Συνώνυμα ονομάζονται οι λέξεις που έχουν παρόμοια έννοια, που σημαίνουν περίπου το ίδιο πράγμα.
Π.χ. σημαντικός – σπουδαίος – αξιόλογος
έξυπνος – ευφυής – οξυδερκής – εύστροφος
ηρεμία – ησυχία – αταραξία – γαλήνη
σύντροφος – φίλος – συμπαραστάτης κ.ά.
Αντώνυμα (ή αντίθετα) ονομάζονται οι λέξεις που έχουν εντελώς αντίθετη σημασία.
π.χ. νίκη ≠ ήττα ταπεινός ≠ υπερήφανος
μικρός≠μεγάλος γνήσιος ≠ ψεύτικος/πλαστός.
Με μία λέξη γράφονται:
τα αριθμητικά από το 13 ως το 19(δεκατρία, δεκατέσσερα…, αλλά είκοσι ένα κ.λπ.).
οι αντωνυμίες καθένας, καθεμιά, καθένα, καθετί, κατιτί, οποιοσδήποτε, οσοδήποτε, οτιδήποτε.
σύνθετα, άκλιτα και φράσειςμε προθέσεις, όπως:
απεναντίας, απευθείας, αφενός, αφετέρου, αφότου. διαπαντός, διαμέσου, ειδάλλως, ειδεμή, ενόσω, εντάξει, εντέλει, εντούτοις, εξαιτίας, εξαρχής, εξίσου, επισφαλής, επιμέρους, επιπλέον, επιτέλους, επιτόπου, εφόσον, καθ(ε)αυτό, καθεξής, καθόλου, καθόσον, καθότι, καθωσπρέπει, καλημέρα, καληνύχτα, καλησπέρα, καλωσορίζω, καταγής, καταπάνω, καταρχήν, καταμεσής, κατεξοχήν, κατευθείαν, μεμιάς, μολονότι, ολημέρα, οληνύχτα, ολωσδιόλου, οποτεδήποτε, οπωσδήποτε, παραδίπλα, παραέξω, παρακάτω, παραλίγο, παραμέσα, παραπάνω, παραπέρα, πάει πίσω, προπαντός, προπάντων, υπόψη, ωσότου, ώσπου, ωστόσο.
| Οι αντωνυμίες της νεοελληνικής γλώσσας | |
| α) προσωπικές à φανερώνουν τα τρία πρόσωπα του λόγου (εγώ, εσύ, αυτός) – βλ. γι’ αυτές στο μάθημα Ιστορίες με φίλους (Ενότητα 6). | Εμένα γιατί δε με κάλεσαν: Επειδή δε σε ξέρουν καλό. |
| β) κτητικές à φανερώνουν σε ποιον ανήκει κάτι (δικός, -ή,-ό μου / μας-δικός, –ή, -ό σου / σας κ.λπ.) | Ο δικός μου αδερφός δε θα έρθει στο σπίτι σου. |
| γ) αυτοπαθείς à φανερώνουν πως το ίδιο το πρόσωπο ενεργεί και το ίδιο δέχεται την ενέργεια (του εαυτού μου / σου / του κ.λπ.) | Να προσέχεις τον εαυτό σου.
Δεν αναγνωρίζει τον εαυτό της. |
| δ) οριστικές à ορίζουν και ξεχωρίζουν κάτι από άλλα του ίδιου είδους (ο ίδιος, η ίδια, το ίδιο – μόνος, -η, -ο μου/σου κ.λπ.) | Με ειδοποίησε ο ίδιος ο αδερφός μου και είπε πως θα πάει μόνος του. |
| ε) δεικτικές à τις χρησιμοποιούμε όταν δείχνουμε (αυτός, ή, -ό, -[ε]τούτος, -η, -ο – εκείνος, -η, -ο, τέτοιος, -α, -ο – τόσος, -η, –ο) | Πέρασαν τόσα χρόνια από τότε που πήγα για πρώτη φορά σ’ εκείνο το χωριό. |
| στ) ερωτηματικές à τις χρησιμοποιούμε όταν ρωτάμε (τι – ποιος, -α, -ο – πόσος, -η, -ο) | Τι θέλεις να μάθεις:
Ποιος ήρθε ; Πόσοι ήρθαν: |
| ζ) αόριστες à τις χρησιμοποιούμε για ένα πρόσωπο ή πράγμα που δεν το ονομάζουμε γιατί δεν το ξέρουμε ή γιατί δε θέλουμε (ένας, μια, ένα – κανένας, καμία, κανένα κάποιος, -α, -ο – μερικοί, -ές, -ά – κάτι – τίποτε ή τίποτα – κάμποσος, η, ο- κάθε και καθένας. καθεμιά, καθένα – καθετί- άλλος, -η. -ο) | Κανένας δε μου είπε τίποτα.
Κι όμως σίγουρα θα ξέρει κάτι. Του έδινε κάμποσο χρήματα για το καθένα, αλλά ο άλλος δεν τα έπαιρνε. |
| η) αναφορικές à με αυτές μια ολόκληρη πρόταση αναφέρεται, δηλαδή αποδίδεται, σε μια άλλη λέξη (που – ο οποίος, η οποία, το οποίο – όποιος, -α, -ο – όσος, -η, -ο – ό,τι) | Όποιος έρθει πρώτος θα πάρει ό,τι θέλει.
Τα χρήματα που σου έδωσε ήταν όσα του ζήτησες |
Το άρθρο βρίσκεται πάντα μπροστά από όνομα (ουσιαστικό, επίθετο, αντωνυμία)· π.χ. Είδα τον αδερφό της Ελένης.
Η προσωπική αντωνυμία συνοδεύει πάντα κάποιο ρήμα (βρίσκεται πριν η μετά από αυτό ∙ π.χ. Όταν τον δεις, πες του τι έγινε.
Η κτητική αντωνυμία ακολουθεί (βρίσκεται πάντα ύστερα από) όνομα (ουσιαστικό)· π.χ. ήρθαν ο πατέρας μου κι ο φίλος του.
ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ
– Για να ακούγομαι καλά.
Για να μετατρέψουμε τον ευθύ σε πλάγιο λόγο κάνουμε τα παρακάτω:
- προσθέτουμε τα πρόσωπα ή αντωνυμίες (δάσκαλος, Ελένη)
- χρησιμοποιούμε συνδέσμους (αν, ότι)
- χρησιμοποιούμε ρήματα όπως ρώτησε, απάντησε, είπε κ.ά.
- αλλάζουμε από πρώτο πρόσωπο σε τρίτο πρόσωπο τα ρήματα
- οι ευθείες ερωτήσεις γίνονται πλάγιες
- Παραλείπουμε τις παύλες
- Αν χρειάζεται αλλάζουμε το χρόνο του ρήματος
Πριν 50 περίπου χρόνια ήρθε στην Ευρώπη μια νέα εφεύρεση, η τηλεόραση, που πραγματικά άλλαξε τη ζωή των ανθρώπων. Δεν κατασκευάστηκε τότε, αλλά αρκετά χρόνια πριν και τελειοποιήθηκε το 1873. Με τον καιρό εξελίχθηκε και δημιουργήθηκε η τηλεόραση που έχουμε σήμερα.
Όταν πρωτοεφευρέθηκε, η τηλεόραση, ήταν ασπρόμαυρη. Όμως από το 1928 άρχισε να γίνεται έγχρωμη, δηλαδή να δείχνει τις εικόνες με ποικιλία χρωμάτων. Αυτό την βοήθησε να αγαπηθεί από τον άνθρωπο καθώς του παρουσίαζε καθετί όπως είναι στην πραγματικότητα, όμως ταυτόχρονα τον έκανε και “δέσμιό της”.
-
- Ενημέρωση & Γνώση: Προσφέρει συνεχή ενημέρωση για την επικαιρότητα μέσω ειδήσεων και διευρύνει τους ορίζοντες με εκπαιδευτικά ντοκιμαντέρ.
- Ψυχαγωγία & Συντροφιά: Αποτελεί προσιτή πηγή διασκέδασης για όλη την οικογένεια και κρατά συντροφιά σε μοναχικούς ή ηλικιωμένους ανθρώπους.
- Πολιτιστική Επαφή: Φέρνει σε επαφή τους θεατές με άλλους πολιτισμούς, παραδόσεις και τέχνες.
- Μας κρατάει συντροφιά στον ελεύθερο μας χρόνο.
- Μας ενημερώνει για οτιδήποτε συμβαίνει στον κόσμο.
- Επίσης μπορείς να ταξιδέψεις σε ολόκληρο τον κόσμο μέσα από διάφορες εκπομπές χωρίς καν να μετακινηθείς από το σπίτι σου.
- Μαθαίνεις τα έθιμα, τον πολιτισμό και την κουλτούρα άλλων λαών.
- Επιπρόσθετα μπορείς να ενημερωθείς για τα αθλητικά, για την πολιτική και γενικότερα για την κατάσταση στον κόσμο.
- Μαθαίνοντας μπορείς και εσυ να βοηθήσεις οποιοδήποτε σε χρειάζεται.
- Επίσης μια οικογένεια μαζεύεται και περνά λιγο χρόνο ενωμένη βλέποντας μια ταινία
- Καθιστική Ζωή: Η πολύωρη παρακολούθηση προάγει την έλλειψη σωματικής άσκησης, συνδέεται με τη μειωμένη καύση θερμίδων και την παχυσαρκία.
- Απώλεια Χρόνου: Μπορεί να απορροφήσει υπερβολικά πολύ χρόνο, μειώνοντας τον ποιοτικό χρόνο για διάβασμα, δημιουργικές δραστηριότητες ή κοινωνική συναναστροφή.
- Παραπληροφόρηση & Διαφημίσεις: Ενέχει τον κίνδυνο χειραγώγησης ή άκριτης κατανάλωσης προϊόντων λόγω της επιθετικής διαφήμισης.
- Ακατάλληλο Περιεχόμενο: Η έκθεση σε σκηνές βίας ή σε αρνητικά πρότυπα μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τον ψυχισμό, ιδιαίτερα των μικρότερων.
- Υπάρχουν άνθρωποι που δεν βγαίνουν καθόλου από το σπίτι τους και παρακολουθούν όλη μέρα τηλεόραση. Ετσι χάνουν την επικοινωνία με τους γύρω τους, δεν αθλούνται και κάνουν κακό στην υγεία τους.
- Επίσης υπάρχουν προγράμματα που δεν επιτρέπεται να τα βλέπουν μικρά παιδιά αλλά προβάλλονται νωρίς και έτσι κάποιοι τα
παρακολουθούν. Επιπλέον υπάρχουν κινούμενα σχέδια που έχουν κακούς χαρακτήρες και άσχημες εικόνες όπως πολέμους και καβγάδες. Κάποιοι δεν μπορούν να ξεχωρίσουν ότι αυτό είναι ψεύτικο και προσπαθούν να το μιμηθούν.
Σε ένα επιχειρηματολογικό κείμενο χρησιμοποιούμε συνήθως:
- Φράσεις με τις οποίες παρουσιάζουμε τη γνώμη μας για κάποιο θέμα.
- Π.χ. Η άποψή μου / Η γνώμη μου είναι…
- Πιστεύω / Νομίζω / Θεωρώ πως…
- Έχω τη γνώμη… / Κατά τη γνώμη μου…
- Αιτιολογικές προτάσεις, με τις οποίες στηρίζουμε τις απόψεις μας (εξηγούμε γιατί υποστηρίζουμε ή απορρίπτουμε κάτι).
- Π.χ. Το παιχνίδι είναι απαραίτητο για τα παιδιά, γιατί τα ξεκουράζει, τα ψυχαγωγεί και τα βοηθά να δημιουργούν φιλίες.
- Φράσεις με τις οποίες εκφράζουμε τα συναισθήματά μας ή με τις οποίες προσπαθούμε να προκαλέσουμε κάποια ανάλογα με τα δικά μας συναισθήματα στον αναγνώστη, ώστε να τον πείσουμε.
- Φοβάμαι πως η κατάσταση θα χειροτερέψει αν δεν πάρουμε κάποια μέτρα.
- Είναι φυσικό να αγανακτεί κανείς βλέποντας αυτή την κατάσταση.
- Ρήματα σε οριστική ενεστώτα, για να δηλώσουμε πως κάτι έχει γενική (καθολική) και διαρκή ισχύ.
- Π.χ. Το διαδίκτυο μας ψυχαγωγεί, μας ενημερώνει και μας μορφώνει.
| ΑΕ (Ανώνυμη Εταιρεία) | ΗΠΑ (Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής) |
| ΑΕΙ (Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα) | Η/Υ (Ηλεκτρονικός Υπολογιστής) |
| ΑΦΜ (Αριθμός Φορολογικού Μητρώου) | ΙΚΑ (Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων |
| ΓΣΕΕ (Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος) | ΚΘΒΕ (Κρατικό θέατρο Βορείου Ελλάδος) |
| ΔΕΗ (Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού) | ΚΤΕΛ (Κοινό Ταμείο Εισπράξεων Λεωφορείων) |
| ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. (Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο) | ΜΜΕ (Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης) |
| ΔΟΕ (Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή) | ΟΓΑ (Οργανισμός Γεωργικών Ασφαλίσεων) |
| ΕΑ / ΕΛ.ΑΣ. (Ελληνική Αστυνομία) | ΟΑΕΔ (Οργανισμός Απασχόλησης
Εργατικού Δυναμικού) |
| ΕΕ (Ευρωπαϊκή Ένωση) | ΟΕΔΒ (Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων) |
| ΕΛ.ΤΑ. (Ελληνικά Ταχυδρομεία) | ΟΗΕ (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών) |
| ΕΡΤ (Ελληνική Ραδιοφωνία Τηλεόραση) | ΟΣΕ (Οργανισμός Σιδηροδρόμων Ελλάδας) |
| ΕΜΥ (Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία) | ΟΤΕ (Οργανισμός Τηλεπικοινωνιών Ελλάδας) |
| ΕΟΤ (Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού) | ΠΡΟ-ΠΟ (Προγνωστικά Ποδοσφαίρου) |
| ΕΤ (Ελληνική Τηλεόραση) | ΤΕΙ (Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα) |
| Ε.ΥΔ.Α.Π. (Εταιρεία Ύδρευσης και Αποχέτευσης Πρωτεύουσας) | ΦΠΑ (Φόρος Προστιθέμενης Αξίας) |
| Αγ. (Άγιος) | κ.ο.κ. (και ούτω καθεξής | περ. (περίπου) |
| αι. (αιώνας) | π.μ. (προ μεσημβρίας/ πριν από το μεδημέρι). | |
| αρ. αριθμός) | Κος, Κα (Κύριος, Κυρία) | |
| βλ. (Βλέπε) | κτλ. (και τα λοιπά) | π.χ. (παραδείγματος χάρη) |
| γραμ. (γραμμάρια) | κυβ. (κυβικά) | |
| Δδα ή Δίδα (δεσποινίδα) | λ.χ. (λόγου χάρη) | π.Χ. (προ Χριστού) |
| μ. (μέτρα) | σ. ή σελ. (σελίδα) | |
| δηλ. (δηλαδή) | μίλ. (μίλια) | σημ. (σημείωση) |
| δ/νση (διεύθυνση) | μ.μ. (μετά μεσημβρίαν / μετά το μεσημέρι | στρ. (στρέμματα) |
| εκ. εκατοστά) | τ. ή τόμ. (τόμος) | |
| Ι.Χ. ιδιωτικής χρήσεως) | μ.Χ. (μετά Χριστόν) | τηλ. (τηλέφωνο) |
| κ. (κύριος, κυρία) | ό.π. (όπως προηγουμένως) | τ.μ. (τετραγωνικά μέτρα) |
| κ.α. (και άλλα) | χγρ. (χιλιόγραμμα) | |
| κεφ. (κεφάλαιο) | πβ. ή πρβ. ή πρβλ. (παράβαλε) | χιλ. (χιλιάδες) |
| κ.κ. (κύριοι ή κυρίες) | χμ. ή χλμ. (χιλιόμετρα) | |
| κ.λπ. (και λοιπά) | ||
| Για τους ανέμους | Για μερικές πόλεις | Απρ. (Απρίλιος) |
| Α (ανατολικός) | Θεσ/νίκη, Θ/νίκη (Θεσσαλονίκη) | Ιούν. (Ιούνιος) |
| Β (βόρειος) | Ιούλ. (Ιούλιος) | |
| Δ (δυτικός) | Κων/πολη (Κωνσταντι νούπολη) | Αύγ. (Αύγουστος) |
| Ν (νότιος) | Σεπτ. (Σεπτέμβριος) | |
| ΒΑ (βορειοανατολικός) | Για τους μήνες | Οκτ. (Οκτώβριος) |
| ΒΔ (βορειοδυτικός) | Ιαν. (Ιανουάριος) | Νοέμβρ. (Νοέμβριος) |
| ΝΑ (νοτιοανατολικός) | Φεβρ. (Φεβρουάριος) | Δεκ. (Δεκέμβριος) |
| ΝΔ (νοτιοδυτικός) | Μάρτ. (Μάρτιος) |
ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ
Οι ονοματικές αναφορικές εισάγονται:
Με τις αναφορικές αντωνυμίες όποιος/όποια/όποιο, όσος/όση/όσο, ό,τι και τότε δεν αναφέρονται σε ένα όνομα που έχει αναφερθεί προηγουμένως, αλλά χρησιμοποιούνται οι ίδιες αντί ονόματος (ως υποκείμενο, αντικείμενο, κατηγορούμενο κτλ.)
Με την αναφορική αντωνυμία ο οποίος, η οποία, το οποίο ή με την άκλιτη αντωνυμία που και αναφέρονται σε ένα ουσιαστικό.
Χωρίζονται ανάλογα με την πληροφορία που μας δίνουν:
σε προσδιοριστικές και μη προσδιοριστικές
Τα ρήματα που έχουν αντικείμενο ονομάζονται μεταβατικά (η ενέργεια που φανερώνουν μεταβαίνει στο αντικείμενο)
Τα ρήματα που δεν έχουν αντικείμενο, ονομάζονται αμετάβατα (η ενέργεια που φανερώνουν δε μεταβαίνει σε κάτι άλλο)
Παραδείγματα:
Ο Λουκάς λείπει. (ρήμα: λείπει, αμετάβατο)
Πολλά παιδιά παίζουν μπάλα. (ρήμα: παίζουν, μεταβατικό με αντικείμενο το ουσιαστικό μπάλα)
-
- Παθητική Σύνταξη: Εμφανίζεται αποκλειστικά σε προτάσεις με ρήματα παθητικής φωνής (παθητική σύνταξη).
- Συντακτικός Ρόλος: Προσδιορίζει το ρήμα και απαντά στην ερώτηση «από ποιον;».
- Πρόθεση: Στη νέα ελληνική χρησιμοποιείται σχεδόν πάντα η πρόθεση από + αιτιατική.
- Εμπρόθετοι Προσδιορισμοί: Είναι λέξεις που αποτελούνται από πρόθεση + ουσιαστικό (ή αντωνυμία/άρθρο) και λειτουργούν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί (τόπου, χρόνου, αιτίας, ποιητικού αιτίου, κ.λπ.). [1, 2, 3, 4]
-
- Ποιητικό Αίτιο (από): «Το σπίτι χτίστηκε από τον μάστορα.»
- Αίτιο (Εμπρόθετος): «Το δέντρο έπεσε από τον αέρα.» (Εδώ το από τον αέρα δεν είναι ποιητικό αίτιο -δεν ενεργεί-, αλλά εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας).
Παράδειγμα:
Ο δάσκαλος (Υ) επαινεί (Ρ) τον μαθητή (Α).
Ο μαθητής (Υ) επαινείται (Ρ) από τον δάσκαλο (Ποιητικό αίτιο)
ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ-ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ-ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ
Το σκάκι είναι επιτραπέζιο παιχνίδι και ιδιαίτερα πνευματικό άθλημα για δύο παίκτες. Παίζεται σε τετράγωνο διάγραμμα, που λέγεται σκακιέρα, επί της οποίας οι παίκτες, καθισμένοι αντικριστά, μετακινούν, ο ένας τους 16 λευκούς πεσσούς (πιόνια) του παιγνιδιού και ο άλλος τους 16 μαύρους, σε εναλλάξ κινήσεις, μία προς μία, με βάση τους κανονισμούς του παιγνιδιού.
Παλαιότερα το σκάκι το ονόμαζαν «παιγνίδι των Βασιλέων». Αυτό προέρχονταν από το γεγονός ότι αποτελούσε για μακρό χρόνο την κυρίαρχη ψυχαγωγία Βασιλέων, Παπών, Πριγκίπων, και γενικά του ανώτερου κλήρου, αυλικών, ευγενών και πλουσίων τόσο της Δύσης όσο και της Ανατολής. Σήμερα το σκάκι χαρακτηρίζεται «βασιλιάς των παιγνιδιών» ως το δυσκολότερο, επιστημονικότερο και ωραιότερο.
ΚΑΝΕ ΚΛΙΚ.
- Μαθαίνουν να περιμένουν τη σειρά τους
- Μαθαίνουν να ακολουθούν εντολές και οδηγίες
- Μαθαίνουν να χάνουν και να κερδίζουν
- Μαθαίνουν να συνεργάζονται
- Μαθαίνουν να σκέφτονται στρατηγικά
- Εξασκούν μαθηματικές δεξιότητες
- Εξασκούν την αντίληψη και τον οπτικο-κινητικό συντονισμό
- Εξασκούν τη μνήμη
π.χ. Ακούγεται ότι αύριο θα πάμε εκδρομή.
- Απρόσωπα ρήματα είναι τα εξής ρήματα: απαγορεύεται, ανακοινώνεται, αποφασίζεται, διαδίδεται, πρέπει, εννοείται, ψιθυρίζεται, συμφέρει, υποτίθεται, πρόκειται, υπενθυμίζεται, επιτρέπεται, πιστεύεται, λέγεται, ακούγεται, κ.ά.
- Ρήματα που αναφέρονται σε φυσικά φαινόμενα ή στην έναρξη χρονικών διαστημάτων: αστράφτει, βραδιάζει, δροσίζει, καλοκαιριάζει, φέγγει, χιονίζει, ψιχαλίζει, φωτίζει, μπουμπουνίζει, ξημερώνει, φυσά κ.ά.
Απαγορεύεται το κάπνισμα. (προσωπικό)
Απαγορεύεται να καπνίζετε. (απρόσωπο)
Όταν θέλουμε να περιγράψουμε σε κάποιον τι να κάνει και με πολύ ευγενικό τρόπο του ζητάμε να το κάνει.
- Θα χαλάσει ο καιρός αύριο.
- Διαβάζουμε βιβλία στις διακοπές.
- Δένω τα κορδόνια των παπουτσιών μου.
- Δεν έρχεσαι αύριο μαζί μου στο σπίτι;
Όταν θέλουμε να συμβουλέψουμε κάποιον τι να κάνει ή τι να μην κάνει.
- Θέλω να έρθεις.
- Ας έρθει και ο φίλος σου μαζί.
- Στο σπίτι να δεις καβγάς που έγινε!
- Να πέτυχα άραγε στις εξετάσεις;
- Μην ξανάρθεις σπίτι.
Όταν θέλουμε να δώσουμε σε κάποιον μια εντολή ή να του ζητήσουμε να κάνει κάτι.
- Φύγε αμέσως.
- Φύγε, άμα θέλεις.
- Φύγε λίγο και εσύ να ξεκουραστείς.
- Πήγαινε, παιδί μου, στο καλό!
ΜΥΣΤΗΡΙΑ — ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ
Η ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ
Άλμπερτ Αϊνστάιν
Το 1905, σε ηλικία 26 ετών, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν δημοσίευσε πέντε από τις πλέον σημαντικές μελέτες στην ιστορία της επιστήμης, τις οποίες έγραψε στον ελεύθερο χρόνο που του άφηναν η εργασία του στο Γραφείο Ευρεσιτεχνιών της Βέρνης και η οικογενειακή του ζωή. Οι ιδέες του Αϊνστάιν άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο η επιστήμη έβλεπε τον κόσμο. Απέδειξε ότι τα άτομα υπήρχαν πράγματι, κάτι για το οποίο οι επιστήμονες δεν ήταν σίγουροι τότε. Είπε ότι το φως ταξιδεύει σε μικρά πακέτα και δεν είναι ένα συνεχές ηλεκτρομαγνητικό κύμα, θέτοντας έτσι τα θεμέλια της κβαντικής μηχανικής. Διατύπωσε την Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας, σύμφωνα με την οποία ο χώρος και ο χρόνος είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι σε μια κοινή δομή, το χωροχρονικό συνεχές.
- «0 Αϊνστάιν δεν πρόκειται να προκόψει στη ζωή του» είχε πει ο δρ Ζόσεφ Ντέγκενχαρτ, καθηγητής του στην έβδομη τάξη του γυμνασίου.
Τα διαλυτικά
|
Τα διαλυτικά σημειώνονται για να δείξουμε ότι ένα φωνήεν προφέρεται ξεχωριστά από το διπλανό του, π.χ. παιδάκια – παϊδάκια. Παραδείγματα |
|
- Όταν έχουμε συνδυασμούς φωνηέντων που δεν αποτελούν δίψηφα φωνήεντα. Π.χ.: Μωυσής, διυλίζω, πρωί…
- Όταν το προηγούμενο φωνήεν είναι δίψηφο. Π.χ.: παλαιικός, οδοποιία...
- Όταν η χωριστή προφορά των φωνηέντων γίνεται από τον τόνο. Π.χ.: γάιδαρος, νεράιδα…
|
κήπος
(πρωτότυπη λέξη) |
κηπουρός
(παράγωγη λέξη) |
- πόρτ-α + -άρα = πορτάρα > ουσιαστικό
- φτωχ-ός + -ούλης = φτωχούλης > επίθετο
- χρυσ-ός + -ώνω = χρυσώνω > ρήμα
- απλ-ός + -ά = απλά > επίρρημα
Οι παράγωγες λέξεις είναι: α) ουσιαστικά, β) επίθετα, γ) ρήματα, δ) επιρρήματα
|
α) Όταν σε μια λέξη βάλουμε στην αρχή ένα αχώριστο μόριο (ξε- , α-, ανα-, αει-, αμφι-, αρκι-, δια-, δικο-, δυσ-, εισ-,εκ-, εξ-, επι-, ημι-, ομο-, περι-, συν-,τηλε-, υπο-, υπερ-).
Παραδείγματα διψώ + ξε = ξεδιψώ γνωστός + α = άγνωστος |
β) Όταν ενώνονται δυο οι περισσότερες λέξεις.
Παραδείγματα δένδρο + κήπος = δενδρόκηπος πηγαίνω + έρχομαι = πηγαινοέρχομαι στενό + μακρύ = στενόμακρο ήλιος + βασιλεύει = ηλιοβασίλευμα |
O πιο διαδεδομένος τύπος μεγαλιθικών μνημείων είναι το ντόλμεν, ένα δωμάτιο που χρησίμευε ως ομαδικός τάφος και ήταν κατασκευασμένο από μεγάλους λίθους στερεωμένους κάθετα στο έδαφος και σκεπασμένους από μια μεγάλη οριζόντια λίθινη πλάκα εμφανίζεται σε διάφορες ποικιλίες, πολλές από τις οποίες είναι αρκετά σύνθετες και επιβλητικές (π.χ. υπάρχουν ντόλμεν με διάδρομο και καλυμμένες στοές). Εκτός από τα ντόλμεν, άλλα χαρακτηριστικά μεγαλιθικά μνημεία είναι τα μενίρ, μονόλιθοι τοποθετημένοι όρθιοι (το μοναδικό μενίρ μέχρι στιγμής στην Ελλάδα έχει βρεθεί κοντά στη Λάρισα, στη Θέση Σουφλί-Μαγούλα), τα κρόμλεχ, μεγάλιθοι που σχηματίζουν κύκλο και βρίσκονται κυρίως στη Βρετάνη (Καρνάκ) και στην Αγγλία (Στόουνχεντζ), και τα αλινιεμάν, που είναι μενίρ τοποθετημένα σε σειρές περισσότερο ή λιγότερο κανονικές.
H ακριβής χρησιμότητα πολλών από τα μεγαλιθικά μνημεία παραμένει άγνωστη. O μεγαλιθικός κύκλος του Στόουνχεντζ, για παράδειγμα, Θεωρείται χώρος που σχετίζεται με ταφικές και άλλου είδους ιερές τελετές (χώρος λατρείας), ενώ έχει επίσης υποστηριχθεί ότι αποτελεί κάποιας μορφής αστεροσκοπείο.
Τα επιρρήματα είναι άκλιτες λέξεις που συνοδεύουν τα ρήματα ή τα επίθετα και φανερώνουν τόπο, χρόνο, τρόπο, ποσό, κ.ά. Τα επιρρήματα είναι τα εξής:
- Χρονικά: δηλώνουν το χρόνο που γίνεται κάτι. Απαντούν στην ερώτηση «πότε;». Είναι τα: σήμερα, τώρα, πέρυσι, έπειτα, κάποτε, …
- Τοπικά: δηλώνουν τον τόπο που έγινε κάτι. Απαντούν στην ερώτηση «πού;». Είναι τα: εδώ, εκεί, μέσα, έξω, βόρεια, κοντά, απέναντι, …
- Τροπικά: δηλώνουν τον τρόπο που έγινε κάτι. Απαντούν στην ερώτηση «πώς;». Είναι τα: έτσι, μαζί, σιγά, άσχημα, αλλιώς, ξαφνικά, …
- Ποσοτικά: δηλώνουν ποσότητα. Απαντούν στην ερώτηση «πόσο;». Είναι τα: λίγο, πολύ, τόσο, κάμποσο, περισσότερο, …
- Βεβαιωτικά: δηλώνουν βεβαιότητα. Είναι τα εξής: ναι, μάλιστα, βέβαια, …
- Διστακτικά: δηλώνουν δισταγμό. Είναι τα εξής: ίσως, τάχα, δήθεν, πιθανόν, …
- Αρνητικά: Δηλώνουν άρνηση. Είναι τα εξής: όχι, δεν, μην
| απλά: με απλότητα | απλώς: μόνο |
| άμεσα: χωρίς περιστροφές | αμέσως: χωρίς χρονοτριβή |
| αδιάκριτα: χωρίς διακριτικότητα | αδιακρίτως: χωρίς διάκριση |
| έκτακτα: πολύ ωραία | εκτάκτως: ξαφνικά |
| ακριβά: ποσοτικό επίρρημα | ακριβώς: τροπικό επίρρημα |
| τέλεια: με τελειότητα | τελείως: εντελώς |
| ιδιαίτερα: πολύ ξεχωριστά | ιδιαιτέρως: ξεχωριστά |
Τι είναι η παράγραφος
|
Κάθε κείμενο αποτελείται από παραγράφους. Οι παράγραφοι δηλαδή αποτελούν τμήματα του κειμένου, σε καθένα από τα οποία αναπτύσσεται ένα διαφορετικό θέμα (παρουσιάζεται μια ιδέα, μια γνώμη, ένα συναίσθημα κ.λπ.). Ωστόσο, αν και κάθε παράγραφος ενός κειμένου έχει διαφορετικό περιεχόμενο, αυτό δε σημαίνει ότι το νόημά της δε σχετίζεται με το νόημα των υπόλοιπων παραγράφων του κειμένου. Παρατηρούμε δηλαδή ότι υπάρχει μια νοηματική συνέχεια μεταξύ των παραγράφων και ότι όλες μαζί αναπτύσσουν το γενικό θέμα ενός κειμένου εξηγώντας, n καθεμιά, κάποια συγκεκριμένη πλευρά του θέματος αυτού.
|
Τι είναι οι λέξεις-κλειδιά
Σε κάθε παράγραφο ενός κειμένου υπάρχουν κάποιες χαρακτηριστικές λέξεις που δηλώνουν το ξεχωριστό Θέμα της συγκεκριμένης παραγράφου. Αυτές είναι οι λέξεις-κλειδιά, με τις οποίες ο αναγνώστης καταλαβαίνει για ποιο πράγμα ακριβώς (ποια ιδέα, γνώμη κ.λπ.) γίνεται λόγος στην παράγραφο.
|
Ο «πατέρας» του προγράμματος εποικισμού του Αρη «Mars One», Mπανς Λάνσντορπ ελπίζει ότι κάποια μέρα οι άνθρωπου θα κατοικούν σε ιπτάμενα μπαλόνια γύρω από την ατμόσφαιρα της Αφροδίτης και προετοιμάζει την πρώτη αποστολή ανθρώπων στον Αρη, χωρίς επιστροφή, που θα γίνει το 2031.
Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε τον χρόνο κατά τον οποίο γίνεται μια ενέργεια, π.χ.
Ασχολείται με δουλειές της νύχτας.
→ με δουλειές που γίνονται τη νύχτα.
Θα φάμε κάτι της στιγμής.
→ που γίνεται αυτή τη στιγμή
Σε ανύποπτο χρόνο: Σε χρόνο που δεν περιμένουμε ότι θα συμβεί κάτι.
Εκτός τόπου και χρόνου: Όταν κάποιος δεν καταλαβαίνει πού βρίσκεται.
Το πλήρωμα του χρόνου: Η κατάλληλη στιγμή για να γίνει κάτι.
Συν τω χρόνω: Με τον καιρό, με την πάροδο του χρόνου.
Ο χρόνος είναι χρήμα: Ο χρόνος είναι χρήσιμος και μην τον σπαταλάς.
Προ αμνημονεύτων χρόνων: Πριν από πάρα πολλά χρόνια.
Χρόνια και ζαμάνια: Έχει περάσει πολύς καιρός.
Εν ευθέτω χρόνω: Σε κατάλληλη στιγμή.
Χρόνο με το χρόνο: Σιγά σιγά.
Χρόνου φείδου: Να χρησιμοποιείς τον χρόνο σου με οικονομία, να τον αξιοποιείς σωστά.
Όσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος: Μια στιγμή μπορεί να είναι τόσο καθοριστική, όσο δεν μπορεί να είναι ένα μεγάλο χρονικό διάστημα.
Πάρ’ τονε στο γάμο σου να σου πει και του χρόνου: Όταν κάποιος λέει κάτι ανόητο ή εντελώς αντίθετο από αυτό που πρέπει.
Ο κλέφτης και ο ψεύτης τον πρώτο χρόνο χαίρονται: Κάτι κακό ή κάποιο ψέμα μπορεί να μείνει κρυφό για μικρό χρονικό διάστημα, αλλά σύντομα θα αποκαλυφθεί.
Και του χρόνου!: Να επαναληφθεί και τον άλλο χρόνο!
Χρόνια πολλά!: Να ζήσεις χρόνια πολλά!
Ο ΜΑΓΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ
ΟΙ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ
ΤΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΠΤΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΜΟΡΙΣ ΛΕΣΜΟΡ
- Ονοματικές και ρηματικές φράσεις
- Κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις
π.χ. Ο Κώστας δεν ήρθε μαζί μας.
Λέγονται οι προτάσεις που δεν εκφράζουν µια πλήρη σκέψη, ένα πλήρες νόηµα και γι΄ αυτό δεν µπορούν να σταθούν µόνες τους στο λόγο. Οι προτάσεις αυτές χρησιµεύουν για να συµπληρώνουν το νόηµα άλλων προτάσεων.
π.χ. Ο Κώστας δεν ήρθε μαζί μας, γιατί ήταν άρρωστος.
Ασύνδετο και Πολυσύνδετο Σχήμα
Όταν ενώνουμε προτάσεις τη μία μετά την άλλη, χωρίς να χρησιμοποιούμε σύνδεσμο αλλά μόνο κόμμα, λέμε ότι έχουμε ασύνδετο σχήμα.
Η Μελίνα ξύπνησε, ντύθηκε, έφυγε βιαστικά.
Σηκώθηκε, πλύθηκε, ντύθηκε, έφαγε στα όρθια και βγήκε στον δρόμο.
(Παρ’ ότι το παραπάνω σχήμα έχει “και” στο τέλος του, παραμένει ασύνδετο)
Όταν ενώνουμε προτάσεις στη σειρά με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο και, λέμε ότι έχουμε πολυσύνδετο σχήμα.
π.χ. Τα παιδιά του Ε1 και διαβάζουν και γράφουν και τραγουδούν και παίζουν όλα μαζί.
ΜΟΥΣΙΚΗ
Κάνω κλικ στην εικόνα.
ΑΜΕΤΑΒΑΤΑ
Υπάρχουν πολλά ρήματα που η ενέργειά τους δεν πηγαίνει (δε μεταβαίνει) πουθενά, ούτε σε πρόσωπο ούτε σε ζώο ούτε σε πράγμα. Τα ρήματα αυτά λέγονται αμετάβατα και δεν έχουν αντικείμενο.
Παράδειγμα
Τα παιδιά κοιμούνται.
Η ενέργεια του ρήματος δε μεταβαίνει πουθενά. Παραμένει στο ίδιο το υποκείμενο (τα παιδιά).
ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ
Αντικείμενο παίρνουν τα ρήματα που είναι μεταβατικά, τα ρήματα στα οποία η ενέργειά τους πηγαίνει (μεταβαίνει) κάπου αλλού, σ’ ένα πρόσωπο, ζώο ή πράγμα.
Παράδειγμα
Τα παιδιά αγαπούν τα ζώα.
Τι αγαπούν τα παιδιά; τα ζώα (αντικείμενο) Η ενέργεια του ρήματος μεταφέρεται από τα παιδιά στα ζώα.
