Αποστόλου Μαριάννα: Το περιβάλλον είναι στα χέρια μας!!!

 

poster teliko

ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ

Αποστόλου Μαριάννα, ΠΕ05, 3^ο Γυμνάσιο Τρικάλων,Μεταπτυχιακή φοιτήτρια, ΑΣΠΑΙΤΕ,

mapostol59@yahoo.com

Μαμάκου Παναγιώτα,  Καθηγήτρια Νοσηλευτικής, ΕΠΑΛ Αμπελοκήπων

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια, ΑΣΠΑΙΤΕ, giomamakou@gmail.com

Παπαδοπούλου Ευρώπη, ΠΕ02, 1^ο Γυμνάσιο Θέρμης, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια, ΑΣΠΑΙΤΕ eurpap@yahoo.gr

Γαϊτανάκη Χριστίνα, ΠΕ19, 2^ο Γυμνάσιο Καλαμαριάς, Μεταπτυχιακή φοιτήτρια, ΑΣΠΑΙΤΕ

cristgait@gmail.com, Παταπάτη Ευφροσύνη, ΠΕ11, 3^ο Γυμνάσιο Αλεξανδρούπολης

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια, ΑΣΠΑΙΤΕ    epatapati@gmail.com

Περίληψη

Η παρούσα έρευνα αφορά την υλοποίηση ενός σχεδίου εργασίας (project) με τίτλο: «Ληθαίος, το ποτάμι της Πόλης μας», που στηρίχθηκε στην ομαδοσυνεργατική μάθηση και την ενεργή συμμετοχή των μαθητών/ριών, γηγενών και αλλοδαπών καθ’ όλη την πορεία σχεδιασμού και υλοποίησης του περιβαλλοντικού προγράμματος. Ως μέθοδοι εργασίας χρησιμοποιήθηκαν η συζήτηση, η μελέτη πεδίου, η έρευνα, το παιχνίδι ρόλων, η βιωματική μάθηση και η παρουσίαση των αποτελεσμάτων μετά την υλοποίηση του προγράμματος. Κατά το σχεδιασμό του σχεδίου εργασίας ανέκυψε ένα πρόβλημα που, αν δεν αναζητούσαμε τη λύση του, θα οδηγούσε στην περιθωριοποίηση των αλλοδαπών μαθητριών. Τότε αστραπιαία αναζητήθηκε η λύση, με μια προσπάθεια   προσέγγισης των γηγενών μαθητών/ριών σύμφωνα με την ανθρωπιστική θεωρία του Rogers. Εν τέλει, ολοκληρώθηκε το συγκεκριμένο σχέδιο εργασίας που  βοήθησε τους γηγενείς μαθητές/ήτριες να αποδεχτούν τις αλλοδαπές μαθήτριες και να μοιραστούν μαζί τους γνώσεις, ιδέες, συναισθήματα.

Λέξεις κλειδιά : σχέδιο εργασίας (project), Rogers, μελέτη περίπτωσης

Ανασκόπηση βιβλιογραφίας

Η ανθρωπιστική θεωρία του Rogers  

Η διαχείριση σχολικής τάξης και η σχολική πειθαρχία, στο πέρασμα του χρόνου μελετήθηκαν κάτω  από διάφορα επιστημονικά και ιδεολογικά πρίσματα με αποτέλεσμα την υιοθέτηση διαφορετικών στρατηγικών ανάλογα με την εξέλιξη της παιδαγωγικής σκέψης. Σε αντιπαράθεση με τις αντιλήψεις και τις πρακτικές του παραδοσιακού σχολείου, διάφορες ψυχολογικές σχολές έχουν ασχοληθεί με τη σχολική πραγματικότητα και προτείνουν διάφορα προγράμματα αντιμετώπισης προβληματικής συμπεριφοράς των παιδιών αλλά και μέσα στήριξης της επιθυμητής συμπεριφοράς (Συφάκη, 2008:134). Ειδικότερα, κατά τον 20^ο αιώνα αναπτύχθηκαν συγκροτημένες παιδαγωγικο-διδακτικές θεωρίες και αντίστοιχες σχολές: η μπιχεβιοριστική, η νεομπιχεβιοριστική, η σχολή κοινωνικής μάθησης, η ψυχοδυναμική και η ανθρωπιστική. Κάθε σχολή αντιλαμβάνεται διαφορετικά τη φύση του παιδιού, αναλύει με τον δικό της τρόπο τις συνθήκες και διαδικασίες μάθησης και ανάπτυξης και υποστηρίζει συγκεκριμένες αρχές και πρακτικές οργάνωσης σχολικής τάξης αλλά και μεθόδευσης διδασκαλίας (Ματσαγγούρας, 2008:27).

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, η ανθρωπιστική φιλοσοφία προτάθηκε ως εναλλακτική προσέγγιση έναντι της επικρατούσας συμπεριφοριστικής, της γνωσιακής και της ψυχαναλυτικής, τόσο στην κλινική όσο και στην εκπαιδευτική πράξη (Δενδάκη, 2010:228). Η συγκεκριμένη φιλοσοφία επικεντρώνεται στην ποιότητα ζωής, στην εξέλιξη και στην ανάπτυξη των ανθρώπων αλλά και στον τρόπο διαμόρφωσης της προσωπικότητας τους. Ειδικότερα, η  ανθρωπιστική σχολή, η οποία εκπροσωπείται από τους ψυχολόγους A. Maslow, E. Fromm, A. Comds, Τ. Gordon, H. Ginotte  και κυρίως από τον C. Rogers (1902-1987), βρίσκεται στον αντίποδα της μπιχεβιοριστικής,  δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη σημασία της ελεύθερης επιλογής και αυτορρύθμισης καθώς και στην αξία που δίνουν στο άτομο οι εμπειρίες (Ματσαγγούρας,2008:32, Μήτσου,2013:10).

Βασικές αρχές της ανθρωπιστικής προσέγγισης

Ο Rogers, εκπροσωπώντας το μοντέλο της μη κατευθυνόμενης συμβουλευτικής, εκφράζει  βασικές θέσεις της ουμανιστικής ψυχολογίας, που σχετίζονται με την ανάπτυξη, στο έργο Freedom to Learn (1969). Η θεωρητική προσέγγιση του θεωρείται ανθρωποκεντρική καθώς δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη δόμηση του εαυτού. Ο ίδιος  υποστηρίζει ότι το άτομο, ως ζωντανός οργανισμός,  διαθέτοντας το ένστικτο της ανάπτυξης είναι  ικανό να ελέγχει και να κατευθύνει τη δική του εξέλιξη.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Οικονόμου (2010), ο Rogers διακρίνει τρείς συνιστώσες του «εαυτού»:

• την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας (Αυτοεικόνα)
• την αξία που δίνουμε σε μας (Αυτοεκτίμηση)
• το πώς θα θέλαμε στην πραγματικότητα να είμαστε (Ιδανικός εαυτός)

Ο θεμελιωτής της ανθρωπιστικής θεωρίας  ισχυρίζεται ότι ο εαυτός και ο οργανισμός έχουν καταλυτική επίδραση στη διαμόρφωση της προσωπικότητας. Παράλληλα διευκρινίζει ότι μέσα στον οργανισμό εσωκλείονται οι εμπειρίες  του ατόμου οι οποίες συνιστούν το φαινομενολογικό πεδίο και λειτουργούν ως το προσωπικό σύστημα αναφοράς του. Ο εαυτός εμπεριέχει τις αντιλήψεις, τις αξίες και τους σκοπούς και τροποποιείται συνεχώς ανάλογα με τις εμπειρίες που αποκτά από το περιβάλλον ενώ το τελευταίο συμβάλλει στην ενεργοποίηση των ικανοτήτων του ή την αυτοπραγμάτωση.

Η Παπαντωνίου (2014) αναλύει ότι κατά τον Rogers, η ζωή είναι μια διαρκής διαδικασία προσωπικής ανάπτυξης και ολοκλήρωσης και αυτήν τη διαδικασία ονομάζει «τάση ενεργοποίησης- πραγμάτωσης». Πρόκειται για μια εσωγενή τάση του οργανισμού να αναπτύξει όλες τις ικανότητες του με τρόπους που εξυπηρετούν τη «συντήρηση» ή την «προαγωγή» του. Ως «συντήρηση» ορίζει την ικανοποίηση των βασικών βιολογικών αναγκών και ως «προαγωγή» την τάση για ψυχολογική ολοκλήρωση. Η τάση για ενεργοποίηση δίνει μια θετική κατεύθυνση στη συμπεριφορά αλλά επειδή ασκεί πίεση στο άτομο μπορεί να προκαλέσει  συγκρούσεις, άγχος και στενοχώρια. Ένα μέρος της τάσης για ενεργοποίηση είναι η αυτοενεργοποίηση ή αυτοπραγμάτωση. Η τάση για αυτοπραγμάτωση ωθεί το άτομο να συμπεριφέρεται με συνέπεια προς την εικόνα του Εγώ του. Από την τάση για ενεργοποίηση απορρέει η ανάγκη για θετική κρίση ή εκτίμηση από τους άλλους και η ανάγκη για αυτοεκτίμηση, οι οποίες εντοπίζονται στην παιδική ηλικία. Η θετική αυτοεκτίμηση αναφέρεται στην ύπαρξη αμοιβαίων συναισθημάτων όπως σεβασμού, συμπάθειας, συμπόνιας, αποδοχής. Παράλληλα, η θετική  αυτοεκτίμηση προκύπτει από τις προσωπικές εμπειρίες, αναπτύσσεται, όταν οι άνθρωποι βιώνουν θετική εκτίμηση από τους άλλους, και έτσι δημιουργούν θετική στάση προς τον εαυτό τους.

Σύμφωνα με τον Οικονόμου (2010), η θεωρία του Rogers παρατίθεται στις παρακάτω δεκαεννέα προτάσεις:

1. Κάθε άτομο υπάρχει στον συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο της εμπειρίας του (φαινομενολογικό πεδίο) του οποίου είναι το κέντρο.
2. Ο οργανισμός αντιδρά στο πεδίο του, όπως αυτό εμπίπτει στην εμπειρία του και το αντιλαμβάνεται. Αυτό το φαινομενολογικό πεδίο είναι για το άτομο «πραγματικότητα».
3. Ο οργανισμός αντιδρά μέσα στο φαινομενολογικό πεδίο ως ένα οργανωμένο σύνολο.
4. Ένα μέρος του φαινομενολογικού αντιληπτικού πεδίου σταδιακά διαφοροποιείται ως ο εαυτός.
5. Ως αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον, και κυρίως ως αποτέλεσμα της συνεχώς αξιολογούμενης αλληλεπίδρασης του ατόμου με άλλους, σχηματίζεται η δομή του εαυτού – μια οργανωμένη, ρευστή, αλλά σταθερή εννοιολογική δομή αντιλήψεων για τα χαρακτηριστικά και τις σχέσεις του «Εγώ, Ι» και του «Εμένα, Me» μαζί με τις αξίες που συνδέονται με αυτές τις έννοιες.
6. Ο οργανισμός έχει μια βασική τάση: προσπαθεί συνεχώς να διατηρείται, να ενισχύεται και να διαφοροποιείται προκειμένου να αντιμετωπίζει με επιτυχία τις εμπειρίες του.
7. Η πλεονεκτικότερη θέση να σταθείς και να κατανοήσεις τη συμπεριφορά ενός ατόμου είναι το εσωτερικό πλαίσιο της αναφοράς του.
8. Συμπεριφορά είναι η στοχοθετημένη προσπάθεια του οργανισμού να ικανοποιήσει τις ανάγκες του όπως τις βιώνει, στο φαινομενολογικό πεδίο του.
9. Το συναίσθημα συνοδεύει και γενικά διευκολύνει αυτήν τη στοχοθετημένη συμπεριφορά: To είδος των συναισθημάτων που αναδύονται σχετίζεται με αντιληπτή σημασία της συμπεριφοράς για τη διατήρηση και την ενίσχυση του οργανισμού.
10. Οι αξίες βιώνονται άμεσα από τον οργανισμό, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις, είναι αξίες «ενδοβαλμένες» ή προερχόμενες από άλλους που όμως γίνονται αντιληπτές με στρεβλό τρόπο, δηλαδή σαν να βιώθηκαν άμεσα από τον ίδιο τον οργανισμό.
11. Καθώς οι εμπειρίες εμφανίζονται στη ζωή του ατόμου, αυτές:

ή α) συμβολίζονται, γιατί είναι αντιληπτές και οργανωμένες με μια ορισμένη σχέση με τον εαυτό, ή β) αγνοούνται, γιατί δεν υπάρχει αντιληπτή σχέση με τη δομή του εαυτού, ή γ) ούτε συμβολίζονται ούτε δίνεται στρεβλός συμβολισμός, γιατί είναι ασύμβατες με τη δομή του εαυτού.

12. Οι περισσότεροι από τους τρόπους συμπεριφοράς που εγκρίνονται από τον οργανισμό είναι εκείνοι που συνάδουν με την έννοια του εαυτού.
13. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συμπεριφορά μπορεί να προκύψει από οργανικές εμπειρίες και ανάγκες που δεν έχουν σημαινόμενο (δε συμβολίζονται). Μια τέτοια συμπεριφορά μπορεί να είναι ασύμβατη με τη δομή του εαυτού, αλλά σε τέτοιες περιπτώσεις δεν είναι «ιδιοκτησία» του ατόμου.
14. Ψυχολογικές προσαρμογές συμβαίνουν όταν η έννοια του εαυτού είναι τέτοια ώστε το σύνολο των αισθητηριακών και σπλαχνικών εμπειριών του οργανισμού είναι ή μπορεί να εξομοιωθεί σε ένα συμβολικό επίπεδο, σε μια σταθερή σχέση με την έννοια του εαυτού.
15. Κακή ψυχική ρύθμιση υπάρχει, όταν ο οργανισμός αρνείται την ευαισθητοποίηση των σημαντικών αισθητηριακών και σπλαχνικών εμπειριών, οι οποίες, κατά συνέπεια, δε συμβολίζονται και δεν οργανώνονται στην Gestalt της δομής του εαυτού. Όταν συμβαίνει αυτό, υπάρχει μια βασική ή δυνητική ψυχολογική ένταση.
16. Κάθε εμπειρία που έρχεται σε αντίθεση με την οργάνωση της δομής του εαυτού μπορεί να εκληφθεί ως απειλή, και όσο περισσότερες από αυτές τις αντιλήψεις υπάρχουν, τόσο πιο αυστηρά οργανώνεται η δομή του εαυτού για να διατηρηθεί.
17. Υπό ορισμένες προϋποθέσεις, που αφορούν κυρίως παντελή απουσία απειλής για τη δομή του εαυτού, εμπειρίες που είναι ασύμβατες με τον εαυτό μπορεί να γίνουν αντιληπτές και να εξεταστούν, καθώς η δομή του εαυτού αναθεωρείται ώστε να αφομοιώσει και να συμπεριλάβει και παρόμοιες εμπειρίες.
18. Όταν το άτομο αντιλαμβάνεται και αποδέχεται σε ένα συνεκτικό και ολοκληρωμένο σύστημα όλες τις αισθητηριακές και σπλαχνικές εμπειρίες του, τότε κατ΄ ανάγκη, κατανοεί καλύτερα τους άλλους και τους αποδέχεται περισσότερο, ως ξεχωριστά άτομα.
19. Καθώς το άτομο αντιλαμβάνεται και αποδέχεται τη δομή του εαυτού του, δηλαδή όλο και περισσότερες οργανικές εμπειρίες του, διαπιστώνει ότι αντικαθιστά το υφιστάμενο σύστημα αξιών του- που βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε ενδοβολές τις οποίες συμβόλιζε στρεβλά- με συνεχή οργανισμική διαδικασία αξιολόγησης.

Ο Rogers, υποστηρίζει την πρακτική της «άνευ όρων θετικής στάσης» του άλλου χωρίς άσκηση κριτικής για τις αξίες του. Ο ίδιος αντιλαμβάνεται τον άνθρωπο κατ΄ ουσίαν καλό και θεωρεί ότι  μπορεί να έχει ανάγκη βοήθειας. Η  παρέμβαση του ψυχολόγου με την χρήση ειδικών παρεμβατικών τεχνικών θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική.

Σύμφωνα με τη Συφάκη, (2008:144) κύριες αρχές της ανθρωπιστικής σχολής είναι:

• H τάση των ατόμων για αυτοπραγμάτωση και αυτοεκπλήρωση
• Η ανάπτυξη κλίματος ομαλών διαπροσωπικών σχέσεων, συναισθηματικής ασφάλειας και αποδοχής για να επιτευχθεί η διαδικασία αυτοπραγμάτωσης
• Η επίδραση του κοινωνικού περιβάλλοντος στην ανάπτυξη του ατόμου ανάλογα με τον τρόπο αντίληψης και ερμηνείας του

Η θεωρία του Rogers για την εκπαίδευση

Βασική θέση της ανθρωπιστικής σχολής αποτελεί η άποψη ότι το παιδί έχει εν δυνάμει προδιαγεγραμμένη εσωτερικά την πορεία ανάπτυξης του και  η ολοκλήρωσή της μπορεί να επιτευχθεί μόνο όταν βρεθεί σε συνθήκες ελεύθερης επιλογής και αυτορρύθμισης (Ματσαγγούρας,2008:31). Το παιδί δεν αποδέχεται παθητικά τις επιδράσεις του περιβάλλοντος αλλά λειτουργεί ως αυτοτελής οντότητα στην οποία πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα επιλογής, επεξεργασίας και αξιοποίησης πληροφοριών του σχολικού περιβάλλοντος. Συνεπώς, η ανθρωπιστική σχολή εστιάζοντας στο κίνητρο της αυτοπραγμάτωσης στα άτομα, υποστηρίζει ότι το σχολείο οφείλει να συμβάλλει προς τη συγκεκριμένη κατεύθυνση, εξασφαλίζοντας  τις κατάλληλες συνθήκες επιλογών και αυτορρύθμισης (Συφάκη,2008:134, Ματσαγγούρας,2008:31).

Σύμφωνα με τους Biehler και  Snowman (1993), η ανθρωπιστική εκπαιδευτική προσέγγιση εστιάζεται στις ακόλουθες πρακτικές:

1. H διδασκαλία και η μάθηση πρέπει να επικεντρώνονται στον μαθητή
2. Οι δάσκαλοι θα πρέπει να εμπιστεύονται τους μαθητές τους και να τους επιτρέπουν να παίρνουν οι ίδιοι πολλές από τις αποφάσεις
3. Οι δάσκαλοι χρειάζεται να στέκονται με σοβαρότητα και ευαισθησία απέναντι στις ανάγκες και στα συναισθήματα των μαθητών τους και να επιδεικνύουν εμπιστοσύνη και σταθερότητα
4. Το περιεχόμενο των μαθημάτων θα πρέπει να εξετάζεται για τα θυμικά και γνωστικά του στοιχεία
5. Οι σχέσεις δασκάλων-μαθητών επηρεάζουν σημαντικά τη μάθηση
6. Τα συναισθήματα των μαθητών για τον εαυτό τους επηρεάζουν τους τρόπους αφομοίωσης και μάθησης της ύλης
7. Οι δάσκαλοι θα πρέπει να ενθαρρύνουν τους μαθητές στη διερεύνηση των συναισθημάτων τους
8. Οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να χρησιμοποιούν μεθόδους οι οποίες θα ενθαρρύνουν τους μαθητές να ταυτίζονται με τους άλλους, να κατανοούν τα συναισθήματα τους και να τα συσχετίζουν με τα συναισθήματα των άλλων
9. Οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να χρησιμοποιούν συχνά διάφορες τεχνικές για την αποσαφήνιση των αξιών
10. Οι παραδοσιακές πρακτικές αξιολόγησης της μάθησης με τη βαθμολογία είναι αναγκαίο να αντικατασταθούν

Ειδικότερα, οι βασικές αρχές που θεμελιώνουν την αντίληψη του Rogers για τη θεωρία της μάθησης είναι οι παρακάτω (Rogers, 1976):

• H ικανότητα της μάθησης είναι έμφυτη.
• Η μάθηση επέρχεται όταν το αντικείμενο της συνδέεται με τα προσωπικά σχέδια του μαθητή.
• Η μάθηση που ενέχει μια αλλαγή στην οργάνωση του εγώ ή στην αντίληψη του εγώ, βιώνεται ως απειλητική και το άτομο έχει την τάση να της αντιστέκεται.
• Η μάθηση διευκολύνεται και επιτυγχάνεται καλύτερα μέσα από τη δράση, όταν ο μαθητής συμμετέχει ενεργά και υπεύθυνα στη διαδικασία της μάθησης.
• Μια αυτοκαθοριζόμενη διδασκαλία που επιστρατεύει το πρόσωπο συνολικά, δηλαδή τα συναισθήματα του και τη νόηση του, είναι αυτή που διεισδύει πιο βαθιά αλλά και διατηρείται περισσότερο χρόνο.
• Η ανεξαρτησία του πνεύματος και η εμπιστοσύνη του εαυτού διευκολύνονται, όταν ο μαθητής θεωρεί πρωτεύουσα την αυτοκριτική και την αυτοαξιολόγηση ενώ δευτερεύουσα την αξιολόγηση που διενεργείται από άλλον.
• Στον σημερινό κόσμο η κοινωνικά χρήσιμη μάθηση είναι εκείνη που αναφέρεται στις «διεργασίες μάθησης», στο να μαθαίνει, δηλαδή, ο μαθητής να είναι πάντα ανοιχτός στη δική του εμπειρία και να εσωτερικεύει τη διεργασία της αλλαγής.
• Αναφορικά με τον τομέα της εκπαίδευσης, ο Rogers προτείνει τη βιωματική μάθηση με νόημα, μάθηση η οποία συνδέεται με ολόκληρη την προσωπικότητα του μαθητή, ενέχει την προσωπική συμμετοχή μέσω γνωστικών διεργασιών και συναισθημάτων, εμπεριέχει την πρωτοβουλία. Επιπλέον, είναι διεισδυτική καθώς επηρεάζει συμπεριφορά, στάσεις και προσωπικότητα και αξιολογείται από τον ίδιο τον μαθητή ανάλογα με το αν ικανοποιεί τις ανάγκες του ή επιτυγχάνει τους στόχους του (Παπαντωνίου, 2014).

Τo μοντέλο του Rogers βασίζεται στη δυναμική αλληλεπίδραση του ατόμου με άλλα άτομα, στη μεγάλη πίστη για τον άνθρωπο καθώς και στις δυνατότητες ενεργοποίησης του και αυτοπραγμάτωσης σε όλες τις ηλικίες (Οικονόμου, 2010). Επειδή η αυτοπραγμάτωση  συνυπάρχει με την επιθυμία για γνώση και κατανόηση του κόσμου, ο μαθητής μπορεί να εκδηλώσει αυθόρμητα το ενδιαφέρον απόκτησης γνώσεων και δεξιοτήτων μέσα από το σχολείο ( Συφάκη, 2008:144). Ο ίδιος έχει ενεργητικό ρόλο και αναλαμβάνει πρωτοβουλίες αλλά και ρόλους για την εφαρμογή προγραμμάτων ακαδημαϊκής και κοινωνικής φύσης. Τελικό στόχο για τον Rogers αποτελεί η ανάπτυξη ικανότητας από τους μαθητές να εκπαιδεύονται μόνοι τους, με τη βοήθεια του εκπαιδευτικού. Επιπλέον ενστερνίζεται  την άποψη ότι η εκπαίδευση πρέπει να είναι  μαθητοκεντρική.

Επιπρόσθετα, όπως χαρακτηριστικά υποστηρίζει ο Rogers, η διαμόρφωση κατάλληλου περιβάλλοντος  που ευνοεί την ανάπτυξη διαδραματίζει σημαντικό ρόλο. Η τάση πραγμάτωσης του ατόμου παρέχει το κίνητρο για την ανάπτυξη και την αλλαγή, όμως, για να μπορέσει να  πραγματοποιηθεί, είναι απαραίτητη η δημιουργία ενός περιβάλλοντος ασφάλειας όπου το άτομο τιμάται, γίνεται αποδεκτό και κατανοητό (Dearing, 2016). Ο Μπακιρτζής (2010:194) αναλύοντας τις βασικές αρχές της θεωρίας του Rogers, χαρακτηριστικά τονίζει ότι η σχέση με το περιβάλλον αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση ανάπτυξης του ατόμου ενώ η τελευταία στηρίζεται στις διεργασίες της αυθεντικής μάθησης.

Συγκεκριμένα, ο Rogers (1969:201), αποσαφηνίζει ότι η αυθεντική μάθηση δεν είναι η απλή συσσώρευση γνώσεων. Είναι η μάθηση που επιφέρει αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο το άτομο συμπεριφέρεται, στη σειρά ενεργειών που επιλέγει για το μέλλον, στη στάση του, στην προσωπικότητα του, με μια διεισδυτική γνώση που υπεισέρχεται σε κάθε τμήμα της ύπαρξής του. O ίδιος υποστηρίζει ότι το άτομο μαθαίνει όταν χρησιμοποιεί τις εσωτερικές δυνατότητες. (Τσακίρη, Καπετανίδου, Τσατσαρώνη, Κούρου, Μαυρίκης, Δημόπουλος, Τζιμογιάννης, Σιόρεντα, Χατζηνικήτα & Αναγνωστοπούλου,  2007).

Ιδιαίτερα σημαντικός αναδεικνύεται ο ρόλος του δασκάλου, ο οποίος θα πρέπει να αποτελέσει παράγοντα δημιουργίας θετικού  ψυχολογικο-κοινωνικού κλίματος μέσα στην τάξη και να βοηθήσει τον μαθητή αφού κατανοήσει τον εαυτό του, να αποδώσει την ανάλογη νοηματική βαρύτητα στον κοινωνικοφυσικό του περίγυρο. Η Δενδάκη (2010:229), τονίζοντας τις θέσεις του Rogers στην εκπαίδευση, σημειώνει ότι οι εκπαιδευτικοί πρέπει να διαθέτουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

• Να διαμορφώνουν ένα κλίμα εμπιστοσύνης με τον μαθητή παρέχοντας τη δυνατότητα επιλογής του δικού του τρόπου μάθησης
• Να είναι αυθεντικοί και ειλικρινείς στις σχέσεις τους με τους μαθητές
• Να επαινούν τους μαθητές για τις απόψεις και τα συναισθήματα τους
• Να διαθέτουν ενσυναίσθηση για να κατανοούν τις αντιδράσεις των μαθητών

Όπως αναφέρει η Συφάκη (2008:144), ο εκπαιδευτικός, ο οποίος υιοθετεί  το μοντέλο της μη κατευθυνόμενης συμβουλευτικής του  Rogers, επιχειρεί  τη συζήτηση δυσκολιών με τους μαθητές  κατά τη διάρκεια προσωπικής συνέντευξης, μέσα σ΄ ένα φιλικό κλίμα επιδιώκοντας την ελεύθερη έκφραση απόψεων και συναισθημάτων τους. Δίνει έμφαση στη συναισθηματική πλευρά της συμπεριφοράς ενώ αποφεύγει την άσκηση κριτικής. Έχοντας ενσυναίσθηση, ο εκπαιδευτικός καθίσταται ικανός να αντιλαμβάνεται τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις τους. Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης ο μαθητής πρέπει να περάσει από το στάδιο συναισθηματικής κάθαρσης, στο στάδιο κατανόησης του προβλήματος και στη συνέχεια στο στάδιο δράσης. Επιπρόσθετα, αναλαμβάνει τις ευθύνες του και προβαίνει σε ανάλογες δεσμεύσεις. Κατά την εφαρμογή του συγκεκριμένου μοντέλου γίνεται χρήση εσωτερικών αμοιβών από τον εκπαιδευτικό με την μορφή της αποδοχής, της κατανόησης και του ενδιαφέροντος με σκοπό την καλλιέργεια της αυτογνωσίας και την ενδυνάμωση της προσωπικότητας  του παιδιού. Επιπλέον, σύμφωνα με το μοντέλο  του  Rogers, η συνεργασία μαθητή – εκπαιδευτικού επιτυγχάνεται με την υιοθέτηση συγκεκριμένων πρακτικών οι οποίες εφαρμόζονται διαδοχικά. Η δημιουργία κατάλληλου κλίματος και ο προγραμματισμός, η διερεύνηση του προβλήματος, ο σχηματισμός ολοκληρωμένης αντίληψης, η λήψη αποφάσεων καθώς και η σύνθεση προσέγγισης θεωρούνται αναγκαίες στρατηγικές για μια επιτυχημένη συνεργασία των εμπλεκομένων (Οικονόμου, 2010).

Τα προγράμματα μη κατευθυνόμενης διδασκαλίας ασπάζονται συγκεκριμένες αρχές της ανθρωπιστικής σχολής  οι οποίες  αφορούν την ελεύθερη επιλογή θεμάτων και εργασιών από τους μαθητές, τη μη κατευθυνόμενη διερεύνηση σχολικών αντικειμένων, τον προγραμματισμό σχολικών δραστηριοτήτων και τη διενέργεια ελέγχου της τάξης από τους ίδιους. Γενικότερα υποστηρίζουν ότι θα πρέπει να εκλείπει κάθε ενέργεια ελέγχου, καθοδήγησης, αμοιβής ή ποινής από πλευράς δασκάλου. Συνεπώς, ο ρόλος του παιδαγωγού και εκπαιδευτικού  δεν είναι παρεμβατικός αλλά διευκολυντικός για τη μάθηση και την ανάπτυξη, στοχεύοντας στην αυτοπραγμάτωση του μαθητή. (Μπακιρτζής, 2006:191).

Ο Rogers ενστερνίζεται τη μαθητοκεντρική εκπαίδευση, όπως προαναφέρθηκε,  η οποία αντικαθιστά την υπάρχουσα αυταρχική και προτιμά την εργασία των παιδιών ανά ομάδες. Επιπρόσθετα, ισχυρίζεται ότι η διδασκαλία πρέπει να αποσκοπεί στη διάπλαση του χαρακτήρα των ατόμων ώστε να είναι ιδιαίτερα υπεύθυνα, να μπορούν να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, να κάνουν σωστές επιλογές, να προσαρμόζονται στις νέες διαμορφωμένες συνθήκες, να εργάζονται σε ένα πνεύμα συνεργασίας και να αξιοποιούν εποικοδομητικά τις αποκτηθείσες εμπειρίες (Οικονόμου, 2010).

Τέλος, το σχολείο οφείλει να διαμορφώσει ένα κλίμα ελεύθερης έκφρασης μέσα στο οποίο ο μαθητής θα μπορέσει να αυτοπραγματωθεί και παράλληλα να τον διευκολύνει να αποκτήσει τις γνώσεις και δεξιότητες που τον ενδιαφέρουν. Από την άλλη πλευρά ο εκπαιδευτικός  πρέπει να βοηθά τον μαθητή να κατανοήσει τον εαυτό του και να νοηματοδοτήσει τον κόσμο γύρω του. Επιπλέον, πρέπει να είναι σε συνεχή επικοινωνία με τον εαυτό του και να αναγνωρίζει το «δώρο» που παίρνει για τη δική του αυτοπραγμάτωση από την επαφή με τους μαθητές του  αλλά και τις συναισθηματικές προκλήσεις  που έχει να αντιμετωπίσει καθώς έρχεται σε επικοινωνία μαζί τους (Σίμου, 2011:50).

Μελέτη Περίπτωσης

Το σχέδιο εργασίας

Η τάξη που θα αναλάμβανε το συγκεκριμένο project στα πλαίσια της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης αποτελούνταν από 24 μαθητές/ήτριες εκ των οποίων οι δυο μαθήτριες ήταν αλλοδαπές. Η μια ήταν αλβανικής καταγωγής και η άλλη ήταν ουγγρικής καταγωγής. Το συγκεκριμένο project υλοποιήθηκε κατά το σχολικό έτος 2014-15. Οι αλλοδαπές μαθήτριες ήταν αρκετά επιφυλακτικές, είχαν πολλά κενά σχετικά με την κατανόηση της ελληνικής γλώσσας. Επίσης δε γνώριζαν καλά τους συμμαθητές/ήτριές τους, ούτε είχαν επισκεφτεί το ποτάμι, που θα αποτελούσε το μέρος που θα οργανώναμε τις επισκέψεις μας για μελέτη πεδίου. Οι γηγενείς μαθητές /μαθήτριες έδειχναν αρκετά απόμακροι/ες καθώς η γνωριμία με τις αλλοδαπές μαθήτριες ήταν ακόμα πολύ πρόσφατη. Οι γονείς των γηγενών μαθητών/ριών ήταν προκατειλημμένοι και έδειχναν αίσθημα ανασφάλειας να έχουν στην παρέα τους τα παιδιά τους τις αλλοδαπές μαθήτριες.

Το σχέδιο εργασίας με τίτλο: «Ληθαίος, το ποτάμι της Πόλης μας» περιελάμβανε τα εξής βήματα:

Βήμα 1ο: Επιλογή του θέματος

Βήμα 2ο: Διερεύνηση του θέματος

Βήμα 3ο: Διαμόρφωση σχεδίου δράσης

Βήμα 4ο: Εφαρμογή της δράσης

Βήμα 5ο: Συγκέντρωση, επεξεργασία και σύνθεση πληροφοριών

Βήμα 6ο: Παρουσίαση και δράση

Βήμα 7ο: Αξιολόγηση  

Αναλυτικά ακολουθώντας τα παραπάνω βήματα το σχέδιο «Ληθαίος, το ποτάμι της Πόλης μας» ολοκληρώθηκε ως εξής:

Βήμα 1^ο: Οι μαθητές/ήτριες της Β1΄ Τάξης Γυμνασίου,  εκδήλωσαν την επιθυμία να υλοποιήσουν ένα Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα και να συμμετέχουν σε μια Περιβαλλοντική Ομάδα. Η πρώτη συνάντηση με όλους/ες τους/τις μαθητές/ήτριες του τμήματος έγινε κατά το πρώτο δεκαήμερο έναρξης της νέας σχολικής χρονιάς 2014-15. Μετά από συζήτηση και καταιγισμό ιδεών για τα σύγχρονα παγκόσμια προβλήματα αλλά και τα σημαντικά προβλήματα που έχουμε στην Πόλη μας, οι μαθητές/τριες επέλεξαν το θέμα «Ληθαίος: το ποτάμι της Πόλης μας» για τους εξής λόγους, όπως επιχειρηματολόγησαν:

• Το ποτάμι ήταν κοντά στο σχολείο μας.
• Το νερό είναι πολύτιμο αγαθό της φύσης για τον άνθρωπο, τα ζώα, τα φυτά.
• Αποτελεί βασικό στοιχείο αναφοράς της Ελληνικής παράδοσης (θρύλοι, μύθοι παραδόσεις, δημοτικά τραγούδια).
• Είναι στολίδι της πόλης των Τρικάλων και θα ήθελαν να αναλάβουν ενεργά δράσεις για την αειφορία του.
• Σχετίζεται με τα περισσότερα μαθήματα του αναλυτικού προγράμματος (Θρησκευτικά, Γλώσσα, Αρχαία Ελληνικά, Νέα Ελληνικά, Καλλιτεχνικά, Μουσική, Χημεία, Φυσική, Τεχνολογία κ. ά.) άρα προσφέρεται για διαθεματική προσέγγιση.

Βήμα 2^ο :^:  Έγινε η διερεύνηση του θέματος. Καθορίστηκαν οι στόχοι του προγράμματος: Γνωστικοί

• να μελετήσουν τη βιοποικιλότητα
• να γράψουν θεατρικό για τον Ληθαίο
• να κάνουν έρευνα για την ποιότητα του νερού
• να καταθέσουν προτάσεις στο Δήμαρχο Τρικκαίων
• να καταγράψουν ανθρώπινες δραστηριότητες που σχετίζονται με το ποτάμι
• να επισκεφτούν τις πηγές για να γνωρίσουν τη λεκάνη απορροής του ποταμού

Επιστημονικοί

• ανάπτυξη επιστημονικής νοοτροπίας
• κριτική και δημιουργική προσέγγιση θεμάτων
• εξοικείωση με την επιστημονική μεθοδολογία/έρευνα

Συμμετοχικοί

• εργασία σε ομάδες
• ανάπτυξη σχέσεων συνεργασίας
• σεβασμός στις διαφορετικές απόψεις
• σεβασμός στον τρόπο ζωής
• σεβασμός στη δημιουργική δράση

Κοινωνικοί

• καλλιέργεια υπευθυνότητας
• ικανότητα λήψης αποφάσεων
• ικανότητα δημιουργικής παρέμβασης
• σύνδεση της σχολικής με την καθημερινή ζωή

Αισθητικοί

• δημιουργία στενής σχέσης με τη φύση με τη μεσολάβηση όλων των αισθήσεων

Αυτομορφωτικοί

• αξιοποίηση ημερήσιου και περιοδικού τύπου
• αξιοποίηση διαδικτύου
• αξιοποίηση βιβλιοθήκης
• αξιοποίηση νέων τεχνολογιών (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, 2008).

Για τον πολίτη της παγκοσμιοποίησης είναι οι εξής (Treml, 2000): α) απόκτηση δεξιοτήτων για ενεργό συμμετοχή στην παγκόσμια κοινωνία, β) απόκτηση ικανοτήτων για την παρατήρηση της παγκόσμιας κοινωνίας, γ) απόκτηση ικανοτήτων για την αξιολόγηση της παγκόσμιας κοινωνίας. Ο Ulrich Beck (2000) τονίζει ότι δεξιότητες όπως η ευελιξία, η κοινωνικότητα, η συνεργασία, η δεξιότητα αντιμετώπισης συγκρούσεων, η πολιτιστική ευαισθησία, η πολύπλοκη σκέψη θεωρούνται δεξιότητες άκρως απαραίτητες για τον πολίτη της παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας.

Βήμα 3^ο: Διαμορφώθηκε το σχέδιο εργασίας (δράσης). Τέθηκαν οι κανόνες με τη συμμετοχή όλων των μαθητών/ριών, για να διασφαλιστεί η λήψη αποφάσεων από κάθε μορφή ανισότητας και μέσα από τη συλλογική δράση να μπορέσουν οι μαθητές/ήτριες ως πολίτες μιας πολυπολιτισμικής  κοινωνίας να διασφαλίσουν την ευημερία και την ευτυχία τους. (Γκόβαρης, 2001). Όταν οι μαθητές/ήτριες όρισαν τους κανόνες, έπρεπε να χωριστούν σε ομάδες ανάλογα με τα ενδιαφέροντα τους και το φύλο. Οι 24 μαθητές/ήτριες έπρεπε να χωριστούν σε 6 ομάδες των 4 ατόμων.

Τότε παρουσιάστηκε το πρόβλημα. Οι γηγενείς μαθητές/ήτριες δεν ήθελαν να έχουν στην ομάδα τους τις αλλοδαπές μαθήτριες οι οποίες ένοιωσαν αποκλεισμό και ζήτησαν να μη συμμετέχουν στο πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Μετά από συζήτηση έγινε αντιληπτό ότι οι γηγενείς μαθητές/ήτριες δεν ήθελαν στην ομάδα τους τις αλλοδαπές μαθήτριες διότι δε γνώριζαν καλά την ελληνική γλώσσα, δεν μπορούσαν να επικοινωνήσουν καλά, δεν είχαν αναπτύξει φιλία μαζί τους και κάποιοι/ες απ’ αυτούς/ές είπαν ότι οι γονείς τους δε θα συμφωνούσαν να έχουν στην ομάδα τους αλλοδαπές μαθήτριες διότι με τα κενά που παρουσιάζουν στην Ελληνική γλώσσα δε θα μπορούσαν να βοηθήσουν στις ομαδικές εργασίες.

Κατά την υλοποίηση ενός σχεδίου δράσης ο/η συντονιστής/ρια εκπαιδευτικός είναι παρών/ούσα σε όλες τις φάσεις, βοηθά στην επιλογή του θέματος, υποδεικνύει πηγές, βοηθάει την ομάδα να ξεπεράσει τα προβλήματα, να οργανώσει την έρευνα και παρακινεί τους/τις μαθητές/ήτριες ώστε να κατακτούν μόνοι/ες τους τη γνώση (Frey, 1986). Έπρεπε, λοιπόν, να βρεθεί λύση στο παραπάνω πρόβλημα για να συνεχιστεί η υλοποίηση του σχεδίου εργασίας «Ληθαίος: το ποτάμι της Πόλης μας» και να ακολουθήσουν τα επόμενα βήματα (Εφαρμογή της δράσης, Συγκέντρωση πληροφοριών,  Επεξεργασία και σύνθεση αυτών, Παρουσίαση και δράση, Αξιολόγηση).

Εντοπισμός προβλήματος : Περιθωριοποίηση αλλοδαπών μαθητριών.

Οι γηγενείς μαθητές/ήτριες βλέπουν τις αλλοδαπές συμμαθήτριές τους υπό το πρίσμα των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων, όπως ερευνήθηκε από την Σακάτου (2011), και ευελπιστούμε, μέσα από τις ομάδες εργασίας που θα αναπτυχθούν κατά την υλοποίηση του σχεδίου εργασίας και την παρέμβαση,  να αποδεχθούν τη διαφορετικότητα.

Υποθέσεις της έρευνας

1^η υπόθεση: Με τη συμμετοχή οι δυο αλλοδαπές μαθήτριες του δείγματος θα ενδυναμώσουν την ταυτότητά τους, μέσα από την αλληλοδιδακτική στήριξη των συμμαθητών/ριών τους, θα βελτιωθούν στην κατανόηση της Ελληνικής γλώσσας, θα βελτιώσουν την αυτοπεποίθησή τους και την αυτοεικόνα τους, θα αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες και έτσι θα οδηγηθούν ομαλά σε κοινωνική ένταξη. Με την παραπάνω υπόθεση συμφωνεί η Ταρατόρη- Τσαλκατίδου (2002), ότι τα σχέδια εργασίας οδηγούν στην ανάπτυξη των γνωστικών και κοινωνικών δεξιοτήτων με συνεργασία, επικοινωνία, προβληματισμό και συζήτηση και έτσι οι μαθητές/ήτριες οδηγούνται σε μάθηση και αυτομάθηση.

2^η υπόθεση: Με τη συμμετοχή τους σε ομάδες εργασίας τόσο οι γηγενείς μαθητές /ήτριες όσο και οι αλλοδαπές μαθήτριες θα αντιληφθούν ότι μέσα από κοινές δράσεις ως ομάδες έχουν κοινά οράματα, κοινούς στόχους για να μετασχηματίσουν τις συνθήκες ζωής τους. Έτσι οι γηγενείς μαθητές/ήτριες θα συνεργαστούν με τις αλλοδαπές μαθήτριες και θα αναπτύξουν σεβασμό στις συμμαθήτριες τους, αισθήματα φιλίας και αποδοχής.

Το σχέδιο εργασίας θέτει στο κέντρο τις βιωματικές καταστάσεις των παιδιών στα πλαίσια της επικοινωνιακής αλληλεπίδρασης (Χρυσαφίδης, 1996). Το σχολείο οφείλει να προσφέρει σύγχρονη και εμπλουτισμένη παιδεία στους μαθητές/ήτριες, να συμβάλει στην ολόπλευρη ανάπτυξή τους για να καταστούν ικανοί/ές να λειτουργήσουν αποτελεσματικά ως υπεύθυνοι, ενεργοί και δημιουργικοί πολίτες σε μια πολύπλοκη κοινωνία (Ματσαγγούρας, 1998). Η ένταξη των αλλοδαπών μαθητριών στις ομάδες εργασίας θα τις προσέφερε τα πλεονεκτήματα της συνεργατικής μάθησης: α) καλύτερο εκπαιδευτικό αποτέλεσμα, β) καλύτερη κατανόηση του υλικού, γ) βελτίωση του προφορικού και γραπτού λόγου, δ) δημιουργία κινήτρων για μάθηση και ε) ανάπτυξη κριτικής σκέψης (Κακλαμάνης, 2005, Καμπουράκης, 2005).

Για όλους τους παραπάνω λόγους έπρεπε να γίνει προσέγγιση τόσο των γηγενών μαθητών/ριών για αποδοχή της ετερότητας και ένταξη των αλλοδαπών μαθητριών στις ομάδες, όσο και των αλλοδαπών μαθητριών για να κατανοήσουν ότι η εμπλοκή τους σε ένα σχέδιο δράσης (project) τοπικού ενδιαφέροντος θα τις βοηθήσει να γνωρίσουν την ιστορία της Πόλης, όπου διέμειναν και να επικοινωνήσουν με τους συμμαθητές/ήτριές τους, όσο και  με τους τοπικούς φορείς, ώστε να ενδιαφερθούν για την αειφορία του Ληθαίου ποταμού.

Η προσέγγιση σύμφωνα με την ανθρωπιστική θεωρία του Rogers. 

Η παρέμβαση έγινε με ποικίλους τρόπους και μεθόδους και στους/στις γηγενείς μαθητές/ήτριες και στις αλλοδαπές μαθήτριες.

Α) στους/στις γηγενείς:

1) Με παιχνίδι: με τον αποκλεισμό κάποιου/ας από την ομάδα (μένει εκτός τάξης για λίγα λεπτά), επιστρέφει και οι άλλοι/ες συζητούν χωρίς κανείς να του/της δίνει σημασία και να του/της μιλά. Προσπαθεί να εισχωρήσει στην ομάδα αλλά αυτό είναι πολύ δύσκολο έως αδύνατο. Συζήτηση στη συνέχεια του/της εκπαιδευτικού με τους/τις μαθητές/ήτριες για τα συναισθήματά τους, όταν ήταν εκτός ομάδας και πως νιώθουν ενταγμένοι/ες μέσα στην ομάδα. Ακολουθεί συζήτηση και για τα πιθανά συναισθήματα των αλλοδαπών στην αντίστοιχη κατάσταση, χωρίς καμία έννοια κριτικής ή επίπληξης. Απλά τίθεται ως θέμα συζήτησης της ομάδας και σκέψης του/της καθενός/μίας προσωπικά  για αργότερα.

Β) στις αλλοδαπές μαθήτριες:

1) Με προσέγγιση-συζήτηση: Ανοιχτή και ελεύθερη συζήτηση του/της εκπαιδευτικού με τις μαθήτριες. Θέματα: “Τι κερδίζω και τι χάνω;” Δηλαδή, τι κερδίζω με την άρνησή μου να συμμετέχω; Την ησυχία μου, την απομόνωσή μου, δεν ασχολείται κανείς μαζί μου, περνώ απαρατήρητη. Από την άλλη, τι χάνω; Δεν ανοίγομαι, δεν κοινωνικοποιούμαι με την επαφή. Το γλωσσικό μου επίπεδο δεν αναπτύσσεται. Γνωστικά; Παραμένει  άγνωστο  ένα κομμάτι του τόπου όπου τώρα μένω, του τόπου που με φιλοξενεί; Του τόπου που θα γίνει δεύτερη πατρίδα μου; Άρα, δεν εντάσσομαι, φτιάχνω “τα δικά μου τείχη”. Ακόμη, το αίσθημα “του ξένου” συνεχίζεται. Δε νοιώθω οικεία, δε νοιώθω καλά, δε βρίσκω και δεν “κατέχω” μια θέση σε αυτόν τον τόπο. Ανάπτυξη προσωπική; Όχι. Βελτίωση σε επιδόσεις; Όχι. Σε κοινωνικό επίπεδο; Όχι σχέσεις, όχι επαφές, όχι φιλίες, κατά συνέπεια, γκετοποίηση.

Γ) Με όλους/ες:

1) Με συζήτηση: Ελεύθερη συζήτηση με όλους και όλες ώστε να εκφράσουν τα συναισθήματά τους. Ο συντονισμός και τα θέματα της συζήτησης, βέβαια, τίθενται  από τον/την εκπαιδευτικό, όπως π.χ. α) σε τι βοηθά το καλό κλίμα στην τάξη και κατ΄ επέκταση η καλή συναισθηματική κατάσταση στην εξέλιξή τους; Στην καλύτερη απόδοση και στις επιδόσεις στα μαθήματα; Οδηγεί σε προσωπική βελτίωση; β) η ένταξή τους σε μία ομάδα όπου είναι αποδεκτοί/ές βοηθά και εξασφαλίζει καλύτερη πνευματική και συναισθηματική κατάσταση; γ) από την άλλη σε τι μπορεί να οδηγεί η περιθωριοποίηση; Ποια μπορεί να είναι τα αποτελέσματά της; Και για το άτομο και για την ομάδα.

2) Κατάρτιση καταλόγου (λίστας) “κερδών”: Με  τη μέθοδο του καταιγισμού ιδεών στον πίνακα ή μετά από  σύντομο χρόνο για σκέψη στις προσωπικές τους σημειώσεις δημιουργούν έναν κατάλογο με τα όσα κερδίζουν από τη σχέση και τη γνωριμία με τους “άλλους”. Π.χ. Γνωριμία με άλλη γλώσσα, άλλα ήθη και έθιμα, άλλο τρόπο ζωής και διαφορετικές νοοτροπίες. Εξαφάνιση του φόβου μπροστά στο “άγνωστο” και το “διαφορετικό”. Ο φόβος υπάρχει για κάθε τι άγνωστο αλλά μπορώ να εξοβελίσω τον φόβο αν το κάνω γνωστό. Είτε  αντικείμενο είναι αυτό είτε κατάσταση είτε ανθρώπινη ύπαρξη. Έτσι το κέρδος είναι πάντα με το μέρος μου, κερδίζω πάντα εγώ!

Τα αποτελέσματα  της παρέμβασης

Η θεώρηση και κατά συνέπεια ή απαρίθμηση των αποτελεσμάτων γίνεται σε όλα τα επίπεδα:

1. Προσωπική ανάπτυξη και βελτίωση, μείωση των στερεοτύπων και των προκαταλήψεων.

2.”Άνοιγμα” όλων σε νέες εμπειρίες, παραστάσεις,  και πρωτόγνωρα συναισθήματα.

3.Δημιουργία κινήτρων για γενικότερη  βελτίωση επίδοσης στις αλλοδαπές μαθήτριες.

4. Καλύτερο σχολικό κλίμα στην τάξη.
5. Αποφυγή των εντάσεων και της σπατάλης πολύτιμου χρόνου σε αυτές.
6. Προσέγγιση όλων των μαθητών/ριών, δημιουργία σχέσεων, επαφών, φιλικών και κοινωνικών δεσμών.
7. Ανεμπόδιστη λειτουργία της ομάδας ως “ομάδα”.
8. Δημιουργία μεγαλύτερου ενδιαφέροντος για το σχέδιο εργασίας όλων των μαθητών/ριών, και τέλος,
9. Ομαλή ροή και εφαρμογή του σχεδίου εργασίας.

Συμπεράσματα

Η εφαρμογή της ανθρωπιστικής θεωρίας στην εκπαίδευση διευκολύνει την ενεργοποίηση των κινήτρων του μαθητή για τη μάθηση. Επιπλέον, αυξάνεται η αυτοεκτίμηση και η αυτοπεποίθηση του καθώς έρχεται σε επαφή με τον εαυτό του, αυτενεργεί, επεξεργάζεται και αξιοποιεί στοιχεία του σχολικού περιβάλλοντος. Παράλληλα η ανάπτυξη κλίματος εμπιστοσύνης με τον εκπαιδευτικό, «απελευθερώνει» τον μαθητή ώστε να εκφραστεί ελεύθερα και μέσα από τη διαδικασία της φυσικής ωρίμανσης να εξελιχθεί σε ολοκληρωμένη και δημιουργική προσωπικότητα. Η ύπαρξη ενσυναίσθησης, η αποδοχή άνευ όρων, χωρίς άσκηση κριτικής και η αυθεντικότητα από πλευράς εκπαιδευτικού συμβάλλουν προς αυτή την κατεύθυνση. Η θετική στάση προς τους/τις μαθητές/ήτριες, η προσοχή, η ζεστασιά, το ενδιαφέρον, ο σεβασμός γίνονται εύκολα αντιληπτά από αυτούς/ές,  που ανταποκρίνονται ανάλογα και όχι μόνο προάγεται η διαδικασία της μάθησης αλλά ταυτόχρονα γίνονται υπεύθυνα άτομα, διαπλάθεται σωστά η προσωπικότητα τους και προετοιμάζονται κατάλληλα για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της κοινωνίας. Οι Morse και Brand (1995) σημειώνουν χαρακτηριστικά ότι τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα ως ενεργητικοί παρά ως παθητικοί δέκτες γνώσεων. Συνοψίζοντας, γίνεται αντιληπτό ότι η ανθρωπιστική προσέγγιση δίνει έμφαση στον/στη μαθητή/ήτρια ως μοναδική και ξεχωριστή προσωπικότητα. Στόχος της είναι η ενίσχυση της σκέψης, της κριτικής ικανότητας και της κατανόησης από την πλευρά του/της των πραγμάτων γύρω του/της και τελικά του ίδιου του κόσμου που τον/την περιβάλλει. (Μαλικιώση-Λοϊζου,2011:79).

Βιβλιογραφία

Αγγελίδης, Ζ., Αθανασίου, Χ. & Υφαντής Γ. (2009). Νερό. Αειφορική διαχείριση και Περιβάλλον, Έκδοση: Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ελευθερίου Κορδελιού, Θεσσαλονίκη 2009. Ανακτήθηκε στις 03-04-2016, από http://www.ekke.gr/estia/gr_pages/F_synerg/Zissis_nero/2010_10_26/Nero_aeiforiki diaxeirisi_perivallon.pdf

Beck, U. (2000). The Cosmopolitan Perspective – Sociology Of The Second Age Of Modernity, The Britich Journal of Sociology, Volume 51, Issue 1, pp 79-105, March 2000, Ανακτήθηκε στις 16-03-2016, από http://www.social-sciences-and-humanities.com/reading/Ulrich Beck – The Cosmopolitan Perspective – Sociology Of The Second Age Of Modernity (2000 British Journal Of Sociology).pdf

Biehler, R.F. & Snowman, J. (1993). Psychology applied to teaching. Boston: Houghton Mifflin Co.

Γκερζελή, Γ. (2015). Πεποιθήσεις και κίνητρα. Μια ερευνητική προσέγγιση σε πολιτισμικά διαφορετικούς μαθητές. Μεταπτυχιακή εργασία Πανεπιστήμιο Πατρών-ΠΤΔΕ, Πάτρα, 2015

Γκόβαρης, Χ. (2001). Εισαγωγή στη Διαπολιτισμική Εκπαίδευση, Εκδόσεις Ατραπός, Αθήνα 2001.

Dearing, K.J. (2016). Προσωποκεντρική Προσέγγιση. Ελληνοβρετανικά Νέα, τ. 45. Ανακτήθηκε στις 01/04/2016 από http://www.ellinovretaniko.gr/periodiko/periodiko-45/45_13.html

Frey, K. (1986). Η μέθοδος Project. Μια μορφή συλλογικής εργασίας στο σχολείο, ως θεωρία και πράξη, Εκδόσεις: Αφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη, 1986.

Δενδάκη, Α. (2010). Η ανθρωπιστική προσέγγιση, αναφ. στο Ε. Κολιάδης Ε.Α. (2010), Συμπεριφορά στο σχολείο- Αξιοποιούμε δυνατότητες. Αντιμετωπίζουμε προβλήματα. Αθήνα: Γρηγόρης.

Ματσαγγούρας, Η.Γ. (2008). Η σχολική τάξη: Χώρος – Ομάδα – Πειθαρχία – Μέθοδος. Αθήνα: Γρηγόρης.

Ματσαγγούρας, Η. (1998). Στρατηγικές διδασκαλίας, Αθήνα, 1998, Gutenberg

Μήτσου, Ε.Σ. (2013). Εκπαίδευση Ατόμων Μεγαλύτερης Ηλικίας Από Εκπαιδευτές Μικρότερης Ηλικίας, Διπλωματική εργασία, Πανεπιστήμιο Πειραιώς-Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων. Πειραιάς 2013

Morse, P.S. & Brand, L. (1995), Young children at home and in school: 212 educational activities for their parents, teachers and caregivers. Boston: Allyn & Bacon.

Μπακιρτζής, Κ.Ν. (2006). Επικοινωνία και Αγωγή. Αθήνα: Gutenberg.

Οικονόμου, Α. (2010). Καρλ Ρότζερς- Carl Rogers (1902-1987), Ανθρωπιστική Θεωρία. Ανακτήθηκε στις 01/04/2016 από https://oiko.wordpress.com/2011/05/02/carl-rogers-1902-1987/ .

Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (2008). Ανακτήθηκε στις 30-03-16: http://www.pi-schools.gr/programs/depps/

Παπαντωνίου, Α. (2014). Εισαγωγή στην ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Ανακτήθηκε στις 07/04/2016 από http://ecourse.uoi.gr/pluginfile.php/85467/mod_resource/content/3/Ενότητα 6_2014.pdf

Rogers, C. (1976). Psychothérapie et relations humaines. Louvain: Presses Université de Louvain.

Rogers, C. (1969). Freedom to Learn: A View of What Education Might Become. Colombus, Ohio: Charles E. Merrill.

Σακάτου, Α. (2011). Διπλωματική εργασία: Στερεότυπα και προκαταλήψεις σε γηγενείς μαθητές και μαθητές πολιτισμικά διαφορετικών ομάδων. Μια ερευνητική προσέγγιση στερεοτυπικών και προκαταληπτικών συμπεριφορών, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2011, Ανακτήθηκε στις 03-04-2016, από http://nemertes.lis.upatras.gr/jspui/bitstream/10889/4630/3/Nimertis_Sakkatou%28ptde%29.pdf .

Σίμου, Ε. (2011). Η Προσωποκεντρική θεωρία του Carl F. Rogers και η εφαρμογή στο σχολείο. Τετράδια, τ.2, 41-52.

Συφάκη, Μ. (2008). Εφαρμογή στρατηγικών τροποποίησης της συμπεριφοράς. Στο Ε. Τζελέπη-Γιαννάτου (επιμ.) Διαχείριση Προβλημάτων Σχολικής Τάξης, τ. Β΄, 134-148. Αθήνα: ΥΠΕΠΘ-ΠΙ.

Ταρατόρη-Τσαλκατίδου, Ε. (2002). Η μέθοδος Project στη θεωρία και στην πράξη,  Εκδόσεις: Αφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη, 2002.

Treml, A. (2000), Möglichkeiten und Grenzen menschlichen Lernens im Kontext der Weltgesellschaft – aus evolutionstheoretischer Sicht, στο: Scheunpflug, A.; Hirsch, K. (Επιμέλεια): Globalisierung als Herausforderung für die Pädagogik. 27-45. Frankfurt am Main.

Τσακίρη, Δ., Καπετανίδου, Μ., Τσατσαρώνη, Α., Κούρου, Μ., Μαυρίκης, Γ., Δημόπουλος, Κ., Τζιμογιάννης, Α., Σιόρεντα, Α., Χατζηνικήτα, Β., & Αναγνωστοπούλου, Κ. (2007). Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις για την Ανάπτυξη Κριτικής-Δημιουργικής Σκέψης για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αθήνα: O.EΠ.EK.

Χρυσαφίδης, Κ. (1994). Βιωματική- Επικοινωνιακή Διδασκαλία, Αθήνα, Gutenberg

 

 

         Του Γεφυριού της Πλάκας της Μαριάννας Αποστόλου
1-2-2015

Γεφύρι θρυλικό ορθώθηκες
στου Αράχθου τα ορμητικά νερά
με μύρια βάσανα ορθώθηκες
σαν αετός ψηλά με ανοιχτά φτερά

Σε βάφτισαν πολύ απλά
“της Πλάκας το γεφύρι”
ήσουν γεφύρι ιστορικό
για τη συμφωνία Πλάκας-Μυρόφυλλου

Εκεί Άρης και Ζέρβας
ενώθηκαν κατά των εχθρών
Όμως σε γκρέμισε η ορμή

των νερών πριν γίνεις 150 χρονών

Σήμερα θρηνούμε
την καταστροφή σου
μακάρι να βρεθεί ξανά Μπέγκας
από τα Πράμαντα να ξανακάνει θαύματα !!!

Τι θλίψη και τι οργή ένιωσα τότε όταν άκουσα ότι το θρυλικό γεφύρι της Πλάκας έπεσε… Και να που μου δόθηκε η δυνατότητα να γνωρίσω τον Άραχθο όταν με επέλεξαν ως μεταπτυχιακή φοιτήτρια να συμμετέχω στο 4^ο Θερινό σχολείο Τζουμέρκων. Το όνομα Άραχθος έχει τη ρίζα του στο ρήμα “αράττω”, δηλαδή χτυπάω με δύναμη, συντρίβω. Ως ποτάμιος θεός, ήταν γεννημένος στην Πίνδο. Ο σοβαρός Άραχθος, η όμορφη Σαλαμπριά (Πηνειός) και ο ατίθασος Άσπρος (Αχελώος). Ένα βράδυ η Σαλαμπριά, κρυφά από τα αδέρφια της που κοιμόνταν, κατηφόρισε προς τον κάμπο για να συναντήσει κρυφά κάποιον από τους θεούς του Ολύμπου, ο Αχελώος και ο Πηνειός (Σαλαμπριά), είχαν αρχίσει το ταξίδι τους χωρίς εκείνον. Πάνω στη βιασύνη του ο Άραχθος, για να προλάβει τα αδέρφια του, παράσερνε θυμωμένος ότι έβρισκε στο δρόμο του προς τον Αμβρακικό κόλπο, όπου και πνίγηκε. Μάταια όμως. Απογοητευμένη κατευθύνθηκε προς τη γειτονική θάλασσα όπου και πνίγηκε. Ο Άσπρος όταν κατάλαβε ότι έλειπε η Σαλαμπριά, ανησύχησε και ορμητικός όπως ήταν κατρακύλησε χωρίς σκέψη τα βουνά, ψάχνοντας την αδελφή του. Ο Άραχθος στενοχωρημένος για τα αδέρφια του που χάθηκαν, άρχισε να τριγυρνά την Ήπειρο για να τα βρει. Όταν κατάλαβε ότι έχασε οριστικά τα αδέλφια του, έπεσε στο Ιόνιο πέλαγος και πνίγηκε. ( http://envifriends.blogspot.gr/ )

Το 4o Θερινό Σχολείο Τζουμέρκων και Νοτιοανατολικής Πίνδου με θέμα:  «Νερό: φυσικό και κοινωνικό/πολιτισμικό αγαθό» άρχισε τις εργασίες του στις 22 Αυγούστου 2016 και ολοκληρώθηκε με μεγάλη επιτυχία στις 27 Αυγούστου 2016. Το Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, σε συνεργασία με τους τοπικούς φορείς: α) Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Τζουμέρκων, β) Δήμο Βορείων Τζουμέρκων και γ) Σύλλογο Προστασίας Αράχθου για 6 μέρες επιμόρφωσε και μύησε στα μυστικά της επιτόπιας έρευνας 50 επιλεγμένους επιστήμονες.

Η πλατεία στους Καλαρρύτες

Μέσα στο υπέροχο φυσικό περιβάλλον πολύ κοντά στο Ιστορικό Γεφύρι της Πλάκας, φοιτητές/ριες, μεταπτυχιακοί φοιτητές/ριες,  επιστήμονες διαφορετικών ειδικοτήτων από όλη την Ελλάδα συγκεντρωθήκαμε και ασχοληθήκαμε με το θέμα «Νερό: φυσικό και κοινωνικό / πολιτισμικό αγαθό». Τη Δευτέρα 22 Αυγούστου σε μια ωραία αίθουσα του ξενοδοχείου «Τελωνείο» άρχισαν οι εργασίες με χαιρετισμούς από τους τοπικούς φορείς και ακολούθησαν οι κεντρικές ομιλίες. Ο Ευάγγελος Αυδίκος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ανέπτυξε την εισήγηση «Εισαγωγικά στον προβληματισμό και στις θεματικές του ΘΕΣΤ». Ακολούθησε η Ανδρομάχη Οικονόμου, Διευθύντρια Ερευνών, Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας Ακαδημία Αθηνών: «Κοινωνία και φύση: η πολλαπλή θεώρηση μιας σχέσης στον ελληνικό παραδοσιακό πολιτισμό» και ο Δ. Καλιαμπάκος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. ανέπτυξε το θέμα: «Η αντανάκλαση της κατάρρευσης του Γεφυριού της Πλάκας στη σύγχρονη κοινωνική συνείδηση». Πριν το δείπνο ο Βασίλης Γκανιάτσας παρουσίασε το ντοκιμαντέρ «Το Γεφύρι της Πλάκας». Κάπως έτσι ολοκληρώθηκε  η πρώτη μέρα του 4^ου Θερινού σχολείου Τζουμέρκων.

Η επιλογή του νερού ως κεντρικού θέματος στο 4ο Θερινό Σχολείο συνδέεται με την κατάρρευση του γεφυριού της Πλάκας που συγκίνησε το πανελλήνιο. Η γέφυρα υποχώρησε «…γιατί λίγο πολύ φταίμε όλοι…». Η συγκίνησή του όταν μας διηγήθηκε τη στιγμή που έπεσε το γεφύρι είναι απερίγραπτη. Τα μάτια του βούρκωσαν και ευχήθηκε να ξαναγίνει το γεφύρι γιατί αυτό τους έδινε ζωή. Δυστυχώς μας είπε το γεφύρι δεν υπάρχει πια … φταίμε όλοι γιατί το γεφύρι είχε ρήγμα έτσι οι καταρρακτώδεις βροχές οδήγησαν στην κατάρρευσή του στις 1-2-2015. Και ολοκλήρωσε την αφήγησή του ως εξής «..αρκεί να το φτιάξουν, με πέτρα θα το φτιάξουν με σίδερο θα το φτιάξουν … αρκεί να το φτιάξουν…».

Η ομάδα στους Μελισσουργούς

Η αδιαφορία του σύγχρονου ανθρώπου για τη φύση οδηγεί σε παρόμοια φαινόμενα αφανισμού ανεπανάληπτων μνημείων τα οποία κουβαλάνε ιστορία και πολιτισμό. Έτσι η συνάντηση των επιστημόνων κοντά στο τραυματισμένο γεφύρι της Πλάκας αφιερώθηκε σε αυτό για να αναδειχθεί ο ρόλος που έπαιξε το γεφύρι στα δύσκολα χρόνια στην οργάνωση των Τζουμέρκων, τη μετακίνηση της κτηνοτροφίας, των μαστόρων της πέτρας καθώς και στη διαμόρφωση της ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής της περιοχής με αντιπροσωπευτικά δείγματα τα ορεινά πετρόχτιστα χωριά, αληθινά κοσμήματα από πέτρα, Καλαρρύτες και Συρράκο για τα οποία ο Κώστας Κρυστάλλης έγραψε:  «Προ της Ελληνικής Επαναστάσεως, οι Καλαρρύται είχον πλέον των 5000 κατοίκων και 3500 το Συρράκον. Ησχολούντο δε ιδίως τότε αμφοτέρων τούτων των κωμοπόλεων οι κάτοικοι εις το εμπόριον, ξενιτευόμενοι εις την αλλοδαπήν και αποκτώντες υπέροχα πλούτη, δι’ ΄ων εκαλλώπιζον τας λαμπράς οικίας των και τα δημόσια οικοδομήματα εν τη πατρίδι, ούτως ώστε οι διερχόμενοι εκείθεν ξένοι περιηγηταί ανωμολόγουν έκπληκτοι εις τα απομνημονεύματά των την ευπορίαν και τον πολιτισμόν και την παιδείαν, άτινα επί των ορεινών τούτων πολισμάτων εύρισκον…» http://www.ethnos.gr/ipeiros/arthro/syrrako_kalarrytes_kosmimata_apo_petra-756530/.

Το νερό ως φυσικό αγαθό αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα για την επιβίωση κάθε οργανισμού. Παίζει καθοριστικό ρόλο σε όλα τα στάδια και τις φάσεις της ζωής του ζωικού και φυτικού βασιλείου και αποτελεί πολλάκις «μήλον της έριδος» των τοπικών κοινωνιών. Ο Άραχθος αποτελεί το υδάτινο στοιχείο των Τζουμέρκων και εμείς χωρισμένοι/ες σε έξι ερευνητικές ομάδες με συντονιστές τους πανεπιστημιακούς δασκάλους μυηθήκαμε σε επιτόπια έρευνα καταγράψαμε τους ήχους του νερού των πηγών και των ποταμών, τις διηγήσεις των κατοίκων για το ποτάμι. Γυναίκες μας αφηγήθηκαν πως κουβαλούσαν και έπλεναν τα ρούχα τους και τα στρωσίδια στο ποτάμι. Ζαλικωμένες ξεκινούσαν χαράματα με τα ρούχα στην πλάτη τους και έφταναν στο ποτάμι όπου τα έπλεναν και όταν στράγγιζαν τα πολλά νερά στην πλάτη πάλι τα έφερναν στο σπιτικό τους. Μας διηγήθηκαν απίστευτες ιστορίες για νεράιδες, όμορφες ξανθιές με μακριά μαλλιά που χόρευαν στο ποτάμι που αναρωτιούνταν οι ίδιες και απαντούσαν στην ερώτησή μας αν όντως τις είδαν… ναι έλεγαν με δισταγμό σαν να τις είδα, τις είδα που χόρευαν και άλλες ιστορίες για τις φιλονικίες για το νερό ανάμεσα σε γειτονικά χωριά, για τις κακουχίες τους καημούς και τα βάσανα αλλά και τις παραδόσεις τα προξενιά στις βρύσες και τα ερωτικά συναπαντήματα.

Πρωινή πεζοπορία ομάδας συμμετεχόντων, Τετάρτη 24 Αυγούστου 2016. Στάση στη δυτική πλευρά του Άραχθου, μπροστά από την γκρεμισμένη γέφυρα. Οι μπουλντόζες έχουν ξεκινήσει τις εργασίες για την αποκατάσταση της γέφυρας της Πλάκας

Ο επιστημονικός υπεύθυνος του 4^ου Θερινού σχολείου Τζουμέρκων, ο Ευάγγελος Αυδίκος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, τρέφει ιδιαίτερη αγάπη για την περιοχή των Τζουμέρκων καθώς κατάγεται από αυτόν τον επίγειο παράδεισο. Με ιδιαίτερο ζήλο μας βοήθησε να ανακαλύψουμε μυστικά της περιοχής, να μάθουμε αυθεντικές ιστορίες βγαλμένες από στόματα απλοϊκών ανθρώπων και να ζήσουμε μοναδικές εμπειρίες. Να συμμετέχουμε στα παραδοσιακά πανηγύρια, να ακούσουμε παραδοσιακά τραγούδια και να χορέψουμε ηπειρώτικους παραδοσιακούς χορούς. Να περπατήσουμε στους πετρόχτιστους παραδοσιακούς οικισμούς που είναι περιτριγυρισμένοι από τις πανύψηλες άγριες κορυφές  των Αθαμανικών ορέων ή Τζουμέρκων της Κεντρικής Πίνδου. Να γνωρίσουμε τα γραφικά Τζουμερκιώτικα χωριά που βρίσκονται ανάμεσα στον Ασπροπόταμο και στον Άραχθο, Καλαρρύτες, Συρράκο,  Μελισσουργούς, Πράμαντα, Άγναντα, Κυψέλη κ. ά. , να πάρουμε συνεντεύξεις από τους κατοίκους των χωριών αυτών οι οποίοι συνεχίζουν ακοίμητοι φρουροί της ελληνικής παράδοσης.

Ράφτινγκ στον Άραχθο

Το τοπίο μαγεύει και τον πιο απαιτητικό επισκέπτη και η φιλοξενία των κατοίκων τα κεράσματα και τα παραδοσιακά πανηγύρια έκαναν τη διαμονή μας αξέχαστη. Οι περιηγήσεις στο επιβλητικό τοπίο των Τζουμέρκων, το ράφτινγκ στα ορμητικά νερά του Άραχθου, το κολύμπι στα παγωμένα νερά του καταρράκτη θα μας μείνουν εμπειρίες αξέχαστες στο διάβα του χρόνου. Δεκάδες φορές αναφώνησα «πάντα εν σοφία εποίησας»…γιατί πράγματι η κάθε γωνιά της χώρας μας είναι ένας θησαυρός και εμείς οφείλουμε όχι να δείχνουμε σεβασμό στην πολιτιστική κληρονομιά που μας χάρισαν οι πρόγονοί μας, αλλά να μπορέσουμε να εκπαιδεύσουμε τη νέα γενιά να αναπτύξει αγάπη και σεβασμό για την πολιτιστική μας ταυτότητα. Για τη διατήρηση αυτής της κληρονομιάς προσπαθήσαμε μετά την επιμόρφωση που μας έγινε να καταγράψουμε τις αφηγήσεις σε επιτόπια έρευνα και να συγκεντρώσουμε ουσιαστικό αρχειακό υλικό για το 4^ο Θερινό Σχολείο Τζουμέρκων.

 

Παραδοσιακό σπίτι

Τα Τζουμερκοχώρια έπαιξαν σπουδαίο ρόλο κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας καθώς ο Άραχθος αποτελούσε το φυσικό σύνορο μεταξύ της ελεύθερης Ελλάδας και του  οθωμανικού κράτους.  Σημαντικά γεγονότα διαδραματίστηκαν και στα νεότερα χρόνια στην αντίσταση κατά των γερμανών κατακτητών. Δίπλα στο μονότοξο γεφύρι της Πλάκας, του οποίου αντικρίσαμε πια το γκρεμισμένο τόξο (μήκος 40 μέτρα και ύψος 20 μέτρα) υπάρχουν και τα ερείπια από το παλιό τελωνείο.

Καλαρρύτες

Εραστές πια αυτού του επίγειου παραδείσου επιστρέψαμε στον τόπο μας και διηγηθήκαμε τις όμορφες αυθεντικές ιστορίες, τους καημούς των απλοϊκών αλλά ρυτιδιασμένων ανθρώπων από  τις δυσκολίες της δύσβατης αυτής περιοχής και τα βάσανα της ζωής. Μείναμε ενθουσιασμένοι για όσα είδαμε, ακούσαμε, βιώσαμε. Αγαπήσαμε τα Τζουμερκιώτικα χωριά και γοητευτήκαμε από την απλοϊκότητα και την φιλοξενία των κατοίκων. Ως ερευνητές συγκεντρώσαμε σημαντικό αρχειακό υλικό που περιλαμβάνει φωτογραφίες, συνεντεύξεις, βίντεο το οποίο θα μπορέσει να βοηθήσει τους μελετητές των Τζουμέρκων. Ευχαριστούμε από καρδιάς το 4^ο Θερινό σχολείο του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και τον εμπνευστή του Ευάγγελο Αυδίκο για την ευκαιρία που μας δόθηκε να ζήσουμε μοναδικές εμπειρίες, να αποκτήσουμε γνώσεις, να κάνουμε αληθινούς φίλους και να μοιραστούμε συναισθήματα. Απομένει οι έξι ερευνητικές ομάδες να καταθέσουμε τα έξι κείμενα για τον δικό μας ερευνητικό τομέα που θα εμπλουτίσουμε τη βιβλιογραφία για την περιοχή. …Μέσα στην άδεια πλατεία άκουγα τον ήχο από τις μπότες του Άρη Βελουχιώτη, που ανέβαινε τις σκάλες του πέτρινου κτίσματος, για να μιλήσει, ίσως για τελευταία φορά, σε μια λαϊκή συγκέντρωση. Άκρα του τάφου σιωπή όση ώρα μιλούσε ο καπετάνιος. Ίσως όλοι να ένιωθαν την καυτή ανάσα του τέλους που πλησίαζε γράφει ο καθηγητής Ευάγγελος Αυδίκος . http://www.efsyn.gr/arthro/panagia-grammeni….

Η ομάδα στους Καλαρρύτες

Ελπίζουμε πως οι εργασίες που άρχισαν για το γεφύρι της Πλάκας θα συνεχιστούν…για να επουλωθούν οι πληγές του και να συνεχιστεί η ιστορία του.

της Μαριάννας Αποστόλου

Γεφύρι θρυλικό ορθώθηκες
στου Αράχθου τα νερά
με μύρια βάσανα υψώθηκες
σαν αετός ψηλά με ανοιχτά φτερά

Σε βάφτισαν απλά
“της Πλάκας το γεφύρι”
ήσουν γεφύρι ιστορικό
για τη συμφωνία Πλάκας-Μυρόφυλλου

Εκεί Άρης και Ζέρβας
ενώθηκαν κατά των εχθρών
Όμως σε γκρέμισε η δίνη
των νερών πριν γίνεις 150 χρονών

Σήμερα θρηνούμε
την καταστροφή σου
μακάρι να βρεθεί ξανά Μπέγκας
από τα Πράμαντα να ξανακάνει θαύματα !!!

Η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) και το Πανεπιστήμιο Αθηνών/Έδρα της UNESCO για την Αειφόρο Ανάπτυξη και την Εκπαίδευση υπό την αιγίδα του Δήμου Σπετσών οργάνωσαν το «Θερινό Πανεπιστήμιο» σε συνεργασία με την  Αναργύρειο και Κοργιαλένειο Σχολή Σπετσών με  θέμα: «Αειφόρο Σχολείο-Αειφόρος Κοινότητα. Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε»

Εκπαιδευτικοί και στελέχη εκπαίδευσης της Α/θμιας και Δ/θμιας Εκπαίδευσης, εκπαιδευτές ενηλίκων, εργαζόμενοι σε φορείς που ασχολούνται με την αειφορία, φοιτητές και μεταπτυχιακοί φοιτητές, καθώς και κάθε πολίτης που επιθυμούσε να διευρύνει τους ορίζοντες και τις γνώσεις του κλήθηκε να συμμετέχει. Το σεμινάριο στηρίχθηκε στη φιλοσοφία του εγκεκριμένου από το Υπουργείο Παιδείας Πρόγραμμα  «Αειφόρο Ελληνικό Σχολείο: Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε». Το Αειφόρο Σχολείο προάγει τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, καλλιεργεί ομαδικό πνεύμα, προωθεί τη συνεργασία, δίνει ευκαιρίες να ασχοληθούν όλοι με τα κοινά και τη διαχείρισή τους. Το Σχολείο ως Αειφόρο μέσα από βιωματικές μεθόδους μάθησης διαμορφώνει ενεργούς και δημιουργικούς πολίτες, δίνει τη δυνατότητα σε όλους να νοιάζονται και να παρεμβαίνουν στο χώρο τους ενεργητικά διαμορφώνοντας οι ίδιοι τα παιδαγωγικά κριτήρια. Τα Αειφόρα Σχολεία λειτουργούν ως ζωντανές κοινότητες μέσα από συμμετοχικές διαδικασίες όλων των εμπλεκόμενων μελών τους: της διεύθυνσης, των εκπαιδευτικών, των μαθητών, των γονέων, της τοπικής κοινότητας, θέτουν τα θεμέλιά τους στην Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη, προάγουν την Υγεία, τον Πολιτισμό και την προστασία του Περιβάλλοντος, χρησιμοποιώντας ως εφαλτήριο τα Προγράμματα Σχολικών Δραστηριοτήτων, για να προχωρήσουν πέρα από αυτά σε μια ολιστική προσέγγιση των δράσεών τους. Στα πλαίσια του Τοπικού Δικτύου αναπτύσσονται  διασχολικές συνεργασίες και άνοιγμα στην τοπική κοινωνία.

Οι σκοποί και οι στόχοι του «Θερινού Πανεπιστημίου»

• Εμπλοκή σε δραστηριότητες-δράσεις με σκοπό να καταστούμε ικανοί/ές να καταστρώνουμε σχέδια δράσης για το μετασχηματισμό του σχολείου μας σε αειφόρο
• Συμμετοχή στην οργάνωση, την εκτέλεση και παρουσίαση σχεδίου εργασίας (project) με θέμα τη διερεύνηση της αειφορίας σε μία κοινότητα (εν προκειμένω, μελετήσαμε το νησί των Σπετσών).

Το «Θερινό Πανεπιστήμιο» πραγματοποιήθηκε στις Σπέτσες:

α) Οι Σπέτσες είναι ένα νησί όπου υπάρχει αρμονία ανάμεσα στο φυσικό περιβάλλον και στην παράδοση. Το φυσικό τοπίο που αποτελείται από μαγευτικές παραλίες και καταπράσινους πευκόφυτους λόφους δείχνουν ότι υπάρχει «αειφορία» στο νησί. Τούτο φαίνεται από το όνομα «Πιτυούσσα», που είναι αρχαιοελληνικό και σημαίνει πευκόφυτος. Το πράσινο των πεύκων μαγεύει ακόμα και σήμερα τον επισκέπτη καθώς κατεβαίνει μέχρι τις παραλίες και συναντά το γαλάζιο της θάλασσας. Έτσι λοιπόν αν και πέρασαν εκατοντάδες χρόνια η αειφορία στις Σπέτσες είναι εμφανής από την αρμονική συμβίωση της φύσης και του πολιτισμού. Περπατώντας στο λοφίσκο της Αναργυρείου – Κοργιαλενείου Σχολής, τα υπέροχα μεθυστικά αρωματικά φυτά (θυμάρι, θρούμπι) μπορούν να μεθύσουν κάθε επισκέπτη που θα απολαύσει συνάμα τα υπέροχα χρώματα των πανέμορφων  αγριολούλουδων. Η γραφικότητα και η αειφορία  των Σπετσών ολοκληρώνεται με τις πανέμορφες άμαξες και τους αμαξάδες οι οποίοι κάνουν τις μετακινήσεις στο νησί καθώς η κυκλοφορία των Ι.Χ. απαγορεύεται. Πέτρινα σπίτια και δρόμοι βοτσαλωτοί, ωραία μαγαζάκια.

β) Η ιστορία του νησιού είναι γραμμένη σε κάθε πέτρα και σε κάθε βοτσαλάκι τα οποία έχουν κάτι να διηγηθούν. Η περιήγηση στην πόλη μας οδήγησε σε απαράμιλλης ομορφιάς μεγάλα αρχοντικά, αυτά των καπεταναίων, σε μουσεία όπου μάθαμε την ιστορία του νησιού (το Μουσείο Μπουμπουλίνας, το Ιστορικό Μουσείο που στεγάζεται στο  γοητευτικό αρχοντικό του Χατζηγιάννη Μέξη με τις τοξωτές στροές). Ήρθαμε σε επαφή με τα ιδιότυπα αρχιτεκτονικά στοιχεία τους, με  μεταβυζαντινές εκκλησίες, με τα σπετσιώτικα βοτσαλωτά δρομάκια, με τα καρνάγια. Ο αέρας της επανάστασης και της ελευθερίας πλανάται παντού. Όπου κι αν σταθείς ξαναζείς τις πρώτες μέρες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, ξαναζείς νοερά «χρόνια δοξασμένα» που η ιστορική μνήμη φέρνει στο νου σου. Η Μπουμπουλίνα και ο Ματρόζος, οι οποίοι αγωνίστηκαν για την ελευθερία, αλλά και το παράπονο του «Έλληνα αγωνιστή» για την αχαριστία και την  αγνωμοσύνη ανθρώπων που νοιάζονται για το εγώ τους και ξεχνάνε τις θυσίες ανθρώπων σε κάθε αγώνα της ζωής. Αυτό το παράπονο περιέχουν οι παρακάτω στίχοι  στο ποίημα «Ματρόζος» του Γεωργίου Στρατήγη (1860-1938).

….»Αν οι ζητιάνοι σαν κι εμέ δεν έχυναν το αίμα,

οι καπετάνιοι σαν και σε δεν θα φορούσαν στέμμα!»….

Οι Σπέτσες, μαζί με την Ύδρα και τα Ψαρά, ήταν από τα πρώτα νησιά που επαναστάτησαν, με ενεργό συμμετοχή στον αγώνα έναντι των Τούρκων. Τα εμπορικά πλοία, ο σπετσιώτικος στόλος, έλαβαν μέρος σε ναυμαχίες, όπως αυτός της Αρμάτας (που γιορτάζεται στις 10 κάθε Σεπτέμβρη). Την περίοδο εκείνη έγραψαν ιστορία η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και ο Χατζηγιάννης Μέξης των οποίων τα μουσεία είχαμε την ευκαιρία να επισκεφτούμε.

γ) Τέλος στις Σπέτσες υπάρχουν οι κατάλληλες υποδομές της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών (ΑΚΣΣ), που χωρίς αυτές δεν θα ήταν εφικτή η υλοποίηση του προγράμματός μας. Οι εγκαταστάσεις της ΑΚΣΣ αποτελούν  έναν ιδανικό χώρο για τη διεξαγωγή εκπαιδευτικών σεμιναρίων, συμποσίων κ.ά. γιατί βρίσκονται σε μια ειδυλλιακή έκταση κατάφυτη από ελιές και πεύκα, κοντά στην παραλία και σε απόσταση 1.200 μ. από το κέντρο του νησιού. Οι εγκαταστάσεις διαθέτουν ανακαινισμένους κοιτώνες και αίθουσες εξοπλισμένες  για σεμινάρια. Η ΑΚΣΣ μας φιλοξένησε  με έκπτωση 50%  επί των τιμών. Τρία συστατικά λοιπόν: το φυσικό περιβάλλον, οι άνετοι χώροι και η ιστορία του νησιού συνετέλεσαν ώστε οι Σπέτσες να επιλεγούν για το 2^ο Θερινό Πανεπιστήμιο του Αειφόρου Σχολείου.

Έτσι λοιπόν στις Σπέτσες με το συνδυασμό εκπαίδευσης και διακοπών ασχοληθήκαμε με τις διαδικασίες που απαιτούνται για το χτίσιμο ενός αειφόρου σχολείου. Μέσα από βιωματικές μεθόδους, παιδαγωγικά και καλλιτεχνικά εργαστήρια, μελέτες πεδίου και διερευνητικές μεθόδους μελετήσαμε το φυσικό, κοινωνικό και πολιτιστικό περιβάλλον των Σπετσών, διερευνήσαμε τις απόψεις των κατοίκων και των τοπικών φορέων για τα θέματα της αειφορίας. απολαύσαμε υπέροχους χώρους, κολυμπήσαμε σε πεντακάθαρες παραλίες και συνεχίσαμε τις διακοπές μας με τις ίδιες προσιτές τιμές για ένα τριήμερο ακόμα μετά τη λήξη του σεμιναρίου  μας (20-23 Ιουλίου 2016) .

Μέθοδος διδασκαλίας-Δραστηριότητες

Στο 2^ο Θερινό Πανεπιστήμιο ακολουθήσαμε τη φιλοσοφία και τη μεθοδολογία του προγράμματος «Αειφόρο Ελληνικό Σχολείο: όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε» το οποίο έχει εγκριθεί από το Υπουργείο Παιδείας  (Αρ. Πρωτ. 118/Γ7/ 2/1/2014). Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στην παρακάτω ιστοσελίδα http://www.aeiforosxoleio.gr/?page_id=2206

Το ταξίδι μας άρχισε από το Σύνταγμα (Αθήνα) όπου ένα διώροφο λεωφορείο μας περίμενε και μας μετέφερε μέχρι την Κόστα. Φτάσαμε σχετικά νωρίς και με ένα καραβάκι ταξί μεταφερθήκαμε απέναντι στην είσοδο της ΑΚΣΣ, τακτοποιηθήκαμε στα δωμάτια και αρχίσαμε την επιμόρφωση. Το απόγευμα της Κυριακής 17-7-2016 καταγράψαμε τις προσδοκίες μας στο «δένδρο των προσδοκιών» και ακολούθησαν εισηγήσεις σε ένα όμορφο αμφιθεατρικό χώρο. H Ευγενία Φλογαΐτη, Καθηγήτρια ΤΕΑΠΗ, ΕΚΠΑ, Διευθύντρια του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης/ Εκπαίδευσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη είχε την κεντρική ομιλία και ανέπτυξε στην εισήγησή της τα ερωτήματα: τι είναι η αειφορία; γιατί και πότε εμφανίστηκε ως έννοια στο παγκόσμιο σκηνικό; ποιες κεντρικές πρωτοβουλίες διεθνώς έχουν ληφθεί για την ΕΑΑ; Ποιος ο ρόλος του αειφόρου σχολείου στην προαγωγή της ΕΑΑ.

Τη σκυτάλη πήρε η Αγγελική Τρικαλίτη, συντονίστρια του προγράμματος Αειφόρο Ελληνικό Σχολείο, η οποία ανέπτυξε τη φιλοσοφία του αειφόρου σχολείου:  τι είναι το πρόγραμμα Αειφόρο Ελληνικό Σχολείο;  (χαρακτηριστικά – μεθοδολογία – αρχές – υφιστάμενη ανάπτυξη). Στη συνέχεια παρουσίασε τη φιλοσοφία και τη διάρθρωση  του 2^ου «Θερινού Πανεπιστημίου» Αειφόρο Σχολείο – Αειφόρος Κοινότητα;  Ακολούθησε ο Πέτρος Χαριτάτος, ιστορικός και συγγραφέας που ανέπτυξε το θέμα: «Οι Μεταμορφώσεις των Σπετσών» και παρακολουθήσαμε τις αλλαγές των Σπετσών στην πορεία του χρόνου. Στη συνέχεια η Βαρβάρα Μπρατοπούλου, εκπ. ΠΕ11, πρόεδρος του Λαογραφικού Εργαστηρίου Σπετσών ανέπτυξε το θέμα «Περιβάλλον και Εκπαίδευση στο νησί των Σπετσών» και μας έδειξε τα πρώτα βήματα που αφορούν τα ερευνητικά μαθητικά προγράμματα (project) για την αειφορία στο πλαίσιο των Σχολικών Δραστηριοτήτων.

Την επομένη, Δευτέρα 18-76-2016, μέσα από καινοτόμους προσεγγίσεις όπως:

α) «World Cafe » είναι μια καινοτόμος προσέγγιση ανάδειξης  και συγκέντρωσης της συλλογικής γνώσης μέσα από  διαδικασίες ενεργητικής ακρόασης και ουσιαστικού διαλόγου, χωριστήκαμε σε ομάδες εργασίας σχεδιάσαμε ένα αειφόρο σχολείο και στο τέλος έγινε επιλογή της καλύτερης ιδέας, β) Jigsaw Method (Μέθοδος Συνεργατικής συναρμολόγησης). Σχηματίσαμε οκταμελείς ομάδες «ειδικών ενδιαφερόντων» με επιλογή πυλώνα εισόδου για το αειφόρο σχολείο, επιστρέψαμε στις αρχικές οκταμελείς ομάδες και συζητήσαμε για την εμπειρία μας στις ομάδες ειδικών ενδιαφερόντων, αναζητήσαμε τρόπους με τους οποίους η  προαγωγή των αξιών και των στόχων κάθε πυλώνα συνδέεται και με άλλους πυλώνες, αποτυπώσαμε σε χαρτόνι τις ιδέες μας και τέλος τις παρουσιάσαμε στην ολομέλεια της αίθουσας . Μέσα από την μέθοδο συνεργατικής συναρμολόγησης μπορέσαμε να κατανοήσουμε τους 8 πυλώνες του αειφόρου σχολείου.

Στη συνέχεια χωριστήκαμε σε ομάδες και ασχοληθήκαμε ανάλογα με τις προτιμήσεις μας με τα παρακάτω θέματα:

1. Αναργύρειος – Κοργιαλένειος Σχολή: Δεδούλη Μαρίνα
2. Φυσικό Περιβάλλον: Σωτηροπούλου Δήμητρα
3. Αρχιτεκτονική – Δημόσιος χώρος: Λαλαζήση Χρύσα, Τσίγκου Αλεξάνδρα
4. Νερό-Απορρίμματα: Τρικαλίτη Αγγελική, Τσολάκος Παντελής
5. Τουρισμός – Οικονομία – Μετακινήσεις: Φουσέκη Έφη, Δίτσιου Μαλαματή
6. Πολιτισμός – Μουσεία – Ιστορία: Τσιμάκη Περσεφόνη, Πρίντεζη Ελπίδα
7. Καρνάγια – ναυπηγική παράδοση – ναυτοσύνη : Δημοπούλου Μαρίνα, Χαρλαμπίτα Ασπασία
8. Λαογραφικά στοιχεία –Χορός – Μουσική – Φορεσιές: Γκαρτζονίκα Ελευθερία, Μπρατοπούλου Βαρβάρα

Την Τρίτη 19-07-2016 συμμετείχαμε σε εργαστήριο προσομοίωσης. Σχεδιάσαμε  Πρόγραμμα Σχολικών Δραστηριοτήτων βασισμένο στην έρευνα πεδίου της ομάδας μας :

Ως  εκπαιδευτικοί σε ένα σχολείο των Σπετσών

α) Αξιοποιήσαμε το υλικό που συλλέξατε από τις Σπέτσες, ανάλογα με το θέμα κάθε ομάδα επισκέφτηκε χώρους που θα βοηθούσαν στο σχεδιασμό ενός προγράμματος (πρότζεκτ ) για την αειφορική ανάπτυξη του νησιού, που να βελτιώσει την ποιότητα ζωής και διαβίωσης των κατοίκων και πετύχει την καλύτερη διαχείριση των φυσικών πόρων.

β) Στη συνέχεια σχεδιάσαμε και προτείναμε 2 συγκεκριμένες δραστηριότητες που αφήνουν θετικό αποτύπωμα στο σχολείο.

γ) Εντάξαμε το θέμα σας σε έναν από τους 8 πυλώνες του αειφόρου σχολείου

δ) Προτείναμε τουλάχιστον μία δραστηριότητα που διασυνδέεται λειτουργικά με άλλον ένα πυλώνα του αειφόρου σχολείου π.χ. όλοι με τον πυλώνα της δημοκρατίας στο σχολείο. Από την τάξη στη σχολική κοινότητα και την τοπική κοινωνία (Whole school approach)

Την Τρίτη η μέρα μας ήταν αρκετά κουραστική αλλά άξιζε η έρευνα που κάναμε. Η Β. Μπρατοπούλου, ερευνήτρια η ίδια και με ιδιαίτερη αγάπη για το νησί της μας οδήγησε στα Μουσεία όπου συλλέξαμε πληροφορίες για τα Λαογραφικά στοιχεία των Σπετσών, τους παραδοσιακούς χορούς και την παραδοσιακή μουσική τους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι Παραδοσιακές Φορεσιές των Σπετσών επηρεασμένες από τις Βασίλισσες Αμαλία και Όλγα. Στην έρευνα πεδίου που κάναμε αντιληφθήκαμε ότι οι νέοι/νέες λίγο ενδιαφέρονται για την παράδοση και τα ήθη και έθιμά τους τείνουν να χαθούν. Προτείναμε λοιπόν στη Διευθύντρια του Γυμνασίου Σπετσών η οποία ήταν μέλος της ομάδας μας να σχεδιάσει με το σύλλογο διδασκόντων, το σύλλογο διδασκόντων και τους/τις μαθητές/τριες ένα σχέδιο εργασίας που θα αφορά τα ήθη και έθιμα των Σπετσών με αναβίωση ενός πανηγυριού που έχει χαθεί. Τούτο θα βοηθήσεις τους μαθητές και τις μαθήτριες να γνωρίσουν στοιχεία του πολιτισμού του τόπου τους που θα έχουν σχέση με τις παραδοσιακές στολές, την παραδοσιακή μουσική και τα παραδοσιακά τραγούδια των Σπετσών.

Την επομένη 20 Ιουλίου 2016 έγινε η σύνθεση και η παρουσίαση των έργων των ομάδων στην  ολομέλεια. Εμείς μάθαμε παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια και τα παρουσιάσαμε στην ολομέλεια. Η Β. Μπρατοπούλου μας έφερε παραδοσιακές στολές και έτσι με τις παραδοσιακές στολές τραγουδήσαμε παραδοσιακά τραγούδια και χορέψαμε παραδοσιακούς χορούς . Στο τέλος των παρουσιάσεων αξιολογήσαμε το σεμινάριο και παραλάβαμε τις βεβαιώσεις συμμετοχής και ένα βιβλίο για το νησί δώρο του Δήμου Σπετσών .

Εν κατακλείδι, το «Αειφόρο Σχολείο» αποτελεί ένα οραματικό σχολείο που λειτουργεί ως Κοινότητα. Στην καθημερινή σχολική ζωή δίνει ευκαιρίες να ασχοληθούν όλοι (μαθητές, εκπαιδευτικοί, διοίκηση, γονείς, τοπική κοινότητα) με τα κοινά και τη διαχείρισή τους μέσα σε πνεύμα ομαδικό και συνεργασίας. Θέλει ηγέτες οραματιστές. Ένα αειφόρο σχολείο υπηρετεί τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, προάγει τον πολιτισμό και το περιβάλλον και διαμορφώνει ενεργούς και δημιουργικούς πολίτες.

Οι οχτώ πυλώνες αειφορίας εισόδου της αειφορίας στο σχολείο.

1. Δημοκρατία, συμμετοχή και ένταξη στο σχολείο.
2. Η βελτίωση του πλαισίου μάθησης.
3. Η προαγωγή του πολιτισμού και των τεχνών στο σχολείο.
4. Το αειφορικό κτίριο και η αύξηση της βιοποικιλότητας.
5. Η πολιτική για την εξοικονόμησης ενέργειας και τις μετακινήσεις από και προς το σχολείο.
6. Η ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων (νερό, υλικά και απορρίμματα).
7. Η προαγωγή της υγείας στο σχολείο.
8. Από την τοπική στην πλανητική κλίμακα.

Διανύουμε τον 21^ο αιώνα και το ελληνικό σχολείο δίνει προτεραιότητα στην παροχή γνώσεων αντί να μάθει τους μαθητές και τις μαθήτριες πώς να μαθαίνουν, χωρίς να παρέχει ουσιαστική παιδεία και πολιτισμό τους οδηγεί στην απομνημόνευση της γνώσης και όχι στη διαμόρφωση ενεργών και καλλιεργημένων πολιτών. Αν και χιλιάδες εκπαιδευτικοί μέσα από τα καινοτόμα προγράμματα πασχίζουν να αναπτύξουν δεξιότητες κοινωνικές, συνεργασίας, κριτικής σκέψης, δημοκρατίας κ.ά. σπάνια αγκαλιάζονται από όλη τη σχολική κοινότητα και ένα μόνο ποσοστό  μαθητών/τριών γεύεται τη χαρά της συμμετοχής, της δημιουργίας και της εκπαιδευτικής αλλαγής. Το αειφόρο σχολείο οδηγεί σε ολοκληρωμένες προσπάθειες που διατρέχουν όλη τη σχολική ζωή και εμπλέκουν όλα τα μέλη της σχολικής κοινότητας, αλλά  και της ευρύτερης κοινότητας.

της  Μαριάννας Αποστόλου ,MSc,

καθηγήτριας Γαλλικής Φιλολογίας

 

Μια φορά κι έναν καιρό τέσσερεις ακούραστοι εκπαιδευτικοί που στελεχώνουν  το ΚΠΕ Καρπενησίου,  αποφάσισαν να καλέσουν από όλη την Ελλάδα συναδέλφους που αγαπάνε τη φύση και νοιάζονται γι αυτή, σε ένα τόπο μαγικό, την Ευρυτανία. Έτσι εμείς οι θνητοί ανυποψίαστοι χωρίς να λογαριάσουμε την αλλαγή που θα συνέβαινε μόλις περάσουμε το κατώφλι αυτού του μαγικού τόπου,  αποφασίσαμε να συμμετέχουμε στο 7ήμερο «Θερινό Σχολείο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 2016». Συμμετείχαμε λοιπόν στο από  Δευτέρα 4 Ιουλίου 2016 μέχρι Κυριακή 10 Ιουλίου 2016, για να μάθουμε σχετικά με την «Ευρυτανία: Φύση, Περιβάλλον και Ζωή».

Εκεί είχαμε την ευκαιρία:

• να γνωρίσουμε τη Φύση της Ευρυτανίας, μέσα από τη προσέγγιση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης
• να ευαισθητοποιηθούμε σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος, οικολογικής ισορροπίας και βιώσιμης ανάπτυξης
• να γνωρίσουμε διάφορες μεθόδους διδασκαλίας Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και να συμμετέχουμε σε πάρα πολλά βιωματικά εργαστήρια
• να αναπτύξουμε ομαδικότητα, προσωπική αυτοεκτίμηση, καλλιέργεια του συντονιστικού ρόλου και να αντλήσουμε ευχαρίστηση μέσα από τις Υπαίθριες – Ομαδικές Δραστηριότητες στη Φύση.

Στο μαγικό δάσος όπου τριγυρνούν, ακόμα και σήμερα, ξωτικά και νεράιδες λευκοντυμένες, οι «Νηρηίδες» της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, με εξαίσια όμορφα, μακριά ξανθά μαλλιά, και που τα χτενίζουν με χρυσό χτένι, μάτια αμυγδαλωτά και φρύδια σαν τοξωτά γεφύρια, μας κάλεσαν σε νεραϊδότοπους και μας οδήγησαν στα μυστικά μονοπάτια για να μάθουμε τη χλωρίδα και την πανίδα της Ευρυτανίας. Λένε πως όποιος ξεδιψάσει στις πηγές της Ευρυτανικής γης,  όπου κατοικούν νύμφες, νεράιδες και ξωτικά δεν θα τον αγγίξει ποτέ ξανά η λύπη. Λένε επίσης ότι όποιος μάθει το μυστικό από τις καλές νεράιδες, γίνεται πάλι παιδί και ότι όποιος κλέψει τα ξόρκια από τις νεράιδες γίνεται αιώνια σοφός. Σοφοί μπορεί να μην τα καταφέραμε να γίνουμε όμως για επτά μέρες νοιώσαμε σαν παιδιά χάρη στην φροντίδα που μας παρείχαν οι οικοδεσπότες που οργάνωσαν ένα 7ήμερο θερινό σχολείο με τον καλύτερο τρόπο χωρίς να έχει κάποιος το παραμικρό παράπονο.

Το απόγευμα της Δευτέρας στις 4 Ιούλη μετά από ένα σχετικά κουραστικό ταξίδι φτάσαμε στο ΚΠΕ Καρπενησίου και εκεί έγινε το καλωσόρισμα, χαιρετισμοί και η παρουσίαση του Θερινού σχολείου. Ακολούθησε τακτοποίηση στα δωμάτια και ένα υπέροχο δείπνο από την καταπληκτική ομάδα του μαγειρείου του ΚΠΕ, μια ομάδα που συνεχώς προσέφερε ακούραστα με το χαμόγελο στα χείλη, νοστιμότατα γεύματα σε όλους τους συμμετέχοντες. Την επόμενη ξεκινήσαμε για Γοργιανάδες και περπατήσαμε σε ένα υπέροχο δασικό μονοπάτι, κάτω από τον ίσκιο των πανύψηλων δέντρων δίπλα στο ρυάκι που είχε γάργαρα, πεντακάθαρα νερά. Καθίσαμε να ξαποστάσουμε στον ίσκιο τους όπου τα μεσημέρια και τις νύχτες εμφανίζονται οι νεράιδες και τα ξωτικά και καλούν τους θνητούς να  συμμετέχουν σε γιορτές και σε χορούς.  Κι όμως δεν άργησαν να φανούν και να μας μαγέψουν,  κι εμείς χάσαμε την αίσθηση του χρόνου και ακούγοντας τα όμορφα τραγούδια τους εκεί μέσα στο πυκνό δάσος, όπου υπάρχουν αμέτρητες πηγές μας συνεπήρε η μαγεία. Δεν έφτανε αυτό αλλά στο εργαστήριο Δημιουργικής Γραφής: “Γράφοντας μες στη φύση” γράψαμε στίχους (Χαϊκού και Βακάνας) και σταματημό δεν είχαμε. Μετά το εργαστήριο ακολούθησε μια μικρή πορεία για να ακούσουμε την πέτρα που μιλάει.

Τι να γράψει κάποιος για τα βουνά της Ευρυτανίας, όπου αναπαύεται η «Ωραία κοιμωμένη των Αγράφων» – η σμιλεμένη κορυφογραμμή από τους αέρηδες και τα στοιχειά των Αγράφων, τα οποία αποτελούν ένα ορεινό σύμπλεγμα με απότομες κλίσεις και απόκρημνες πλαγιές. Πανύψηλα έλατα και αιωνόβια πλατάνια μας κέρδισαν με την ομορφιά τους και εμείς τα αναπαραστήσαμε ταυτίζοντας ο καθένας την «προσωπικότητά» του με ένα δέντρο. Συναντήσαμε πολλά είδη χλωρίδας: κέδρα, δρυς, οξιές, καστανιές, λεύκες, ιτιές, καρυδιές, φράξους, σφενδάμια πουρνάρια, γαύρους, αγριοκουμαριές, κουμαριές, ρείκια, λαδανιές αλλά και  ασφάκες στην περιοχή της Λίμνης των Κρεμαστών κ.ά.). Αρωματικά φυτά και βότανα, όπως τσάι του βουνού, ρίγανη, βαλσαμόχορτο, λεβάντα κ.ά., τα οποία μας μέθυσαν με το άρωμά τους.

Ακούσαμε ότι στα Καρπενησιώτικα βουνά ζούνε φιδαετοί, πετρίτες, σφηκιάρηδες, γερακίνες, ξεφτέρια, βραχοκιρκίνεζα και μπούφοι. Η ορνιθοπανίδα συμπληρώνεται από είδη όπως  βραχοτσοπανάκοι, σταυρομύτες, κιτρινοκαλιακούδες, αετομάχοι, γυδοβυζάχτρες, βουνοτσίχλονα, γαλαζοκότσυφες, ελατοπαπαδίτσες, γαλαζοπαπαδίτσες, αιγίθαλοι, πυρροβασιλίσκοι, χιονόσπινοι, χιονόστρουθοι, σπάνιοι μαύροι δρυοκολάπτες, πράσινοι δρυοκολάπτες, μεσαίοι δρυοκολάπτες, λευκονώτοι δρυοκολάπτες, τσίχλες, γερακότσιχλες, φάσσες, κ.ά. Κάποια είχαμε την τύχη να τα συναντήσουμε και για τα υπόλοιπα απλά μας έγινε ενημέρωση από τα μέλη της Παιδαγωγικής Ομάδας.

Την επομένη επισκεφτήκαμε το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης στους Κορυσχάδες. Το χωριό αυτό συνδέθηκε με την ιστορία της Εθνικής Αντίστασης, εκεί συνήλθε κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου το Εθνικό Συμβούλιο αποτελούμενο από  αντιπροσώπους των περισσότερων περιοχών της Ελλάδας. Τη διενέργεια των εκλογών αποφάσισε και ανήγγειλε η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης ΠΕΕΑ,  κυβέρνηση των βουνών, που είχε σχηματιστεί με πρωτοβουλία του ΕΑΜ τον Μάρτιο του 1944. Το Εθνικό Συμβούλιο (και η ΠΕΕΑ) μετά και την προδοτική συμφωνία του Λιβάνου παύει στις 5 Νοέμβρη του 1944. Τα γράμματα που έγραψαν οι μελλοθάνατοι στους δικούς τους μας έκαναν όλους να δακρύσουμε και να μην μπορούμε να συνεχίσουμε την ανάγνωση. Το όνειρο μιας Ελεύθερης Λεύτερης Λαοκρατούμενης Ελλάδας παύει να υφίσταται. Αλλά δεν θα πάψει ποτέ να υπάρχει στις καρδιές, όσων ονειρεύτηκαν και εξακολουθούν να ονειρεύονται μια νέα κοινωνία, δίκαια, αλληλέγγυη, συνεργατική, αδελφωμένη.

Και σιγά – σιγά γίναμε παιδιά και συμμετείχαμε σε παιχνίδια και γνώσεις προσανατολισμού – ανάγνωσης / κατασκευής χάρτη και επιτραπέζιων παιχνιδιών με περιβαλλοντικό περιεχόμενο. Αποκτήσαμε δεξιότητες επιβίωσης και παίξαμε πολλά υπαίθρια παραδοσιακά παιχνίδια στη φύση, Κότσια, βώλους, ρόδες κ.ά.. Τοξοβολία και ποδηλασία υπέροχες δραστηριότητες αναψυχής μας βοήθησαν να γνωρίσουμε το υπέροχο μέρος,  όπου βρίσκεται το προπονητικό κέντρο.

Επισκεφτήκαμε τα πετρόχτιστα χωριά, Μεγάλο χωριό και Μικρό χωριό και το Λαογραφικό Μουσείο του παλαιού Μικρού Χωριού.

Κάτω από τον τεράστιο πλάτανο απολαύσαμε το καφεδάκι μας δίπλα στη μεγάλη πηγή με το παγωμένο νερό που μας χάρισε απλόχερα τη δροσιά της.

Επισκεφτήκαμε και μια λιμνούλα η οποία σχηματίστηκε το 1963 από την κατολίσθηση που συνέβη στο Μικρό χωριό στις 13 Ιανουαρίου του ίδιου έτους. Η τοποθεσία είναι πραγματικά μαγευτική και η ηρεμία που επικρατεί εκεί μας χαλάρωσε τόσο πολύ, ώστε κείνη την ώρα του μεσημεριού μόλις κλείσαμε τα μάτια μας ήρθαν οι νεράιδες έστησαν χορό γύρω από τη Λιμνούλα και μας ξύπνησαν. Το Μικρό χωριό είναι ένα μέρος μεγάλης ιστορικής σημασίας, στις 18 Δεκεμβρίου 1942 έγινε μάχη μεταξύ των ανταρτών του Άρη Βελουχιώτη και 2000 Ιταλών.

Οι κατακτητές σε αντίποινα, έκαψαν ζωντανούς και εκτέλεσαν 13 άτομα. Η μάχη αυτή θεωρείται πανευρωπαϊκά, ως η πρώτη μάχη αντίστασης απέναντι στο φασιστικό καθεστώς. Άλλος ένας σταθμός στην ιστορία του χωριού είναι η μεγάλη καταστροφή που γνώρισε το πρωί της Κυριακής στις 13 Ιανουαρίου 1963. Μετά από βροχοπτώσεις που διήρκησαν πολλές μέρες, μία κατολίσθηση κατέστρεψε ολοσχερώς τα ⅔ του χωριού και χάθηκαν άνθρωποι. Τον Απρίλιο του 1963 ξεκίνησε έρανος για την ανοικοδόμηση του Νέου Μικρού Χωριού, που ολοκληρώθηκε το 1968. (http://www.taxidologio.gr/karpenisi-todo-mikro-xorio.html). Το Νέο Μικρό Χωριό, απέχει 2 χιλιόμετρα από το Παλαιό Μικρό Χωριό και αποτελεί ένα μέρος με ιδιαίτερα αυξημένη τουριστική κίνηση, ιδίως τα Σαββατοκύριακα. Τελειώσαμε με τα δάση; Αδύνατο να τα γνωρίσουμε όλα μα θα ξαναπάμε, μας το υποσχέθηκε η Παιδαγωγική ομάδα, διότι δεν έφτασαν οι μέρες για περισσότερα δασικά μονοπάτια.

Και να ήρθε η στιγμή που όλοι περιμέναμε να επισκεφτούμε τη λίμνη Κρεμαστών για να κάνουμε κανό και να μάθουμε για το υδάτινο στοιχείο και την ιστορία της περιοχής. Η τεχνητή λίμνη Κρεμαστών (http://www.diakopes.gr/trip-ideas/article/?aid=209521) σχηματίστηκε μετά την κατασκευή του φράγματος (1965) κοντά στη συμβολή των ποταμών Αχελώου, Αγραφιώτη και Ταυρωπού (Μέγδοβα). Το φράγμα έχει ύψος 160 μ., μήκος 457 μ. και πλάτος στη βάση 670 μ. Ο υδροηλεκτρικός σταθμός Κρεμαστών, από τα σπουδαιότερα τεχνικά έργα της χώρας, εξασφαλίζει σημαντικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Η δημιουργία της τεχνητής λίμνης είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση της βιοποικιλότητας και τη βελτίωση των κλιματολογικών συνθηκών της περιοχής. Επηρέασε άμεσα την ζωή των τότε κατοίκων της περιοχής καθώς αρκετά χωριά βρέθηκαν κάτω από τα νερά της λίμνης και τους ανάγκασαν να αφήσουν τα σπίτια και τις περιουσίες τους. Κάτω  από τα νερά της Λίμνης δυστυχώς  βρέθηκαν και πολλά ιστορικά γεφύρια και εκκλησίες ανάμεσα τους το ξακουστό γεφύρι του Μανώλη αλλά και ο βυζαντινός ναός της Επισκοπής, ο οποίος ήταν κτίσμα του 8ου αιώνα και ήταν αφιερωμένος στην Παναγία.

Η απαράμιλλη ομορφιά της λίμνης με τα γαλαζοπράσινα νερά, τα φιόρδ που δημιουργούνται αλλά και τα πολυάριθμα μικρά νησάκια που στέκουν διάσπαρτα μας μάγεψαν.

Με τις οδηγίες του δασκάλου πήραμε τα κανό και μπορέσαμε να εξερευνήσουμε την περιοχή μέσα από το κανό, να προσεγγίσουμε τις όμορφες γωνιές της Λίμνης και να απολαύσουμε το απαράμιλλης ομορφιάς τοπίο. Η λίμνη Κρεμαστών συγκεντρώνει τα νερά τεσσάρων ποταμών, του Αχελώου, του Ταυρωπού, του Αγραφιώτη και του Τρικεριώτη. Είναι χωμένη στην αγκαλιά του ορεινού όγκου των Αγράφων, είναι εύκολα προσβάσιμη από το Καρπενήσι και το Αγρίνιο. Τις όχθες της ενώνουν δύο μεγάλες γέφυρες, της Επισκοπής και της Τατάρνας.

Η επόμενη μέρα ήταν αφιερωμένη στο φαράγγι «Πάντα βρέχει», μία από τις πιο εντυπωσιακές και όμορφες περιοχές του νομού Ευρυτανίας. Μια πορεία 80 περίπου μέτρων στο ξεχωριστό φαράγγι με τα παγωμένα του Κρικελιώτη ποταμού, όπου βρίσκουν διέξοδο από πηγές στις κορυφές του φαραγγιού και δημιουργούν  όμορφους καταρράκτες μας αποζημίωσε από την άγρια ομορφιά των διαφορετικών τοπίων που συναντήσαμε. Η στάθμη του νερού δύσκολα ξεπερνά το ύψος της μέσης ενός ενήλικα κατά το καλοκαίρι και αυτό συμβαίνει σε μερικά σημεία μόνο, κάτι που κάνει τη διάσχιση σχετικά εύκολη ακόμη και για παιδιά. Έτσι λοιπόν θαυμάσαμε μικρούς καταρράκτες και πηγές, που χύνονται στον ποταμό και υπέροχο θέαμα της βροχής με τα μικρά ουράνια τόξα στο  σημείο «Πάντα Βρέχει».

Οι τολμηροί έκαναν μπάνιο στα παγωμένα νερά και οι λάτρεις της φωτογραφίας κατέγραψαν όμορφες στιγμές και εκπληκτικά τοπία. Μετά το φαράγγι «Πάντα βρέχει», συνεχίσαμε την υπέροχη διαδρομή, που οδηγεί στον Προυσό, πλάι στον ποταμό Καρπενησιώτη ανάμεσα στα βουνά Χελιδόνα και Καλιακούδα. Ένα προσκύνημα στην Παναγία για τα τόσα ωραία που μας αξίωσε να ζήσουμε και να νοιώσουμε.

Στον Προυσό βρίσκεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, που έφτασε μόνη της εδώ από την Προύσα της Μικράς Ασίας. Χιλιάδες πιστοί συρρέουν όλο το χρόνο με τα πούλμαν για τη θαυματουργή εικόνα. Στη διαδρομή, στο σημείο με τα αφιερώματα, πέρασε και άφησε  τα «πατήματά» της στο βράχο, τα οποία φαίνονται μέχρι σήμερα. Μετά το προσκύνημα στο καφενεδάκι του χωριού ήπιαμε το καφεδάκι μας και από το μπαλκόνι αυτό η θέα ήταν υπέροχη.

Πόσο γρήγορα κυλάνε οι όμορφες μέρες, ούτε που καταλάβαμε ότι έφτασε η τελευταία βραδιά. Ξεκινήσαμε με θεωρητική εισαγωγή για τον « Έναστρο Ουρανό» και στη συνέχεια μετακινηθήκαμε στον Προφήτη Ηλία Μυρίκης για παρατήρηση νυχτερινού ουρανού: Ουρανογραφία και χρήση τηλεσκοπίου. Ο ζωδιακός κύκλος στην συγκεκριμένη περιοχή χωρίς τα δυνατά φώτα του ηλεκτρισμού ήταν ορατός πολύ καθαρά, το ίδιο και το φεγγάρι. Ο Μανώλης, υπεύθυνος του ΚΠΕ Καρπενησίου, ο νους του Θερινού Σχολείου, μας πληροφόρησε πολύ καλά με τις γνώσεις του για τον έναστρο ουρανό, ο δε Παναγιώτης, μέλος της Παιδαγωγικής ομάδας, η ψυχή του Θερινού Σχολείου,  επιμελήθηκε το υπαίθριο γεύμα έφερε νόστιμες ρόκες από τον κήπο του και γευστικό κρασί. Το υπαίθριο δείπνο βαθμολογήθηκε με άριστα για την ποιότητά του, τη γεύση αλλά και την ποικιλία και την ποσότητα. Η Μαρία και η Κυριακή, τα άλλα δυο μέλη της παιδαγωγικής ομάδας μας περιποιήθηκαν δεόντως ως άριστες οικοδέσποινες, ακούραστες, χαμογελαστές και πρόσχαρες.

Την Κυριακή βάραιναν τα πόδια μας, δεν θέλαμε να φύγουμε και να αφήσουμε πίσω μας τους ξεχωριστούς ανθρώπους με τους οποίους μοιραστήκαμε όμορφες στιγμές, γνωρίζοντας τα μυστικά της φιλοξενίας ως λάτρεις του «Ξενίου Διός». Παρόλα αυτά ξεκινήσαμε για το Κεφαλόβρυσο όπου αποτίσαμε φόρο τιμής στους νεκρούς μαχητές και στον αρχηγό τους τον Μάρκο Μπότσαρη. Από τον Μανώλη, υπεύθυνο του ΚΠΕ Καρπενησίου μάθαμε ότι τα μεσάνυχτα 8 προς 9 Αυγούστου του 1823, πέντε ώρες μετά το βασίλεμα του ήλιου, ο Μάρκος Μπότσαρης με 350 μπαρουτοκαπνισμένους Σουλιώτες, εκ των οποίων οι 20 Ευρυτάνες, χωρισμένοι σε μικρές ομάδες, εισέβαλλαν στο στρατόπεδο του Κεφαλόβρυσου από την ποταμιά. Οι Σουλιώτες, για αποφυγή σύγχυσης, φόρεσαν μαντίλια στο κεφάλι, ανασκούμπωσαν τα μανίκια τους, και χρησιμοποίησαν το σύνθημα «ποιός είσαι συ;» και ως παρασύνθημα το «σίδερο».  Έτσι εισέβαλαν στο κέντρο του στρατοπέδου, χωρίς να τους πάρουν είδηση. Στην μάχη αυτή ο Μάρκος Μπότσαρης διάβηκε το κατώφλι της αιωνιότητας, έπεσε νεκρός. Η μάχη στο Κεφαλόβρυσο ήταν επιτυχής, αλλά  δεν μπόρεσαν να την χαρούν οι Έλληνες διότι έχασαν τον αρχηγό τους.

  Στο Κεφαλόβρυσο ακολουθήσαμε το περιβαλλοντικό μονοπάτι δίπλα στο ποτάμι, φωτογραφήσαμε ιδιαίτερα είδη χλωρίδας και μέσα στο τεράστιο πλατανόδασος φτιάξαμε ένα μεγάλο κύκλο για να κάνουμε την αξιολόγηση του Θερινού Σχολείου που από τα γέλια μας, τα πειράγματα, τις στιγμές, τις εικόνες και τα συναισθήματα φάνηκε ότι ήταν μια άκρως επιτυχημένη διοργάνωση θερινού σχολείου που ελπίζουμε να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση. Δώσαμε και πήραμε πολλά που δεν μετριούνται και δεν περιγράφονται. Δώσαμε υπόσχεση να παρευρεθούμε στο επόμενο «Θερινό σχολείο και να   γνωρίσουμε και τα άλλα χωριά όπως: Κλαυσί, Βουτύρο, Νόστιμο, Γαύρο που εντυπωσιάζουν με τα περίεργα ονόματά τους.   Μετά την αξιολόγηση ακολούθησε ένα νόστιμο γεύμα «κόκορας με μακαρόνια» και χορτάτοι από γνώσεις, εδέσματα, συναισθήματα πήραμε το δρόμο της επιστροφής με βαριά καρδιά.

Η μεταμόρφωση έγινε δεν είμαστε πια ίδιοι, είμαστε διαφορετικοί, γιατί όπως λέει το Ινδιάνικο γνωμικό: «Η γνώση ενυπάρχει σε όλα τα πράγματα. Ο κόσμος είναι μια βιβλιοθήκη και τα βιβλία του είναι οι πέτρες, τα φύλλα, το γρασίδι, τα ρυάκια, τα πουλιά και τα ζώα που μοιράζονται εξίσου με εμάς τις καταιγίδες και τις ευλογίες της γης. Μάθαμε να κάνουμε ό,τι μαθαίνει ένας μαθητής της φύσης και αυτό σημαίνει να αισθανθούμε την ομορφιά της».

Τι άλλο να ζητήσει κάποιος παρά μόνο άξιους συνοδοιπόρους, νερά ορμητικά, φαράγγια, λίμνες, καταρράκτες, πηγές, συγκλονιστικές διαδρομές, ωραία εδέσματα, μοναδικά μονοπάτια που όσο ζούμε θα τα ανακαλούμε από τη μνήμη μας. Σύμφωνα με την  UNESCO η Ευρυτανία είναι από τις πέντε  πρώτες περιοχές του κόσμου σε καθαρότητα περιβάλλοντος και αποτελεί τη «βάση» για τις μετρήσεις των ερευνητικών κέντρων, εφόσον θεωρείται ότι η μόλυνσή της είναι μηδενική.

Συνοδοιπόροι της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Κυριακή, Μαρία,  Παναγιώτη και Μανώλη σας ευχαριστώ από καρδιάς για το αξέχαστο 7ήμερο Θερινό Σχολείο 2016, στο οποίο είχα την τύχη να συμμετέχω … Καλό καλοκαίρι !!! Και του χρόνου!!!