Ερευνητές αποκάλυψαν ότι 6.500 γονίδια που κωδικοποιούν πρωτεΐνες εκφράζονται διαφορετικά στους άνδρες και στις γυναίκες και παίζουν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη και την υγεία. Επιπρόσθετα, η φυσική επιλογή είναι πιο αδύναμη στους άνδρες!
Είναι γνωστό ότι τα δύο φύλα (άνδρες και γυναίκες) διαφέρουν σε διάφορα χαρακτηριστικά, ορατά και αόρατα. Σε πρόσφατη μελέτη (The landscape of sex-differential transcriptome and its consequent selection in human adults. BMC Biology, 2017; 15) εξετάστηκαν όλα τα γονίδια (περίπου 22.000) που υπάρχουν στο γονιδίωμα κάθε κυττάρου μας και κωδικοποιούν πρωτεΐνες. Οι ερευνητές ταυτοποίησαν 6.500 ενεργά γονίδια των οποίων η δραστηριότητα (έκφραση) εμφανίζει προτίμηση προς το ένα ή το άλλο φύλο σε τουλάχιστον έναν ιστό. Για παράδειγμα, βρήκαν γονίδια που εκφράζονται σε μεγάλο βαθμό στο δέρμα των ανδρών σε σχέση με το δέρμα των γυναικών και συνειδητοποίησαν ότι αυτά σχετίζονταν με την ανάπτυξη των τριχών του σώματός μας. Η έκφραση γονιδίων που εμπλέκονται στην ανάπτυξη των μυών ήταν πιο έντονη στους άνδρες. Αντίθετα, γονίδια που σχετίζονται με την αποθήκευση λίπους έδειχναν υψηλότερη έκφραση στις γυναίκες. Εκτός από τα γονίδια που σχετίζονται με σεξουαλικά χαρακτηριστικά, οι ερευνητές ανακάλυψαν αρκετά γονίδια που σχετίζονται με τη έκφρασή τους στους μαστικούς αδένες των γυναικών- όχι τόσο περίεργο, εκτός από το γεγονός ότι περίπου τα μισά από αυτά τα γονίδια εκφράζονταν και σε άντρες. ΄Ισως αυτά τα γονίδια έχουν ως αποτέλεσμα να καταστείλουν τη γαλουχία στους άνδρες.
Γονίδια που σχετίζονται με την πρόσληψη ασβεστίου έδειξαν πολύ υψηλά επίπεδα έκφρασης σε νεότερες γυναίκες, ενώ η έκφρασή τους μειώνεται απότομα με την ηλικία. Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι τα γονίδια αυτά εκφράζονται σε γυναίκες μέχρι την εμμηνόπαυση, προστατεύοντας την καρδιά τους, αλλά οδηγώντας σε καρδιακές παθήσεις και οστεοπόρωση τα επόμενα χρόνια όταν η γονιδιακή έκφραση τερματίζεται.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι 10 έως 15% των ζευγαριών είναι άγονα, γεγονός που υποδηλώνει ότι μεταλλάξεις που επηρεάζουν τη γονιμότητα είναι σχετικά διαδεδομένες. Αυτό φαίνεται παράδοξο: Η κοινή λογική λέει ότι αυτές οι επιβλαβείς μεταλλάξεις θα έπρεπε να απομακρυνθούν γρήγορα από τη φυσική επιλογή. Επιστήμονες έδειξαν ότι οι μεταλλάξεις στα γονίδια που σχετίζονται με τον σχηματισμό σπερματοζωαρίων επιμένουν ακριβώς επειδή τα γονίδια εκφράζονται μόνο στους άνδρες. Μία μετάλλαξη που είναι προβληματική μόνο για το μισό πληθυσμό, ανεξάρτητα από το πόσο επιζήμια είναι, μεταφέρεται ελεύθερα στην επόμενη γενιά από το άλλο μισό.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αποτελεσματικότητα της φυσικής επιλογής είναι ασθενέστερη σε πολλά τέτοια γονίδια. Όσο περισσότερο ένα γονίδιο εκφράζεται αποκλειστικά στο ένα φύλο, τόσο λιγότερη επιλογή διαπιστώθηκε στο γονίδιο. Και μια ακόμη διαφορά: Η φυσική επιλογή ήταν ακόμη πιο αδύναμη στους άνδρες! Γιατί; «Στο ανθρώπινο γένος τα θηλυκά μπορούν να παράγουν μόνο περιορισμένο αριθμό απογόνων, ενώ τα αρσενικά μπορούν, θεωρητικά, να παράγουν χιλιάδες απογόνους! Ως εκ τούτου η επιβίωση του ανθρώπινου είδους θα εξαρτηθεί από τα πιο βιώσιμα θηλυκά στον πληθυσμό. Έτσι η φυσική επιλογή μπορεί να είναι πιο “χαλαρή” με τα γονίδια που είναι επιβλαβή μόνο στους άνδρες».
του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, Καθηγητή Γενετικής και Γενετικής του Ανθρώπου, ΑΠΘ