Ως τόπος εξημέρωσης του αλόγου θεωρείται το νότιο άκρο των Ουραλίων, μια περιοχή νότια της Ρωσίας και Ουκρανίας. Η εξημέρωση του αλόγου, πριν από 5.500 χρόνια, ήταν ένα σημαντικό γεγονός στην πολιτιστική εξέλιξη του ανθρώπου. Τα άλογα δηλ. είχαν μακρά και βαθιά επίδραση στην ανάπτυξη και την πρόοδο των ανθρώπινων πολιτισμών. Αλλά πώς επηρεάστηκε η γενετική σύσταση του αλόγου από τους ανθρώπους;
Επιστημονική ομάδα μελέτησε (Ancient genomic changes associated with domestication of the horse. Science 356, σελ. 442-445, 2017) το DNA από λείψανα Σκυθικών αλόγων της Εποχής του Χαλκού και του Σιδήρου, περίπου 2300 έως 4000 χρόνια πριν, λίγο μετά την εξημέρωσή του.
Η μελέτη αποκάλυψε τη σειρά χαρακτηριστικών που οι αρχαίοι νομαδικοί λαοί επέλεξαν να αναπτύξουν ως τύπο αλόγου που ταίριαζε καλύτερα στις ιδιαίτερες ανάγκες τους. Ποια ήταν όμως τα χαρακτηριστικά τους επέλεξαν;
Τα αποτελέσματα της ανάλυσης του DNA δείχνουν ότι οι αρχαίοι εκτροφείς τους επέλεξαν γονιδιακές παραλλαγές που σχετίζονταν με την ταχύτητα – τις ίδιες παραλλαγές γονιδίων που βρέθηκαν στα σημερινά άλογα των ιπποδρομιών, καθώς και με γονίδια που σχετίζονται με τους διευρυμένους μύες που παρατηρούνται στα άλογα αντοχής. Με απλά λόγια οι Σκύθες κτηνοτρόφοι επέλεγαν ζώα για ταχύτητα και αντοχή. Παράλληλα, επέλεγαν άλογα με παραλλαγές DNA που καθορίζουν χαρακτηριστικά πρότυπα χρώματος του τριχώματος (πέλους και χαίτης – ουράς) όπως και διακριτικά σημεία (συνήθως λευκά σχήματα στο μέτωπο).
Η σύγκριση του γονιδιωμάτος των αρχαίων αλόγων με το DNA των σύγχρονων αλόγων αποκαλύπτει σημαντική κατάρρευση (μείωση) της γενετικής ποικιλομορφίας κατά τα τελευταία 2.000 χρόνια. Αυτή η απώλεια γενετικής ποικιλότητας αντικατοπτρίζει τις συνεχιζόμενες αλλαγές στις πρακτικές εκτροφής ιπποειδών, οι οποίες κυρίως αφορούσαν τη χρήση/διατήρηση λίγων επιβητόρων.
Τέλος, η ανθρώπινη επιρροή είναι εμφανής στο DNA των σύγχρονων αλόγων με πολλούς τρόπους: (α) Διαπιστώνεται εξαιρετική υψηλή ποικιλομορφία στα μητροπλευρικά (μιτοχονδριακά) γονιδιώματα, που σημαίνει χρήση πολλών φοράδων στις διασταυρώσεις, σε αντίθεση με τη χρήση λίγων επιβητόρων, εξ ου όλα τα σύγχρονα άλογα φέρουν σχεδόν πανομοιότυπα πατροπλευρικά χρωμοσώματα Y. (β) Υψηλότερη ικανότητα αντοχής για μεταφορά φορτίων σε σχέση με τα άγρια άλογα της ΄Υστερης Παλαιολιθικής εποχής, και (γ) Περαιτέρω επιλογή σε γονίδια που σχετίζονται με την ταχύτητα, τη φυσιολογία, την ανάπτυξη, αλλά και τη συμπεριφορά των αλόγων.
του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, Καθηγητή Γενετικής και Γενετικής του Ανθρώπου, ΑΠΘ