Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι είναι οι πρώτοι στοχαστές της αρχαίας Ελλάδας πριν από τον Σωκράτη (6ος–5ος αι. π.Χ.). Θεωρούνται οι θεμελιωτές της φιλοσοφικής σκέψης, γιατί για πρώτη φορά προσπάθησαν να εξηγήσουν τον κόσμο όχι με μύθους, αλλά με ορθολογικό τρόπο.
Βασικά χαρακτηριστικά των προσωκρατικών
-
Εστίαση στη φύση (φύσις): Αναζητούσαν την αρχή (ἀρχή) όλων των πραγμάτων, δηλαδή το πρωταρχικό στοιχείο από το οποίο προέρχονται όλα.
-
Απόρριψη μυθολογικών εξηγήσεων: Προσπάθησαν να εξηγήσουν τα φυσικά φαινόμενα με λογική και παρατήρηση.
-
Ποικιλία θεωριών: Ο καθένας πρότεινε διαφορετική θεμελιώδη αρχή (νερό, άπειρο, αριθμοί, φωτιά, άτομα κ.λπ.).
-
Γέννηση της επιστημονικής σκέψης: Έθεσαν τα θεμέλια για τη φυσική, τα μαθηματικά, την κοσμολογία και τη λογική.
Ενδεικτικοί προσωκρατικοί
-
Θαλής: νερό ως πρωταρχικό στοιχείο.
-
Αναξίμανδρος: το ἄπειρον, αρχή όλων.
-
Ηράκλειτος: τα πάντα ρει – συνεχής αλλαγή, φωτιά ως βασικό στοιχείο.
-
Πυθαγόρας: τα πάντα είναι αριθμοί.
-
Ξενοφάνης: κριτική στην ανθρωπομορφική θεολογία, ενότητα του θεού.
-
Παραμενίδης: σταθερότητα του όντος, αντίθεση στην αλλαγή.
-
Δημόκριτος: θεωρία των ατόμων.
Οι προσωκρατικοί αποτελούν το πρώτο μεγάλο βήμα από τον μύθο προς τον λόγο (μυθολογία → φιλοσοφία) και επηρέασαν καθοριστικά όλη την μεταγενέστερη φιλοσοφική παράδοση.
