Μαρ 09
21
Η Αίγυπτος των θεραπευτών
ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ | 21 Μαρτίου, 2009 | Γράψτε σχόλιο
Το κρανίο που κρατά στα χέρια της η Ρόζαλι Ντέιβιντ έχει ηλικία 5.000 ετών. Ο άνδρας αυτός ζούσε στην αυλή του Φαραώ, σε μια εποχή που δεν είχαν επινοηθεί ακόμη τα μικρά συμβολικά αγαλματίδια που συνόδευαν τους ηγεμόνες στον τάφο -γι’ αυτό αναγκάστηκε ν’ ακολουθήσει ο ίδιος τον Μέγα Βασιλέα στο ταξίδι του στο υπερπέραν.
Η Βρετανή αιγυπτιολόγος έχει εξετάσει όλα τα θνητά υπολείμματα του αρχαίου Αιγυπτίου· ούτε οι ακτινογραφίες έδειξαν ίχνη βίας, αλλά «η σορός του βρέθηκε ακριβώς δίπλα σε βασιλική σαρκοφάγο σε ταφικό μνημείο στην Αβυδο, 500 χλμ. νοτίως του Καΐρου». Η ειδικός συμπεραίνει ότι ο άνδρας δηλητηριάστηκε.
Η Βρετανή επιστήμων διευθύνει το Κέντρο Βιοϊατρικής Αιγυπτιολογίας ΚΝΗ στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ -το μοναδικό ινστιτούτο παγκοσμίως, όπου διδάσκεται βιοϊατρική αιγυπτιολογία ως πανεπιστημιακό μάθημα. Εκεί σε ειδικούς ψυχόμενους χώρους φιλοξενούνται δεκάδες σκελετοί και μούμιες και ομάδες ερευνητών τις υποβάλλουν σε ακτινογραφήσεις, αναλύσεις γενετικού υλικού από δείγματα τριχωτού, δοντιών, οστών και εσωτερικών οργάνων και ανοσολογικές εξετάσεις. «Κλασική αρχαιολογία, λογοτεχνία και τέχνη παρουσιάζουν τους αρχαίους Αιγυπτίους με την εικόνα που ήθελαν οι ίδιοι να βγει προς τα έξω- νέοι και απαστράπτοντες. Ομως, πρόκειται για ελλιπή εικόνα», υποστηρίζει η δρ Ντέιβιντ. Κατά τη γνώμη της, η κατανόηση του αληθινού τρόπου διαβίωσης εκείνης της εποχής πρέπει να περιλαμβάνει παρατηρήσεις των θνητών υπολειμμάτων που έχουν διατηρηθεί και μελέτη των ιατρικών παραδόσεών τους. Κατ’ αυτόν τον τρόπο αποκαθίστανται και κάποιες ιστορικές παρανοήσεις -για παράδειγμα, πώς οι Αιγύπτιοι θεράπευαν μόνον με μαγικές ρήσεις και πώς η σύγχρονη ιατρική πήρε μορφή στην αρχαία Ελλάδα.
Στην πραγματικότητα οι αρχαίοι Ελληνες πήραν πάρα πολλές γνώσεις από τη θεραπευτική των αρχαίων Αιγυπτίων. Σε 12 ρολά παπύρων βρίσκονται καταγεγραμμένες θεραπευτικές γνώσεις των διδασκάλων του Ιπποκράτη -κείμενα στα ιερογλυφικά, που χρονολογούνται μεταξύ 1820-250 π.Χ. και μπορεί να βρίθουν εξορκισμών διαφόρων μορφών, παράδειγμα για το συνάχι, αλλά περιέχουν επίσης μελέτες, θεραπευτικές συστάσεις και περισσότερες από 2.000 συνταγές ιαμάτων. Ιατρικοί πάπυροι βρέθηκαν σε ναούς, τάφους και αρχεία πόλεων.
Για τους αιγυπτιολόγους, αυτός ο ιστορικός-ιατρικός θησαυρός παρέμεινε επί μακρόν ανεπίλυτο αίνιγμα. Τα ιερογλυφικά μεταφράζονται συνήθως σε συνάρτηση με τα συμφραζόμενα και σε σύγκριση με παρόμοια κείμενα. Στους συγκεκριμένους παπύρους εκεί ακριβώς εντοπιζόταν η δυσκολία -πολλές έννοιες, π.χ. τα ονόματα κάποιων θεραπευτικών βοτάνων κι ορυκτών, εμφανίζονται μόνον μία φορά. Επιπλέον δεν εντάσσονται συχνά σε ολοκληρωμένες προτάσεις, αλλά είναι απλές καταγραφές. Σχεδόν στο 1/3 των περιγραφομένων συστατικών, οι ειδικοί δεν συμφωνούν όσον αφορά τη σωστή μετάφραση.
Η Ρ.Ντέιβιντ και οι συνεργάτες της επέλεξαν 1.000 συνταγές και μελέτησαν κάθε διαφιλονικούμενο όρο. Εφύετο πράγματι ένα συγκεκριμμένο φυτό στην αρχαία Αίγυπτο; Υπήρχε κάποιος συγκεκριμένος εμπορικός δρόμος απ’ όπου πιθανώς εισαγόταν στη χώρα; Σε επόμενο βήμα ήλεγξαν τη φαρμακευτική επίδραση των συνταγών -κι από αυτή τη μελέτη αποκόμισαν 284 συστατικά από φυτικές, ζωικές κι ορυκτές ουσίες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο μεταφράστηκαν 706 συνταγές εξ ολοκλήρου ή τα σημαντικότερα μέρη τους. Το αποτέλεσμα ήταν άκρως εντυπωσιακό -το ήμισυ των ουσιών χρησιμοποιείται και στη σημερινή ιατρική, αν και συχνά στη συνθετική τους μορφή!
Προφανώς οι Αιγύπτιοι γνώριζαν με βεβαιότητα πώς παρασκευάζονται τα εκχυλίσματα, εάν οι χρησιμοποιούμενες ουσίες ήταν διαλυτές καλύτερα στο νερό ή το οινόπνευμα, όπως και τις δοσολογίες τους. Τα 2/3 των συνταγών είχαν θετική θεραπευτική επίδραση μέχρι και σήμερα. Τι, όμως, συνέστηναν οι αρχαίοι θεραπευτές; Υπήρχαν αντιμικροβιακές αλοιφές που περιείχαν ρετσίνι, μέλι και μέταλλα, και εφαρμόζονταν σε ανοικτές πληγές, για τους ρευματισμούς οι γιατροί χορηγούσαν σέλερι και ζαφορά, η δυσκοιλιότητα αντιμετωπιζόταν με ρετσινόλαδο, τα αέρια με κύμινο και κορίανδρο, η ταινία μ’ ένα εκχύλισμα ρίζας της ροδιάς. Οπως αναφέρει η δρ Ντέιβιντ «στους πάσχοντες από ημικρανία συνέστηναν ν’ ακουμπούν ένα ψάρι γλυκού νερού (γουλιανό) στους κροτάφους -αγωγή δυσνόητη σήμερα, όπως και τοποθέτηση μαρουλιού σε αραιά μαλλιά για να προκληθεί πύκνωση του τριχωτού».
Παρ’ όλο που οι αρχαίοι Αιγύπτιοι γιατροί δεν γνώριζαν ουσίες νάρκωσης, δεν δίστασαν να πραγματοποιήσουν και εγχειρήσεις -άρρωστα μέλη ακρωτηριάζονταν και αντικαθίσταντο από τεχνητά, όπου υπήρχε αυτή η δυνατότητα. Οι ερευνητές ανακάλυψαν στοιχεία-συμβουλές, πως τεχνητά δάκτυλα που βρέθηκαν σε μούμιες, συνόδευαν τα άτομα και εν ζωή -πρόκειται για τις πρώτες στην ιστορία τού κόσμου γνώσεις περί τεχνητών μελών. Πριν 4.000 χρόνια στις όχθες του Νείλου εφαρμόζονταν ακόμη και μέθοδοι αντισύλληψης. Ωστόσο η αποτελεσματικότητά τους θα ήταν ιδιαιτέρως δύσκολο να διαπιστωθεί ακόμη κι από τους έμπειρους συνεργάτες της Βρετανής ειδικού. Η ευρύτερα χρησιμοποιούμενη, μάλλον υδαρής ουσία, που λόγω της οξύτητάς της πιθανότατα δρούσε ως σπερματοκτόνο, συλλεγόταν, αποξηραινόταν και εισαγόταν στον κόλπο σαν διάφραγμα -δεν ήταν παρά κόπρανα κροκοδείλων!
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 20/03/2009
Αφήστε μια απάντηση
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.