Φεβ 09
3
Οι αντιδράσεις για την Καταγωγή των Ειδών
ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ | 3 Φεβρουαρίου, 2009 | Γράψτε σχόλιο
Οταν το 1958 έγινε η πρώτη ανακοίνωση της εξελικτικής θεωρίας του Δαρβίνου στην επιστημονική κοινότητα της Βρετανίας, η μεγάλη ιδέα της εξέλιξης μέσω της φυσικής επιλογής πέρασε απαρατήρητη.
Ο πρόεδρος της Linnaean Society (από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές επιστημονικές εταιρείες της εποχής), κάνοντας τον απολογισμό εκείνης της χρονιάς, σημείωνε ότι «δεν σημαδεύτηκε με κάποια από εκείνες τις εντυπωσιακές ανακαλύψεις που επιφέρουν επανάσταση στο πεδίο της επιστήμης»!
Ανεξαρτήτως αν αυτό το ιστορικό λάθος οφειλόταν σε άγνοια ή σε συνειδητή υποτίμηση, θα σφραγίσει την ακαδημαϊκή πορεία της θεωρίας του Δαρβίνου. Τουλάχιστον για μια εικοσιπενταετία.
Ο Δαρβίνος στην αυτοβιογραφία του θυμάται «ότι η μόνη ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε ήταν εκείνη του καθηγητή Haughton του Δουβλίνου, ο οποίος αποφάνθηκε ότι όλα τα καινούργια στοιχεία που περιείχε η ανακοίνωσή μας (η δικιά του και η ομοειδής του Ουάλας) ήταν ψευδή και τα μόνο αληθινά ήταν τα παλιά»!
Αδιαφορία
Το «ελάχιστο ενδιαφέρον που προκάλεσε» ο Δαρβίνος το απέδιδε στην πρόχειρη μορφή της. Κατέληγε, μάλιστα, στο συμπέρασμα ότι «αυτό δείχνει πόσο απαραίτητο είναι να επεξηγείται λεπτομερώς κάθε νέα άποψη, έτσι ώστε να κεντρίζει το γενικό ενδιαφέρον».
Εδώ ο μεγάλος φυσιοδίφης, αλλά κατά κάποιον τρόπο αφελής, ως προς τα πολιτικο-ιδεολογικά και κοινωνικά δρώμενα, όπως προκύπτει από άλλες θέσεις του, δεν είχε δίκιο.
Η δική του ανακοίνωση ήταν, πράγματι, εσπευσμένη και πρόχειρη, αλλά του Ουάλας, όπως εκτιμούσε ο ίδιος, ήταν εξαιρετικά διατυπωμένη.
Για την πρόσληψη του σημαντικότερου έργου της ζωής του, που ήταν «Η Καταγωγή των Ειδών» (χαρακτηρισμός του ίδιου), ο Δαρβίνος γράφει: «Από την πρώτη στιγμή σημείωσε μεγάλη επιτυχία.
Η πρώτη μικρή έκδοση, αποτελούμενη από 1.250 αντίτυπα, πουλήθηκε την πρώτη μέρα της κυκλοφορίας της, και μια δεύτερη έκδοση 3.000 αντιτύπων αμέσως μετά…».
Η έναρξη της σταδιοδρομίας του βιβλίου, που θα είναι μέχρι σήμερα το πιο πολυδιαβασμένο επιστημονικό έργο, ήταν κάτι παραπάνω από λαμπρή.
Σήμερα ξέρουμε για ποιον λόγο, αφού η θεωρία της εξέλιξης μετέβαλε τον τρόπο που κατανοούμε τη φύση και τον άνθρωπο. Αλλά πριν από ενάμιση αιώνα η απήχηση εξηγούνταν κάπως διαφορετικά.
Ο Δαρβίνος την απέδιδε στο σχετικά μικρό όγκο της (αποτέλεσμα περίληψης των περιλήψεων που έκανε). Στην επιλογή, ακόμη, των πιο εντυπωσιακών δεδομένων από τον τεράστιο όγκο του αρχικού υλικού. Βεβαίως και στα συμπεράσματα, που συνιστούσαν το μοναδικό επιστημονικό μοντέλο εξήγησης των ειδών.
Ιερή συμμαχία εναντίον του
Το κατεστημένο της εποχής ανατρίχιασε με τη θεωρία της κοινής καταγωγής των ειδών μέσω της εξέλιξης. Ολόκληρο το οικοδόμημα, που στηριζόταν στην αρχή της σταθερότητας των ειδών και τη δημιουργία τους από το Θεό κατέρρεε. Επιστήμονες και θρησκευόμενοι συνασπίστηκαν εναντίον της. Την έναρξη της αντιδαρβινικής εκστρατείας κήρυξε ο επίσκοπος της Οξφόρδης. Επιχείρησε πρώτος το 1860 να δικάσει δημοσίως και να ενοχοποιήσει τον Δαρβίνο. Από τότε οι δίκες κατά του πατέρα της εξελικτικής θεωρίας καλά κρατούν.
Θρίαμβος παρά την αντίδραση
Παρά την αντίδραση, όμως, η εξελικτική θεωρία με την εμφάνισή της καλπάζει προς την αναγνώριση. Οι άνθρωποι ήταν έτοιμοι να τη δεχθούν. Ο Δαρβίνος περιγράφοντας την επιτυχία της γράφει, σ’ αντιπαράθεση μ άλλες εξηγήσεις: «Εκείνο που θεωρώ ως απολύτως αληθές είναι ότι αμέτρητα, καλά παρατηρημένα δεδομένα είχαν αποθηκευθεί στο μυαλό κάθε φυσιοδίφη, έτοιμα να λάβουν τη θέση που τους αρμόζει μόλις διατυπωνόταν με αρκετές λεπτομέρειες κάποια θεωρία που θα τα ενσωμάτωνε».
Μετά θάνατον η δικαίωση
Η αναγνώριση της εξελικτικής θεωρίας του Δαρβίνου από την επίσημη επιστημονική κοινότητα θ αργήσει. Η Βασιλική Εταιρεία του Λονδίνου δεν την αναγνώρισε όσο ζούσε ο δημιουργός της. Οταν το 1864 τον τίμησε, ως αναγνωρισμένο φυσιοδίφη, εξαίρεσε ρητά την εξελικτική θεωρία. Θα διορθώσει το λάθος μετά τον θάνατό του, καθώς ο Δαρβίνος θα ταφεί δίπλα από τον Νεύτωνα και θα θεσπίσει μετάλλιο με τ όνομά του (τα πρώτα θ απονεμηθούν στον Γουάλας και τον πιο μαχητικό δαρβινιστή Χάξλεϊ).
Από την περίληψη των 35 σελίδων στην τελική της μορφή
1842-1844
Το 1842 γράφει για πρώτη φορά μια σύντομη περίληψη της θεωρίας του για την καταγωγή των ειδών. Μόλις 30-35 σελίδες. Δύο χρόνια αργότερα την επεκτείνει στις 230 σελίδες. Την καθαρόγραψε και την άφησε στην άκρη.
1856-1858
Καταπιάνεται με την ανάπτυξη της εξελικτικής θεωρίας κάνοντας περίληψη του τεράστιου υλικού που είχε συγκεντρώσει. Σχεδίαζε μια ογκώδη έκδοση (προφανώς σε τόμους). Πρόλαβε να προχωρήσει έως τη μέση, μέχρι που έμαθε την εργασία του Ουάλας.
1858-1859
Δεκατρείς μήνες και δέκα μέρες σκληρής δουλειάς χρειάστηκε για να γραφεί «Η Καταγωγή των Ειδών» στην πρώτη μορφή της. Κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 1859 και έγινε από τότε έως σήμερα το πιο πολυδιαβασμένο επιστημονικό σύγγραμμα.
ΠΩΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ ΤΟΝ ΠΥΡΗΝΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ
«Αυτήν την Αρχή ονόμασα Φυσική Επιλογή…»
Αρκετοί διανοητές και επιστήμονες, προγενέστεροι ή σύγχρονοι του Δαρβίνου, έχουν συλλάβει ή υιοθετήσει την εξήγηση του φυσικού κόσμου μέσω της εξέλιξης. Αυτός, όμως, ήταν ο πρώτος που την τεκμηρίωσε με τη φυσική επιλογή. Την έκανε μεγάλη επαναστατική ιδέα, που άλλαξε ριζικά τις αντιλήψεις περί ζωής.
Αντί για άλλη περιγραφή, ας δούμε, πώς συνοψίζει ο ίδιος στο τέλος του τέταρτου κεφαλαίου της «Καταγωγής των Ειδών» τον πυρήνα της θεωρίας του:
«Αν κάτω από μεταβαλλόμενες συνθήκες ζωής, τα οργανικά όντα παρουσιάζουν ατομικές διαφορές (μετασχηματίζονται), έστω και λίγο σε κάθε μέρος της κατασκευής τους -κι αυτό δεν μπορεί ν αμφισβητηθεί- αν διεξάγεται, λόγω της γεωμετρικής προόδου πολλαπλασιασμού τους, ένας σκληρός αγώνας ύπαρξης στη διάρκεια κάποιας περιόδου ή εποχής -κι αυτό δεν μπορεί, βεβαίως, ν αμφισβητηθεί- τότε, παίρνοντας υπόψη την άπειρη πολυπλοκότητα των σχέσεων όλων των ενόργανων όντων μεταξύ τους, όσο και με τις συνθήκες ύπαρξής τους, που κάνει να αποβαίνει ωφέλιμη (πλεονεκτική) γι αυτά η άπειρη ποικιλία στην κατασκευή, τη σύσταση και τις έξεις, θα ήταν πολύ παράξενο (εκπληκτικό) αν δεν προέκυπταν καθόλου μεταβολές ωφέλιμες γι αυτά τα όντα, όπως παρουσιάστηκαν τόσες μεταβολές χρήσιμες (ωφέλιμες) για τον άνθρωπο.
Αλλά, αν πράγματι συμβαίνουν μεταβολές ωφέλιμες σ’ οποιοδήποτε οργανικό ον, ασφαλώς τ άτομα, που σ’ αυτά παρουσιάζονται, θα έχουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες να διατηρηθούν στον αγώνα της ζωής.
Κληρονομικότητα
Στη βάση μάλιστα της ισχυρής αρχής της κληρονομικότητας, τ άτομα αυτά θα έχουν την τάση να παράγουν απογόνους, που θα έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά. Αυτή την αρχή της διατήρησης ή της επιβίωσης των καλύτερα προσαρμοσμένων ονόμασα Φυσική Επιλογή».
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι το δαρβινικό εξελικτικό μοντέλο βασίζεται σε 5 θεμελιώδη χαρακτηριστικά της οργανικής ζωής:
- τα όντα εντάσσονται σε μια ιστορία προγόνων-απογόνων.
- τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα κληρονομούνται.
- στο πλαίσιο αυτό εμφανίζεται ποικιλομορφία χαρακτηριστικών.
- εξαιτίας της αυξητικής τάσης των πληθυσμών τα μέλη τους είναι ανταγωνιστικά μεταξύ τους για την επιβίωση.
- το περιβάλλον στο οποίο ζουν χαρακτηρίζεται από άπειρη πολυπλοκότητα.
Ο Δαρβίνος, όταν διατύπωνε το μοντέλο του, αγνοούσε, φυσικά, τους μηχανισμούς της κληρονομικότητας (θα διατυπωθούν λίγο αργότερα) και της φυσικής επιλογής.
Αφησε πολλή δουλειά και πολλά μυστήρια για τους μελλοντικούς επιστήμονες. Και αυτή συμπληρώθηκε από στρατιές ερευνητών από τότε μέχρι σήμερα. Τον δαρβινισμό διαδέχτηκε ο νεοδαρβινισμός, αυτόν η σύνθετη εξελικτική και η πρόοδος προς την πληρέστερη κατανόηση, με τη συσσώρευση νέας γνώσης, συνεχίζεται.
Πάντως, ουδείς σήμερα στον επιστημονικό κόσμο αμφισβητεί την εξελικτική πορεία και τη φυσική επιλογή. Οι τρέχουσες διαμάχες σχετίζονται με τους εξελικτικούς μηχανισμούς. Παραδόξως, οι διαφωνίες ακριβώς γι αυτούς εκλαμβάνονται, πολλές φορές, ως ασυμφωνία για την εξελικτική πορεία. Ο συνήθης ισχυρισμός ότι η θεωρία της εξέλιξης είναι μία από τις θεωρίες, είναι ψευδοεπιστημονικός.
ΕΡΓΟ ΖΩΗΣ
Στο φως ύστερα από 20ετή κυοφορία
Διπλή η επέτειος στο πλαίσιο του έτους Δαρβίνου, όπως έχει ανακηρυχθεί το 2009. Εκτός από τα 200 χρόνια της γέννησής του (12 Φεβρουαρίου 1809) το διεθνές ενδιαφέρον κινείται με επίκεντρο την 150ή επέτειο από τότε που πρωτοκυκλοφόρησε «Η Καταγωγή των Ειδών».
Η θεωρία της εξέλιξης, όπως έχουμε δει την περασμένη Κυριακή, άρχισε να κυοφορείται από το 1837-38. Θα μεσολαβήσει μια εικοσαετία μέχρι να δει το φως. Το 1856, ο Δαρβίνος, υπερβαίνοντας τους δισταγμούς του, αποφάσισε να την αναπτύξει με λεπτομέρειες γραπτώς. Το αρχικό του σχέδιο ήταν να έχει τριπλάσιο ή τετραπλάσιο μέγεθος απ αυτό που, τελικά, κυκλοφόρησε. Είχε ολοκληρώσει το μισό περίπου έργο στην κλίμακα αυτή, όπως γράφει στις αυτοβιογραφικές σελίδες του. Και συνεχίζει:
«Ομως τα σχέδιά μου ανατράπηκαν, αφού στις αρχές του καλοκαιριού του 1858, ο κ. Wallace (σύγχρονος και ισάξιος βιολόγος του Δαρβίνου), ο οποίος τότε βρισκόταν στο Μαλαϊκό αρχιπέλαγος (Βόρνεο), μου έστειλε ένα δοκίμιο… Αυτό περιείχε την ίδια ακριβώς θεωρία με τη δική μου… Συναίνεσα στην παράκληση του Lyell και του Hooker (επιστημονικές αυθεντίες της εποχής και φίλοι του) να επιτρέψω να δημοσιευτεί ένα απόσπασμα από το ημερολόγιό μου, μαζί με μια επιστολή προς τον Asa Gray (Αμερικανός βιολόγος), με ημερομηνία 5 Σεπτεμβρίου 1857, την ίδια περίοδο που δημοσιεύτηκε το δοκίμιο του Wallace…».
Η ουσιαστική πατρότητα της φυσικής επιλογής, δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι ανήκει στον Δαρβίνο. Με ακαδημαϊκά κριτήρια θα μπορούσε να τη διεκδικήσει και ο Α. Ρ. Ουάλας. Ο τελευταίος ούτε τότε ούτε αργότερα το έκανε. Την παραχώρησε γενναιόδωρα. Μάλιστα δύο από τα κατοπινά έργα του φέρουν τους τίτλους «Φυσική Επιλογή» (ο όρος του Δαρβίνου) και «Δαρβινισμός». Επεφύλασσαν ο ένας για τον άλλον διθυραμβικούς επαίνους και οι σχέσεις τους έγιναν ανταγωνιστικές προς το τέλος της ζωής του Δαρβίνου. Τότε, ο Ουάλας διαχώρισε τη θέση του από την ιδέα ότι η εξέλιξη δια της φυσικής επιλογής συμπεριλαμβάνει και τον άνθρωπο.
Ανακτήθηκε από: http://www.ethnos.gr
Αφήστε μια απάντηση
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.