Ο Κλεισθένης στο Νηπιαγωγείο
Ιδού οι σφυρίχτρες, σύμβολα κατοχής του αξιώματος του βοηθού και του φροντιστή που επέλεξε ως σύντροφο/υπαρχηγό ο πρώτος. Δεν μπορεί, κάποιοι μαθητές θα έχουν πληροφορήσει την οικογένειά τους ότι έγιναν μια μέρα βοηθοί!
Τι περηφάνια και τι ευθύνη να αποφασίζεις και να ρυθμίζεις την εξέλιξη του ωρολογίου προγράμματος και της θεματικής διδακτικής ενότητας! Μια θέση που προκύπτει βάσει της Αρχής του αλφαβητικού μαθητικού καταλόγου η οποία έχει καθιερωθεί στο σχολείο και οδηγεί στην πιο ριζοσπαστική, δημοκρατική μεταρρύθμιση: O/H βοηθός μπορεί να είναι παιδί με ή χωρίς μαθησιακές δυσκολίες, με πλήρη ή μερική κατάκτηση ελληνικών, νήπιο ή προνήπιο. Όπως στην Αρχαία Αθηναϊκή Δημοκρατία, μετά την δραματική μεταρρύθμιση Κλεισθένη, που επέτρεψε σε απλούς πολίτες με άσημα επαγγέλματα όπως του γεωργού και του βαφέα να αναλαμβάνουν δημόσια αξιώματα όπως του δικαστή για μια χρονική περίοδο.
Δασκαλοκεντρικό ή μαθητοκεντρικό σχολείο; Eίναι αλήθεια ότι τα τελευταία χρόνια πολλοί επιχειρηματολογούν υπέρ του πρώτου: Φέρνει πολύ γρήγορα αποτελέσματα, στην τάξη υπάρχει ησυχία και τροφοδοτείται από μια ιδέα που έχει τα τελευταία χρόνια αποκτήσει δημόσια απήχηση, τόσο στη νευροεπιστήμη όσο και στο δημόσιο λόγο, ότι η βούληση είναι μια ψευδαίσθηση και ότι έννοιες όπως η προσωπική ευθύνη, η ηθική λογοδοσία και η ενοχή είναι κοινωνικές συμβάσεις χωρίς βιολογικό θεμέλιο. Τροφοδοτείται και από πειραματικά δεδομένα που δείχνουν ότι εγκεφαλικά σήματα που προετοιμάζουν και εκτελούν μια πράξη ανιχνεύονται αντίστοιχα πριν το άτομο αναφέρει ότι «αποφάσισε» να ενεργήσει και πριν ενεργήσει.
Μια τέτοια ερμηνεία, όμως, υποτιμά την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης σκέψης, βούλησης και πράξης. Σε άρθρο του στην εφημερίδα «ΤΟ ΒΗΜΑ», (8/2/26) ο έγκριτος καθηγητής Παιδιατρικής, επικεφαλής της έδρας UNESCO, Γεώργιος Χρούσος, προσφέρει ένα πιο ώριμο πλαίσιο: Όπως ήδη από τον Αριστοτέλη ο άνθρωπος δεν διαθέτει απλή επιθυμία αλλά επιθυμία διαποτισμένη από λόγο και ήθος, έτσι και στη σύγχρονη νευροβιολογία η ελευθερία δεν είναι αυθαιρεσία αλλά ρυθμισμένη αυτονομία – ένα σύστημα που μπορεί να αναστέλλει, να επανεκτιμά και να επιλέγει.
Το ίδιο ισχύει για την εκπαίδευση. Αν ο άνθρωπος είναι απλώς προϊόν μηχανικών διεργασιών, η παιδεία περιορίζεται στην εκπαίδευση δεξιοτήτων. Αν όμως ο εγκέφαλος είναι σύστημα που διαμορφώνει την ίδια του τη ρυθμιστική ικανότητα, τότε η εκπαίδευση είναι καλλιέργεια ελευθερίας: ενίσχυση της κριτικής σκέψης, της αναστολής της παρόρμησης- να πιάσουμε ταυτόχρονα το καλάμι του ψαρέματος
– και της πρόβλεψης των συνεπειών. Δεν είμαστε απόλυτα ελεύθεροι. Είμαστε όμως υπεύθυνα ελεύθεροι. Και αυτό ίσως είναι το πιο ανθρώπινο χαρακτηριστικό που έχουμε. Και όπως λέει ο Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Επίκουρος, «η ελευθερία μας δεν εξουσιάζεται από κανέναν άλλο παρά από εμάς και γι’ αυτό επιδέχεται τόσο τον έπαινο όσο και την επίκριση»




















