Με βάση δύο προ-ανθρώπινα απολιθώματα 7,2 εκατομμυρίων ετών που αποκαλύφθηκαν στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία προτείνεται νέα υπόθεση/σενάριο σχετικά με την προέλευση του ανθρώπινου γένους, δηλ. κοιτίδα των ανθρωπίδων είναι η Ανατολική Μεσόγειος (π.χ. Ελλαδικός χώρος) και όχι – η Αφρική όπως γίνεται σήμερα παραδεκτό.

Η εξέλιξη του ανθρώπινου γένους ιχνηλατείται κυρίως από τα απολιθωμένα λείψανα που ανακαλύπτονται στα διάφορα μέρη της γης. Η Αφρική αποτελεί μέχρι σήμερα την περιοχή που έδωσε τα πιο σπουδαία και παλαιότερα λείψανα στη γενεαλογική γραμμή του ανθρώπου και ως εκ τούτου φαίνεται πως είναι η κοιτίδα των ειδών του γένους Homo. Το είδος μας, ο Homo sapiens (στα Λατινικά: άνθρωπος ο σοφός), ανήκει στο γένος Homo της οικογένειας Hominidae (Ανθρωποειδή ή ανθρωπίδες, η οποία περιλαμβάνει και άλλα ανώτερα θηλαστικά, όπως οι χιμπατζήδες, οι γορίλες και οι ουρακοτάγκοι.
Με τον όρο Ανθρωπίδες (Hominidae) εννοούμε κάθε μέλος της βιολογικής οικογένειας Hominidae, η οποία περιλαμβάνει ανώτερα θηλαστικά όπως είναι ο άνθρωπος, οι χιμπατζήδες, οι γορίλες και οι Ουρακοτάγκοι. Η Οικογένεια των ανθρωπίδων διαιρείται σε δύο υποοικογένειες, στις οποίες υπάγονται τα ακόλουθα γένη:
Υποοικογένεια Ponginae, Γένος Pongo – Ουρακοτάγκοι:
Υποοικογένεια Homininae
Γένος Gorilla – γορίλες
Γένος Homo – άνθρωποι
Γένος Pan – Χιμπατζήδες
Οι σημερινοί χιμπατζήδες δηλ. είναι οι εγγύτεροι συγγενείς των ανθρώπων. Το που έζησε ο τελευταίος κοινός πρόγονος των γενών χιμπατζή/ανθρώπου είναι ένα κεντρικό θέμα που συζητείται στην παλαιοανθρωπολογία. Οι ερευνητές έχουν μέχρι στιγμής υποθέσει ότι οι πρώτοι προ-άνθρωποι αναπτύχθηκαν στην Αφρική. Μάλιστα υποστηρίζεται ότι ο τελευταίος κοινός πρόγονος μεταξύ των γενών των Χιμπατζήδων (Pan) και του Homo (Aανθρώπου) έζησε περίπου 5 έως 10 εκατομμύρια χρόνια πριν, ενώ άλλοι προτείνουν μία χρονολογία ανάμεσα στα 7-8 εκατομμύρια χρόνια.
Στο σημείο αυτό αξίζει να θυμηθούμε ότι το πρώτο σπουδαίο απολιθωμένο εύρημα στη χώρα μας ήταν ο Μεσοπίθηκος ο Πεντελικός (Mesopithecus pentelicus), που είχε βρεθεί σε στρώματα της Μειοκαίνου στο Πικέρμι Αττικής. Έζησε στον Ελληνικό χώρο πριν από 5 έως 8,7 εκατ. χρόνια. Σημαντικό εύρημα είναι επίσης ο Ουρανοπίθηκος ο Μακεδονικός (Ouranipithecus macedoniensis) που βρέθηκε στο Ξηροχώρι της κοιλάδας του Αξιού ποταμού και αργότερα στη Νικήτη της Χαλκιδικής και έζησε από 9,6 έως 8,7 εκατ. χρόνια (Koufos G. And de Bonis L, 2005, Κουφός και Τσουκαλά 2007).

Ερευνητική ομάδα επανεξέτασε (Potential hominin affinities of Graecopithecus from the Late Miocene of Europe, PLoS One 22/5/2017) δύο μοναδικά απολιθώματα (βλέπε εικόνες) του Γραικοπίθηκου (Greacopithecus freybergi) που βρέθηκαν το ένα στην Ελλάδα (πρόκειται για απολίθωμα κάτω γνάθου, από τον Πύργο Βασίλισσας Αμαλίας στην Αθήνα) και το άλλο στη Βουλγαρία (απολίθωμα δοντιού). Μετά από λεπτομερείς αναλύσεις, οι ερευνητές υποθέτουν ότι ο Graecopithecus παρουσιάζει χαρακτηριστικά που δείχνουν πιθανή φυλογενετική συγγένεια με τους ανθρωπίδες. Οι αναλύσεις των ΙΖΗΜΑΤΩΝ, από τα οποία αποσπάσθηκαν τα συγκεκριμένα απολιθώματα, οδήγησαν τους επιστήμονες στην εκτίμηση ότι η κάτω γνάθος που εντοπίστηκε στην Ελλάδα είναι ηλικίας 7,175 εκατ. ετών, ενώ το βουλγαρικό δόντι 7,24 εκατ. ετών. Οι ερευνητές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο Graecopithecus freybergi πιθανόν αντιπροσωπεύει τους πρώτους προ-ανθρώπους μετά τη διάσπαση των γενών χιμπαντζή-ανθρώπου από τον τελευταίο κοινό πρόγονό τους.
Μάλιστα υποθέτουν ότι η διαδικασία αυτή ενδέχεται να είχε γίνει στην Ευρώπη, στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου εξαιτίας δραστικών κλιματολογικών μεταβολών, και όχι στην Αφρική, όπως υποστηρίζεται σήμερα (κρατούσα θεωρία). Επιπρόσθετα, η κοινή γραμμή των μεγάλων πιθήκων και των προ-ανθρώπων χωρίστηκε αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες νωρίτερα σε σχέση με τα όσα ήταν γνωστά μέχρι σήμερα.
Λόγω του τρόπου που παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της εργασίας σε ΜΜΕ, θεωρώ ότι πρέπει να δοθούν δύο πρόσθετα στοιχεία. Ο Δρ Peter Andrews, από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Λονδίνου, δήλωσε: «Είναι πιθανό η ανθρώπινη γενεαλογία να έχει κοιτίδα την Ευρώπη, αλλά τα πολύ σημαντικά απολιθώματα δείχνουν ότι έχει προέλευση στην Αφρική. Θα ήμουν διστακτικός, από τη χρήση μόνο δύο απολιθωμάτων να απορρίψω ως κοιτίδα των ανθρωπίδων την Αφρική”.
Ακόμη και οι συγγραφείς του άρθρου, στην τελευταία παράγραφο της εργασίας τους λένε:
«Επομένως, υπογραμμίζουμε ότι τα χαρακτηριστικά των οδοντικών ριζών του Graecopithecus υποδηλώνουν συγγένειες με ανθρωποειδή, έτσι ώστε να μην αποκλείεται η ανθρωπινή θέση τους. Εάν η κατάσταση αυτή επιβεβαιωθεί από πρόσθετα απολιθώματα, ο Graecopithecus (βλέπε το αγγλικό κείμενο).
Therefore, we submit that the dental root attributes of Graecopithecus suggest hominin affinities, such that its hominin status cannot be excluded. If this status is confirmed by additional fossil evidence, Graecopithecus would be the oldest known hominin and the oldest known crown hominine, as the evidence for the gorillin status of Chororapithecus is much weaker than the hominin status of Graecopithecus [8]. More fossils are needed but at this point it seems likely that the Eastern Mediterranean needs to be considered as just as likely a place of hominine diversification and hominin origins as tropical Africa.

του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, Καθηγητή Γενετικής και Γενετικής του Ανθρώπου, ΑΠΘ