Όταν ξεκινήσαμε να διαβάζουμε λογοτεχνία, μάθαμε να βλέπουμε με τα «μάτια του νου». Σιγά σιγά, όμως, αρχίσαμε να θέλουμε να αποτυπώσουμε αυτές τις εικόνες που γεννιούνταν μέσα μας: πρόσωπα, τοπία, κινήσεις, συναισθήματα. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα να μετατρέψουμε τις λογοτεχνικές στιγμές σε εικαστικά έργα. Μερικοί από εμάς πήραν χαρτί, μολύβι, νερομπογιές. Άλλοι δοκίμασαν να φτιάξουν εικόνες με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης.

Και τότε άρχισε ένα πολύ ενδιαφέρον «ταξίδι με δύο δρόμους».

Με τα συμβατικά υλικά, δουλέψαμε με μολύβια, χρώματα, κάρβουνο και τέμπερες. Η αίσθηση της ζωγραφικής ήταν χειροπιαστή. Κάθε γραμμή και κάθε πινελιά είχαν τον ρυθμό της σκέψης μας. Μπορούσαμε να διορθώνουμε, να δοκιμάζουμε ξανά, να νιώθουμε την υφή του χαρτιού. Η διαδικασία ήταν αργή αλλά βαθιά προσωπική. Ήταν μια συνομιλία με τον εαυτό μας.

Μετά, γνωρίσαμε μια διαφορετική εμπειρία: τη δημιουργία εικόνων με τεχνητή νοημοσύνη. Πληκτρολογούσαμε περιγραφές που γεννήθηκαν από τις αναγνώσεις μας και η μηχανή δημιουργούσε εικόνες σχεδόν αμέσως. Ήταν εντυπωσιακό το πόσο «κατάλαβε» την περιγραφή μας. Εικόνες φαντασμαγορικές, γεμάτες λεπτομέρειες που δεν θα μπορούσαμε να φτιάξουμε εύκολα με το χέρι. Μας άρεσε που μπορούσαμε να δοκιμάζουμε πολλές εκδοχές γρήγορα. Ήταν σαν να ζωντάνευαν οι φαντασίες μας με τη βοήθεια μιας ψηφιακής “μαγείας”.

Κάποιοι από εμάς προτιμήσαμε τον παραδοσιακό τρόπο, γιατί «το χέρι μιλά πιο αληθινά», όπως είπε μια συμμαθήτριά μας. Άλλοι ενθουσιαστήκαμε με τις δυνατότητες της τεχνολογίας. Όμως όλοι συμφωνήσαμε σε κάτι: είτε με μολύβι, είτε με κώδικα, η λογοτεχνία γίνεται εικόνα. Και η εικόνα είναι ένας τρόπος να πεις μια ιστορία χωρίς λόγια.

Μέσα από αυτό το project καταλάβαμε ότι η λογοτεχνία δεν είναι μόνο για να τη διαβάζουμε. Είναι για να τη ζούμε, να τη φανταζόμαστε, να τη φτιάχνουμε ξανά – αυτή τη φορά με το δικό μας βλέμμα.

Ακολουθούν εικόνες και κείμενα στο χέρι, καθώς και εικόνες που γεννήθηκαν με την βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης.

Δημιουργική Γραφή και εικαστική έκφραση από το ποίημα του Ζακ Πρεβέρ, “Όλα τα πήρε το καλοκαίρι” Θαλασσινά τραγούδια, Γ. Δροσίνης

Ένα περιβολάκι στο φτερό μιας πεταλούδας από το ποίημα του Γ. Ρίτσου, “Πρωινό Άστρο”  Η Κόρη που λάμπει. Ένα νησί σαν κόρη οφθαλμού από τα Γιάλινα Γιάννινα του Μ. Γκανά.

Η λογοτεχνία είναι πολλά περισσότερα από λέξεις σε μια σελίδα. Είναι παράθυρα σε κόσμους που δεν γνωρίσαμε, καθρέφτες του εσωτερικού μας κόσμου, γέφυρες προς άλλες μορφές τέχνης.
Στην Α’ και Β’ Γυμνασίου, οι μαθητές και οι μαθήτριες έμαθαν να βλέπουν τη λογοτεχνία όχι ως υποχρέωση, αλλά ως πηγή δημιουργίας και φαντασίας.
Το παρακάτω βιωματικό κείμενο γράφτηκε συλλογικά, με αφορμή τις εντυπώσεις τους από το λογοτεχνικό υλικό της χρονιάς. Διαβάζοντας, συζητώντας, δημιουργώντας εικόνες, σκίτσα, στίχους και θεατρικές σκηνές, τα παιδιά ανέδειξαν τον τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία ενεργοποιεί την αισθητική ευαισθησία και τη δημιουργική σκέψη.
Η φαντασία, η παρατήρηση, η συναισθηματική εμπλοκή, δεν είναι πια έννοιες μακρινές — είναι δεξιότητες που μπορούν να αναπτυχθούν μέσα από τη λογοτεχνική παιδεία.
Αξίζει να τις καλλιεργήσουμε.

Γ.Τσιουμάνης, Φιλόλογος

Στις ώρες της λογοτεχνίας δεν ζωγραφίζουμε με πινέλα ούτε κρατάμε μουσικά όργανα ή πηλό στα χέρια μας. Κι όμως, πολλές φορές νιώθουμε σαν να κάνουμε τέχνη. Γιατί η λογοτεχνία δεν είναι απλώς μια τέχνη του λόγου· είναι ένα μονοπάτι που μας οδηγεί βαθιά στον κόσμο των συναισθημάτων, των εικόνων, των ήχων και των ιδεών.

Μέσα από την ανάγνωση ποιημάτων, διηγημάτων και αποσπασμάτων, ενεργοποιούμε τη φαντασία μας. Όπως ένας ζωγράφος που στήνει μια εικόνα από το τίποτα, έτσι κι εμείς πλάθουμε νοερά πρόσωπα, τοπία, κινήσεις και βλέμματα. Ένα απλό ποίημα, όπως «Η κόρη που λάμπει», γίνεται αφορμή να σκεφτούμε το φως, το χρώμα, την ομορφιά – και όχι μόνο να τα δούμε με το μυαλό, αλλά και να τα εκφράσουμε δημιουργικά.

Η λογοτεχνία μάς βοηθά να αναπτύξουμε την αισθητική μας κρίση: να ξεχωρίζουμε το ωραίο, το συγκινητικό, το δυνατό. Μαθαίνουμε να προσέχουμε τις λέξεις, τον ρυθμό, την εικόνα, την ατμόσφαιρα. Γινόμαστε πιο προσεκτικοί αναγνώστες – και πιο ευαίσθητοι άνθρωποι. Όταν διαβάσαμε «Το πιο γλυκό ψωμί», δεν φανταστήκαμε μόνο τη γεύση και τη μυρωδιά του, αλλά και την αξία της προσπάθειας και της εμπειρίας – αξίες που συνδέονται με τον εσωτερικό μας κόσμο, την καλλιέργεια του ήθους.

Η σύνδεση λογοτεχνίας και καλλιτεχνικών είναι φυσική: όταν η γλώσσα μάς προκαλεί εικόνες, όταν η ιστορία γεννά μια μελωδία μέσα μας, όταν ένα ποίημα μάς σπρώχνει να πλάσουμε μια μάσκα ή να φτιάξουμε ένα κολλάζ, τότε βλέπουμε πως οι τέχνες συνομιλούν. Η λέξη γίνεται χρώμα, ο στίχος γίνεται κίνηση, η πρόταση μεταμορφώνεται σε σκηνή.

Όταν δουλέψαμε το ποίημα «Θερμοπύλες» του Καβάφη, δεν μιλήσαμε μόνο για αξίες. Το μελοποιήσαμε, το απεικονίσαμε, το δραματοποιήσαμε. Έτσι νιώσαμε το ποίημα πιο βαθιά. Οι πολυτροπικές δραστηριότητες μάς βοήθησαν να καταλάβουμε πως η δημιουργικότητα δεν περιορίζεται σε ένα μόνο είδος τέχνης. Αντίθετα, ξεκινά από τη φαντασία και απλώνεται παντού.

Η λογοτεχνία είναι ένα είδος τέχνης που συνδυάζει εικόνα, ήχο και σκέψη. Μας προκαλεί να συνθέσουμε, να εκφραστούμε, να οραματιστούμε. Είναι μια τέχνη που ενώνει τις άλλες τέχνες και καλλιεργεί τον εσωτερικό μας κόσμο.

Στο τέλος, καταλαβαίνουμε πως δεν διαβάζουμε μόνο λογοτεχνία. Μέσα από αυτήν, μαθαίνουμε να βλέπουμε πιο όμορφα, να ακούμε πιο προσεκτικά και να δημιουργούμε πιο ελεύθερα. Και ίσως, χωρίς να το καταλάβουμε, γινόμαστε κι εμείς μικροί καλλιτέχνες του λόγου και της ζωής.