Μυθολογικά μαρτύρια: Όταν η τιμωρία γίνεται λέξη
Στη σύγχρονη γλώσσα μας με διάφορους τρόπους επιζεί η μυθολογία. Ένας από αυτούς είναι τα αρχαία μυθολογικά «μαρτύρια» που επιβιώνουν ως φράσεις, μετατρέποντας τον τόπο και τρόπο της τιμωρίας σε εκφράσεις ματαίωσης ή αδιεξόδου.
Εδώ είναι μερικές από τις πιο εμβληματικές αναφορές:
Μαρτύριο του Ταντάλου
Ο Τάνταλος καταδικάστηκε να στέκεται μέσα σε νερό, κάτω από κλαδιά γεμάτα καρπούς, που απομακρύνονταν κάθε φορά που επιχειρούσε να τα αγγίξει.
☛ Δηλώνει τη βασανιστική επιθυμία για κάτι που βρίσκεται πολύ κοντά μας, αλλά παραμένει ανέφικτο.
Σισύφειο Έργο
Ο Σίσυφος τιμωρήθηκε να σπρώχνει αιώνια έναν βράχο στην κορυφή ενός λόφου, ο οποίος κατρακυλούσε πάντα πίσω.
☛ Χαρακτηρίζει τον επίπονο, εξαντλητικό και, κυρίως, άσκοπο κόπο που δεν οδηγεί πουθενά.
Πίθος των Δαναΐδων
Οι Δαναΐδες καταδικάστηκαν να γεμίζουν αιώνια έναν πίθο χωρίς πάτο.
☛ Συμβολίζει τη μάταιη προσπάθεια να ικανοποιηθεί μια ανάγκη ή να ολοκληρωθεί ένα έργο που δεν έχει τέλος («βαρέλι δίχως πάτο»).
Το βάρος του Άτλαντα
Ο Τιτάνας Άτλας υποχρεώθηκε από τον Δία να κρατά στους ώμους του τον ουράνιο θόλο.
☛ Αναφέρεται σε όποιον επωμίζεται δυσανάλογα μεγάλες ευθύνες ή πολύ δύσκολο έργο.
Κλίνη του Προκρούστη
Ο ληστής που προσάρμοζε βίαια τους οδοιπόρους στο μήκος του κρεβατιού του.
☛ Η αυθαίρετη βία που ασκείται για να χωρέσει η πραγματικότητα σε προκατασκευασμένα ιδεολογικά σχήματα.
Πηγή: Κέντρο Λεξικολογίας (ανάρτηση 25/2/2026)
«Ο Μικρός Ναυτίλος», του Οδυσσέα Ελύτη
Ό,τι μπόρεσα ν’ αποχτήσω μια ζωή από πράξεις ορατές για όλους, επομένως να κερδίσω την ίδια διαφάνεια, το χρωστώ σ’ ένα είδος ειδικού θάρρους που μου ‘δωκεν η ποίηση: να γίνομαι άνεμος για τον χαρταετό και χαρταετός για τον άνεμο, ακόμα και όταν ουρανός δεν υπάρχει. Δεν παίζω με τα λόγια. Μιλώ για την κίνηση που ανακαλύπτει κανείς να σημειώνεται μέσα στη Στιγμή όταν καταφέρνει να την ανοίξει και να της δώσει διάρκεια».
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ, «Ο Μικρός Ναυτίλος», Εκδόσεις Ίκαρος
«Στου Χατζηφράγκου», του Κοσμά Πολίτη
…Είδες ποτέ σου πολιτεία να σηκώνεται ψηλά; Δεμένη από χιλιάδες σπάγκοι ν’ ανεβαίνει στα ουράνια; Ε, λοιπόν, ούτε είδες ούτε θα μεταδείς ένα τέτοιο θάμα. Αρχινούσανε την Καθαρή Δευτέρα -ήτανε αντέτι- και συνέχεια την κάθε Κυριακή και σκόλη, ώσαμε των Βαγιών. Από του Χατζηφράγκου τ’ Αλάνι κι από το κάθε δώμα κι από τον κάθε ταρλά του κάθε μαχαλά της πολιτείας, αμολάρανε τσερκένια. Πήχτρα ο ουρανός. Τόσο, που δε βρίσκανε θέση τα πουλιά. Για τούτο, τα χελιδόνια τα φέρνανε οι γερανοί μονάχα τη Μεγαλοβδομάδα, για να γιορτάσουνε την Πασχαλιά μαζί μας.
Πηγή: Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρη (ανάρτηση 22/2/2026)
“Η αμυγδαλιὰ”, του Κώστα Μόντη
«Κάθ’ἥν στιγμὴv ἐμεῖς συζητᾶμε ἀκόμα
ἡ ἀμυγδαλιὰ ἄναψε ἤδη ντόμπρα τὰ κεράκια της
κι ἀνήρτησε σὲ κoινὴ θέα τὶς πρoθέσεις της.
Ὢ ναί, τoυλάχιστo oἱ πoιητὲς
ἂς μὴν τὴ λέμε “τρελλή”
πoύ πῆρε τὴν ἀπόφαση,
τoυλάχιστo oἱ πoιητὲς ἂς μὴν τὴ λέμε “τρελλή”
πoύ ἐπωμίσθηκε τὶς εὐθύνες της,
πoυ διεκινδύνευσε τὴ νoημoσύνη της
στὰ ὄμματα τῶν δειλῶν,
πoὺ διεκινδύνευσε τὴ νoημoσύνη της
στὰ ὄμματα τῶν ἀνίδεων,
στὰ ὄμματα τῶv θερκoκηπίων.»
«Τύψις», του Κωνσταντίνου Καβάφη
Χειρόγραφο σχεδίασμα του ποιήματος «Τύψις» γραμμένο με μολύβι και μελάνι στις δύο όψεις μονόφυλλου εντύπου του ποιήματος «Άννα Κομνηνή». Το μονόφυλλο είχε τυπωθεί τον Δεκέμβριο του 1920 στην Αλεξάνδρεια. Αυτοσχέδιος φάκελος με χειρόγραφο τον τίτλο, τη σημείωση «provisional title» και χρονολογική ένδειξη.
Πηγή: Καβάφης, Κ. Π., «Τύψις» (Οκτώβριος 1925), Ποίημα (χειρόγραφο), Αρχείο Κ. Π. Καβάφη του Ιδρύματος Ωνάση, GR-OF CA CA-SF01-S01-F01-SF001-0019 (163), στο: Ψηφιακή Συλλογή του Αρχείου Καβάφη, επιμ. Ίδρυμα Ωνάση, Αθήνα, τελευταία ενημέρωση 01.10.2025: https://doi.org/10.26256/CA-SF01-S01-F01-SF001-0019.
“Οι τελευταίοι” (απόσπασμα), του Τάσου Λειβαδίτη
κι άλλοτε μονάχα από συνήθεια ή σαν την αυτόματη κίνηση
που κάνει κανείς
για να σωθείς από΄ να κίνδυνο-η μάσκα του ανδρείου,
του κυνικού, του αλαζόνα ή του σεμνού…
Όμως οι μάσκες κάποτε θα τελειώσουν, σαν τα τραγούδια και τις γιορτές,
και τότε θα φανεί αυτό το ανύπαρχτο πρόσωπο που υπήρξαμε.
Στιγμές Ιστορίας: Η Απελευθέρωση των Ιωαννίνων
Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις της Ελλάδας κατά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο ξεκινούν τον Οκτώβριο του 1912 με την είσοδο των ελληνικών δυνάμεων στην Ελασσόνα. Οι νικηφόρες μάχες στα Στενά του Σαρανταπόρου και στα Γιαννιτσά επιτρέπουν στον ελληνικό στρατό την προέλαση στη Μακεδονία με αποκορύφωμα την Θριαμβευτική είσοδό του στη Θεσσαλονίκη στις 26 Οκτωβρίου 1912. Σειρά τώρα έχει η Ήπειρος. Η κατάληψη της Ηπείρου περνά μέσα απο την κατάληψη των Ιωαννίνων, αλλά η κατάληψη των Ιωαννίνων περνά μέσα απο την κατάληψη ενός ισχυρού οχυρού, του Μπιζανίου.
Με αφορμή την επέτειο της απελευθέρωσης της πρωτεύουσας της Ηπείρου, στις 21 Φεβρουαρίου, οι Στιγμές Ιστορίας παρουσιάζουν το νέο ντοκιμαντέρ για την Απελευθέρωση των Ιωαννίνων, στον τηλεοπτικό σταθμό της Βουλής.
Γιατί η ιστορία είναι Στιγμές, κι εμείς, τις καταγράφουμε..
Πηγή: Βουλή Τηλεόραση (23/02/2024)
Απελευθέρωση Ιωαννίνων 21 Φεβρουαρίου 1913
21 Φεβρουαρίου 1913. Απελευθέρωση Ιωαννίνων. Ιστορικό video “TA ΠΗΡΑΜΕ ΤΑ ΓΙΑΝΝΕΝΑ…” Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας
Ιστορικό Αφιέρωμα για την Απελευθέρωση Ιωαννίνων
Ο Ελληνικός Στρατός του 1912, διαθέτοντας σχετικά περιορισμένες δυνάμεις και όντας υποχρεωμένος να διεξάγει επιχειρήσεις σε δύο μέτωπα, της Μακεδονίας και της Ηπείρου, δεν ήταν δυνατό να αναλάβει επιθετικές ενέργειες ταυτόχρονα και προς τις δύο αυτές κατευθύνσεις. Έτσι αποφασίστηκε να δοθεί προτεραιότητα στην απελευθέρωση της Μακεδονίας, αφού το επέβαλλαν σοβαροί εθνικοί λόγοι.
Στην Ήπειρο διατέθηκε αρχικά δύναμη μιας μεραρχίας περίπου, υπό τον Αντιστράτηγο Σαπουντζάκη Κωνσταντίνο, με αμυντική κυρίως αποστολή που απέβλεπε στην εξασφάλιση της μεθορίου, η οποία άρχιζε από το Άκτιο (στον Αμβρακικό κόλπο), περνούσε από την Άρτα και κατέληγε στα Τζουμέρκα, συνολικού αναπτύγματος 150 χιλιομέτρων περίπου.
Παρ’ όλα αυτά, με την έναρξη του πολέμου, οι ελληνικές δυνάμεις στην Ήπειρο (Στρατός Ηπείρου) πέρασαν τον Άραχθο και αφού κατέλαβαν, μετά από σύντομο αγώνα, διάφορα δεσπόζοντα υψώματα στα βορειοδυτικά της Άρτας, προέλασαν προς την Πρέβεζα την οποία απελευθέρωσαν στις 21 Οκτωβρίου και την οργάνωσαν ως βάση εφοδιασμού τους.
Μετά τις παραπάνω επιτυχίες, αλλά και την ευμενή εξέλιξη των επιχειρήσεων στη Μακεδονία, το Υπουργείο Στρατιωτικών ενίσχυσε το Στρατό Ηπείρου με διάφορες μονάδες από το μακεδονικό μέτωπο και το εσωτερικό και μετέβαλε την αποστολή του από αμυντική σε επιθετική.
Επακολούθησαν σκληροί αγώνες, στη διάρκεια των οποίων τα ελληνικά τμήματα κατέλαβαν στις 28 Οκτωβρίου την ισχυρή τοποθεσία Πέντε Πηγάδια και συνέχισαν προς την πεδιάδα των Ιωαννίνων, όπου είχε συγκεντρωθεί ο όγκος των τουρκικών δυνάμεων. Παράλληλα, άλλα ελληνικά τμήματα, που εξόρμησαν από την περιοχή της Καλαμπάκας, απελευθέρωσαν στις 31 Οκτωβρίου το Μέτσοβο.
Στο μεταξύ όμως οι συνθήκες του αγώνα είχαν μεταβληθεί σημαντικά, λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών και της σοβαρής ενισχύσεως των Τούρκων με νέες δυνάμεις από την περιοχή του Μοναστηρίου. Έτσι η προέλαση του Ελληνικού Στρατού ανακόπηκε και οι αντίπαλοι περιορίστηκαν σε ανταλλαγή πυρών και αγώνα προφυλακών.
Tο τελευταίο δεκαήμερο του Νοεμβρίου, ύστερα από απόφαση της Κυβερνήσεως να επιδιώξει την απελευθέρωση της Ηπείρου πριν από τη σύναψη συνθήκης ειρήνης μεταξύ των εμπολέμων, ο Στρατός Ηπείρου ενισχύθηκε με τη IΙ Μεραρχία από τη Θεσσαλονίκη και ανέλαβε νέα επιθετική προσπάθεια.
Μετά όμως από αλλεπάλληλες ενέργειες, από 1 μέχρι 3 Δεκεμβρίου, οι ελληνικές δυνάμεις προσέκρουσαν στην οχυρωμένη τοποθεσία των Ιωαννίνων, όπου και αναχαιτίστηκαν. Επακολούθησε περίοδος στασιμότητας στο μέτωπο, μέχρι της ενισχύσεως του Στρατού Ηπείρου και με τις IV και VI Μεραρχίες από το Θέατρο Επιχειρήσεων Μακεδονίας, αφού στο μεταξύ είχε ολοκληρωθεί η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης και της Δυτικής Μακεδονίας και ήταν δυνατή η αποδέσμευση δυνάμεων για την επίσπευση της απελευθερώσεως της Ηπείρου.
Νέα επίθεση που έγινε από τις 7 μέχρι τις 10 Ιανουαρίου 1913, με κύρια προσπάθεια κατά του Οχυρού Μπιζάνι, αναχαιτίστηκε και πάλι από τους Τούρκους, με πολλές μάλιστα απώλειες για τις ελληνικές δυνάμεις.
Τελικά σφοδρή επίθεση, που εκτοξεύτηκε στις 20 Φεβρουαρίου του ίδιου έτους, είχε ως αποτέλεσμα τον αιφνιδιασμό των Τούρκων, ιδίως από τη βαθειά ελληνική εισχώρηση στο δεξιό πλευρό τους και την «άνευ όρων» παράδοση στον Ελληνικό Στρατό της πόλεως των Ιωαννίνων, μετά δύο ημέρες (21 Φεβρουαρίου 1913) από τον Τούρκο Διοικητή Εσσάτ Πασά.
Η νίκη είχε βραβεύσει τις ακαταπόνητες προσπάθειες, τον απαράμιλλο ενθουσιασμό, τη φιλοπατρία και την ακλόνητη πίστη του Έλληνα μαχητή. Η απελευθέρωση των Ιωαννίνων, πέρα από την εξουδετέρωση κάθε σοβαρής τουρκικής αντιστάσεως στην Ήπειρο και την κυρίευση σημαντικού πολεμικού υλικού, είχε πρώτιστα σοβαρή επίδραση στο ελληνικό γόητρο, το οποίο μετά και από την επιτυχία αυτή εξυψώθηκε διεθνώς. Ο ενθουσιασμός, με τον οποίο ο λαός των Ιωαννίνων δέχτηκε την είσοδο στην πόλη των ελληνικών στρατευμάτων, κατόπτριζε και τον πανελλήνιο ενθουσιασμό, που ήταν πράγματι πρωτοφανής.
Αρχαϊκή Ελληνική Γραφή, από δεξιά προς αριστερά
Μια από τις σημαντικές αλλαγές που έγιναν κατά την εξέλιξη της ελληνικής γραφής ήταν ότι υιοθετήθηκε η φορά από αριστερά προς δεξιά, ενώ μέχρι τότε έγραφαν με την αντίστροφη κατεύθυνση και, για ένα διάστημα, με μικτό τρόπο [«βουστροφηδόν»]).
Στην εικόνα από το παραπάτω αγγείο της Κορίνθου του 7ου-6ου αι π.Χ., που απεικονίζει τον Περσέα να σκοτώνει το Κήτος και να ελευθερώνει την Ανδρομέδα, διασώζεται η αρχαϊκή Γραφή, από δεξιά προς αριστερά. Το βλέπουμε ξεκάθαρα στις λέξεις ΑΝΔΡΟΜΕΔΑ και ΠΕΡΣΕΑΣ. (Αντίθετα, στη λέξη ΚΗΤΟΣ η φορά είναι αντίστροφη).
