Απρ 09
13
Οι κυνηγοί των σεισμών στον πλανήτη
ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ | 13 Απριλίου, 2009 | Γράψτε σχόλιο
Η πρόγνωση των σεισμών είναι για τους σεισμολόγους και τους γεωλόγους ό,τι η θεραπεία του καρκίνου για τους ιατρούς – ένα είδος Αγίου Δισκοπότηρου για επιστήμονες.
Στην Ιαπωνία, όταν οι σεισμογράφοι καταγράφουν τα πρώτα κύματα στην περιοχή όπου πρόκειται να εκδηλωθεί ο σεισμός, σημαίνεται συναγερμός στα δημόσια κτίρια και τα μέσα ενημέρωσης.
Το ζητούμενο, σε κάθε περίπτωση, είναι η πρόβλεψη για σεισμό να αποκτήσει την ακρίβεια που έχει η πρόγνωση του καιρού. Δηλαδή, να προσδιορίζει συγκεκριμένη περιοχή όπου θα γίνει σεισμός, το μέγεθος που θα έχει (με κάποια διακύμανση), το χρονικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα συμβεί. Ολα αυτά με όσο το δυνατόν υψηλότερη στατιστική βεβαιότητα.
Η δυσκολία του εγχειρήματος είναι προφανής. Από την άλλη, είναι μια πρόκληση την οποία προσπαθούν ν αντιμετωπίσουν πολλά πανεπιστήμια κι ερευνητικά ιδρύματα παγκοσμίως.
Στην Ελλάδα είναι ευρέως γνωστό ότι υπάρχει η μέθοδος της ομάδας ΒΑΝ. Ταυτόχρονα, σήμερα, «τρέχουν» αρκετά ερευνητικά προγράμματα σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης, αλλά και… εκτός αυτής, στο Διάστημα.
Ο μικρός δορυφόρος «Demeter», κατασκευασμένος για τη Γαλλική Υπηρεσία Διαστήματος, μετράει τις ηλεκτρομαγνητικές εκπομπές στις πιο σεισμογενείς περιοχές του κόσμου. Οι παρατηρήσεις που έχει κάνει δείχνουν πως υπάρχει ισχυρή συσχέτιση μεταξύ μερικών τύπων ηλεκτρομαγνητικής δραστηριότητας χαμηλής συχνότητας και σεισμικής δραστηριότητας.
Μία εβδομάδα πριν από σεισμό 7,1 Ρίχτερ στη νότια Ιαπωνία το 2004, ο δορυφόρος δεχόταν ισχυρό σήμα απ την ηλεκτρική πυκνότητα της ιονόσφαιρας και τη θερμοκρασία στην περιοχή, πράγμα που θεωρήθηκε η μεγαλύτερη επιτυχία του.
Περίπου την ίδια έρευνα κάνει κι ο εξαιρετικά μικρός δορυφόρος QuakeSat. Η τεχνολογία που χρησιμοποιεί απλά εξαρτήματα του εμπορίου αναπτύχθηκε από το αμερικανικό Πανεπιστήμιο Στάνφορντ και το Πολυτεχνείο της Καλιφόρνια. Ο QuakeSat καταγράφει τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα εξαιρετικά χαμηλής συχνότητας τα οποία εκπέμπονται λίγο πριν από τους σεισμούς.
Το πρόγραμμα ESPERIA της Ιταλικής Υπηρεσίας Διαστήματος χρησιμοποιεί δορυφόρο που συλλέγει, όπως και τα παραπάνω, τα ηλεκτρομαγνητικά σήματα που προηγούνται τεκτονικών κινήσεων.
Επιπλέον μετράει κι άλλα δεδομένα, όπως οι εκπομπές πλάσματος και διαφοροποιήσεις της ιονόσφαιρας-μαγνητόσφαιρας.
Το σύστημα έρευνας συμπληρώνεται κι από επίγειους σταθμούς παρατήρησης, καταγραφής και συλλογής δεδομένων.
Πέρα από τις παραπάνω μεθόδους, στην παρατήρηση του ουρανού κι ιδιαίτερα στη συζυγία Γης – Σελήνης – Ηλιου στρέφεται η έρευνα που θέλει τα σεισμικά φαινόμενα να συσχετίζονται με την έλξη που ασκούν τα ουράνια σώματα στα υγρά. Η μέθοδος, που δεν θεωρείται αξιόπιστη, βασίστηκε στην εμπειρική παρατήρηση της χρονικής σύμπτωσης σεισμικών και παλιρροϊκών φαινομένων.
Μια άλλη προσπάθεια πρόβλεψης σεισμών ενσωματώνει διδάγματα της παράδοσης και χρησιμοποιεί την παρατήρηση πάνω στη συμπεριφορά ζώων. Γάτες, σκύλοι, ακόμα και κατσαρίδες ή χρυσόψαρα (στην Ιαπωνία) βρίσκονται στο μικροσκόπιο των ερευνητών, που δεν έχουν ακόμα καταλήξει στο πώς κάποια ζώα αντιλαμβάνονται έναν επερχόμενο σεισμό, ούτε και είναι σίγουροι αν τον αντιλαμβάνονται γενικά…
Πάντως, βάσει των παρατηρήσεών τους πάνω στη συμπεριφορά των ζώων, οι Κινέζοι προέβλεψαν με αρκετή ακρίβεια έναν ισχυρό σεισμό μήνες πριν αυτός συμβεί, το 1975, και είχαν προετοιμαστεί γι αυτόν μετακινώντας εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους. Απέτυχαν όμως να προβλέψουν άλλους μεγαλύτερους, πράγμα που ξεφούσκωσε τον θαυμασμό για το επίτευγμά τους.
ΕΓΚΑΙΡΗ ΠΟΡΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ
Προηγμένα συστήματα που σώζουν ζωές
Καθώς το επιστημονικό πεδίο γύρω από τη σεισμική πρόγνωση παραμένει θολό, εκείνο που αποτελεί πραγματικότητα είναι η δυνατότητα να γνωρίζουμε ότι θα υπάρξει σεισμός λίγο πριν αυτός συμβεί. Τα πρωταρχικά κύματα του σεισμού καταγραφόμενα από πολλούς -συγκεντρωμένους τοπικά- σεισμογράφους μπορούν να δώσουν με αρκετή ακρίβεια το βάθος και το μέγεθός του και, τελικά, την έντασή του.
Ανάλογα με τα δεδομένα, μερικά δευτερόλεπτα ή ακόμα και λεπτά πριν χτυπήσει ο σεισμός μια περιοχή, μπορεί να σημανθεί συναγερμός, ώστε να εκκενωθούν κτίρια και να σταματήσει η κίνηση μέσων μεταφοράς (τρένα, αυτοκίνητα, απογείωση αεροπλάνων). Κάτι τέτοιο μπορεί να αποδειχθεί σωτήριο σε συνδυασμό με την τήρηση αντισεισμικών προδιαγραφών στις οικοδομικές κατασκευές και την εκπαίδευση του κοινού, ώστε να γνωρίζει τι να κάνει την ώρα του σεισμού.
Ηδη, στην Ιαπωνία, στην Ταϊβάν και -παραδόξως- στο Μεξικό λειτουργούν ή εγκαθίστανται συστήματα έγκαιρης σεισμικής προειδοποίησης.
Στην Ιαπωνία, όπου υπάρχει και το πιο εξελιγμένο κι ολοκληρωμένο σύστημα, όταν οι σεισμογράφοι καταγράφουν τα πρώτα κύματα στην περιοχή όπου πρόκειται να εκδηλωθεί ο σεισμός, σημαίνεται συναγερμός στα δημόσια κτίρια και τα μέσα ενημέρωσης.
Συγχρόνως, γίνονται μια σειρά από άλλες ενέργειες: από το να φρενάρουν αυτόματα τα τρένα υψηλής ταχύτητας έως το να κινητοποιούνται οι δυνάμεις πολιτικής προστασίας.
Το ίδιο μοντέλο με την Ιαπωνία δοκιμάζουν και στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ, το ονομάζουν CalMagNet και βρίσκεται ακόμα σε φάση ανάπτυξης. Αλλες χώρες, επίσης, βρίσκονται σ’ ερευνητικό στάδιο.
Η επιτυχία ενός συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην πυκνότητα των εγκατεστημένων σεισμογράφων και στη διαδικτύωση, έτσι ώστε η αποστολή των σημάτων να γίνεται απρόσκοπτα και ταχέως να φτάνει στον αποδέκτη του, δηλαδή το κοινό. Γι αυτόν τον λόγο, ένας Ιάπωνας καθηγητής έκανε την πρόταση να ενσωματώνονται σεισμογράφοι στους καινούριους φορητούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές.
Στην Ταϊβάν, εξάλλου, παρουσιάστηκε μια συσκευή που λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο που περιγράφηκε, αλλά ανεξάρτητα από το δίκτυο. Προορίζεται για το κοινό και ειδικότερα για σχολεία, σχολές και άλλα κτίρια όπου συγκεντρώνεται κόσμος και το κόστος της θα είναι γύρω στα 300 δολάρια.
ΦΟΝΙΚΟΙ ΣΕΙΣΜΟΙ
Οι 4 πιο θανατηφόροι σεισμοί του τελευταίου αιώνα
1. 12 Μαϊου 2008, Σετσουάν, Κίνα, 7,8 βαθμοί της κλίμακας Ρίχτερ: 87.000 άτομα έχασαν τη ζωή τους, 370.000 τραυματίστηκαν
2. 8 Οκτωβρίου 2005, βόρειο Πακιστάν, 7,6 βαθμοί της κλίμακας Ρίχτερ: 73.000 νεκροί, εκατομμύρια άστεγοι
3. 28 Ιουλίου 1976, Ταγκσάν, Κίνα: 250.000 νεκροί
4. 1 Σεπτεμβρίου 1923, Τόκιο: 142.800 νεκροί
ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΕΣ ΖΩΝΕΣ
Το 90% των σεισμών σημειώνεται στο «δαχτυλίδι της φωτιάς» του Ειρηνικού Ωκεανού, δηλαδή στα όρια της τεκτονικής πλάκας του Ειρηνικού και της βορειοαμερικανικής πλάκας. Ακολουθεί η ζώνη που εκτείνεται από τις Αζόρες, διατρέχει τη Μεσόγειο, περνά τη Μέση Ανατολή και φτάνει μέχρι τα Ιμαλάια. Οι πιο σεισμογενείς περιοχές είναι: η Ιαπωνία, η Ινδονησία, η Αλάσκα και η Κίνα.
«Ρίχτερ» φημών που προκαλούν πανικό
Η ιταλική αστυνομία έκλεισε την Τετάρτη, δύο μέρες μετά τον σεισμό στη Λ Ακουιλα, έναν ιστότοπο που προέβλεπε νέα μεγάλη καταστροφή. Πρώτα είχε δεχτεί χιλιάδες κλήσεις από πανικόβλητους κατοίκους των επαρχιών Λάτσιο και Αμπρούτζο, όπου χτύπησε ο Εγκέλαδος. Οι προειδοποιήσεις περί νέου επικείμενου σεισμού τρομοκράτησαν τους ήδη σοκαρισμένους πολίτες, οι οποίοι σε κάθε μετασεισμική δόνηση ανησυχούσαν διπλά. Στους διαχειριστές του σάιτ θα απαγγελθούν κατηγορίες.
Στην Καλιφόρνια οι προβλέψεις σεισμών είναι σαν το δελτίο καιρού. Για παράδειγμα, σε σάιτ όπως το quakeprediction.com διαβάζουμε πως για τις 15 Απριλίου υπάρχει πιθανότητα σεισμού (5-6,5 Ρίχτερ), ίση με 92%. Η ακρίβεια των στοιχείων που παρατίθενται προσδίδει ψευδοεπιστημονικότητα στην πρόβλεψη, αλλά για να κατανοήσει κανείς πώς γίνεται θα χρειαστεί να γνωρίζει και να πιστεύει στην αστρολογία.
Παρομοίως και στην Ιαπωνία. Ενα ηλεκτρονικό μήνυμα με μεγάλη διάδοση προειδοποιεί τους παραλήπτες του να μη βρίσκονται κοντά στη θάλασσα στις 22 Ιουλίου, διότι αναμένεται σεισμός στη θαλάσσια περιοχή νοτίως της χώρας, ο οποίος θα προκαλέσει τσουνάμι. Οπως σημειώνεται στο e-mail, εκείνη τη μέρα θα συμβεί και έκλειψη ηλίου.
ΝΙΚΗΤΑΣ ΚΟΥΡΙΔΑΚΗΣ
ΕΛΛΑΔΑ
Υπό διωγμόν το ΒΑΝ, παρά τα επιτεύγματα
Σύστημα άμεσης ειδοποίησης, για επικείμενο μεγάλο σεισμό, μέσα σε 40 – 50 δευτερόλεπτα -χρόνο αρκετό για να τρέξει κανείς σε ασφαλές μέρος και να σωθεί- έχει επινοήσει και κατασκευάσει ο καθηγητής σεισμολογίας στο πανεπιστήμιο Πατρών Ακης Τσελέντης.
Αν μάλιστα το επίκεντρο είναι αρκετά χιλιόμετρα μακριά, τότε εξασφαλίζεται περισσότερος χρόνος, καθώς η διαφορά άφιξης των κυμάτων είναι περίπου ένα δευτερόλεπτο, για κάθε χιλιόμετρο που διατρέχουν.
Η ομάδα Τσελέντη, εκτός από την παρακολούθηση της σεισμικότητας της Δυτικής Ελλάδος, προχώρησε και σε άλλες πρακτικές εφαρμογές, των μελετών της όπως η κατασκευή αντισεισμικής βαλβίδας, που ενεργοποιείται και κλείνει διακόπτες αερίου, νερού, ρεύματος κλπ. Εχει επίσης κατασκευάσει τον πρώτο ελληνικό σεισμογράφο!
Το νέο επίτευγμα από Ελληνες επιστήμονες έρχεται να προστεθεί στο διεθνώς γνωστό σύστημα ΒΑΝ του καθηγητή Παναγιώτη Βαρώτσου απ’ το πανεπιστήμιο Αθηνών, που μελετά ηλεκτρικά σήματα «SΕS», για μεγάλο επικείμενο σεισμό, που εκδηλώνεται σε διάστημα από 2 έως 4 μήνες.
Η πολιτεία μόνο υποτονικά έχει ως τώρα υποστηρίξει τις προσπάθειες των επιστημόνων που προχωρούν, κάποια σημαντικά βήματα μπροστά, την επιστήμη της σεισμολογίας – φυσικής.
Ειδικά στην περίπτωση του καθηγητή Βαρώτσου, παρατηρείται το παράδοξο, κάθε φορά που επιβεβαιώνονται οι προβλέψεις του, να δέχεται εμπαθείς επιθέσεις από συγκεκριμένη μερίδα συναδέλφων του!
Είναι εκείνοι που εξακολουθούν να υποστηρίζουν ότι δεν υπήρξε πρόβλεψη, ακόμα και όταν οι προβλέψεις της ομάδας ΒΑΝ έχουν πανηγυρική επιβεβαίωση, όπως η περσινή με το πρωτοσέλιδο του «Εθνους της Κυριακής», στις 10 Φεβρουαρίου, που επαληθεύτηκε μετά τρεις ημέρες.
Με τεράστιες δυσχέρειες η ομάδα Βαρώτσου κάνει τις μελέτες της, έχοντας ένα πολύ περιορισμένο δίκτυο σταθμών καταγραφής σημάτων «SΕS», που περιορίζονται στους 10, ενώ χρειάζονται πολύ περισσότεροι, που να καλύπτουν τουλάχιστο τις περιοχές με γνωστή σεισμική δραστηριότητα.
Ηδη στην ιστοσελίδα του πανεπιστημίου Κορνέλ υπάρχει από 13 Μαρτίου 2009 αναρτημένη η τελευταία πρόβλεψη της ομάδας Βαρώτσου, που με τη γνωστή διατύπωση «μελετούμε την περιοχή» αναφέρεται στην Πελοπόννησο και τον θαλάσσιο χώρο δυτικά, με συντεταγμένες: Βόρεια 37,5 και 38,5. Νότια 19,8 και 23,3.
Ανακτήθηκε από: http://www.ethnos.gr
Αφήστε μια απάντηση
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.