Αποστόλου Μαριάννα: Το περιβάλλον είναι στα χέρια μας!!!

         Του Γεφυριού της Πλάκας της Μαριάννας Αποστόλου
1-2-2015

Γεφύρι θρυλικό ορθώθηκες
στου Αράχθου τα ορμητικά νερά
με μύρια βάσανα ορθώθηκες
σαν αετός ψηλά με ανοιχτά φτερά

Σε βάφτισαν πολύ απλά
“της Πλάκας το γεφύρι”
ήσουν γεφύρι ιστορικό
για τη συμφωνία Πλάκας-Μυρόφυλλου

Εκεί Άρης και Ζέρβας
ενώθηκαν κατά των εχθρών
Όμως σε γκρέμισε η ορμή

των νερών πριν γίνεις 150 χρονών

Σήμερα θρηνούμε
την καταστροφή σου
μακάρι να βρεθεί ξανά Μπέγκας
από τα Πράμαντα να ξανακάνει θαύματα !!!

Τι θλίψη και τι οργή ένιωσα τότε όταν άκουσα ότι το θρυλικό γεφύρι της Πλάκας έπεσε… Και να που μου δόθηκε η δυνατότητα να γνωρίσω τον Άραχθο όταν με επέλεξαν ως μεταπτυχιακή φοιτήτρια να συμμετέχω στο 4^ο Θερινό σχολείο Τζουμέρκων. Το όνομα Άραχθος έχει τη ρίζα του στο ρήμα “αράττω”, δηλαδή χτυπάω με δύναμη, συντρίβω. Ως ποτάμιος θεός, ήταν γεννημένος στην Πίνδο. Ο σοβαρός Άραχθος, η όμορφη Σαλαμπριά (Πηνειός) και ο ατίθασος Άσπρος (Αχελώος). Ένα βράδυ η Σαλαμπριά, κρυφά από τα αδέρφια της που κοιμόνταν, κατηφόρισε προς τον κάμπο για να συναντήσει κρυφά κάποιον από τους θεούς του Ολύμπου, ο Αχελώος και ο Πηνειός (Σαλαμπριά), είχαν αρχίσει το ταξίδι τους χωρίς εκείνον. Πάνω στη βιασύνη του ο Άραχθος, για να προλάβει τα αδέρφια του, παράσερνε θυμωμένος ότι έβρισκε στο δρόμο του προς τον Αμβρακικό κόλπο, όπου και πνίγηκε. Μάταια όμως. Απογοητευμένη κατευθύνθηκε προς τη γειτονική θάλασσα όπου και πνίγηκε. Ο Άσπρος όταν κατάλαβε ότι έλειπε η Σαλαμπριά, ανησύχησε και ορμητικός όπως ήταν κατρακύλησε χωρίς σκέψη τα βουνά, ψάχνοντας την αδελφή του. Ο Άραχθος στενοχωρημένος για τα αδέρφια του που χάθηκαν, άρχισε να τριγυρνά την Ήπειρο για να τα βρει. Όταν κατάλαβε ότι έχασε οριστικά τα αδέλφια του, έπεσε στο Ιόνιο πέλαγος και πνίγηκε. ( http://envifriends.blogspot.gr/ )

Το 4o Θερινό Σχολείο Τζουμέρκων και Νοτιοανατολικής Πίνδου με θέμα:  «Νερό: φυσικό και κοινωνικό/πολιτισμικό αγαθό» άρχισε τις εργασίες του στις 22 Αυγούστου 2016 και ολοκληρώθηκε με μεγάλη επιτυχία στις 27 Αυγούστου 2016. Το Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, σε συνεργασία με τους τοπικούς φορείς: α) Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Τζουμέρκων, β) Δήμο Βορείων Τζουμέρκων και γ) Σύλλογο Προστασίας Αράχθου για 6 μέρες επιμόρφωσε και μύησε στα μυστικά της επιτόπιας έρευνας 50 επιλεγμένους επιστήμονες.

Η πλατεία στους Καλαρρύτες

Μέσα στο υπέροχο φυσικό περιβάλλον πολύ κοντά στο Ιστορικό Γεφύρι της Πλάκας, φοιτητές/ριες, μεταπτυχιακοί φοιτητές/ριες,  επιστήμονες διαφορετικών ειδικοτήτων από όλη την Ελλάδα συγκεντρωθήκαμε και ασχοληθήκαμε με το θέμα «Νερό: φυσικό και κοινωνικό / πολιτισμικό αγαθό». Τη Δευτέρα 22 Αυγούστου σε μια ωραία αίθουσα του ξενοδοχείου «Τελωνείο» άρχισαν οι εργασίες με χαιρετισμούς από τους τοπικούς φορείς και ακολούθησαν οι κεντρικές ομιλίες. Ο Ευάγγελος Αυδίκος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ανέπτυξε την εισήγηση «Εισαγωγικά στον προβληματισμό και στις θεματικές του ΘΕΣΤ». Ακολούθησε η Ανδρομάχη Οικονόμου, Διευθύντρια Ερευνών, Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας Ακαδημία Αθηνών: «Κοινωνία και φύση: η πολλαπλή θεώρηση μιας σχέσης στον ελληνικό παραδοσιακό πολιτισμό» και ο Δ. Καλιαμπάκος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. ανέπτυξε το θέμα: «Η αντανάκλαση της κατάρρευσης του Γεφυριού της Πλάκας στη σύγχρονη κοινωνική συνείδηση». Πριν το δείπνο ο Βασίλης Γκανιάτσας παρουσίασε το ντοκιμαντέρ «Το Γεφύρι της Πλάκας». Κάπως έτσι ολοκληρώθηκε  η πρώτη μέρα του 4^ου Θερινού σχολείου Τζουμέρκων.

Η επιλογή του νερού ως κεντρικού θέματος στο 4ο Θερινό Σχολείο συνδέεται με την κατάρρευση του γεφυριού της Πλάκας που συγκίνησε το πανελλήνιο. Η γέφυρα υποχώρησε «…γιατί λίγο πολύ φταίμε όλοι…». Η συγκίνησή του όταν μας διηγήθηκε τη στιγμή που έπεσε το γεφύρι είναι απερίγραπτη. Τα μάτια του βούρκωσαν και ευχήθηκε να ξαναγίνει το γεφύρι γιατί αυτό τους έδινε ζωή. Δυστυχώς μας είπε το γεφύρι δεν υπάρχει πια … φταίμε όλοι γιατί το γεφύρι είχε ρήγμα έτσι οι καταρρακτώδεις βροχές οδήγησαν στην κατάρρευσή του στις 1-2-2015. Και ολοκλήρωσε την αφήγησή του ως εξής «..αρκεί να το φτιάξουν, με πέτρα θα το φτιάξουν με σίδερο θα το φτιάξουν … αρκεί να το φτιάξουν…».

Η ομάδα στους Μελισσουργούς

Η αδιαφορία του σύγχρονου ανθρώπου για τη φύση οδηγεί σε παρόμοια φαινόμενα αφανισμού ανεπανάληπτων μνημείων τα οποία κουβαλάνε ιστορία και πολιτισμό. Έτσι η συνάντηση των επιστημόνων κοντά στο τραυματισμένο γεφύρι της Πλάκας αφιερώθηκε σε αυτό για να αναδειχθεί ο ρόλος που έπαιξε το γεφύρι στα δύσκολα χρόνια στην οργάνωση των Τζουμέρκων, τη μετακίνηση της κτηνοτροφίας, των μαστόρων της πέτρας καθώς και στη διαμόρφωση της ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής της περιοχής με αντιπροσωπευτικά δείγματα τα ορεινά πετρόχτιστα χωριά, αληθινά κοσμήματα από πέτρα, Καλαρρύτες και Συρράκο για τα οποία ο Κώστας Κρυστάλλης έγραψε:  «Προ της Ελληνικής Επαναστάσεως, οι Καλαρρύται είχον πλέον των 5000 κατοίκων και 3500 το Συρράκον. Ησχολούντο δε ιδίως τότε αμφοτέρων τούτων των κωμοπόλεων οι κάτοικοι εις το εμπόριον, ξενιτευόμενοι εις την αλλοδαπήν και αποκτώντες υπέροχα πλούτη, δι’ ΄ων εκαλλώπιζον τας λαμπράς οικίας των και τα δημόσια οικοδομήματα εν τη πατρίδι, ούτως ώστε οι διερχόμενοι εκείθεν ξένοι περιηγηταί ανωμολόγουν έκπληκτοι εις τα απομνημονεύματά των την ευπορίαν και τον πολιτισμόν και την παιδείαν, άτινα επί των ορεινών τούτων πολισμάτων εύρισκον…» http://www.ethnos.gr/ipeiros/arthro/syrrako_kalarrytes_kosmimata_apo_petra-756530/.

Το νερό ως φυσικό αγαθό αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα για την επιβίωση κάθε οργανισμού. Παίζει καθοριστικό ρόλο σε όλα τα στάδια και τις φάσεις της ζωής του ζωικού και φυτικού βασιλείου και αποτελεί πολλάκις «μήλον της έριδος» των τοπικών κοινωνιών. Ο Άραχθος αποτελεί το υδάτινο στοιχείο των Τζουμέρκων και εμείς χωρισμένοι/ες σε έξι ερευνητικές ομάδες με συντονιστές τους πανεπιστημιακούς δασκάλους μυηθήκαμε σε επιτόπια έρευνα καταγράψαμε τους ήχους του νερού των πηγών και των ποταμών, τις διηγήσεις των κατοίκων για το ποτάμι. Γυναίκες μας αφηγήθηκαν πως κουβαλούσαν και έπλεναν τα ρούχα τους και τα στρωσίδια στο ποτάμι. Ζαλικωμένες ξεκινούσαν χαράματα με τα ρούχα στην πλάτη τους και έφταναν στο ποτάμι όπου τα έπλεναν και όταν στράγγιζαν τα πολλά νερά στην πλάτη πάλι τα έφερναν στο σπιτικό τους. Μας διηγήθηκαν απίστευτες ιστορίες για νεράιδες, όμορφες ξανθιές με μακριά μαλλιά που χόρευαν στο ποτάμι που αναρωτιούνταν οι ίδιες και απαντούσαν στην ερώτησή μας αν όντως τις είδαν… ναι έλεγαν με δισταγμό σαν να τις είδα, τις είδα που χόρευαν και άλλες ιστορίες για τις φιλονικίες για το νερό ανάμεσα σε γειτονικά χωριά, για τις κακουχίες τους καημούς και τα βάσανα αλλά και τις παραδόσεις τα προξενιά στις βρύσες και τα ερωτικά συναπαντήματα.

Πρωινή πεζοπορία ομάδας συμμετεχόντων, Τετάρτη 24 Αυγούστου 2016. Στάση στη δυτική πλευρά του Άραχθου, μπροστά από την γκρεμισμένη γέφυρα. Οι μπουλντόζες έχουν ξεκινήσει τις εργασίες για την αποκατάσταση της γέφυρας της Πλάκας

Ο επιστημονικός υπεύθυνος του 4^ου Θερινού σχολείου Τζουμέρκων, ο Ευάγγελος Αυδίκος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, τρέφει ιδιαίτερη αγάπη για την περιοχή των Τζουμέρκων καθώς κατάγεται από αυτόν τον επίγειο παράδεισο. Με ιδιαίτερο ζήλο μας βοήθησε να ανακαλύψουμε μυστικά της περιοχής, να μάθουμε αυθεντικές ιστορίες βγαλμένες από στόματα απλοϊκών ανθρώπων και να ζήσουμε μοναδικές εμπειρίες. Να συμμετέχουμε στα παραδοσιακά πανηγύρια, να ακούσουμε παραδοσιακά τραγούδια και να χορέψουμε ηπειρώτικους παραδοσιακούς χορούς. Να περπατήσουμε στους πετρόχτιστους παραδοσιακούς οικισμούς που είναι περιτριγυρισμένοι από τις πανύψηλες άγριες κορυφές  των Αθαμανικών ορέων ή Τζουμέρκων της Κεντρικής Πίνδου. Να γνωρίσουμε τα γραφικά Τζουμερκιώτικα χωριά που βρίσκονται ανάμεσα στον Ασπροπόταμο και στον Άραχθο, Καλαρρύτες, Συρράκο,  Μελισσουργούς, Πράμαντα, Άγναντα, Κυψέλη κ. ά. , να πάρουμε συνεντεύξεις από τους κατοίκους των χωριών αυτών οι οποίοι συνεχίζουν ακοίμητοι φρουροί της ελληνικής παράδοσης.

Ράφτινγκ στον Άραχθο

Το τοπίο μαγεύει και τον πιο απαιτητικό επισκέπτη και η φιλοξενία των κατοίκων τα κεράσματα και τα παραδοσιακά πανηγύρια έκαναν τη διαμονή μας αξέχαστη. Οι περιηγήσεις στο επιβλητικό τοπίο των Τζουμέρκων, το ράφτινγκ στα ορμητικά νερά του Άραχθου, το κολύμπι στα παγωμένα νερά του καταρράκτη θα μας μείνουν εμπειρίες αξέχαστες στο διάβα του χρόνου. Δεκάδες φορές αναφώνησα «πάντα εν σοφία εποίησας»…γιατί πράγματι η κάθε γωνιά της χώρας μας είναι ένας θησαυρός και εμείς οφείλουμε όχι να δείχνουμε σεβασμό στην πολιτιστική κληρονομιά που μας χάρισαν οι πρόγονοί μας, αλλά να μπορέσουμε να εκπαιδεύσουμε τη νέα γενιά να αναπτύξει αγάπη και σεβασμό για την πολιτιστική μας ταυτότητα. Για τη διατήρηση αυτής της κληρονομιάς προσπαθήσαμε μετά την επιμόρφωση που μας έγινε να καταγράψουμε τις αφηγήσεις σε επιτόπια έρευνα και να συγκεντρώσουμε ουσιαστικό αρχειακό υλικό για το 4^ο Θερινό Σχολείο Τζουμέρκων.

Παραδοσιακό σπίτι

Τα Τζουμερκοχώρια έπαιξαν σπουδαίο ρόλο κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας καθώς ο Άραχθος αποτελούσε το φυσικό σύνορο μεταξύ της ελεύθερης Ελλάδας και του  οθωμανικού κράτους.  Σημαντικά γεγονότα διαδραματίστηκαν και στα νεότερα χρόνια στην αντίσταση κατά των γερμανών κατακτητών. Δίπλα στο μονότοξο γεφύρι της Πλάκας, του οποίου αντικρίσαμε πια το γκρεμισμένο τόξο (μήκος 40 μέτρα και ύψος 20 μέτρα) υπάρχουν και τα ερείπια από το παλιό τελωνείο.

Καλαρρύτες

Εραστές πια αυτού του επίγειου παραδείσου επιστρέψαμε στον τόπο μας και διηγηθήκαμε τις όμορφες αυθεντικές ιστορίες, τους καημούς των απλοϊκών αλλά ρυτιδιασμένων ανθρώπων από  τις δυσκολίες της δύσβατης αυτής περιοχής και τα βάσανα της ζωής. Μείναμε ενθουσιασμένοι για όσα είδαμε, ακούσαμε, βιώσαμε. Αγαπήσαμε τα Τζουμερκιώτικα χωριά και γοητευτήκαμε από την απλοϊκότητα και την φιλοξενία των κατοίκων. Ως ερευνητές συγκεντρώσαμε σημαντικό αρχειακό υλικό που περιλαμβάνει φωτογραφίες, συνεντεύξεις, βίντεο το οποίο θα μπορέσει να βοηθήσει τους μελετητές των Τζουμέρκων. Ευχαριστούμε από καρδιάς το 4^ο Θερινό σχολείο του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και τον εμπνευστή του Ευάγγελο Αυδίκο για την ευκαιρία που μας δόθηκε να ζήσουμε μοναδικές εμπειρίες, να αποκτήσουμε γνώσεις, να κάνουμε αληθινούς φίλους και να μοιραστούμε συναισθήματα. Απομένει οι έξι ερευνητικές ομάδες να καταθέσουμε τα έξι κείμενα για τον δικό μας ερευνητικό τομέα που θα εμπλουτίσουμε τη βιβλιογραφία για την περιοχή. …Μέσα στην άδεια πλατεία άκουγα τον ήχο από τις μπότες του Άρη Βελουχιώτη, που ανέβαινε τις σκάλες του πέτρινου κτίσματος, για να μιλήσει, ίσως για τελευταία φορά, σε μια λαϊκή συγκέντρωση. Άκρα του τάφου σιωπή όση ώρα μιλούσε ο καπετάνιος. Ίσως όλοι να ένιωθαν την καυτή ανάσα του τέλους που πλησίαζε γράφει ο καθηγητής Ευάγγελος Αυδίκος . http://www.efsyn.gr/arthro/panagia-grammeni….

Η ομάδα στους Καλαρρύτες

Ελπίζουμε πως οι εργασίες που άρχισαν για το γεφύρι της Πλάκας θα συνεχιστούν…για να επουλωθούν οι πληγές του και να συνεχιστεί η ιστορία του.

της Μαριάννας Αποστόλου

Γεφύρι θρυλικό ορθώθηκες
στου Αράχθου τα νερά
με μύρια βάσανα υψώθηκες
σαν αετός ψηλά με ανοιχτά φτερά

Σε βάφτισαν απλά
“της Πλάκας το γεφύρι”
ήσουν γεφύρι ιστορικό
για τη συμφωνία Πλάκας-Μυρόφυλλου

Εκεί Άρης και Ζέρβας
ενώθηκαν κατά των εχθρών
Όμως σε γκρέμισε η δίνη
των νερών πριν γίνεις 150 χρονών

Σήμερα θρηνούμε
την καταστροφή σου
μακάρι να βρεθεί ξανά Μπέγκας
από τα Πράμαντα να ξανακάνει θαύματα !!!

Μια φορά κι έναν καιρό τέσσερεις ακούραστοι εκπαιδευτικοί που στελεχώνουν  το ΚΠΕ Καρπενησίου,  αποφάσισαν να καλέσουν από όλη την Ελλάδα συναδέλφους που αγαπάνε τη φύση και νοιάζονται γι αυτή, σε ένα τόπο μαγικό, την Ευρυτανία. Έτσι εμείς οι θνητοί ανυποψίαστοι χωρίς να λογαριάσουμε την αλλαγή που θα συνέβαινε μόλις περάσουμε το κατώφλι αυτού του μαγικού τόπου,  αποφασίσαμε να συμμετέχουμε στο 7ήμερο «Θερινό Σχολείο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 2016». Συμμετείχαμε λοιπόν στο από  Δευτέρα 4 Ιουλίου 2016 μέχρι Κυριακή 10 Ιουλίου 2016, για να μάθουμε σχετικά με την «Ευρυτανία: Φύση, Περιβάλλον και Ζωή».

Εκεί είχαμε την ευκαιρία:

• να γνωρίσουμε τη Φύση της Ευρυτανίας, μέσα από τη προσέγγιση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης
• να ευαισθητοποιηθούμε σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος, οικολογικής ισορροπίας και βιώσιμης ανάπτυξης
• να γνωρίσουμε διάφορες μεθόδους διδασκαλίας Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και να συμμετέχουμε σε πάρα πολλά βιωματικά εργαστήρια
• να αναπτύξουμε ομαδικότητα, προσωπική αυτοεκτίμηση, καλλιέργεια του συντονιστικού ρόλου και να αντλήσουμε ευχαρίστηση μέσα από τις Υπαίθριες – Ομαδικές Δραστηριότητες στη Φύση.

Στο μαγικό δάσος όπου τριγυρνούν, ακόμα και σήμερα, ξωτικά και νεράιδες λευκοντυμένες, οι «Νηρηίδες» της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, με εξαίσια όμορφα, μακριά ξανθά μαλλιά, και που τα χτενίζουν με χρυσό χτένι, μάτια αμυγδαλωτά και φρύδια σαν τοξωτά γεφύρια, μας κάλεσαν σε νεραϊδότοπους και μας οδήγησαν στα μυστικά μονοπάτια για να μάθουμε τη χλωρίδα και την πανίδα της Ευρυτανίας. Λένε πως όποιος ξεδιψάσει στις πηγές της Ευρυτανικής γης,  όπου κατοικούν νύμφες, νεράιδες και ξωτικά δεν θα τον αγγίξει ποτέ ξανά η λύπη. Λένε επίσης ότι όποιος μάθει το μυστικό από τις καλές νεράιδες, γίνεται πάλι παιδί και ότι όποιος κλέψει τα ξόρκια από τις νεράιδες γίνεται αιώνια σοφός. Σοφοί μπορεί να μην τα καταφέραμε να γίνουμε όμως για επτά μέρες νοιώσαμε σαν παιδιά χάρη στην φροντίδα που μας παρείχαν οι οικοδεσπότες που οργάνωσαν ένα 7ήμερο θερινό σχολείο με τον καλύτερο τρόπο χωρίς να έχει κάποιος το παραμικρό παράπονο.

Το απόγευμα της Δευτέρας στις 4 Ιούλη μετά από ένα σχετικά κουραστικό ταξίδι φτάσαμε στο ΚΠΕ Καρπενησίου και εκεί έγινε το καλωσόρισμα, χαιρετισμοί και η παρουσίαση του Θερινού σχολείου. Ακολούθησε τακτοποίηση στα δωμάτια και ένα υπέροχο δείπνο από την καταπληκτική ομάδα του μαγειρείου του ΚΠΕ, μια ομάδα που συνεχώς προσέφερε ακούραστα με το χαμόγελο στα χείλη, νοστιμότατα γεύματα σε όλους τους συμμετέχοντες. Την επόμενη ξεκινήσαμε για Γοργιανάδες και περπατήσαμε σε ένα υπέροχο δασικό μονοπάτι, κάτω από τον ίσκιο των πανύψηλων δέντρων δίπλα στο ρυάκι που είχε γάργαρα, πεντακάθαρα νερά. Καθίσαμε να ξαποστάσουμε στον ίσκιο τους όπου τα μεσημέρια και τις νύχτες εμφανίζονται οι νεράιδες και τα ξωτικά και καλούν τους θνητούς να  συμμετέχουν σε γιορτές και σε χορούς.  Κι όμως δεν άργησαν να φανούν και να μας μαγέψουν,  κι εμείς χάσαμε την αίσθηση του χρόνου και ακούγοντας τα όμορφα τραγούδια τους εκεί μέσα στο πυκνό δάσος, όπου υπάρχουν αμέτρητες πηγές μας συνεπήρε η μαγεία. Δεν έφτανε αυτό αλλά στο εργαστήριο Δημιουργικής Γραφής: “Γράφοντας μες στη φύση” γράψαμε στίχους (Χαϊκού και Βακάνας) και σταματημό δεν είχαμε. Μετά το εργαστήριο ακολούθησε μια μικρή πορεία για να ακούσουμε την πέτρα που μιλάει.

Τι να γράψει κάποιος για τα βουνά της Ευρυτανίας, όπου αναπαύεται η «Ωραία κοιμωμένη των Αγράφων» – η σμιλεμένη κορυφογραμμή από τους αέρηδες και τα στοιχειά των Αγράφων, τα οποία αποτελούν ένα ορεινό σύμπλεγμα με απότομες κλίσεις και απόκρημνες πλαγιές. Πανύψηλα έλατα και αιωνόβια πλατάνια μας κέρδισαν με την ομορφιά τους και εμείς τα αναπαραστήσαμε ταυτίζοντας ο καθένας την «προσωπικότητά» του με ένα δέντρο. Συναντήσαμε πολλά είδη χλωρίδας: κέδρα, δρυς, οξιές, καστανιές, λεύκες, ιτιές, καρυδιές, φράξους, σφενδάμια πουρνάρια, γαύρους, αγριοκουμαριές, κουμαριές, ρείκια, λαδανιές αλλά και  ασφάκες στην περιοχή της Λίμνης των Κρεμαστών κ.ά.). Αρωματικά φυτά και βότανα, όπως τσάι του βουνού, ρίγανη, βαλσαμόχορτο, λεβάντα κ.ά., τα οποία μας μέθυσαν με το άρωμά τους.

Ακούσαμε ότι στα Καρπενησιώτικα βουνά ζούνε φιδαετοί, πετρίτες, σφηκιάρηδες, γερακίνες, ξεφτέρια, βραχοκιρκίνεζα και μπούφοι. Η ορνιθοπανίδα συμπληρώνεται από είδη όπως  βραχοτσοπανάκοι, σταυρομύτες, κιτρινοκαλιακούδες, αετομάχοι, γυδοβυζάχτρες, βουνοτσίχλονα, γαλαζοκότσυφες, ελατοπαπαδίτσες, γαλαζοπαπαδίτσες, αιγίθαλοι, πυρροβασιλίσκοι, χιονόσπινοι, χιονόστρουθοι, σπάνιοι μαύροι δρυοκολάπτες, πράσινοι δρυοκολάπτες, μεσαίοι δρυοκολάπτες, λευκονώτοι δρυοκολάπτες, τσίχλες, γερακότσιχλες, φάσσες, κ.ά. Κάποια είχαμε την τύχη να τα συναντήσουμε και για τα υπόλοιπα απλά μας έγινε ενημέρωση από τα μέλη της Παιδαγωγικής Ομάδας.

Την επομένη επισκεφτήκαμε το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης στους Κορυσχάδες. Το χωριό αυτό συνδέθηκε με την ιστορία της Εθνικής Αντίστασης, εκεί συνήλθε κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου το Εθνικό Συμβούλιο αποτελούμενο από  αντιπροσώπους των περισσότερων περιοχών της Ελλάδας. Τη διενέργεια των εκλογών αποφάσισε και ανήγγειλε η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης ΠΕΕΑ,  κυβέρνηση των βουνών, που είχε σχηματιστεί με πρωτοβουλία του ΕΑΜ τον Μάρτιο του 1944. Το Εθνικό Συμβούλιο (και η ΠΕΕΑ) μετά και την προδοτική συμφωνία του Λιβάνου παύει στις 5 Νοέμβρη του 1944. Τα γράμματα που έγραψαν οι μελλοθάνατοι στους δικούς τους μας έκαναν όλους να δακρύσουμε και να μην μπορούμε να συνεχίσουμε την ανάγνωση. Το όνειρο μιας Ελεύθερης Λεύτερης Λαοκρατούμενης Ελλάδας παύει να υφίσταται. Αλλά δεν θα πάψει ποτέ να υπάρχει στις καρδιές, όσων ονειρεύτηκαν και εξακολουθούν να ονειρεύονται μια νέα κοινωνία, δίκαια, αλληλέγγυη, συνεργατική, αδελφωμένη.

Και σιγά – σιγά γίναμε παιδιά και συμμετείχαμε σε παιχνίδια και γνώσεις προσανατολισμού – ανάγνωσης / κατασκευής χάρτη και επιτραπέζιων παιχνιδιών με περιβαλλοντικό περιεχόμενο. Αποκτήσαμε δεξιότητες επιβίωσης και παίξαμε πολλά υπαίθρια παραδοσιακά παιχνίδια στη φύση, Κότσια, βώλους, ρόδες κ.ά.. Τοξοβολία και ποδηλασία υπέροχες δραστηριότητες αναψυχής μας βοήθησαν να γνωρίσουμε το υπέροχο μέρος,  όπου βρίσκεται το προπονητικό κέντρο.

Επισκεφτήκαμε τα πετρόχτιστα χωριά, Μεγάλο χωριό και Μικρό χωριό και το Λαογραφικό Μουσείο του παλαιού Μικρού Χωριού.

Κάτω από τον τεράστιο πλάτανο απολαύσαμε το καφεδάκι μας δίπλα στη μεγάλη πηγή με το παγωμένο νερό που μας χάρισε απλόχερα τη δροσιά της.

Επισκεφτήκαμε και μια λιμνούλα η οποία σχηματίστηκε το 1963 από την κατολίσθηση που συνέβη στο Μικρό χωριό στις 13 Ιανουαρίου του ίδιου έτους. Η τοποθεσία είναι πραγματικά μαγευτική και η ηρεμία που επικρατεί εκεί μας χαλάρωσε τόσο πολύ, ώστε κείνη την ώρα του μεσημεριού μόλις κλείσαμε τα μάτια μας ήρθαν οι νεράιδες έστησαν χορό γύρω από τη Λιμνούλα και μας ξύπνησαν. Το Μικρό χωριό είναι ένα μέρος μεγάλης ιστορικής σημασίας, στις 18 Δεκεμβρίου 1942 έγινε μάχη μεταξύ των ανταρτών του Άρη Βελουχιώτη και 2000 Ιταλών.

Οι κατακτητές σε αντίποινα, έκαψαν ζωντανούς και εκτέλεσαν 13 άτομα. Η μάχη αυτή θεωρείται πανευρωπαϊκά, ως η πρώτη μάχη αντίστασης απέναντι στο φασιστικό καθεστώς. Άλλος ένας σταθμός στην ιστορία του χωριού είναι η μεγάλη καταστροφή που γνώρισε το πρωί της Κυριακής στις 13 Ιανουαρίου 1963. Μετά από βροχοπτώσεις που διήρκησαν πολλές μέρες, μία κατολίσθηση κατέστρεψε ολοσχερώς τα ⅔ του χωριού και χάθηκαν άνθρωποι. Τον Απρίλιο του 1963 ξεκίνησε έρανος για την ανοικοδόμηση του Νέου Μικρού Χωριού, που ολοκληρώθηκε το 1968. (http://www.taxidologio.gr/karpenisi-todo-mikro-xorio.html). Το Νέο Μικρό Χωριό, απέχει 2 χιλιόμετρα από το Παλαιό Μικρό Χωριό και αποτελεί ένα μέρος με ιδιαίτερα αυξημένη τουριστική κίνηση, ιδίως τα Σαββατοκύριακα. Τελειώσαμε με τα δάση; Αδύνατο να τα γνωρίσουμε όλα μα θα ξαναπάμε, μας το υποσχέθηκε η Παιδαγωγική ομάδα, διότι δεν έφτασαν οι μέρες για περισσότερα δασικά μονοπάτια.

Και να ήρθε η στιγμή που όλοι περιμέναμε να επισκεφτούμε τη λίμνη Κρεμαστών για να κάνουμε κανό και να μάθουμε για το υδάτινο στοιχείο και την ιστορία της περιοχής. Η τεχνητή λίμνη Κρεμαστών (http://www.diakopes.gr/trip-ideas/article/?aid=209521) σχηματίστηκε μετά την κατασκευή του φράγματος (1965) κοντά στη συμβολή των ποταμών Αχελώου, Αγραφιώτη και Ταυρωπού (Μέγδοβα). Το φράγμα έχει ύψος 160 μ., μήκος 457 μ. και πλάτος στη βάση 670 μ. Ο υδροηλεκτρικός σταθμός Κρεμαστών, από τα σπουδαιότερα τεχνικά έργα της χώρας, εξασφαλίζει σημαντικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Η δημιουργία της τεχνητής λίμνης είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της βιοποικιλότητας και τη βελτίωση των κλιματολογικών συνθηκών της περιοχής. Επηρέασε άμεσα την ζωή των τότε κατοίκων της περιοχής καθώς αρκετά χωριά βρέθηκαν κάτω από τα νερά της λίμνης και τους ανάγκασαν να αφήσουν τα σπίτια και τις περιουσίες τους. Κάτω  από τα νερά της Λίμνης δυστυχώς  βρέθηκαν και πολλά ιστορικά γεφύρια και εκκλησίες ανάμεσα τους το ξακουστό γεφύρι του Μανώλη αλλά και ο βυζαντινός ναός της Επισκοπής, ο οποίος ήταν κτίσμα του 8ου αιώνα και ήταν αφιερωμένος στην Παναγία.

Η απαράμιλλη ομορφιά της λίμνης με τα γαλαζοπράσινα νερά, τα φιόρδ που δημιουργούνται αλλά και τα πολυάριθμα μικρά νησάκια που στέκουν διάσπαρτα μας μάγεψαν.

Με τις οδηγίες του δασκάλου πήραμε τα κανό και μπορέσαμε να εξερευνήσουμε την περιοχή μέσα από το κανό, να προσεγγίσουμε τις όμορφες γωνιές της Λίμνης και να απολαύσουμε το απαράμιλλης ομορφιάς τοπίο. Η λίμνη Κρεμαστών συγκεντρώνει τα νερά τεσσάρων ποταμών, του Αχελώου, του Ταυρωπού, του Αγραφιώτη και του Τρικεριώτη. Είναι χωμένη στην αγκαλιά του ορεινού όγκου των Αγράφων, είναι εύκολα προσβάσιμη από το Καρπενήσι και το Αγρίνιο. Τις όχθες της ενώνουν δύο μεγάλες γέφυρες, της Επισκοπής και της Τατάρνας.

Η επόμενη μέρα ήταν αφιερωμένη στο φαράγγι «Πάντα βρέχει», μία από τις πιο εντυπωσιακές και όμορφες περιοχές του νομού Ευρυτανίας. Μια πορεία 80 περίπου μέτρων στο ξεχωριστό φαράγγι με τα παγωμένα του Κρικελιώτη ποταμού, όπου βρίσκουν διέξοδο από πηγές στις κορυφές του φαραγγιού και δημιουργούν  όμορφους καταρράκτες μας αποζημίωσε από την άγρια ομορφιά των διαφορετικών τοπίων που συναντήσαμε. Η στάθμη του νερού δύσκολα ξεπερνά το ύψος της μέσης ενός ενήλικα κατά το καλοκαίρι και αυτό συμβαίνει σε μερικά σημεία μόνο, κάτι που κάνει τη διάσχιση σχετικά εύκολη ακόμη και για παιδιά. Έτσι λοιπόν θαυμάσαμε μικρούς καταρράκτες και πηγές, που χύνονται στον ποταμό και υπέροχο θέαμα της βροχής με τα μικρά ουράνια τόξα στο  σημείο «Πάντα Βρέχει».

Οι τολμηροί έκαναν μπάνιο στα παγωμένα νερά και οι λάτρεις της φωτογραφίας κατέγραψαν όμορφες στιγμές και εκπληκτικά τοπία. Μετά το φαράγγι «Πάντα βρέχει», συνεχίσαμε την υπέροχη διαδρομή, που οδηγεί στον Προυσό, πλάι στον ποταμό Καρπενησιώτη ανάμεσα στα βουνά Χελιδόνα και Καλιακούδα. Ένα προσκύνημα στην Παναγία για τα τόσα ωραία που μας αξίωσε να ζήσουμε και να νοιώσουμε.

Στον Προυσό βρίσκεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, που έφτασε μόνη της εδώ από την Προύσα της Μικράς Ασίας. Χιλιάδες πιστοί συρρέουν όλο το χρόνο με τα πούλμαν για τη θαυματουργή εικόνα. Στη διαδρομή, στο σημείο με τα αφιερώματα, πέρασε και άφησε  τα «πατήματά» της στο βράχο, τα οποία φαίνονται μέχρι σήμερα. Μετά το προσκύνημα στο καφενεδάκι του χωριού ήπιαμε το καφεδάκι μας και από το μπαλκόνι αυτό η θέα ήταν υπέροχη.

Πόσο γρήγορα κυλάνε οι όμορφες μέρες, ούτε που καταλάβαμε ότι έφτασε η τελευταία βραδιά. Ξεκινήσαμε με θεωρητική εισαγωγή για τον « Έναστρο Ουρανό» και στη συνέχεια μετακινηθήκαμε στον Προφήτη Ηλία Μυρίκης για παρατήρηση νυχτερινού ουρανού: Ουρανογραφία και χρήση τηλεσκοπίου. Ο ζωδιακός κύκλος στην συγκεκριμένη περιοχή χωρίς τα δυνατά φώτα του ηλεκτρισμού ήταν ορατός πολύ καθαρά, το ίδιο και το φεγγάρι. Ο Μανώλης, υπεύθυνος του ΚΠΕ Καρπενησίου, ο νους του Θερινού Σχολείου, μας πληροφόρησε πολύ καλά με τις γνώσεις του για τον έναστρο ουρανό, ο δε Παναγιώτης, μέλος της Παιδαγωγικής ομάδας, η ψυχή του Θερινού Σχολείου,  επιμελήθηκε το υπαίθριο γεύμα έφερε νόστιμες ρόκες από τον κήπο του και γευστικό κρασί. Το υπαίθριο δείπνο βαθμολογήθηκε με άριστα για την ποιότητά του, τη γεύση αλλά και την ποικιλία και την ποσότητα. Η Μαρία και η Κυριακή, τα άλλα δυο μέλη της παιδαγωγικής ομάδας μας περιποιήθηκαν δεόντως ως άριστες οικοδέσποινες, ακούραστες, χαμογελαστές και πρόσχαρες.

Την Κυριακή βάραιναν τα πόδια μας, δεν θέλαμε να φύγουμε και να αφήσουμε πίσω μας τους ξεχωριστούς ανθρώπους με τους οποίους μοιραστήκαμε όμορφες στιγμές, γνωρίζοντας τα μυστικά της φιλοξενίας ως λάτρεις του «Ξενίου Διός». Παρόλα αυτά ξεκινήσαμε για το Κεφαλόβρυσο όπου αποτίσαμε φόρο τιμής στους νεκρούς μαχητές και στον αρχηγό τους τον Μάρκο Μπότσαρη. Από τον Μανώλη, υπεύθυνο του ΚΠΕ Καρπενησίου μάθαμε ότι τα μεσάνυχτα 8 προς 9 Αυγούστου του 1823, πέντε ώρες μετά το βασίλεμα του ήλιου, ο Μάρκος Μπότσαρης με 350 μπαρουτοκαπνισμένους Σουλιώτες, εκ των οποίων οι 20 Ευρυτάνες, χωρισμένοι σε μικρές ομάδες, εισέβαλλαν στο στρατόπεδο του Κεφαλόβρυσου από την ποταμιά. Οι Σουλιώτες, για αποφυγή σύγχυσης, φόρεσαν μαντίλια στο κεφάλι, ανασκούμπωσαν τα μανίκια τους, και χρησιμοποίησαν το σύνθημα «ποιός είσαι συ;» και ως παρασύνθημα το «σίδερο».  Έτσι εισέβαλαν στο κέντρο του στρατοπέδου, χωρίς να τους πάρουν είδηση. Στην μάχη αυτή ο Μάρκος Μπότσαρης διάβηκε το κατώφλι της αιωνιότητας, έπεσε νεκρός. Η μάχη στο Κεφαλόβρυσο ήταν επιτυχής, αλλά  δεν μπόρεσαν να την χαρούν οι Έλληνες διότι έχασαν τον αρχηγό τους.

  Στο Κεφαλόβρυσο ακολουθήσαμε το περιβαλλοντικό μονοπάτι δίπλα στο ποτάμι, φωτογραφήσαμε ιδιαίτερα είδη χλωρίδας και μέσα στο τεράστιο πλατανόδασος φτιάξαμε ένα μεγάλο κύκλο για να κάνουμε την αξιολόγηση του Θερινού Σχολείου που από τα γέλια μας, τα πειράγματα, τις στιγμές, τις εικόνες και τα συναισθήματα φάνηκε ότι ήταν μια άκρως επιτυχημένη διοργάνωση θερινού σχολείου που ελπίζουμε να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση. Δώσαμε και πήραμε πολλά που δεν μετριούνται και δεν περιγράφονται. Δώσαμε υπόσχεση να παρευρεθούμε στο επόμενο «Θερινό σχολείο και να   γνωρίσουμε και τα άλλα χωριά όπως: Κλαυσί, Βουτύρο, Νόστιμο, Γαύρο που εντυπωσιάζουν με τα περίεργα ονόματά τους.   Μετά την αξιολόγηση ακολούθησε ένα νόστιμο γεύμα «κόκορας με μακαρόνια» και χορτάτοι από γνώσεις, εδέσματα, συναισθήματα πήραμε το δρόμο της επιστροφής με βαριά καρδιά.

Η μεταμόρφωση έγινε δεν είμαστε πια ίδιοι, είμαστε διαφορετικοί, γιατί όπως λέει το Ινδιάνικο γνωμικό: «Η γνώση ενυπάρχει σε όλα τα πράγματα. Ο κόσμος είναι μια βιβλιοθήκη και τα βιβλία του είναι οι πέτρες, τα φύλλα, το γρασίδι, τα ρυάκια, τα πουλιά και τα ζώα που μοιράζονται εξίσου με εμάς τις καταιγίδες και τις ευλογίες της γης. Μάθαμε να κάνουμε ό,τι μαθαίνει ένας μαθητής της φύσης και αυτό σημαίνει να αισθανθούμε την ομορφιά της».

Τι άλλο να ζητήσει κάποιος παρά μόνο άξιους συνοδοιπόρους, νερά ορμητικά, φαράγγια, λίμνες, καταρράκτες, πηγές, συγκλονιστικές διαδρομές, ωραία εδέσματα, μοναδικά μονοπάτια που όσο ζούμε θα τα ανακαλούμε από τη μνήμη μας. Σύμφωνα με την  UNESCO η Ευρυτανία είναι από τις πέντε  πρώτες περιοχές του κόσμου σε καθαρότητα περιβάλλοντος και αποτελεί τη «βάση» για τις μετρήσεις των ερευνητικών κέντρων, εφόσον θεωρείται ότι η μόλυνσή της είναι μηδενική.

Συνοδοιπόροι της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Κυριακή, Μαρία,  Παναγιώτη και Μανώλη σας ευχαριστώ από καρδιάς για το αξέχαστο 7ήμερο Θερινό Σχολείο 2016, στο οποίο είχα την τύχη να συμμετέχω … Καλό καλοκαίρι !!! Και του χρόνου!!!