαφορά είναι τόσο μικρή ώστε να είναι ασήμαντη.
΄Ολοι αυτοί όμως πρέπει να γνωρίζουν ότι πληθώρα γενετικών μελετών αποδεικνύει ότι η ευφυΐα είναι ένα πολυγονιδιακό ποσοτικό χαρακτηριστικό και υπάρχει τεράστια και συνεχής ποικιλότητα μεταξύ των ατόμων και ότι η κατανόηση των αλληλεπιδράσεων ανάμεσα στα γονίδια και στο περιβάλλον για τη δημιουργία των ποσοτικών χαρακτηριστικών (ύψους ή ευφυΐας) είναι περίπλοκη.
του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, Καθηγητή Γενετικής και Γενετικής του Ανθρώπου, ΑΠΘ