Το απομνημονεύματα βασίζονται στην ταύτιση των προσώπων του συγγραφέα, του αφηγητή και του πρωταγωνιστή της ιστορίας, όπως όλα τα αυτοβιογραφικά κείμενα. Στα απομνημονεύματα αναπλάθονται εμπειρίες και συμβάντα που έζησε και μαρτυρεί ο συγγραφέας.
Κύρια χαρακτηριστικά των Απομνημονευμάτων είναι η υποκειμενικότητα και η συστηματική προσπάθεια του αφηγητή να παρουσιάσει το παρελθόν με τρόπο που τονίζει την προσωπική του συμβολή στα γεγονότα ή γενικότερα δικαιώνει την προσωπικότητά του, πάντα από την οπτική γωνία του χρόνου και των περιστάσεων της γραφής του έργου. Έτσι, οι αυτοβιογραφίες και τα απομνημονεύματα χρησιμεύουν ως πολύτιμη ιστορική πηγή όχι μόνο για τις επιμέρους πληροφορίες που περιέχουν, αλλά κυρίως για τη γνώση που μας μεταφέρουν αναφορικά με το πώς οι άνθρωποι μιας ορισμένης κοινωνικής ομάδας και εποχής βιώνουν και ερμηνεύουν τη σχέση τους με την πραγματικότητα της εποχής τους. Παράλληλα, τα απομνημονεύματα συχνά διαθέτουν λογοτεχνικές αρετές που τα καθιστούν αξιόλογα και κάποτε συναρπαστικά αναγνώσματα, πέραν της αξίας τους ως πηγών για την κατανόηση του παρελθόντος.
Στο πλαίσιο του ελληνικού 19ου αιώνα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα απομνημονεύματα ανθρώπων —συχνά αγράμματων— που έλαβαν μέρος στον Aγώνα (1821)και έγραψαν τη μαρτυρία τους. Στην κατηγορία αυτή ανήκει το εμβληματικής σημασίας έργο του Mακρυγιάννη, όπως και του Θ. Kολοκοτρώνη.
Mια άλλη εξίσου ενδιαφέρουσα κατηγορία αποτελούν τα απομνημονεύματα λόγιων (μορφωμένων ) συγγραφέων. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκει το κείμενο της Eλ. Mουτζάν-Mαρτινέγκου, το μοναδικό γνωστό αυτοβιογραφικό έργο γυναίκας των αρχών του 19ου αιώνα.
ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ-ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ
Με τον όρο αυτοβιογραφία χαρακτηρίζουμε ένα αφηγηματικό κείμενο, στο οποίο ένας άνθρωπος γράφει ο ίδιος την ιστορία της ζωής του. Η αυτοβιογραφία πρέπει να διακρίνεται απ’ τα απομνημονεύματα, όπου πάνω απ’ όλα δίνεται έμφαση στη συμμετοχή του συγγραφέα σε σημαντικά γεγονότα της εποχής του (π.χ. τα απομνημονεύματα των πολεμιστών του 1821 δεν αναφέρονται τόσο στη ζωή των ηρώων αυτών όσο στη συμμετοχή τους στον Αγώνα για την ανεξαρτησία). Επίσης με την αυτοβιογραφία συγγενεύει και το ημερολόγιο, με τη διαφορά ότι το τελευταίο είναι ένα κείμενο χωρίς ιδιαίτερη συνοχή, που συνήθως γράφεται με μικρή ή μηδαμινή χρονική απόσταση από τα συμβάντα που περιγράφει. Η αυτοβιογραφία, αντίθετα, στις περισσότερες περιπτώσεις γράφεται σε χρόνο αρκετά μεταγενέστερο από τα όσα εξιστορεί και σ’ αυτό οφείλει τουλάχιστον ένα μέρος της λογοτεχνικότητάς της.
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΤΗΣ ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΜΟΥΤΖΑΝ – ΜΑΡΤΙΝΕΓΚΟΥ (1801-1832)
Η Ελισάβετ Μουτζάν γεννήθηκε στη Ζάκυνθο και ήταν κόρη του Φραγκίσκου Μουτζάν και της Αγγελικής το γένος Σιγούρου. Οι γονείς της κατάγονταν από αριστοκρατικές οικογένειες της Ζακύνθου και ο πατέρας της ασχολήθηκε με την πολιτική. Η Ελισάβετ μεγάλωσε σε αυστηρό, κλειστό περιβάλλον. Ασχολήθηκε, ωστόσο, με τα γράμματα από νεαρή ηλικία. Γνώριζε την ιταλική και τη γαλλική γλώσσα και επηρεάστηκε από τους τρεις δασκάλους της, που ήταν ορθόδοξοι κληρικοί. Το 1831, μετά από απόφαση της οικογένειάς της, παντρεύτηκε τον κατά είκοσι χρόνια μεγαλύτερό της Νικόλαο Μαρτινέγκο, με τον οποίο απέκτησε ένα γιο τον Ελισσαβέτιο, μετά τη γέννηση του οποίου, πέθανε από επιπλοκές στον τοκετό. Στο χώρο της λογοτεχνίας, η Μαρτινέγκου έγραψε έργα για το θέατρο και δύο πεζές μεταφράσεις, της Οδύσσειας του Ομήρου και του Προμηθέα δεσμώτη του Αισχύλου. Έγραψε επίσης οικονομικές και ποιητικές μελέτες, καθώς επίσης ποιήματα και θεατρικά έργα στα ιταλικά. Παρά τον μεγάλο όγκο του συγγραφικού της έργου, το μόνο που σώθηκε ακέραιο είναι η Αυτοβιογραφία της, την οποία εξέδωσε ο γιος της το 1881. Η Ελισάβετ υπήρξε ένα τραγικό πρόσωπο, καθώς έζησε την καταπιεσμένη ζωή των γυναικών της αστικής τάξης του τόπου, κλεισμένη μέσα στο σπίτι κάτω από την αυστηρότητα των αντρών της οικογένειας και αποκομμένη από τον κόσμο, όπως απαιτούσαν τα ήθη της ανδροκρατούμενης εποχής.
ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑΣ
H Aυτοβιογραφία της Zακυνθινής λόγιας Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου (1801-1832), μια σημαντική ιστορική μαρτυρία και συγχρόνως το πρώτο αξιόλογο δείγμα γυναικείας γραφής στη νεοελληνική γραμματεία, πρωτοεκδόθηκε το 1881. Το κείμενο της Μουτζάν αποκτά ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε ό, τι αφορά την απεικόνιση ορισμένων απόψεων της κοινωνικής οργάνωσης της εποχής που γράφτηκε, επειδή η συγγραφέας του βρίσκεται σε μια θέση προνομιακή, δεδομένου ότι από το ένα μέρος ανήκει στην καθεστηκυία (ανώτερη) τάξη, αλλά από το άλλο μέρος —λόγω του φύλου της— βρίσκεται στο περιθώριο αυτής της τάξης. Με τον τρόπο αυτόν, το κείμενό της αποτελεί μια περιγραφή της κοινωνικής καταπίεσης των γυναικών που είναι πολύτιμη για την ιστορία αυτού του προβλήματος (που έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στην πολιτισμική και πολιτική ιστορία του ανθρώπου) και ανήκει στην ιστορία της ελληνικής φεμινιστικής σκέψης, εκπροσωπώντας μάλιστα μια φιλελεύθερη εκδοχή της. Αυτός ο φιλελεύθερος φεμινισμός προήλθε από εκείνη τη σχολή της πολιτικής σκέψης που ονομάζουμε «φιλελευθερισμό», ο οποίος διατηρεί μιαν αντίληψη για την ανθρώπινη φύση που τοποθετεί τη μοναδικότητά μας (ως προσώπων) στη λογική ικανότητά μας.
ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ
Αλληλεγγύη
Εθνική απελευθέρωση
Γυναικεία σκλαβιά, εγκλεισμός και ταπείνωση
ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΘΕΜΑ
Του πρώτου αποσπάσματος: ο τρόπος με τον οποίο βίωσε η αφηγήτρια το χαρμόσυνο μήνυμα της έναρξης του απελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων.
Του δεύτερου αποσπάσματος: ο αποκλεισμός των γυναικών του 19ου αιώνα από κάθε δημιουργική δραστηριότητα και κάθε μορφή δημιουργικής ζωής.
Η ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΤΡΙΑΣ ΣΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ
Η αντίδραση της αφηγήτριας δίνεται από διπλή οπτική γωνία:
α) Ως Ελληνίδα, συγκινείται, ενθουσιάζεται και λαχταρά να προσφέρει έμπρακτα την υποστήριξή της στον αγώνα των συμπατριωτών της για την πατρίδα, τη θρησκεία και την ελευθερία
β) Ως γυναίκα, συνειδητοποιεί συνειρμικά την αδιέξοδη προσωπική της σκλαβιά (δεν είχε ελπίδα να απελευθερωθεί από τα δικά της δεσμά).
Η ΚΑΤΑΠΙΕΣΜΕΝΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ
Δεν έχει δικαίωμα να επιλέξει τον άνδρα που θα παντρευτεί.
Οι άνδρες της εποχής συνήθως θέλουν τη γυναίκα υποταγμένη και τη θεωρούν κακή αν αυτή δε φέρεται σαν σκλάβα.
Οι άνδρες του σπιτιού αποφασίζουν για τη ζωή της (της απαγορεύουν να αποσυρθεί σε μοναστήρι ή στην εξοχική αγροικία).
Αν αρνηθεί τον άνδρα που της επιβάλλουν, μένει έγκλειστη για πάντα στο σπίτι.
Ο περιορισμός στο σπίτι σημαίνει αποκλεισμό από κάθε δημόσια εκδήλωση και την παραμικρή μορφή ψυχαγωγίας, χωρίς ελπίδα να αλλάξει η κατάσταση.
Έγκλειστη στο σπίτι, βιώνει έναν ακόμη αποκλεισμό: οι άνδρες της οικογένειας δεν καταδέχονται να συζητούν μαζί της, πράγμα πολύ ταπεινωτικό.
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΣΚΛΑΒΙΑ
Σε επίπεδο εθνικό:
Οι Έλληνες σκλαβωμένοι στους Τούρκους βιώνουν την καταπίεση του κατακτητή και την καταπάτηση των βασικών ανθρώπινων δικαιωμάτων (ελευθερίας, ασφάλειας, ζωής κλπ). Γι’ αυτό επαναστατούν και διεκδικούν την ανεξαρτησία τους και τα δικαιώματα που τους ανήκουν.
Σε επίπεδο κοινωνικό και προσωπικό:
Η αφηγήτρια βιώνει την προσωπική σκλαβιά ως γυναίκα με μια ζωή αποκλεισμένη και χωρίς ελπίδα να βγει από το αδιέξοδο.
Η ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΕ ΠΑΙΔΙΑ
Η αφηγήτρια είναι μια προικισμένη νέα γυναίκα που διοχετεύει την ενέργειά της στη συγγραφή. Τα συγγράμματά της είναι «γεννήματα της αγχίνοιας», δηλαδή δημιουργήματα του πνεύματος και τα θεωρεί παιδιά της. Η προοπτική του θανάτου της την κάνει να σκέπτεται την κακή τύχη που θα έχουν αυτά τα πνευματικά της παιδιά και να νοιάζεται γι αυτά, όπως μια μητέρα νοιάζεται για τα φυσικά της παιδιά. Προσωποποιεί τα συγγράμματά της και απευθύνεται σε αυτά, εκφράζοντας τα συναισθήματά της σαν να είναι ζωντανά πλάσματα. Φαντάζεται να χρησιμοποιούν τις σχισμένες σελίδες στα μαγειρεία και υποφέρει καθώς στη σκέψη της έχουν πάρει μορφή διαμελισμένων μικρών παιδιών. Το μόνο που θα την ανακούφιζε θα ήταν πριν πεθάνει να τα παραδώσει σε κάποιον σπουδαίο άνθρωπο που να ξέρει την αξία τους.
Η παρομοίωση αυτή ανατρέπει την αντίληψη ότι μια γυναίκα ολοκληρώνεται μόνο με τη μητρότητα, αφού η παραγωγή πνευματικού έργου καταξιώνει τη γυναίκα ως δημιουργό. Αυτό είναι επαναστατικό για την εποχή όπου η γυναίκα περιοριζόταν στον στερεότυπο ρόλο της (γέννηση παιδιών) κα δε θεωρούνταν ικανή για πνευματική δημιουργία.
Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΜΟΥΣΩΝ
Η επιστροφή της ελευθερίας στην Ελλάδα συνδέεται με την επιστροφή των Μουσών, δηλαδή των γραμμάτων και των τεχνών σ’ αυτήν. Όσο οι Έλληνες ήταν σκλαβωμένοι υπήρχε στασιμότητα στον πολιτισμό, επειδή η τέχνη απαιτεί ελευθερία.
ΑΦΗΓΗΤΗΣ
Το κείμενο είναι αυτοβιογραφικό. Άρα ο αφηγητής είναι πρωτοπρόσωπος, συμμετέχει στα δρώμενα ως πρωταγωνιστής και αφηγείται σε α’ γραμματικό πρόσωπο.
ΠΟΥ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ Η ΑΦΗΓΗΤΡΙΑ
Απευθύνεται στο ευρύ κοινό για να το ευαισθητοποιήσει διαμαρτυρόμενη για την καταπίεση που υφίσταται η ίδια και όλες οι γυναίκες της εποχής. Κυρίως απευθύνεται στις γυναίκες, ώστε να συνειδητοποιήσουν την κατάσταση και τα δικαιώματά τους, ώστε να αφυπνιστούν και να αντιδράσουν.
ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ
Αφήγηση, μονόλογος, σκέψεις
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ
Μεταφορές (είχον σείσει τον ζυγόν της σκλαβιάς κ.α.)
Παρομοιώσεις (τα συγγράμματα παρομοιάζονται με παιδιά, πράγμα που δίνει ζωντάνια, έμφαση και αμεσότητα στα συναισθήματα της αφηγήτριας)
Προσωποποίηση (Και σεις μαύρα μου συγγράμματα…)
Υπερβολή (άκουσα το αίμα μου να ζεσταίνει)
ΓΛΩΣΣΑ
Η καθομιλούμενη καθαρεύουσα της εποχής.
ΥΦΟΣ
Άμεσο, απλό, ανεπιτήδευτο, αθώο, εξομολογητικό, έτσι ώστε να αγγίζει την ψυχή του αναγνώστη.
Γεννήθηκε στην Ιθάκη. Ήταν ποιητής, μεταφραστής και φιλόλογος, μαχητικός δημοτικιστής και φλογερός πατριώτης. Ήταν γόνος εύπορης οικογένειας με αριστοκρατική καταγωγή. Έκανε σπουδές στην Αθήνα και έπειτα σε διάφορα πανεπιστήμια της Γερμανίας. Ήξερε πολλές γλώσσες και είχε μεγάλη μόρφωση. Ασχολήθηκε με την πολιτική και υποστήριξε τη δημοτική γλώσσα. Ήταν αφοσιωμένος στην ιδέα της πατρίδας και το έκανε πράξη ζωής. Έλαβε μέρος το 1912 στους απελευθερωτικούς αγώνες της Κρήτης και της Ηπείρου, όπου και σκοτώθηκε πολεμώντας ηρωικά. Υπήρξε ο τελευταίος εκπρόσωπος της Επτανησιακής σχολής. Τα περισσότερα ποιήματά του είναι σονέτα με τέλεια επεξεργασμένους στίχους και περιεχόμενο φιλοσοφικό ή ερωτικό ή πατριωτικό.
Είδος περίτεχνου ποιήματος με ειδική μορφή. Βασικά γνωρίσματά του είναι τα ακόλουθα:
Α. Εξωτερικά γνωρίσματα: Το σονέτο αποτελείται από δεκατέσσερις ιαμβικούς στίχους που χωρίζονται σε δύο τετράστιχες και δύο τρίστιχες στροφές. Υπάρχουν διάφορες ομοιοκαταληξίες πλούσιες και μουσικότατες. Γενικά έχει φροντισμένη μορφή.
Β. Εσωτερικά γνωρίσματα: Το σονέτο έχει έντονο λυρισμό (συναίσθημα), ακριβολογία, λιτό ύφος και έχει το κύριο νόημα στον τελευταίο ή στους δύο τελευταίους στίχους.
ΘΕΜΑ
Α) Η δυνατότητα την οποία έχουν οι νεκροί πίνοντας το νερό της λησμονιάς να ξεχάσουν τις πίκρες και τους πόνους που είχαν δοκιμάσει, όταν ήταν ζωντανοί.
Β) Η αδυναμία των ζωντανών να λησμονήσουν τις πίκρες και τους πόνους της ζωής.
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ
Είναι στοχαστικό, φιλοσοφικό.
ΕΝΟΤΗΤΕΣ:
1η ενότητα (στροφή 1): «Οι καλότυχοι νεκροί»
2η ενότητα (στροφές 2 και 3): «Η ανάμνηση των πόνων της ζωής είναι αποτέλεσμα του θρήνου των ζωντανών»
3η ενότητα (στροφή 4): «Η δυστυχία των ζωντανών»
ΣΥΛΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΠΟΙΗΤΗ
Οι νεκροί είναι καλότυχοι γιατί ξεχνάνε τα βάσανα που είχαν στην επίγεια ζωή πίνοντας στον Κάτω Κόσμο το νερό της Λησμονιάς. Γι’ αυτό δεν πρέπει να κλαίμε τους νεκρούς, όση θλίψη κι αν προξενεί ο θάνατός τους, γιατί αν κλάψουμε, ενδέχεται κάποιο δάκρυ να πέσει στο νερό της λησμονιάς και τότε αυτό θα θολώσει και θα χάσει την ιδιότητα της μετάδοσης της λήθης. Αν πιουν οι νεκροί από το θολωμένο νερό, θα ξαναθυμηθούν τα βάσανα της επίγειας ζωής και θα δυστυχήσουν. Επομένως, κάνουμε κακό στους νεκρούς με το κλάμα μας γι’ αυτούς.
ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ
Α)
Υπόθεση: Όταν ο ήλιος βασιλέψει και ακολουθήσει το σούρουπο,
Απόδοση: μην τους κλαις τους νεκρούς όσος κι αν είναι ο καημός σου.
Β)
Υπόθεση: Ο καημός σου όσος και να ’ναι
Απόδοση: μην τους κλαις.
Γ)
Υπόθεση: Αν στάξει γι’ αυτές τις ψυχές ένα δάκρυ
Απόδοση: βούρκος το νεράκι θα μαυρίσει.
Δ)
Υπόθεση: Αν πιουν θολό νερό,
Απόδοση: ξαναθυμούνται πόνους παλιούς.
Ε)
Υπόθεση: Αν δεν μπορείς παρά να κλαις το δείλι
Απόδοση: τους ζωντανούς τα μάτια σου ας θρηνήσουν.
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΙΤΛΟΥ
Ο τίτλος λήθη ταιριάζει στο περιεχόμενο του ποιήματος, όπου γίνεται λόγος για τη δυνατότητα των νεκρών να πιουν νερό και να ξεχάσουν τους πόνους που είχαν δοκιμάσει όταν ήταν ζωντανοί. Από την άλλοι οι ζωντανοί δεν μπορούν να λησμονήσουν τις δικές τους πίκρες.
Τέλος, μέσα στο ποίημα, στον 6 στίχο υπάρχει η λέξη λησμονιά που έδωσε τον τίτλο με την ταυτόσημη λέξη λήθη.
ΟΞΥΜΩΡΟ
Καλότυχοι νεκροί. Ο ποιητής αιτιολογεί την παραδοξολογία. Είναι καλότυχοι γιατί ξεχνάνε την πίκρα της ζωής. Άρα ο θάνατος θεωρείται καλή τύχη και οι νεκροί ευτυχισμένοι, γιατί δε βασανίζονται φέρνοντας στον νου τους τις πίκρες, τα βάσανα και τους πόνους που είχαν δοκιμάσει στον επάνω κόσμο. Μάλιστα, κάθε σούρουπο ανανεώνουν τη λήθη, πίνοντας το νερό της λησμονιάς.
ΑΠΑΙΣΙΟΔΟΞΙΑ ΠΟΙΗΤΗ
Η ζωή ταυτίζεται με τον πόνο και ο θάνατος θεωρείται λύτρωση. Η στάση δηλώνεται στις φράσεις «καλότυχοι οι νεκροί» και «πίκρια της ζωής».
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΙΗΤΗ ΜΕ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ
Ο ποιητής επικοινωνεί σε β’ πρόσωπο με τον αναγνώστη στην πρώτη και στην τελευταία στροφή: «μην τους κλαις ο καημός σου όσος και να ‘ναι» και «Α δεν μπορείς παρά να κλαις το δείλι, τους ζωντανούς τα μάτια σου ας θρηνήσουν….». Αποτρέπει τον αναγνώστη να κλαίει τους νεκρούς γιατί α) οι νεκροί είναι καλότυχοι, και β) υπάρχει κίνδυνος τα δάκρυα να θολώσουν το νερό της λησμονιάς και οι νεκροί να ξαναθυμηθούν τα βάσανα της ζωής και να ξαναγίνουν δυστυχισμένοι.
ΟΙ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΛΑΪΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ
Η απαισιόδοξη άποψη του ποιητή για τη ζωή είναι αντίθετη με τις αντιλήψεις των Αρχαίων Ελλήνων και της λαϊκής παράδοσης. Εκεί ο πάνω κόσμος είναι χαρά, ζωή και φως, ενώ ο θάνατος σκοτάδι, θλίψη και θρήνος.
ΒΑΣΙΚΗ ΑΝΤΙΘΕΣΗ
Νεκροί καλότυχοι γιατί λησμονούν-ζωντανοί δυστυχισμένοι γιατί θυμούνται.
ΣΤΑΣΗ ΖΩΝΤΑΝΩΝ ΓΙΑ ΝΕΚΡΟΥΣ
Δεν πρέπει να τους λυπούνται, αλλά να συγκρατούνται και να μην τους κλαίνε.
ΣΟΥΡΟΥΠΟ
Είναι η ώρα της ανάπαυσης, της απραξίας, της μοναξιάς, η ώρα προπομπός της νύχτας. Το μισοσκόταδο δημιουργεί ατμόσφαιρα μελαγχολίας και νοσταλγίας, θλίψης και αναπόλησης νεκρών
ΕΙΚΟΝΕΣ
Το σούρουπο με τις ψυχές που πίνουν νερό στην κρουσταλλένια βρύση.
Το νερό της λιμνούλας που θολώνει με τα δάκρυα των ζωντανών.
Οι ψυχές που βαδίζουν σε λιβάδι από ασφοδίλι (φυτό του κάτω κόσμου).
ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ
Είναι το νερό της λησμονιάς που το έπιναν οι νεκροί και ξεχνούσαν τον πάνω κόσμο, τις χαρές και τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Στο ποίημα «Λήθη» υπάρχει αντιστροφή. Εδώ οι νεκροί ξεχνούν τα βάσανα του πάνω κόσμου, όχι τις χαρές.
ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑΣ: το λιβάδι από ασφόδελους ήταν ένας τόπος στον Άδη όπου αναπαύονταν οι ψυχές.
Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΝΕΚΡΩΝ
Μοιάζει με τον πάνω κόσμο. Έχει βρύσες, νερά, λιβάδια και οι ψυχές έχουν ανθρώπινες συνήθειες.
ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ
Μας δημιουργεί μελαγχολία, απαισιοδοξία και θλίψη
ΓΛΩΣΣΑ ΥΦΟΣ
Η γλώσσα του ποιήματος είναι δημοτική με απλές λέξεις και κάποιους κερκυραϊκούς ιδιωματισμούς ( πίκρια, όντας, ακλουθήσει, α, όθε, βολεί). Το ύφος είναι μελαγχολικό, υποβλητικό (υποβάλλει συναισθήματα) και λυρικό με εικόνες που δημιουργούν συναισθήματα.
ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ
Οξύμωρο: καλότυχοι οι νεκροί
Αποστροφή: στίχος 4, 12-13 ο ποιητής διακόπτει την αφήγηση κι απευθύνεται στον αναγνώστη
Μεταφορά: κρουσταλλένια βρύση, βούρκος
Αντίθεση: κρουσταλλένια βρύση-βούρκος
Κύκλος: το ρήμα λησμονώ στον πρώτο και τον τελευταίο στίχο.
Πολλές εικόνες
ΑΦΗΓΗΤΗΣ: Τριτοπρόσωπος μιλά σε τρίτο πρόσωπο εκτός από τους στίχους 4 και 12-13, όπου απευθύνεται στον αναγνώστη σε β΄ πρόσωπο.
ΕΙΔΟΣ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ-ΣΤΙΧΟΥΡΓΙΚΗ
Είναι σονέτο με στίχο ιαμβικό εντεκασύλλαβο. Η ομοιοκαταληξία είναι σταυρωτή στις τετράστιχες στροφές. Μετά γίνεται πλεχτή και τέλος ζευγαρωτή.
Παρώνυμα είναι τα παράγωγα ουσιαστικά που σημαίνουν πρόσωπο σχετικό με αυτό που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη ή πρόσωπο που ανήκει σε αυτό.
Εθνικά λέγονται τα ουσιαστικά που παράγονται από κύρια ονόματα χωρών, πόλεων και τόπων και σημαίνουν εκείνον που κατάγεται από κάποιον τόπο ή ανήκει σε αυτόν.
Πατρωνυμικά ονομάζονται τα ουσιαστικά που παράγονται από κύριο όνομα πατέρα, μητέρας ή άλλου προγόνου και σημαίνουν τον γιο, την κόρη και γενικά τον απόγονο.
εἴμ᾿ Ὀδυσσεὺς Λαερτιάδης (Ὀδύσσεια, θ 19)
Στον Όμηρο ο Οδυσσέας ονομάζεται «Λαερτιάδης», δηλαδή «γιος του Λαερτίου (Λαέρτη)», ενώ ο Αγαμέμνων και ο Μενέλαος «Ἀτρεῖδαι», δηλαδή «γιοι του Ατρέα».
Γονεωνυμικά λέγονται τα ουσιαστικά που σημαίνουν το νεογνό ζώου.
Καταλήξεις παρωνύμων
-εύς
κεραμεύς < κέραμος
-της:
-(ί)της, -(έ)της, -(ώ)της πολίτης < πόλις ναύτης < ναῦς τεχνίτης < τέχνη φυλέτης (= αυτός που ανήκει στη φυλή) < φυλή ἠπειρώτης < ἤπειρος, νησιώτης < νῆσος
2. Οριστική ενεστώτα και μέλλοντα ενεργητικής φωνής βαρύτονων ρημάτων
Ποια ρήματα λέγονται βαρύτονα;
Βαρύτονα λέγονται τα ρήματα που δεν τονίζονται στη λήγουσα, π.χ. λύω, νομίζω, διώκω
Τι είναι το θέμα;
Θέμα είναι το αμετάβλητο μέρος μια κλιτής λέξης, δηλαδή το μέρος εκείνο που δεν αλλάζει μορφή, όταν κλίνεται μια λέξη, π.χ. λύ-ω, λύ-εις, λύ-ει
Τι είναι ο χαρακτήρας;
Χαρακτήρας είναι το τελευταίο γράμμα του θέματος, π.χ.
1) Έχουμε το ρήμα λύω. Αφαιρώντας την κατάληξη –ω μένει το θέμα λυ–
Το τελευταίο γράμμα του θέματος, δηλ. το –υ-, είναι ο χαρακτήρας.
2) Έχουμε το ρήμα διώκω. Αφαιρώντας την κατάληξη –ω μένει το θέμα διωκ–
Το τελευταίο γράμμα του θέματος, δηλ. το –κ-, είναι ο χαρακτήρας.
Ποιο ρήμα λέγεται φωνηεντόληκτο και ποιο συμφωνόληκτο;
Αν ο χαρακτήρας είναι φωνήεν τότε το ρήμα λέγεται φωνηεντόληκτο.
Αν ο χαρακτήρας είναι σύμφωνο τότε το ρήμα λέγεται συμφωνόληκτο.
Για παράδειγμα:στρατεύω » θέμα = στρατευ- χαρακτήρας = -υ- » φωνηεντόληκτο
γράφω » θέμα = γραφ- χαρακτήρας –φ- » συμφωνόληκτο
Πώς σχηματίζω τον ενεστώτα;
Για να σχηματίσουμε τον ενεστώτα των βαρύτονων ρημάτων προσθέτουμε στο χρονικό θέμα του ρήματος τις καταλήξεις του ενεστώτα.
λύ-ω
λύ-εις
λύ-ει
λύ-ομεν
λύ-ετε
λύ-ουσιν
Πώς σχηματίζουμε τον μέλλοντα;
Για να σχηματίσουμε τον μέλλοντα των φωνηεντόληκτων ρημάτων, (δηλαδή των ρημάτων που έχουν χαρακτήρα φωνήεν)
α. παίρνουμε το ρήμα όπως το κλίναμε στον ενεστώτα
β. ανάμεσα στο θέμα και στην κατάληξη προσθέτουμε το χαρακτηριστικό γράμμα του μέλλοντα που είναι το –σ– και λέγεται χρονικός χαρακτήρας.
Τι γίνεται με τα ρήματα που είναι αφωνόληκτα;όσα, δηλαδή, έχουν χαρακτήρα:
χειλικό: π, β, φ
ουρανικό: κ, γ, χ
οδοντικό: τ, δ, θ Ο χαρακτήρας των ρημάτων αυτών με το –σ– του μέλλοντα δίνει διάφορες μεταβολές. Έτσι,
Ο χαρακτήρας (π, β, φ, πτ) των χειλικόληκτων ενώνεται με τον χρονικό χαρακτήρα σ και μετατρέπεται σε ψ: π, β, φ, πτ, + σ = ψ, π.χ.
τρέπω » τρέψω,
τρίβω » τρίψω,
γράφω » γράψω,
βλάπτω » βλάψω
Ο χαρακτήρας (τ, δ, θ, ττ, ζ,) των οδοντικόληκτων αποβάλλεται μπροστά από τον χρονικό χαρακτήρα σ και έτσι μένει μόνο το σ: τ, δ, θ, -ζ και -ίζ + σ = σ,»
π.χ.
πείθω » πείσω,
σχίζω » σχίσω
ἁρμόζω » ἁρμόσω
H ζωή του Γάλλου λογοτέχνη και αεροπόρου Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ.
Ο Αντουάν Ντε Σαιντ-Εξυπερύ γεννήθηκε στη Γαλλία το 1900 από αριστοκρατική οικογένεια. Στα είκοσι έξι του γίνεται πιλότος και μάλιστα από τους πρωτοπόρους των υπερατλαντικών πτήσεων. Το 1936 παίρνει μέρος στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο και αργότερα κατατάσσεται στην αμερικάνικη αεροπορία σαν πιλότος καταδιωκτικού. Από τη γεμάτη περιπέτειες και ένταση ζωή του γεννήθηκαν τα κλασικά πια βιβλία του: Γη των ανθρώπων, Πιλότος πολέμου, Νυχτερινή πτήση και βέβαια, Ο Μικρός Πρίγκιπας που πρωτοεκδόθηκε στην Αμερική το 1943 όπου είχε καταφύγει όταν κατέρρευσε το γαλλικό μέτωπο.
Ο Σαιντ Εξυπερύ εξαφανίστηκε με το αεροπλάνο του το 1944, ανοιχτά της Κορσικής, ενώ εκτελούσε την ένατη πολεμική του αποστολή κυνηγώντας γερμανικά καταδιωκτικά. Εν τέλει τα συντρίμμια του αεροπλάνου εντοπίζονται το ίδιο και το μπρασελέ του, δώρο της αγαπημένης του Εξυπερύ. Παρόλα αυτά το πτώμα του δεν βρέθηκε ποτέ…
Είπε: «Ο πόλεμος δεν είναι περιπέτεια. Είναι μια αρρώστια. Είναι σαν τον τύφο.»
Ενότητες:
1η: «Έτυχε όμως…έκλαψε:Ο μικρός πρίγκιπας και τα τριαντάφυλλα
2η: «Τότε είναι ….καθόλου διακοπές» Το ημέρωμα της αλεπούς
3η: «Έτσι ο μικρός πρίγκιπας….για να το θυμάται» Ο αποχαιρετισμός και το μυστικό της αλεπούς
Ο χρόνος και ο τόπο στον οποίο γράφεται το έργο.
Εκδόθηκε το 1943, ενώ ο Εξυπαιρύ είναι εξόριστος στην Αμερική μετά από την κατάληψη της Γαλλίας από τους Ναζιστές .
Ο τόπος και χρόνος της ιστορίας: α)Χιτλερική Ευρώπη, β)διαχρονικά όπου και όποτε καταπατούνται οι ανθρώπινες αξίες.
Το είδος του: συμβολικό παραμύθι.
Το θέμα του: η σημασία της αληθινής αγάπης και φιλίας στη ζωή των ανθρώπων.
Οι αφηγηματικές τεχνικές : τριτοπρόσωπη και διαλογική
Ο ρόλος των διαλόγων: αποτύπωση της σκέψης ηρώων, και έκφραση του προβληματισμού και της αγωνίας του συγγραφέα.
Ο αφηγητής: τριτοπρόσωπος, παντογνώστης, ετεροδιηγητικός
Οι βασικοί συμβολισμοί:
Σαχάρα : ψυχική μοναξιά και ερημιά ανθρώπων μέσα στον παραλογισμό του κόσμου
Πρίγκιπας: η χαμένη παιδική αθωότητα
Αλεπού: σοφή φωνή που μυεί τον πρίγκιπα στις αξίες της ζωής και τον βοηθά να βρει τον δρόμο που οδηγεί στους ανθρώπους.
Τα βράχια και τα χιόνια: δυσκολίες και ο αγώνας για να βρει κανείς τον δρόμο που οδηγεί στους ανθρώπους, την πραγματική φιλία και την αγάπη.
Ημέρωμα: Η δημιουργία δεσμών φιλίας. Το χαρακτηρίζει η φιλία, η ανιδιοτελής αγάπη, η αλληλεγγύη, η φροντίδα, η στήριξη, η αποδοχή και η πραγματική επικοινωνία
Ο δρόμος του ημερώματος: Ο δρόμος για την πραγματική φιλία είναι δύσκολος, λόγω έλλειψης χρόνου, υπομονής, κατανόησης. Απαιτεί διαδικασία ιεροτελεστίας με απλές καθημερινές κινήσεις.
Ο τριανταφυλλόκηπος : το πλήθος των ανθρώπων που απλά γνωρίζουμε.
Το μοναδικό τριαντάφυλλο: ο πραγματικός μας φίλος που έχουμε ημερώσει δηλαδή έχουμε δημιουργήσει δεσμό αγάπης μαζί του.
Οι άνθρωποι έχουν τουφέκια και κυνηγάνε: η αγριότερη και πιο απάνθρωπη δραστηριότητα του ανθρώπου, ο πόλεμος και ο ναζισμός που τον βιώνει ο συγγραφέας
Γιατί επιλέγεται η αλεπού για να οδηγήσει τον πρίγκιπα στη γνώση;
Είναι ένα σοφό και έξυπνο ζώο, γνωστό από πολλά παραμύθια.
Ποια είναι τα στοιχεία του παραμυθιού;
α) η προσωποποίηση λουλουδιών και ζώων, β) τα πολλά παράδοξα, γ) η αφέλεια διαλόγων.
Ποιες είναι οι διαφορές από παραμύθια;
α) Είναι μεγάλο σε έκταση παραμύθι. β) Έχει συμβολισμούς και οι προεκτάσεις. γ)Έχει αυτοβιογραφικά στοιχεία. δ)Έχει ποιητικό λόγο. ε) Απευθύνεται και στους μεγάλους για να τους προβληματίσει.
Ποιο είναι το μήνυμα του μυστικού της αλεπούς;
«μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά….τα μάτια»: Μόνο με την αγάπη μπορούμε να πλησιάσουμε κάποιον, να τον γνωρίσουμε και να δημιουργήσουμε μαζί του δεσμό φιλίας. Με τα μάτια και γενικά τα όργανα των αισθήσεων δεν μπορούμε να γνωρίσουμε την πραγματικότητα αλλά την αληθινή ουσία μπορούμε να τη γνωρίσουμε με τα μάτια της ψυχής.
Τα γνωρίσματα της φιλίας: μοναδικότητα, ισχυρός ψυχικός δεσμός, αφοσίωση, αυτοθυσία, ευθύνη.
Η επίδραση της φιλίας στην ψυχή:
Σταματάει τη μονοτονία της ζωής και επιδρά θαυματουργά στην ψυχή του ανθρώπου. Η αλεπού χρησιμοποιεί πολλά εκφραστικά μέσα για να το δείξει αυτό. (η ζωή μου θα είναι σαν ηλιόλουστη, θα γνωρίσω έναν κρότο από πατήματα που θα είναι διαφορετικός από τους άλλους , σαν μια μουσική, χρώμα χρυσαφένιο κλπ)
Τα επίκαιρα μηνύματα: η αξία της πραγματικής φιλίας, η σπανιότητά της, η τάση των ανθρώπων να αγοράζουν τα πάντα με το χρήμα, ο τρόπος δημιουργίας φιλίας, το μυστικό της αλεπούς, η μοναξιά και η ανία του σύγχρονου ανθρώπου κ.λπ..
Τι δυσκολεύει την πραγματική φιλία σήμερα; Η ζωή στις μεγαλουπόλεις, η έλλειψη χρόνου, το ότι έμαθαν όλα να τα αγοράζουν.
Η επίδραση της φιλίας στη ζωή του ανθρώπου :αίρει (σταματά) τη μονοτανία, δίνει νόημα στη ζωή.
Τα συναισθήματα που δημιουργούνται στον αναγνώστη: τρυφερότητα, μελαγχολία, προβληματισμός, αγάπη, νοσταλγία για την παιδική αθωότητα.
Αυτοβιογραφικά στοιχεία :Υπάρχουν ομοιότητες ανάμεσα στον συγγραφέα και τον μικρό πρίγκιπα. Αναζητούν την αγάπη και τους ανθρώπους, ταξιδεύουν σε έναν ξένο τόπο, έχουν ευαισθησία κ.λπ..
Χρησιμοποιούνται στη θέση ονομάτων (ουσιαστικών ή επιθέτων) ή αντωνυμιών. Επομένως μπορούν να χρησιμοποιούνται ως υποκείμενο, αντικείμενο ή προσδιορισμός κάποιου ονοματικού όρου της πρότασης.
Παραδείγματα:
Φαίνεται ότι θα χάσουμε τον αγώνα. (υποκείμενο)
Θέλω να κοιμηθώ. (αντικείμενο)
Ένα μόνο με ανησυχεί, μήπως δεν προλάβω την προθεσμία. (επεξήγηση στη λέξη «ένα»)
Ποια είναι τα είδη των ονοματικών προτάσεων;
α) Ειδικές (Πιστεύω ότι θα βρούμε κάποια λύση)
β) Βουλητικές (Πρέπει να του μιλήσεις)
γ) Ενδοιαστικές (Φοβάμαι μήπως θυμώσει ο πατέρας μου.
δ) Πλάγιες Ερωτηματικές (Δεν είμαι βέβαιος αν θα έρθει)
ε) Αναφορικές ονοματικές (Όποιος κάνει φασαρία θα τιμωρηθεί)
Β) ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Πώς χρησιμοποιούνται οι επιρρηματικές προτάσεις;
Χρησιμοποιούνται ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί.
Τι δηλώνουν οι επιρρηματικές προτάσεις;
α) Χρόνο (Όταν δουλεύει, θέλει απόλυτη ησυχία)
β) Αιτία (Θύμωσε, γιατί του μίλησε άσχημα)
γ) Σκοπό (Ήρθα για να σε δω)
δ) Αποτέλεσμα (Μιλάει τόσο σιγά, ώστε δεν ακούγεται καθόλου)
ε) Προϋπόθεση (Αν προσπαθήσεις πολύ, θα τα καταφέρεις)
στ) Εναντίωση (Αν και έχει τα πάντα, δεν είναι ευτυχισμένος.)
ή παραχώρηση (Και να του μιλήσεις, δε θα σε καταλάβει.)
Ποια είναι τα είδη των δευτερευουσών επιρρηματικών προτάσεων;
Ανάλογα με την επιρρηματική σχέση που δηλώνουν, διακρίνονται σε χρονικές, αιτιολογικές, αποτελεσματικές (λέγονται και συμπερασματικές), υποθετικές, εναντιωματικές ή παραχωρητικές. Επίσης επιρρηματικές είναι και ορισμένες αναφορικές που ονομάζονται αναφορικές επιρρηματικές προτάσεις. Για παράδειγμα: Χαίρομαι που (=επειδή) προοδεύεις.
ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Α) ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Ανήκουν στις ονοματικές προτάσεις
Τι εκφράζουν;
Εξειδικεύουν το ρήμα από το οποίο εξαρτώνται.
Με ποιους συνδέσμους εισάγονται;
Εισάγονται με τους ειδικούς συνδέσμους: ότι, πως και σπανιότερα με που (όταν ισοδυναμεί με το ότι)
π.χ. Νομίζω ότι μιλάει τρεις γλώσσες. (αντικείμενο)
β) Ως υποκείμενο απροσώπων ρημάτων και εκφράσεων όπως: λέγεται, διαδίδεται, φημολογείται, είναι γνωστό κ.α.
π.χ. Λέγεται πως είναι πολύ καλός ομιλητής.(υποκείμενο)
γ) Ως επεξήγηση σε ουσιαστικά που έχουν ανάλογη σημασία με τα παραπάνω ρήματα (π.χ. γεγονός, είδηση, πληροφορία, άποψη κ.α.), σε ουδέτερο δεικτικής ή αόριστης αντωνυμίας.
π.χ. Έχω την πληροφορία, ότι γνωρίζει άριστα γαλλικά. (επεξήγηση στη λέξη πληροφορία)
Ποια άρνηση δέχονται;
Δέχονται την άρνηση δε(ν).
Χωρίζονται με κόμμα;
Οι ειδικές προτάσεις δε χωρίζονται με κόμμα από την πρόταση από την οποία εξαρτώνται, εκτός αν λειτουργούν ως επεξήγηση.
ΠΡΟΣΟΧΗ!!
Δεν πρέπει να συγχέουμε:
Α) τον ειδικό σύνδεσμο ότι με την αναφορική αντωνυμία ό,τι που εισάγει αναφορικές προτάσεις.
π.χ. Λέει ότι είναι κουρασμένος. (ειδικός σύνδεσμος)
Λέει ό,τι θέλει. (αναφορική αντωνυμία)
Β) τον ειδικό σύνδεσμο πως με το ερωτηματικό επίρρημα πώς, που εισάγει πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις.
π.χ. Νομίζω πως λέει ψέματα. (ειδικός σύνδεσμος)
Δεν ξέρω πώς λειτουργεί αυτή η συσκευή. (ερωτηματικό επίρρημα)
Γ) τον ειδικό σύνδεσμο που με το ερωτηματικό επίρρημα πού, που εισάγει πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις.
π.χ. Θυμάμαι που παίζαμε μπάλα στη γειτονιά. (ειδικός σύνδεσμος)
Ξέρεις πού είναι τι κινητό μου; (ερωτηματικό επίρρημα)
Β) ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΒΟΥΛΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Πώς εισάγονται;
Με το μόριο να.
Από ποια ρήματα εξαρτώνται;
Α)Από ρήματα που δηλώνουν επιθυμία (θέλω), προσταγή (διατάζω), εμπόδιο (απαγορεύω), δυνατότητα (μπορώ), αίσθηση (νιώθω), έναρξη (αρχίζω) κ.α..
Β)Από περιφράσεις με ανάλογη σημασία (έχω σκοπό, είμαι πρόθυμος).
Γ) Από απρόσωπα ρήματα και απρόσωπες εκφράσεις με παρόμοια σημασία με τα προηγούμενα ρήματα (πρέπει, επιτρέπεται, είναι ανάγκη).
Δ) Από ουσιαστικά με παρόμοια σημασία με τα προηγούμενα ρήματα (επιθυμία, ανάγκη, απαίτηση).
Ε)Από δεικτική ή αόριστη αντωνυμία ουδετέρου γένους.
Στ) Από προθέσεις όπως αντί, χωρίς, δίχως, ίσαμε κ.α..
Πώς χρησιμοποιούνται στον λόγο;
Α)Αντικείμενο ρημάτων και περιφράσεων με τη σημασία που αναφέρθηκε παραπάνω.
π.χ. Αρνούμαι να συμμετάσχω στα σχέδιά σας.
Β)Υποκείμενο απροσώπων ρημάτων και εκφράσεων με παρόμοια σημασία.
π.χ. Πρέπει να είσαι συνεπής.
Γ) Επεξήγηση σε ουσιαστικά με παρόμοια σημασία ή σε δεικτική αντωνυμία ή σε αόριστη αντωνυμία ουδετέρου γένους.
π.χ. Μια συμβουλή του έδωσα, να μείνει πιστός στις αρχές του.
Δ) Προσδιορισμός ουσιαστικού ή επιθέτου με παρόμοια σημασία.
π.χ. Με κοίταζε αγριεμένος, έτοιμος να ξεσπάσει σε φωνές.
Ε) Συμπλήρωμα προθέσεων.
π.χ. Έφυγε χωρίςνα πει τίποτα σε κανέναν.
Ποια άρνηση δέχονται;
Παίρνουν άρνηση μη(ν).
Χωρίζονται με κόμμα;
Δε χωρίζονται με κόμμα από την πρόταση από την οποία εξαρτώνται, εκτός αν λειτουργούν ως επεξήγηση.
Β) Περιφράσεις με παρόμοια σημασία (π.χ. έχω υποψία, έχω αγωνία).
Γ) Ουσιαστικά με παρόμοια σημασία (π.χ. φόβος, υποψία, αγωνία).
Δ) Δεικτικές ή αόριστες αντωνυμίες ουδετέρου γένους.
Πώς χρησιμοποιούνται στον λόγο;
Α) Ως αντικείμενο ρημάτων ή περιφράσεων με τη σημασία που αναφέρθηκε παραπάνω.
π.χ. Κοίταξε μην κάνεις τα ίδια λάθη.
Β) Ως υποκείμενο (πιο σπάνια) απροσώπων ρημάτων ή εκφράσεων με τη σημασία που αναφέρθηκε παραπάνω.
π.χ. Με ανησυχεί μήπως αναβάλει τη συνάντησή μας.
Γ) Ως επεξήγηση σε ουσιαστικά με παρόμοια σημασία ή σε δεικτική ή αόριστη αντωνυμία ουδετέρου γένους.
π.χ. Ζούσε πάντοτε με τον ίδιο φόβο, μήπως του συμβεί κάτι κακό.
Δ) Ως προσδιορισμός ουσιαστικού ή επιθέτου με παρόμοια σημασία.
π.χ. Δεν κατάφερε να πραγματοποιήσει την επιθυμία του να σπουδάσει.
Χωρίζονται με κόμμα;
Δε χωρίζονται με κόμμα από την πρόταση από την οποία εξαρτώνται, εκτός αν λειτουργούν ως επεξήγηση.
ΠΟΛΥΣΗΜΙΑ
Tο φαινόμενο κατά το οποίο η ίδια λέξη έχει δύο ή περισσότερες σημασίες, που όμως έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, έτσι ώστε το ένα νόημα να μπορεί να θεωρηθεί επέκταση του άλλου, λέγεται πολυσημία.
Η πολυσημία των λέξεων μπορεί να οδηγήσει σε παρεξηγήσεις και γι’ αυτό αξιοποιείται πολύ από τους ευθυμογράφους (θέατρο, κινηματογράφος, γελοιογραφία), που δημιουργούν έτσι χιουμοριστικές καταστάσεις.
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
κέρδος: 1. χρηματική ωφέλεια∙ 2. ωφέλεια γενικά
θάβω: 1. βάζω κάτω από το χώμα∙ 2. κακολογώ, κουτσομπολεύω
ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΜΕΝΩΝ ΚΡΙΣΕΩΝ
Όταν παίρνουμε μια θέση για ένα ζήτημα ή εκφράζουμε μια κρίση για ένα θέμα, καλό είναι να τη διατυπώνουμε με σαφήνεια και να την αιτιολογούμε, να παρουσιάζουμε δηλαδή στοιχεία που τη στηρίζουν και αποδεικνύουν την ορθότητά της.
Τεκμηρίωση: Παραπομπή σε συγκεκριμένο στοιχείο του κειμένου/δεδομένου.
Αιτιολόγηση: Εξήγηση πώς το δεδομένο οδηγεί στην κρίση
ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
“Η στάση του ήρωα είναι αμφιλεγόμενηδιότιενώ δείχνει ενσυναίσθηση, τελικά υποκύπτει στην πίεση των περιστάσεων, κάτι που αποδεικνύει την αδυναμία του χαρακτήρα του.”
“Η χρήση της μεταφοράς ‘η θάλασσα σαν σκοτεινό πανί’ καθιστά την ατμόσφαιρα μελαγχολική (κρίση), γιατί ενισχύει το συναίσθημα της απόγνωσης.”
1η, στ.1-10: Απόδοση τιμής σε αυτούς που υπερασπίζοντυαι τα ιδανικά τους όπως οι ήρωες των Θερμοπυλών.
2η, στ. 11-14: Απόδοση περισσότερης τιμής σε αυτούς που συνεχίζουν να υπερασπίζονται τα ιδανικά τους ακόμη κι όταν ξέρουν πως θα προδοθούν και θα ηττηθούν.
ΘΕΜΑ: η απόδοση τιμής στους ανθρώπους που μένουν πιστοί στις αξίες και στα ιδανικά τους και κρατούν ανυποχώρητη στάση ακόμη κι όταν προβλέπουν την ήττα.
ΕΙΔΟΣ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ: επίγραμμα
ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ: συμβολικός
ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ: Το ποίημα ανήκει στην κατηγορία των φιλοσοφικών -διδακτικών ποιημάτων με εγκωμιαστικό περιεχόμενο. Η αφορμή του είναι, βέβαια, ένα ιστορικό γεγονός, η μάχη των Θερμοπυλών.
ΒΑΣΙΚΗ ΙΔΕΑ: ασυμβίβαστη πίστη στο χρέος και στον ηθικό κώδικα που θέτει ο άνθρωπος στη ζωή του.
ΒΑΣΙΚΗ ΑΝΑΛΟΓΙΑ: Δύο διαφορετικές σε τόπο και χρόνο καταστάσεις (οι ήρωες των Θερμοπυλών –οι ήρωες της καθημερινής ζωής). Συγκεκριμένα:
Στους δύο πρώτους στίχους παραλληλίζονται οι Σπαρτιάτες υπερασπιστές Θερμοπυλών με εκείνους που στη ζωή τους όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες. Έτσι παραλληλίζονται οι ηθικές αξίες του ιστορικού παραδείγματος με τις ηθικές αξίες της σύγχρονης εποχής .
Στους στίχους 3-10 υπερισχύει ο β΄ όρος της αναλογίας (άτομα σύγχρονης εποχής).
Στους στ 11-14 οι όροι της αναλογίας συγχωνεύονται, ο Εφιάλτης και οι Μήδοι είναι διαχρονικοί.
ΠΟΙΗΤΗΣ-ΑΦΗΓΗΤΗΣ: Ο ποιητής δίνει το λόγο σε ομιλητή που εκφέρει μονόλογο σε τρίτο πρόσωπο. Ο ομιλητής μιλάει με προοπτική του σήμερα, δηλ. οι Θερμοπύλες αποτελούν διαχρονικό σύμβολο.
ΤΟ ΧΡΕΟΣ: οι ηθικές αξίες, όπως δικαιοσύνη, ευσπλαχνία, γενναιότητα, φιλαλήθεια τις οποίες εκείνοι έχουν τάξει ως καθήκον να υπερασπίζονται. Άρα οι Θερμοπύλες επεκτείνονται στη σφαίρα της καθημερινής ζωής και πράξης.
ΔΡΑΣΗ ΠΡΟΣΩΠΩΝ:
Όρισαν: αποφάσισαν συνειδητά και εφάρμοσαν στη ζωή τους ηθικές αρχές μένοντας πιστοί στην απόφαση και στο χρέος.
Οι ηθικές αξίες που υπερασπίζονται : κατανόηση, δικαιοσύνη με συμπόνια για τον παραβάτη, γενναιότητα ως γενναιοδωρία και μεγαλοψυχία, αγάπη της αλήθειας με συγχώρεση προς τον ανειλικρινή, χωρίς πνεύμα αμείλικτο, με μετριοπάθεια και ανθρωπισμό.
Μεγαλύτερη τιμή σε όσους προβλέπουν την ήττα, έχουν δηλαδή την αρετή της σοφίας κι όμως επιμένουν να υπερασπίζονται τα ιδανικά τους, παρά την επερχόμενη κατάρρευση των ηθικών αρχών
ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ:
α) Θερμοπύλες: ανυποχώρητος αγώνας και αυτοθυσία για υπεράσπιση ιδανικών.
β) Εφιάλτης: προδοσία από εσωτερικές αδυναμίες ή εξωτερικές δυνάμεις.
γ) Μήδοι: νίκη δυνάμεων που αντιπαλεύουν το χρέος των υπερασπιστών, τελική επικράτηση βαρβαρότητας.
ΓΛΩΣΣΑ:
Μεικτή , δηλαδή δημοτική και λόγια και ιδιωματισμοί της Πόλης ( όλες των τες πράξεις).
Ο λόγος είναι εξαιρετικά λιτός , με ελάχιστα επίθετα (όσα υπάρχουν έχουν πάντα ιδιαίτερη σημασία, δεν είναι ποτέ συμβατικά, κοσμητικά επίθετα).
Xρησιμοποιούνται πολλές μετοχές.
Η γλώσσα, είναι σχεδόν πεζολογική, μακριά από τις ποιητικές συμβάσεις της εποχής.
ΣΤΙΧΟΥΡΓΙΚΗ: ιαμβικός ρυθμός, αλλά τόσο επεξεργασμένος που συχνά είναι δύσκολο να διακριθεί. Σχεδόν ολοκληρωτική απουσία ομοιοκαταληξίας.
ΣΤΙΞΗ: Δίνεται ιδιαίτερη σημασία στα σημεία στίξης. Παίζουν ρόλο για το νόημα (π.χ. ειρωνεία) ή λειτουργούν ως οδηγίες απαγγελίας (π.χ. χαμήλωμα του τόνου της φωνής στις παρενθέσεις).
ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ: μεταφορές, επαναλήψεις
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ
ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ: Στην αρχή σήμαινε καθετί που ήταν χαραγμένο, σαν μια επιγραφή. Ύστερα η λέξη πήρε τη σημασία ορισμένου ποιητικού είδους. Αποτελεί σύντομο ποίημα που ξεχωρίζει για την απλότητα, την εξυπνάδα ή το στοχασμό που περιέχει. Τα επιγράμματα ήταν αναθηματικά και επιτύμβια, γραμμένα σ’ ελεγειακό, συνήθως, μέτρο και με την πιο μεγάλη συντομία εξέφραζαν την αιτία της ανάθεσης ή την ιστορία του νεκρού. Το χάραζαν πάνω σε τάφους, σε ναούς, σε αναθηματικές στήλες κ.α.
ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΙ: εικόνες που συμβολίζουν ψυχικές καταστάσεις
γράφει η μαθήτρια Γαλήνη Μπ.από το Γ1 τμήμα του Γυμνασίου Αρχιλόχου.
Αθήνα, 16 Οκτωβρίου 1254
Αγαπητό μου ημερολόγιο,
Για άλλη μια φορά η μοίρα δεν ήταν με το μέρος μας.
Σήμερα, επιτέλους, μετά από πολλές και έντονες συζητήσεις, έπεισα τον πατέρα μου και πήγε στο παλάτι. Μίλησε με το Βασιλιά για τον αγιάτρευτο έρωτά μας με την Αρετούσα, αλλά αυτός κουβέντα δεν άκουγε. Του εξήγησε ότι ο έρωτάς μας δεν λογαριάζει πλούτη και αξιώματα, όπως και ότι οι σημαντικότερες αρετές κρύβονται στη γνώση και στην ανδρεία.
Αλλά ανένδοτος ο πατέρας της Αρετούσας. Εξοργίστηκε και τα λόγια του έπεσαν βαριά. Είπε ότι με εξορίζει και δεν θέλει να με αντικρύσει ξανά. Θλίψη βαθιά με πλημμυρίζει… Πότε θα ξαναδώ εγώ την Αρετούσα; Πότε θα μας αφήσουν να ζήσουμε τον έρωτά μας; Γεμάτος αδικία είναι ο κόσμος μας! Αμέσως μόλις δουν ένα όμορφο μπουμπούκι, όπως ο έρωτάς μου με την Αρετούσα, βιάζονται να το κόψουν!
Όλο σκέφτομαι πότε θα αντικρύσω πάλι το φεγγαρίσιο πρόσωπο της, πότε θα αγγίξω τα κατάξανθα μαλλιά της; Πότε θα ξανακούσω τη φωνή της και θα την ξαναπάρω στην αγκαλιά μου; Μακάρι να μπορούσα απλά να την πάρω και να πάμε να ζήσουμε μακριά από όλα και από όλους, μακριά από εδώ!
Τι θα κάνω; Ας με βοηθήσει κάποιος να βρω λύση και να δω φως στο δρόμο μας!
Θέμα του πρώτου αποσπάσματος είναι το προξενιό που αναλαμβάνει ο Πεζόστρατος να διεκπεραιώσει για χάρη του γιου του και η οργισμένη αντίδραση του βασιλιά. Το περιεχόμενο είναι κοινωνικό.
Ενότητες
Πρώτη ενότητα (στ. 891-898): Μετάβαση του Πεζόστρατου στο βασιλιά για το προξενιό.
Δεύτερη ενότητα (στ. 899-910): Προβολή κάποιων αξιών και αρετών από τον Πεζόστρατο.
Τρίτη ενότητα (στ. 911-919): Ξεθάρρεμα του Πεζόστρατου και πρόταση του γάμου.
Τέταρτη ενότητα (στ. 920-936): Η οργή του βασιλιά, οι αυστηρές διαταγές και φοβερές απειλές για τον Ερωτόκριτο και τον Πεζόστρατο.
Ο ποιητής-αφηγητής
Ο ποιητής είναι ο αφηγητής της ιστορίας. Γνωρίζει τα πάντα, κατευθύνει την εξέλιξη της ιστορίας, σχολιάζει και κρίνει τα γεγονότα και τα πρόσωπα και δίνει το λόγο στους ήρωες, οι οποίοι διεκπεραιώνουν τους ρόλους τους λέγοντας σε ευθύ λόγο ο καθένας τα λόγια του.
Ο ρόλος του ποιητή στο πρώτο απόσπασμα
Ο ποιητής είναι ο παντογνώστης αφηγητής, ο οποίος γνωρίζει και παρουσιάζει τα πάντα: από τα γεγονότα ως τις σκέψεις και τις προθέσεις των ηρώων.
Στους στ. 891-898 παρουσιάζει τη μεταστροφή του Πεζόστρατου και την τελική απόφασή του να κάνει το χατίρι του γιου του και να πάει για το προξενιό στο βασιλιά. Αφηγείται τα γεγονότα και, παράλληλα, σαν να διαβάζει τις σκέψεις του ήρωα, μας πληροφορεί για τα κίνητρά του («δε θέλει πλιο να καρτερεί κι ο γιος του να ’χει κρίση») και για την τακτική που λογάριαζε να ακολουθήσει («ελόγιαζεν από μακρά με ξόμπλια να τον πιάσει»).
Η παρουσίαση της μεταστροφής του Πεζόστρατου ενισχύεται εκφραστικά με τη μεταφορά «γλυκαίνει» και με τη χρήση του δραματικού ενεστώτα: «γλυκαίνε, μερώνει, δε θέλει».
Στο δεύτερο τμήμα της αφήγησής του (στ. 911-919) παρουσιάζει τον τρόπο με τον οποίο ο Πεζόστρατος, ύστερα από δισταγμούς, περιφράσεις, γενικόλογες κουβέντες και εύστοχα υπονοούμενα, τόλμησε να μιλήσει στο βασιλιά για το προξενιό. Ο ποιητής, παρακολουθώντας από κοντά τις μύχιες σκέψεις του ήρωα, καταγράφει την ψυχική του αναστάτωση και την πάλη ανάμεσα στην αγάπη για το γιο του και στο φόβο του για την αντίδραση του βασιλιά.
Ο ποιητής αποδίδει την πιο δύσκολη στιγμή για τον ήρωα, τη στιγμή κατά την οποία εκείνος υποβάλλει στο βασιλιά το επίμαχο αίτημα του προξενιού («και φανερώνει τα κρουφά και τα χωστά του γιου του»). Ωστόσο, τα λόγια που δυσκολεύτηκε τόσο να ξεστομίσει ο Πεζόστρατος ο ποιητής-αφηγητής, με πολλή τέχνη, δεν τα βάζει στο στόμα του ούτε αναλαμβάνει ο ίδιος να τα μεταφέρει αυτολεξεί, αλλά τα προσπερνά με έμμεση αφήγηση («ως ενεχάσκισε να πει την προξενιά του γάμου»).
Οι σκέψεις του Πεζόστρατου και τα επιχειρήματά του
Ο Πεζόστρατος γνώριζε καλά ότι η απόφασή του να μεταφέρει στο βασιλιά την επιθυμία του γιου του ήταν ένα δύσκολο και τολμηρό εγχείρημα, γιατί η κοινωνική διαφορά αποτελούσε ένα ανυπέρβλητο εμπόδιο.. Σκέφτηκε πως θα ήταν συνετό να τον προετοιμάσει ψυχολογικά με απανωτά «ξόμπλια», δηλαδή σχετικά υπονοούμενα και επιχειρήματα. Έπειτα να μπει στο θέμα του, να ζητήσει δηλαδή από το βασιλιά την κόρη του για γυναίκα του γιου του. Έτσι, η αφήγηση δείχνει ότι ο ήρωας προσπαθεί να προετοιμάσει τον βασιλιά με έμμεσο τρόπο και να ανοίξει σταδιακά το δρόμο για την πρόταση του γάμου. Αναφέρει:
Στους παλιούς καιρούς, που ήταν οι άνθρωποι σπουδαιότεροι, οι πραγματικά σημαντικές αξίες δεν ήταν η κοινωνική τάξη και τα πλούτη, αλλά τα προσωπικά χαρίσματα και η αρετή.
Η αξία ενός νέου φαίνεται από τη γνώση, τη σύνεση, την ανδρεία και την ομορφιά, όχι μόνο από την καταγωγή και την εξουσία.
Έτσι ο Πεζόστρατος προσπαθεί να υποστηρίξει έμμεσα ότι ο Ερωτόκριτος είναι άξιος γαμπρός, παρόλο που δεν ανήκει σε βασιλική οικογένεια.
Οι ενέργειες του Πεζόστρατου
Ο ποιητής-αφηγητής παρουσιάζει με αριστοτεχνικό τρόπο την πορεία και τα στάδια που ακολούθησε ο Πεζόστρατος, από τη στιγμή κατά την οποία αρχίζει να μιλάει στο βασιλιά ως τη στιγμή που του έκανε την πρόταση για το γάμο των παιδιών τους.
Στην αρχή ο ποιητής-αφηγητής αναφέρεται συγκεφαλαιωτικά στα επιχειρήματα και στις περιστροφές του Πεζόστρατου, για τις οποίες έχει ήδη μιλήσει παραπάνω: «ήφερνε ξόμπλια απόμακρα, πράματα περασμένα» καθώς και παραβολές.
Ύστερα από το «τι» —από αυτά που έλεγε ο Πεζόστρατος, για να προετοιμάσει το έδαφος—, ο ποιητής-αφηγητής έρχεται στο «πώς», στον τρόπο με τον οποίο τα έλεγε ο Πεζόστρατος. Τα έλεγε λοιπόν «ένα-ένα κι αγάλια-αγάλια».
Στη συνέχεια ο Πεζόστρατος πλησιάζει στην κρίσιμη στιγμή.
Όμως την τελευταία στιγμή ο Πεζόστρατος διστάζει και αμφιταλαντεύεται. Ενώ δυο-τρεις φορές αποπειράται να μιλήσει, τον συγκρατεί και τον εμποδίζει η εσωτερική φωνή της σύνεσης («οπίσω τον εγιάγερνε κι εκράτειε τον η γνώση»). Ο ποιητής σ’ αυτό το σημείο προσωποποιεί τη σύνεση, για να υπογραμμίσει τη δύναμη της εσωτερικής αντίστασης του Πεζόστρατου.
Το προτελευταίο στάδιο των ενεργειών του Πεζόστρατου είναι η οριστική πλέον λήψη της απόφασης για την πρόταση του γάμου, για να αποκαλύψει όσα έκρυβε ως αυτή τη στιγμή («νίκησεν η αγάπη του παιδιού του και φανερώνει τα κουρφά και τα χωστά του νου του»). Η αποκάλυψη του μυστικού παρουσιάζεται πιο ζωντανά και παραστατικά με το δραματικό ενεστώτα του ρήματος «φανερώνει».
Τέλος, τολμάει και ξεστομίζει την προξενιά του γάμου.
Η αντίδραση του βασιλιά προμηνύεται αφηγηματικά με την παραστατικότητα του δραματικού ενεστώτα: «του λέγει ο ρήγης».
Η αντίδραση του βασιλιά στο προξενιό του Πεζόστρατου
Πριν καλά καλά προλάβει ο Πεζόστρατος να πει την προξενιά του γάμου, ο βασιλιάς έγινε έξω φρενών και στη στιγμή τον αποπήρε γεμάτος θυμό. Στην οργισμένη απάντησή του επισημαίνουμε τα ακόλουθα:
Αποπέμπει με σκαιό τρόπο τον Πεζόστρατο: «Πήγαινε και φύγε από κοντά μου».
Απορεί με το θράσος του Πεζόστρατου και του απευθύνει υβριστικούς και περιφρονητικούς χαρακτηρισμούς, όπως «λωλέ» και «μισοφρομάρη».
Του απαγορεύει να πατήσει «εις την αυλή του παλατιού», απειλώντας τον ακόμη και με θάνατο: «και κακοθανατίσεις».
Διατάζει την εξορία του Ερωτόκριτου σε «τόπους μακρούς κι αδιάβατους», με την εντολή να μη ξαναγυρίσει όσο ο ίδιος θα ζει.
Απειλεί με θάνατο και τον Ερωτόκριτο, αν δεν υπακούσει: «αλλιώς του δίδω θάνατο για χάρισμα του γάμου». Η απειλή εκτοξεύεται με πικρή ειρωνεία, αφού ο θάνατος θα δοθεί ως «γαμήλιο δώρο».
Απαιτεί να μη διαρρεύσει στη χώρα η παράλογη πρόταση του Πεζόστρατου, θεωρώντας ότι τον υποτιμά και τον εκθέτει ως βασιλιά.
Αντιμετωπίζει τον Πεζόστρατο αλαζονικά, απαξιωτικά και υποτιμητικά: «δε θέλω πλια να σου μιλώ». Τέλος, τον αποστρέφεται περιφρονητικά, δίνοντας εντολή μάλλον σε κάποιο φρουρό να τον οδηγήσει έξω από το παλάτι: «απόβγαλ’ τον να πηαίνει».
Ο βασιλιάς, εκφοβίζοντας τον Πεζόστρατο και εξορίζοντας τον Ερωτόκριτο, επιδεικνύει τη δύναμή του και επιβάλλει με αυταρχικό τρόπο την εξουσία του.
Η διαφορά των δύο πατεράδων στο θέμα της «οικογενειακής ευτυχίας»
Στο ο απόσπασμα διακρίνουμε τη διαφορά των δύο πατεράδων ως προς το θέμα της οικογενειακής ευτυχίας και ως προς κάποιες αξίες.
α. Ο Πεζόστρατος
Ο Πεζόστρατος αγαπάει το γιο του, υποφέρει που τον βλέπει να βασανίζεται από τον καημό της αγάπης και θέλει να τον δει ευτυχισμένο. Έτσι, παρακάμπτει όλους τους ενδοιασμούς του και του κάνει το χατίρι να πάει στο βασιλιά και να ζητήσει για γάμο την Αρετούσα, έχοντας την επίγνωση ότι η κοινωνική διαφορά ανάμεσα στις δύο οικογένειες ήταν μεγάλη. Είναι βέβαιος ότι θα προσκρούσει στην άρνηση αλλά και στην οργή του βασιλιά, ωστόσο νικάει η πατρική αγάπη και τον κάνει τολμηρό. Έτσι, υποβάλλει το αίτημά του, διακινδυνεύοντας ακόμη και τη θέση του μέσα στο παλάτι, επειδή εργαζόταν ως σύμβουλος του βασιλιά.
Η οικογενειακή ευτυχία για τον Πεζόστρατο δεν είναι συνάρτηση του πλούτου, της εξουσίας ή άλλων εξωτερικών παραγόντων, αλλά συνδέεται με την ευτυχία των μελών της οικογένειας. Τα πιο σημαντικά προσόντα για έναν υποψήφιο γαμπρό, σύμφωνα με τον Πεζόστρατο, είναι η αρετή, η σύνεση ή γνώση —δηλαδή το να είναι ο νέος «γνωστικός»—, η ανδρεία και η ομορφιά.
β. Ο βασιλιάς
Ο βασιλιάς, από την άλλη, στοχεύει σε ένα γάμο με ένα βασιλόπουλο από μια πλούσια και ισχυρή χώρα, έχοντας απώτερο σκοπό να ενισχύσει την πολιτική του θέση και να εξασφαλίσει ειρήνη στο βασίλειό του. Το αξίωμα του βασιλιά έχει παραμερίσει το ρόλο του πατέρα και η οικογενειακή ευτυχία είναι υποταγμένη στα κρατικά συμφέροντα και στις πολιτικές σκοπιμότητες.
Εμπόδιο στην πραγμάτωση του στόχου του για ένα μελλοντικά πετυχημένο προξενιό είναι ο έρωτας της Αρετούσας με τον Ερωτόκριτο και ο βασιλιάς ασκεί με σκληρό και αυταρχικό τρόπο την εξουσία του για να τον αποτρέψει. Όπως λοιπόν μπορούμε εύκολα να υποθέσουμε, βλέπει το γάμο της κόρης του κάτω από το πρίσμα πολιτικών σκοπιμοτήτων και επομένως αυτά που έχουν αξία για έναν υποψήφιο γαμπρό είναι η εξουσία, η πολιτική και στρατιωτική δύναμη και τα πλούτη —και αυτά δεν τα διαθέτει βέβαια ο γιος του Πεζόστρατου.
Πρόθεση του ποιητή
Πρόθεση του ποιητή στο απόσπασμα είναι να παρουσιάσει από τη μία τη δυσκολία που είχε ο Πεζόστρατος όταν πήγε στο βασιλιά για να ζητήσει τη βασιλοπούλα για γυναίκα του γιου του και από την άλλη την οργισμένη αντίδραση του βασιλιά.
Σχήματα λόγου
Μεταφορά
Στο απόσπασμα χρησιμοποιούνται μεταφορικές εκφράσεις για να αποδοθεί η ψυχική κατάσταση του Πεζόστρατου. Η φράση ότι ο Πεζόστρατος «γλυκαίνει και μερώνει» δείχνει πως σιγά σιγά ηρεμεί και παίρνει την απόφαση να μιλήσει στον βασιλιά. Επίσης, η φράση «με ξόμπλια να τον πιάσει» σημαίνει ότι προσπαθεί να προσεγγίσει τον βασιλιά έμμεσα, με παραδείγματα και προσεκτικά λόγια.
Επανάληψη
Υπάρχει επανάληψη σε φράσεις όπως «αγάλια αγάλια» και «μια και κι άλλη». Η επανάληψη τονίζει τη διστακτικότητα και την προσεκτική προσπάθεια του Πεζόστρατου να φτάσει σιγά σιγά στο δύσκολο θέμα του προξενιού.
Αντίθεση
Κεντρική αντίθεση είναι ανάμεσα στην ταπεινότερη κοινωνική θέση του Ερωτόκριτου και στη βασιλική καταγωγή της Αρετούσας. Από τη μία ο Πεζόστρατος προβάλλει την αξία, τη γνώση, την αρετή και την ανδρεία του νέου· από την άλλη ο βασιλιάς σκέφτεται με βάση την εξουσία, την καταγωγή και το κοινωνικό κύρος.
Κλιμάκωση
Η ένταση αυξάνεται σταδιακά. Αρχικά ο Πεζόστρατος μιλά διστακτικά και έμμεσα. Στη συνέχεια τολμά να φανερώσει τον σκοπό του. Τέλος, ο βασιλιάς αντιδρά οργισμένα και απειλητικά. Έτσι η σκηνή αποκτά δραματικότητα.
Ειρωνεία
Η αντίδραση του βασιλιά περιέχει ειρωνεία και περιφρόνηση, καθώς θεωρεί την πρόταση του Πεζόστρατου παράλογη και προσβλητική. Η ειρωνεία δείχνει την αλαζονεία του βασιλιά και την απόσταση που χωρίζει τους δύο άντρες κοινωνικά.
Υπερβολή
Οι απειλές του βασιλιά προς τον Πεζόστρατο και τον Ερωτόκριτο έχουν υπερβολικό τόνο. Η υπερβολή φανερώνει τον θυμό του, αλλά και τον αυταρχικό τρόπο με τον οποίο ασκεί την εξουσία του.
Δραματικός ενεστώτας
Σε ορισμένα σημεία η αφήγηση γίνεται πιο ζωντανή με τη χρήση ενεστώτα, ώστε τα γεγονότα να παρουσιάζονται σαν να συμβαίνουν μπροστά στα μάτια του αναγνώστη. Αυτό ενισχύει τη θεατρικότητα της σκηνής.
Αφηγηματικοί τρόποι
Αφήγηση
Ο ποιητής-αφηγητής παρουσιάζει τα γεγονότα και εξηγεί την πορεία της δράσης. Μας πληροφορεί ότι ο Πεζόστρατος αποφασίζει να πάει στον βασιλιά και να του μιλήσει για το προξενιό. Ο αφηγητής γνωρίζει τα πάντα και παρουσιάζει και τις σκέψεις ή τις προθέσεις των προσώπων.
Διάλογος
Ο διάλογος είναι βασικός αφηγηματικός τρόπος στο απόσπασμα. Μέσα από τα λόγια του Πεζόστρατου και του βασιλιά αποκαλύπτονται οι χαρακτήρες τους: ο Πεζόστρατος φαίνεται συνετός, προσεκτικός και πατρικά αφοσιωμένος, ενώ ο βασιλιάς παρουσιάζεται οργισμένος, αυταρχικός και προσκολλημένος στην κοινωνική ιεραρχία.
Περιγραφή ψυχικής κατάστασης
Ο αφηγητής δεν περιγράφει μόνο εξωτερικές πράξεις, αλλά και την εσωτερική κατάσταση του Πεζόστρατου. Τον παρουσιάζει να διστάζει, να προσπαθεί να βρει τον κατάλληλο τρόπο και τελικά να παίρνει θάρρος. Έτσι ο αναγνώστης καταλαβαίνει την αγωνία και την αμηχανία του.
Γλώσσα
Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι η κρητική διάλεκτος, χαρακτηριστική του Ερωτόκριτου και γενικότερα της κρητικής λογοτεχνίας. Λέξεις όπως «κύρης», «πλιο», «ξόμπλια», «αποκοτιά», «αθιβολή», «λογιάζει» δίνουν στο κείμενο λαϊκό, αυθεντικό και παραδοσιακό χαρακτήρα.
Το ύφος είναι ζωντανό και παραστατικό. Η σκηνή μοιάζει σχεδόν θεατρική, επειδή ο διάλογος φέρνει σε άμεση αντιπαράθεση τον Πεζόστρατο και τον βασιλιά. Ο αναγνώστης παρακολουθεί την αγωνία του ενός και την οργή του άλλου.
Η γλώσσα είναι επίσης ποιητική και μουσική, επειδή το έργο είναι γραμμένο σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο με ομοιοκαταληξία. Αυτό δίνει ρυθμό και κάνει το κείμενο να θυμίζει προφορική απαγγελία ή τραγούδι.
Η γλώσσα υπηρετεί και τον χαρακτηρισμό των προσώπων. Ο Πεζόστρατος μιλά προσεκτικά, με έμμεσο και ευγενικό τρόπο, επειδή γνωρίζει ότι το αίτημά του είναι τολμηρό. Αντίθετα, ο βασιλιάς χρησιμοποιεί σκληρό και απειλητικό λόγο, που φανερώνει την εξουσία και την αλαζονεία του.
Μέσα από τα λόγια του Ινδιάνου να προβληθεί η αρμονική σχέση ανθρώπου-φύσης. Το μήνυμα αυτό ακούγεται από το στόμα κάποιου που θεωρούνταν άγριος και απολίτιστος . Αν, όμως, τον είχε ακούσει ο δυτικός άνθρωπος, θα είχε αποφευχθεί η καταστροφή του περιβάλλοντος.
ΘΕΜΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ
Η γεμάτη σοφία και αξιοπρέπεια απάντηση του Ινδιάνου Σιάτλ προς τον πρόεδρο των Η.Π.Α. Φραγκλίνο Πηρς, με την οποία ζητά από τους λευκούς να σεβαστούν τη γη που ζητούν να αγοράσουν από τους Ινδιάνους.
ΒΑΣΙΚΗ ΙΔΕΑ
Είναι η σχέση του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον. Ζητούμενο είναι μια ισορροπημένη σχέση του ανθρώπου με τη φύση και το παράδειγμα το δίνουν οι Ινδιάνοι με την αγάπη και τον σεβασμό που δείχνουν.
ΕΝΟΤΗΤΕΣ
1η «Ο μεγάλος αρχηγός….και δεν καταλαβαίνει»: Η διαφορετική αντίληψη των Ινδιάνων για τη σχέση του ανθρώπου με τη γη.
2η «Αν αποφασίσω και δεχτώ…και την αρχή του θανάτου»: Η αλληλεξάρτηση των όντων μέσα στη φύση.
3η «Πουθενά δε βρίσκεται…δεν οσμίζεται τίποτα»: Οι πόλεις των λευκών στα μάτια του Ινδιάνου.
5η: «Αν ξέραμε…από την κοινή μοίρα.»: Οι προτροπές προς τους λευκούς για σεβασμό και αγάπη της γης.
ΒΑΣΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ
Η πρόοδος του πολιτισμού είναι αναπόφευκτα εχθρική προς τη φύση; Η σχέση δηλαδή του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον αποτελεί σχέση αντίθεσης (όπως κάνουν οι λευκοί;) ή ισορροπίας (όπως πράττουν οι Ερυθρόδερμοι);
ΣΧΕΣΗ ΙΝΔΙΑΝΟΥ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΗ
Είναι αρμονική και σχεδόν αδελφική. Οι Ινδιάνοι έχουν συναίσθηση της αξίας της φύσης και της αλληλεξάρτησης των όντων. Η επαφή με τη φύση προσφέρει απόλαυση (της ομορφιάς) και χαλάρωση.
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ
Η επιστολή, αν και γράφτηκε το 1855, είναι επίκαιρη και μπορεί να απευθυνθεί στον σύγχρονο άνθρωπο, μιας και το περιβάλλον έχει σχεδόν καταστραφεί και απαιτείται η λήψη άμεσων μέτρων.
ΠΡΟΦΗΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ
Όσα προέβλεπε ο Σιάτλ, σήμερα αποτελούν μια σκληρή πραγματικότητα (η εξαφάνιση διαφόρων ειδών χλωρίδας και πανίδας, η απάνθρωπη μορφή των πόλεων, κ.λπ.)
ΧΑΡΑΝΤΗΡΑΣ ΣΙΑΤΛ
Ο Σιάτλ είναι ευαίσθητος, ευγενής, αξιοπρεπής και σοφός.
ΓΛΩΣΣΑ – ΥΦΟΣ
Η γλώσσα είναι απλή δημοτική και το ύφος απλό και παραστατικό. Τα πολλά εκφραστικά μέσα, οι δίνουν στο κείμενο ένα λυρικό τόνο (=εκφράζει συναισθήματα, συγκινεί).
ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ
Ασύνδετα (Όταν όλα τα βουβάλια σφαχτούν, όταν όλα τα άγρια αλόγατα μερέψουν, όταν…), επαναλήψεις (Πουθενά δε βρίσκεται μια ήσυχη γωνιά…Πουθενά δε βρίσκεται…), παρομοιώσεις (να τα μεταχειριστεί σαν αδέρφια του), μεταφορές (θα καταπιεί τη γη), ειρωνεία (άγριος), ρητορικές ερωτήσεις (Τί είναι ο άνθρωπος δίχως τα ζώα;), αλληγορίες (Όταν μαγαρίζεις συνέχεια το στρώμα σου…)
ΕΙΔΟΣΑΦΗΓΗΤΗ
Είναι πρωτοπρόσωπος εφόσον πρόκειται για τον συντάκτη της επιστολής. Ωστόσο, μιλά στον πρόεδο των Η.Π.Α. (Πηρς) αρχικά σε γ΄ πρόσωπο σε ένδειξη ευγένειας και έπειτα σε β΄ πληθυντικό, απευθυνόμενος σε όλους τους λευκούς.
ΣΤΟΧΟΣ ΑΦΗΓΗΤΗ
Να πείσει τους λευκούς να σεβαστούν τη φύση με επιχειρήματα, ρητορικές ερωτήσεις (Τί είναι ο άνθρωπος δίχως τα ζώα;), αλληγορικές εκφράσεις (Όταν μαγαρίζεις συνέχεια το στρώμα σου…), παρομοιώσεις (σαν ένας που χαροπολεμάει πολλές μέρες…) και ειρωνεία (επειδή ο ερυθρόδερμος είναι άγριος…).
ΜΕΣΑ ΠΕΙΘΟΥΣ
Στην επιστολή γίνεται επίκληση στο συναίσθημα αλλά και στη λογική.
ΜΟΡΦΗ ΠΟΛΕΩΝ ΛΕΥΚΩΝ
Ασχήμια, θόρυβος, μόλυνση, απουσία της φύσης.
ΑΓΡΙΟΣ
Η αρχική σημασία της λέξης είναι αυτός που ζει στους αγρούς. Αργότερα πήρε τη σημασία πρωτόγονος. Υπάρχει, βέβαια, ειρωνεία για την περιορισμένη νοητική αντίληψη των λευκών. Ονομάζει τους Ινδιάνους άγριους (πρωτόγονους, απολίτιστους), θεωρώντας φαινομενικά τους λευκούς πολιτισμένους, ενώ ολοφάνερα κατακρίνει και ειρωνεύεται τις ενέργειές τους.
ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΙΑΤΛ
Α) Η γη ανήκει σε όλους και δεν αποτελεί αντικείμενο αγοροπωλησίας.
Β) Οι λευκοί θεωρούν τη γη αντίπαλο και με την απληστία τους την καταστρέφουν διαρκώς.
Γ) Να μεταχειριστούν τα ζώα σαν αδέρφια τους, γιατί αν εξαφανιστούν τα ζώα η ίδια μοίρα θα βρει και τον άνθρωπο.
Δ) Ο Θεός είναι ίδιος για όλους και η γη δημιούργημά του. Καταστρέφοντάς την ο άνθρωπος περιφρονεί τον Δημιουργό και βλάπτει τον εαυτό του.
Ε) Οι πόλεις των λευκών είναι αντιαισθητικές και η ζωή σ’ αυτές δεν έχει αξία, γιατί είναι μακριά από τη φύση.
Στ) Να αγαπήσουν τη γη, όπως οι Ινδιάνοι και να μην την καταστρέψουν ώστε να την παραδώσουν στους απογόνους τους.
Ζ) Οι λευκοί να σεβαστούν το δημιούργημα του θεού και να μη φέρονται αλαζονικά, γιατί ούτε κι αυτοί μπορούν να ξεφύγουν απ τη μοίρα των ανθρώπων, τον θάνατο.
ΣΧΕΣΗ ΑΝΘΡΩΠΟΥ-ΦΥΣΗΣ ΣΗΜΕΡΑ
Είναι καταστροφική και κατακτητική, εξαιτίας της ακόρεστης δίψας για κέρδος αλλά και της αδιαφορίας.
ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΛΠΙΔΑ ΝΑ ΣΩΘΕΙ Η ΦΥΣΗ;
Μόνο αν πάψει το κέρδος να είναι ο μοναδικός στόχος του ανθρώπου. Είναι ανάγκη οι φορείς της παιδείας (οικογένεια, σχολείο, μέσα επικοινωνίας κ.λπ.) να καλλιεργήσουν τον σεβασμό στο περιβάλλον με τη δημιουργία οικολογικής συνείδησης. Επίσης, τα κράτη πρέπει να εφαρμόσουν μορφές τεχνολογίας φιλικές στο περιβάλλον και να μην αποσκοπούν μόνο στην οικονομική ανάπτυξη και το κέρδος.
Ο εφιάλτης της Περσεφόνης
Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα
κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο
τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα
και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο.
Κοιμήσου Περσεφόνη
στην αγκαλιά της γης
στου κόσμου το μπαλκόνι
ποτέ μην ξαναβγείς.
Εκεί που σμίγανε τα χέρια τους οι μύστες
ευλαβικά πριν μπουν στο θυσιαστήριο
τώρα πετάνε αποτσίγαρα οι τουρίστες
και το καινούργιο πάν να δουν διυλιστήριο.
Κοιμήσου Περσεφόνη
στην αγκαλιά της γης
στου κόσμου το μπαλκόνι
ποτέ μην ξαναβγείς.
Εκεί που η θάλασσα γινόταν ευλογία
κι ήταν ευχή του κάμπου τα βελάσματα
τώρα καμιόνια κουβαλάν στα ναυπηγεία
άδεια κορμιά σιδερικά παιδιά κι ελάσματα.
Κοιμήσου Περσεφόνη
στην αγκαλιά της γης
στου κόσμου το μπαλκόνι
ποτέ μην ξαναβγείς.
ΟΙ ΠΡΟΚΟΛΟΜΒΙΑΝΟΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΑΜΕΡΙΚΗΣ (ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΜΕ Τ.Π.Ε.)
ΟΜΑΔΑ Α΄
Έχετε αναλάβει να κάνετε στους συμμαθητές σας μια παρουσίαση του πολιτισμού των Ίνκας, φυλής που ζούσε στην Αμερική πριν από την ανακάλυψή της από τον Χριστόφορο Κολόμβο. Να αναφέρετε:
α)Πότε και πού αναπτύχθηκε αυτός ο πολιτισμός; (χάρτης)
Έχετε αναλάβει να κάνετε στους συμμαθητές σας μια παρουσίαση του πολιτισμού των Μάγια, φυλής που ζούσε στην Αμερική πριν από την ανακάλυψή της από τον Χριστόφορο Κολόμβο. Να αναφέρετε:
α)Πότε και πού αναπτύχθηκε αυτός ο πολιτισμός;(χάρτης)
Έχετε αναλάβει να κάνετε στους συμμαθητές σας μια παρουσίαση του πολιτισμού των Αζτέκων, φυλής που ζούσε στην Αμερική πριν από την ανακάλυψή της από τον Χριστόφορο Κολόμβο. Να αναφέρετε στην παρουσίασή σας:
α)Πότε και πού αναπτύχθηκε αυτός ο πολιτισμός; (χάρτης)
Έχετε αναλάβει να κάνετε μια παρουσίαση στους συμμαθητές σας για τον Χριστόφορο Κολόμβο και την ανακάλυψη του Νέου Κόσμου. Επισκεφτείτε τις παρακάτω ιστοσελίδες και καταγράψτε στην παρουσίασή σας:
Α)Για ποιο λόγο έγιναν οι ανακαλύψεις;
Β)Ποιες ήταν οι συνέπειες των ανακαλύψεων για την Ευρώπη;
Γ) Ποια ήταν η τύχη των λαών που κατοικούσαν στην Αμερική μετά τον ερχομό των αποίκων;
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Πρόσφατα σχόλια