Τι είχαν υποσχεθεί οι Σπαρτιάτες στους συμμάχους τους κατά τη διάρκεια του πελοποννησιακού πολέμου και τι έκαναν όταν νίκησαν σε αυτόν;
Οι Σπαρτιάτες είχαν κηρύξει τον πόλεμο εναντίον της Αθήνας με το σύνθημα της απελευθέρωσης των ελληνικών πόλεων από τον αθηναϊκό ζυγό. Όμως αυτό διαψεύστηκε μετά την πτώση της Αθήνας. Οι Σπαρτιάτες, με τη συμπαράσταση των Περσών, υποστήριξαν τα ολιγαρχικά κόμματα στις πόλεις, τοποθέτησαν φρουρά σ’ αυτές με επικεφαλής έναν Σπαρτιάτη αρμοστή (διοικητή) και επέβαλαν φόρους.
Τι είδους πολίτευμα επιβάλλουν οι Σπαρτιάτες στην Αθήνα και πώς το αντιμετωπίζουν οι Αθηναίοι;
Οι Σπαρτιάτες εγκαθιστούν στην Αθήνα ένα σκληρότατο ολιγαρχικό καθεστώς. Τριάντα άνδρες (Τριάκοντα τύραννοι), φίλοι της Σπάρτης, με ηγέτη τον Κριτία, αναλαμβάνουν την εξουσία. Ένα κύμα βίας ξεσπά και πολλοί δημοκρατικοί πολίτες θανατώνονται. Οι Αθηναίοι τελικά εξεγείρονται (επαναστατούν) και με ηγέτη τον Θρασύβουλο ανατρέπουν το τυραννικό καθεστώς και αποκαθιστούν το δημοκρατικό, χωρίς να σημειωθεί σπαρτιατική αντίδραση (403 π.Χ.).
Ποιο ιστορικό γεγονός καταγράφεται στο έργο του Ξενοφώντα «Κύρου Ανάβασις»;Πώς αποδείχθηκε μέσα από αυτό η αδυναμία του περσικού κράτους;
Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΙΩΝ
Η εκστρατεία του Κύρου, σατράπη (Πέρση διοικητή) της Μικράς Ασίας, εναντίον του αδερφού του Αρταξέρξη για την κατάληψη του περσικού θρόνου, οδηγεί τη Σπάρτη και τους Έλληνες γενικότερα να αντιληφθούν ότι τα θεμέλια του περσικού κράτους ήταν σαθρά (φθαρμένα). Στον στρατό του Κύρου συμμετείχαν 13.000 Έλληνες, ανάμεσα στους οποίους 700 Σπαρτιάτες. Στα Κούναξα (401 π.Χ.) ο στρατός του Κύρου νίκησε, αλλά ο ίδιος σκοτώθηκε. Τότε οι Έλληνες μισθοφόροι, οι «Μύριοι», όπως ονομάστηκαν με οδηγούς τον Σπαρτιάτη Κλέαρχο αρχικά και τον Αθηναίο Ξενοφώντα στη συνέχεια, κατόρθωσαν χωρίς απώλειες να διασχίσουν το περσικό κράτος και να φθάσουν στον Πόντο. Οι Πέρσες δεν τόλμησαν να τους επιτεθούν. Το κατόρθωμα αυτό μας το αφηγείται ο ίδιος ο Ξενοφών στο έργο του «Κύρου Ανάβασις».
Ποια ήταν η δράση του βασιλιά της Σπάρτης, Αγησιλάου στη Μικρά Ασία και πώς αιτιολογείται; Γιατί ο Αγησίλαος δεν ολοκλήρωσε τον στόχο του;
Μετά την αποτυχία της εξέγερσης του Κύρου κατά του αδερφού του Αρταξέρξη, οι Πέρσες απαιτούν την υποταγή των ελληνικών πόλεων της Ιωνίας σ’ αυτούς. Οι πόλεις αντιδρούν και στρέφονται προς τη Σπάρτη ζητώντας προστασία. Οι Σπαρτιάτες αποφασίζουν να επέμβουν με εκστρατευτικό σώμα, του οποίου την ηγεσία, τελικά, αναλαμβάνει ο βασιλιάς Αγησίλαος (395 π.Χ.). Ο Αγησίλαος, ηγέτης με πανελλήνια ιδεώδη, σκεφτόταν να συντρίψει την περσική δύναμη και, μάλιστα, με συνεχείς στρατιωτικές επιτυχίες απείλησε την κυριαρχία του «Μεγάλου Βασιλέως» (δηλαδή του ισχυρού βασιλιά των Περσών) στη Μικρά Ασία. Όμως, το περσικό χρήμα συνασπίζει (ενώνει σε συμμαχία) Θηβαίους, Αργείους, Κορίνθιους και Αθηναίους στην Ελλάδα εναντίον της Σπάρτης. Οι Σπαρτιάτες, για να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο, αναγκάζονται να ανακαλέσουν τον Αγησίλαο από τη Μικρά Ασία. Η αντίληψη, πάντως, ότι το περσικό κράτος ήταν ασθενές άρχισε να εδραιώνεται (ριζώνει) στην Ελλάδα.
Ποιοι συγκρούονται στη μάχη της Κορώνειας και τι αλλάζει μετά από αυτήν στην ηγεμονία της Σπάρτης;
ΜΑΧΗ ΚΟΡΩΝΕΙΑΣ
Ενώ ο Αγησίλαος πολεμούσε τους Πέρσες στη Μικρά Ασία, οι Σπαρτιάτες τον κάλεσαν πίσω για να αντιμετωπίσει τους ενωμένους αντιπάλους τους (Αθηναίους, Κορίνθιους, Θηβαίους και Αργείους). Ο Αγησίλαος διά ξηράς επανέρχεται στην Ελλάδα και νικά τον στρατό του αντισπαρτιατικού συνασπισμού στην Κορώνεια (394 π.Χ.). Οι Σπαρτιάτες διατηρούν την ηγεμονία τους στην ηπειρωτική Ελλάδα, όμως η κυριαρχία τους στο Αιγαίο και στις μικρασιατικές ακτές είχε χαθεί οριστικά.
Ποια γεγονότα αποδεικνύουν ότι οι Πέρσες καθορίζουν τις εξελίξεις στον Ελλαδικό χώρο;
Α) Το περσικό χρήμα συνασπίζει (ενώνει σε συμμαχία) Θηβαίους, Αργείους, Κορίνθιους και Αθηναίους εναντίον της Σπάρτης.
Β) Ο Αθηναίος στρατηγός Κόνων ναυπηγεί, με περσικά χρήματα, πλοία και συντρίβει το σπαρτιατικό στόλο στην Κνίδο (394 π.Χ.).
Γ) Ο Κόνων, μετά τη ναυμαχία, επιστρέφει στην Αθήνα και ανοικοδομεί, πάλι με περσικά χρήματα, τα τείχη των Αθηνών.
Δ) Η Ανταλκίδειος ειρήνη (βλέπε παρακάτω) έκανε τους Πέρσες διαιτητές των ελληνικών πραγμάτων.
ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΚΝΙΔΟΥ
Πότε και πώς σταματούν οι συγκρούσεις ανάμεσα στους αντισπαρτιατικούς συνασπισμούς και τη Σπάρτη; Τι γνωρίζετε για την Ανταλκίδειο Ειρήνη;
Μέχρι το 386 π.Χ. νέοι αντισπαρτιακοί συνασπισμοί σχηματίζονται και πολεμικές επιχειρήσεις, διεξάγονται στον ελλαδικό χώρο. Όλες οι ελληνικές πόλεις, εξουθενωμένες από τους συνεχείς πολέμους, ποθούσαν την ειρήνη. Την τάση αυτή εκμεταλλεύεται η Σπάρτη για να αποκτήσει πάλι την εύνοια των Περσών. Ο Σπαρτιάτης Ανταλκίδας πείθει το βασιλιά Αρταξέρξη να προτείνει ένα σχέδιο ειρήνης (386 π.Χ.) το οποίο, αν γινόταν δεκτό, θα έθετε τέρμα στους μακροχρόνιους πολέμους. Ο Ξενοφών στα «Ελληνικά» του έχει διασώσει το σχέδιο της συνθήκης. Την εφαρμογή των όρων της ειρήνης ανέλαβαν οι Σπαρτιάτες, οι οποίοι τον επόμενο χρόνο συγκάλεσαν πανελλήνιο συνέδριο. Όλες οι πόλεις δέχτηκαν, μετά από πολλούς δισταγμούς, την ειρήνη που καθιστούσε τους Πέρσες διαιτητές των ελληνικών πραγμάτων.
Μετά την Ανταλκίδειο Ειρήνη αποκαθίσταται η ειρήνη ανάμεσα στις ελληνικές πόλεις κράτη; Κάτω από ποιες συνθήκες δημιουργείται η Β΄Αθηναϊκή συμμαχία;
Η Ανταλκίδειος ειρήνη δεν έφερε τη γαλήνη στον ελληνικό κόσμο. Πολλές ναυτικές και νησιωτικές πόλεις έβλεπαν με συμπάθεια την ανασύσταση της Αθηναϊκής συμμαχίας. Έτσι, σε συνέδριο που συγκαλείται στην Αθήνα το 378 π.Χ., και στο οποίο μετέχουν πολλές νησιωτικές πόλεις, αναγγέλλεται επίσημα η οργάνωση της Β’ Αθηναϊκής συμμαχίας.
ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ
Πανελλήνιο ιδεώδες: η αντίληψη ότι οι ελληνικές πόλεις – κράτη πρέπει να είναι ενωμένες.
Ποιο ρόλο έπαιξε ο Αλκιβιάδης στην επανέναρξη του πολέμου και συγκεκριμένα στη σικελική εκστρατεία;
Στην πολιτική σκηνή της Αθήνας κυριαρχεί ο Αλκιβιάδης, πολιτικός με πολλές ικανότητες και υπέρμετρες φιλοδοξίες. Ο Αλκιβιάδης, χρησιμοποιώντας ως πρόφαση τον πόλεμο δύο σικελικών πόλεων (της Έγεστας και του Σελινούντα), πείθει την Εκκλησία του Δήμου, παρά τις αντιρρήσεις του Νικία, να οργανώσει μεγάλη εκστρατεία στη Σικελία με το πρόσχημα της αποστολής βοήθειας προς τους Εγεσταίους, φίλους της Αθήνας. Η Εκκλησία του Δήμου όρισε, ως αρχηγούς της εκστρατείας, τρεις στρατηγούς δίνοντάς τους πλήρεις εξουσίες (στρατηγούς αυτοκράτορες): τον Αλκιβιάδη, που ήταν ο εμπνευστής της εκστρατείας, τον Νικία και τον Λάμαχο.
Γιατί ξέσπασε πολιτική κρίση στην Αθήνα, μετά την αποχώρηση του στόλου για τη σικελική εκστρατεία;
Όταν ο στόλος των Αθηναίων έφθασε στη Σικελία, στην Αθήνα ξέσπασε οξύτατη πολιτική κρίση. Ο Αλκιβιάδης είχε κατηγορηθεί από τους εχθρούς του ότι, την παραμονή της αποχώρησης για τη Σικελία, αυτός και φίλοι του, σε κατάσταση μέθης, είχαν ακρωτηριάσει τις ερμαϊκές στήλες (ήταν μαρμάρινες, τετράπλευρες ορθογώνιες στήλες οι οποίες στην κορυφή έφεραν προτομή και τοποθετούνταν σε διάφορα σημεία της αρχαίας Ελλάδας) που χρησίμευαν ως οδοδείκτες στους δρόμους και τις πλατείες της πόλης. Ο λαός είχε δώσει υπερβολική σημασία στο γεγονός αυτό. Η κατηγορία για ιεροσυλία ήταν φοβερή. Η Εκκλησία αποφάσισε να ανακαλέσει από τη Σικελία τον Αλκιβιάδη. Αυτός, φοβούμενος την καταδίκη του σε θάνατο, αρνείται να επιστρέψει στην Αθήνα και καταφεύγει στη Σπάρτη. Εκεί, προδίδοντας την πόλη του, συμβουλεύει τους Σπαρτιάτες α) να στείλουν ισχυρό εκστρατευτικό σώμα στη Σικελία για να βοηθήσουν τους αντιπάλους της Αθήνας, Σελινούντιους και Συρακούσιους. Ακόμη, β) προτρέπει να καταλάβουν και να οχυρώσουν τη Δεκέλεια στην Αττική για να αποκόψουν την Αθήνα από την αγροτική ενδοχώρα (πεδιάδες στο εσωτερικό της).
Πώς εξελίσσεται η σικελική εκστρατεία για τους Αθηναίους;
Στη Σικελία η κατάσταση εξελίσσεται άσχημα για τους Αθηναίους. Ο εμπνευστής της εκστρατείας (ο Αλκιβιάδης) είναι απών, ο Νικίας δεν πιστεύει στη χρησιμότητα της επιχείρησης και ο Λάμαχος φονεύτηκε (σκοτώθηκε) σε μία σύγκρουση με τους Συρακούσιους. Όταν φθάνουν οι σπαρτιατικές ενισχύσεις υπό τον ικανότατο στρατηγό Γύλιππο, η κατάσταση χειροτερεύει για τους Αθηναίους και καταλήγει σε καταστροφή. Για τον Θουκυδίδη η σικελική καταστροφή σηματοδοτεί και την οριστική πτώση του αθηναϊκού μεγαλείου. Χαρακτηριστικά γράφει: «Όλα χάθηκαν».
Ποια αποτελέσματα για την πορεία του πολέμου είχε η οχύρωση της Δεκέλειας από τους Σπαρτιάτες;
Η οχύρωση της Δεκέλειας από τους Σπαρτιάτες είχε καταστρεπτικά αποτελέσματα για την Αθήνα. Η ύπαιθρος χάνεται για την πόλη. Οι Αθηναίοι, μετά την καταστροφή στη Σικελία, προσπαθούν να ναυπηγήσουν νέο στόλο.
Για ποιο λόγο οι Πέρσες εμπλέκονται ξανά στα ελληνικά πράγματα;
Οι Πέρσες αρχίζουν ξανά να εμφανίζονται στο Αιγαίο, γιατί ο Αλκιβιάδης, ο οποίος μετά τη Σπάρτη έχει καταφύγει στη Μικρά Ασία, συμβουλεύει τους Πέρσες να συντηρούν τον πόλεμο ανάμεσα σε Αθήνα και Σπάρτη. Οι Πέρσες προσφέρουν χρήματα στους Σπαρτιάτες και εκείνοι με τα χρήματα των Περσών ναυπηγούν ισχυρό στόλο και διεκδικούν από τους Αθηναίους την κυριαρχία στο Αιγαίο.
Ποιες ενέργειες κάνουν οι Αθηναίοι μετά την ανάληψη της ηγεσίας του σπαρτιατικού στόλου από τον Λύσανδρο;
Όταν ένας ικανότατος στρατηγός, ο Λύσανδρος, αναλαμβάνει την ηγεσία του σπαρτιατικού στρατού, οι Αθηναίοι, στην αμηχανία τους, ανακαλούν τον Αλκιβιάδη και του αναθέτουν την αποστολή να αντιμετωπίσει τον Λύσανδρο. Ο αθηναϊκός στόλος ηττάται όμως στη Σάμο το 407 π.Χ.. Yπεύθυνος της ήττας θεωρείται ο Αλκιβιάδης, ο οποίος δεν επιστρέφει στην Αθήνα.
Ποια γεγονότα σηματοδοτούν το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου;
ΑΙΓΟΣ ΠΟΤΑΜΟΙ
α)Στις Αργινούσες (406 π.Χ.) ο αθηναϊκός στόλος με αρχηγό τον Κόνωνα νικά τους Σπαρτιάτες. Στη συνέχεια οι επιχειρήσεις αναπτύσσονται στο Βόρειο Αιγαίο και στα στενά της Προποντίδας.
β)Στα 405 π.Χ. ο Λύσανδρος στους Αιγός Ποταμούς, μία τοποθεσία στον Ελλήσποντο, κυριεύει με τέχνασμα τα αθηναϊκά πλοία. Η καταστροφή των Αθηναίων ήταν ολοκληρωτική.
γ)Ο στόλος των Σπαρτιατών αποκλείει την Αθήνα από τη θάλασσα, ενώ η πόλη, με οχυρωμένη τη Δεκέλεια από τους Σπαρτιάτες, ήταν τελείως απομονωμένη από την ξηρά. Η πολιορκία εξάντλησε τους Αθηναίους, οι οποίοι 404 π.Χ. αναγκάζονται να ζητήσουν ειρήνη.
Τι αποφασίζουν οι νικητές στο συνέδριο της Σπάρτης;
Οι Σπαρτιάτες συγκαλούν συνέδριο στη Σπάρτη για να αποφασιστεί η σύναψη ειρήνης. Στο συνέδριο οι Κορίνθιοι και άλλοι σύμμαχοι ζητούν να ισοπεδωθεί η Αθήνα και οι κάτοικοί της να πουληθούν ως δούλοι. Οι Σπαρτιάτες όμως, αναλογιζόμενοι την προσφορά της Αθήνας κατά τους Περσικούς πολέμους, δεν άκουσαν τη γνώμη των συμμάχων και δέχθηκαν να συνάψουν ειρήνη με τους παρακάτω βαρείς όρους:
α) Οι Αθηναίοι να παραδώσουν όλα τους τα πλοία εκτός από 12.
β) Να κατεδαφιστούν τα Μακρά τείχη και τα τείχη του Πειραιά.
γ) Να επανέλθουν όλοι οι πολιτικοί εξόριστοι.
δ) Οι Αθηναίοι να ακολουθούν τους Σπαρτιάτες και να έχουν τους ίδιους εχθρούς και φίλους.
Ποια ήταν τα αποτελέσματα του πολέμου;
Το τέλος του πολέμου αναδεικνύει τη Σπάρτη νικήτρια. Όμως στην πραγματικότητα ολόκληρη η Ελλάδα εξέρχεται βαθύτατα τραυματισμένη.
α) Πόλεις έχουν ερειπωθεί, η ύπαιθρος έχει εγκαταλειφθεί από τους κατοίκους της, οι νεκροί ανέρχονται σε χιλιάδες.
β) Όμως ο πόλεμος έχει διαβρώσει και τον ψυχικό κόσμο των ανθρώπων. Οι ηθικές αξίες έχουν καταρρεύσει, οι κοινωνικές δομές έχουν ανατραπεί, η θρησκευτική πίστη έχει αντικατασταθεί από την αμφισβήτηση.
γ)Ακόμη, ο πόλεμος αυτός έχει επιτρέψει στους Πέρσες να αναμειχθούν στα ελληνικά πράγματα.
431-362 π.Χ. ΗΓΕΜΟΝΙΚΟΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΚΑΜΨΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΩΝ
Ποιες είναι οι κύριες πηγές μας για την περίοδο των ηγεμονικών ανταγωνισμών και της κάμψης των ελληνικών πόλεων; (ενημερωτικά)
α)Ο Θουκυδίδης για την περίοδο ως το 411, β) ο Ξενοφών με τα τα έργα του «Ελληνικά», «Κύρου Ανάβασις» και «Αγησίλαος» και γ) οι «Βίοι» του Πλουτάρχου Νικίας, Αλκιβιάδης, Λύσανδρος και Πελοπίδας.
Ποια γεγονότα σηματοδοτούν την έναρξη και τη λήξη αυτής της περιόδου;
Η περίοδος αυτή αρχίζει με τον Πελοποννησιακό πόλεμο (431π.Χ.) και τελειώνει με τη μάχη της Μαντίνειας (362 π.Χ.)
Ποιος πόλεμος ονομάστηκε Πελοποννησιακός, πότε και μεταξύ ποιων έγινε;
Πελοποννησιακός Πόλεμος ονομάστηκε ο πόλεμος ανάμεσα στην Αθηναϊκή και την Πελοποννησιακή Συμμαχία (υπό την ηγεμονία της Σπάρτης). Κράτησε, με μικρές διακοπές, 27 χρόνια, από το 431 ως το 404 π.Χ.
Οι αντίπαλοι
Ποιες ήταν οι αιτίες του Πελοποννησιακού πολέμου;
1) ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΘΗΝΑΣ – ΚΟΡΙΝΘΟΥ
Η Αθήνα, μετά την πλήρη κυριαρχία στο Αιγαίο, στρέφει τις βλέψεις της και προς τη Δύση, το Ιόνιο και την Αδριατική. Αυτό τη φέρνει σε σύγκρουση με την Κόρινθο, κύρια σύμμαχο της Σπάρτης, η οποία θεωρούσε ως χώρο επιρροής της τις δυτικές θάλασσες και βλέπει τώρα τα οικονομικά της συμφέροντα να απειλούνται.
2) ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΘΗΝΑΣ – ΣΠΑΡΤΗΣ
Ακόμη, η πολιτειακή διαφορά της Αθήνας (δημοκρατία) με τη Σπάρτη (ολιγαρχία), η οποία γεννά και τη διαφορά στη νοοτροπία, είναι η βαθύτερη και ουσιαστικότερη αιτία του χάσματος ανάμεσα στις δύο πόλεις, το οποίο, σταδιακά, θα καταστεί αγεφύρωτο.
3) ΑΝΤΙΖΗΛΙΑ ΣΠΑΡΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ
Η κλειστή και αριστοκρατική Σπάρτη έβλεπε με ολοφάνερη καχυποψία τη συνεχώς αυξανόμενη δύναμη της ανοικτής και δημοκρατικής Αθήνας. Με την Αθήνα και τη Σπάρτη βρίσκονται αντιμέτωπες δύο αντίπαλες και αντίθετες κοσμοθεωρίες. Η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη.
Ποιες ήταν οι αφορμές του Πελοποννησιακού πολέμου;
1) ΕΠΙΔΑΜΝΟΣ
Κέρκυρα, Επίδαμνος
Σύμφωνα με τον Θουκυδίδη, η ανάμειξη των Αθηναίων στη διαμάχη ανάμεσα στην Κέρκυρα και την Κόρινθο για την Επίδαμνο (Δυρράχιο), αποτελεί την πρώτη αφορμή του πολέμου.
2)ΠΟΤΙΔΑΙΑ
Ποτίδαια
Η αντιπαλότητα ανάμεσα σε Κόρινθο και Αθήνα οξύνεται και οι Κορίνθιοι ωθούν σε αποστασία από την Αθηναϊκή συμμαχία την Ποτίδαια (432 π.Χ.). Αυτή είναι η δεύτερη αφορμή.
2) ΜΕΓΑΡΙΚΟ ΨΗΦΙΣΜΑ
Μέγαρα
Σε αντίποινα ο Περικλής απαγορεύει στα πλοία των Μεγαρέων, συμμάχων της Σπάρτης, να αγκυροβολούν σε λιμάνια της Αθηναϊκής συμμαχίας και να διεξάγουν εμπόριο(τρίτη αφορμή).Οι «Τριακοντούτεις σπονδαί» (τριακονταετής ειρήνη Αθήνας –Σπάρτης που υπογράφηκε το 446 π.Χ.) είχαν παραβιαστεί.
Ποιοι συμμετέχουν στο Συνέδριο της Σπάρτης και τι αποφασίζουν;
Σε συνέδριο στη Σπάρτη, Κορίνθιοι και Μεγαρείς, με τη συμπαράταξη και της φιλοπόλεμης σπαρτιατικής μερίδας, ισχυρίζονται ότι ο πόλεμος είναι η μόνη λύση. Επικρατούν οι φιλοπόλεμοι και οι εχθροπραξίες αρχίζουν το 431 π.Χ.
Ποιες είναι οι φάσεις του Πελοποννησιακού πολέμου;
Ο Πελοποννησιακός πόλεμος διακρίνεται σε τρεις φάσεις: α) Αρχιδάμειος πόλεμος (431-421 π.Χ.) β) Σικελική εκστρατεία (415-413 π.Χ.) γ) Δεκελεικός πόλεμος (413-404 π.Χ.).
Ποια βασικά γεγονότα συμβαίνουν στη διάρκεια της πρώτης φάσης του πολέμου (Αρχιδάμειος πόλεμος);
Αρχή του πολέμου αποτέλεσε η εισβολή των Θηβαίων στην Πλάταια, παραδοσιακή φίλη της Αθήνας. Ο πελοποννησιακός στρατός, με αρχηγό το βασιλιά της Σπάρτης Αρχίδαμο, λεηλατεί την ύπαιθρο της Αττικής και ο πληθυσμός της αναγκάζεται να καταφύγει μέσα στην οχυρωμένη πόλη.
Το 430 π.Χ. μια μολυσματική ασθένεια αποδεκατίζει τον πληθυσμό της Αθήνας. Θύμα της και ο ίδιος ο Περικλής (429 π.Χ.). Οι Αθηναίοι χάνουν το ηθικό τους. Ισάξιος διάδοχος του Περικλή δεν υπάρχει. Στην πολιτική κυριαρχούν πλέον οι δημαγωγοί (πολιτικοί που με την ικανότητα της πειθούς παρασύρουν τον λαό).
Για να αντιμετωπίσει τις σπαρτιατικές επιδρομές, η Αθήνα πιέζει οικονομικά τους Συμμάχους. Οι αυθαιρεσίες των Αθηναίων προκαλούν εξεγέρσεις. Η Λέσβος πρωτοστατεί (428 π.Χ.) και η αποστασία καταπνίγεται με αγριότητα από τους Αθηναίους.
Οι Σπαρτιάτες μεταφέρουν τον πόλεμο στη Μακεδονία και καταλαμβάνουν την Αμφίπολη.Οι Αθηναίοι αντιδρούν και στέλνουν στρατό στη Χαλκιδική. Σε αμφίρροπη μάχη στη Χαλκιδική, κοντά στην Αμφίπολη φονεύονται και οι δύο φιλοπόλεμοι στρατηγοί της Αθήνας και της Σπάρτης (422 π.Χ.).
Ο θάνατος των δύο ηγετών είχε ως άμεσο αποτέλεσμα το τέλος του πολέμου. Με πρωταγωνιστή τον αρχηγό του αριστοκρατικού κόμματος στην Αθήνα, Νικία, υπογράφεται ειρήνη για πενήντα χρόνια (το 421 π.Χ.).
Ποιοι ήταν οι στόχοι της μόρφωσης στην αρχαία Αθήνα;
Α)Η αρμονική ανάπτυξη του σώματος και του πνεύματος είχε τεθεί ως υπέρτατος παιδευτικός στόχος από την αθηναϊκή Πολιτεία.
Β)Η ανάπτυξη του καλού γούστου, της ευπρέπειας (σωστής διαγωγής), της κοινωνικότητας και της οξυδερκούς (έξυπνης) πολιτικής σκέψης ήταν επίσης βασικοί στόχοι των εκπαιδευτικών επιδιώξεων.
Γ)Η μουσική κατέχει δεσπόζουσα θέση σ’ αυτή τη μαθησιακή διαδικασία.
Ποια πρόσωπα εμπλέκονταν στη μόρφωση των παιδιών;
Α)Ο παιδαγωγός, συνήθως ένας μορφωμένος δούλος, βοηθά στο σπίτι το αγόρι στην εκμάθηση των μαθημάτων του και το συνοδεύει στο σχολείο του.
Β)Εκεί ο γραμματιστής τού διδάσκει γραφή, ανάγνωση και την κατανόηση των ομηρικών επών.
Γ)Ο κιθαριστής διδάσκει στο παιδί μουσική.
Δ) Ο παιδοτρίβης εκγυμνάζει το παιδί.
Ε) Οι σοφιστές που ήταν μορφωμένοι άνθρωποι και είχαν συρρεύσει στην Αθήνα απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, ακόμα και από τις αποικίες, δίδασκαν στους νέους τη ρητορική με (μεγάλη) αμοιβή. Συγκεκριμένα, στην εφηβική ηλικία, τα παιδιά των πλούσιων Αθηναίων, που επεδίωκαν μια υψηλή σταδιοδρομία στον πολιτικό τομέα, διδάσκονταν από τους σοφιστές τη ρητορική, την τέχνη της ορθής έκφρασης και της ικανότητας να πείθεις τον δήμο.
Ποιο ρόλο έπαιξε στη μόρφωση των νέων η πνευματική ατμόσφαιρα της Αθήνας;
Τον νέο, και ιδιαίτερα τον έφηβο, τον βοηθούσε στη διανοητική και αισθητική του ανάπτυξη (την ανάπτυξη της αίσθησης του ωραίου») η όλη πνευματική ατμόσφαιρα που κυριαρχούσε στην Αθήνα. «‘Ελλάδος παίδευσιν» ονομάζει την πόλη ο Θουκυδίδης και αυτή ήταν η πραγματικότητα. Πνευματικό και καλλιτεχνικό κέντρο του ελληνισμού η Αθήνα, παρείχε κάθε δυνατότητα στους νέους να αναπτύξουν όλες τους τις ικανότητες, να διευρύνουν τους πνευματικούς τους ορίζοντες και να αναδείξουν τα όποια ταλέντα τους.
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ
Ποιες είναι οι επαγγελματικές δραστηριότητες των Αθηναίων;
Α)Οι Αθηναίοι αγρότες, με μικρή κτηματική ιδιοκτησία, αποτελούν την πλειονότητα του πληθυσμού. Καλλιεργούν τα χωράφια τους με τη βοήθεια των δούλων.
Β)Η κτηνοτροφία είναι περιορισμένη.
Γ)Οι πολυάριθμοι τεχνίτες ζουν κυρίως στην πόλη. Εργάζονται σε μικρά εργαστήρια, ανοιχτά προς το μέρος του δρόμου, ώστε οι μελλοντικοί πελάτες τους να παρακολουθούν την εργασία τους. Τα εργαστήρια και τα μαγαζιά είναι συγκεντρωμένα σε μία συγκεκριμένη περιοχή, ανάλογα με το είδος που κατασκευάζουν ή πουλούν. Έτσι οι αγγειοπλάστες είχαν συγκεντρώσει τα εργαστήριά τους στην περιοχή του Κεραμεικού.
Δ)Συγχρόνως, η αύξηση του πληθυσμού συντελεί στη ραγδαία αύξηση του εμπορίου. Εισάγονται τρόφιμα για τη συντήρηση των κατοίκων, αλλά και πρώτες ύλες, όπως δέρματα, ξυλεία και μέταλλα, για τις εργασίες των βιοτεχνιών. Τα προϊόντα των αθηναϊκών εργαστηρίων, όπως υφάσματα, όπλα, κατεργασμένα δέρματα, αγγεία και έπιπλα, εξάγονταν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.
ΙΣΧΥΡΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ
Ποια κοινωνική τάξη ενισχύεται με την αύξηση του εμπορίου;
Με την άνθηση του εμπορίου, μια νέα δυναμική και πλούσια επαγγελματική κατηγορία, οι μέτοικοι, αποκτούν ισχύ και επηρεάζουν τις τύχες της πόλης.
Ποια κοινωνική ομάδα δημιουργεί «τον χρυσό αιώνα» της Αθήνας (δηλαδή την εποχή της μεγάλης ανάπτυξης του πολιτισμού;
Μια ιδιαίτερη ομάδα, όχι και τόσο ολιγομελής, οι καλλιτέχνες, οι διανοούμενοι και οι πολιτικοί, με τα καλλιτεχνικά τους δημιουργήματα (οι καλλιτέχνες), τις υψιπετείς (υψηλές) φιλοσοφικές θεωρίες τους (οι διανοούμενοι) και τις ριζοσπαστικές πολιτικές τους κινήσεις (οι πολιτικοί), υλοποιούν αυτό που ονομάστηκε «χρυσούς αιών» της Αθήνας.
ΓΙΟΡΤΕΣ
Ποιες ήταν οι μεγάλες γιορτές της Αθήνας;
Οι γιορτές, παναθηναϊκές (όλων των Αθηναίων) και κρατικές ή ιδιωτικές και λιτές, ήταν συνυφασμένες με την καθημερινή ζωή της Αθήνας.Οι σημαντικότερες ήταν:
Α)Η λαμπρότερη, η εορτή της ίδιας της πόλης, ήταν τα Παναθήναια, που τελούνταν κάθε τέσσερα χρόνια προς τιμήν της Αθηνάς. Κατά τη διάρκειά τους ξεδιπλωνόταν όλο το μεγαλείο και η δύναμη της πόλης.
Β)Τα Μεγάλα ή «εν άστει» Διονύσια ήταν μια πολυήμερη γιορτή προς τιμήν του Διονύσου. Γ)Τα Ανθεστήρια ήταν μία άλλη γιορτή αφιερωμένη στον ίδιο θεό, κατά την οποία οι Αθηναίοι δοκίμαζαν το νέο κρασί μέσα σε ατμόσφαιρα γενικής χαράς.
Δ)Τέλος, τα Ελευσίνια, γιορτή αφιερωμένη στη Δήμητρα και στην κόρη της Περσεφόνη, εορτάζονταν στις αρχές Οκτωβρίου. Πομπή με προσκυνητές ξεκινούσε από την Αθήνα και κατέληγε στο ιερό της Δήμητρας στην Ελευσίνα. Εκεί τελούνταν τα Ελευσίνια μυστήρια.
Oι πτώσεις είναι οι διάφορες μορφές που παίρνει στον λόγο μια κλιτή λέξη εκτός του ρήματος (δηλαδή το άρθρο, το ουσιαστικό, το επίθετο, η αντωνυμία και η μετοχή της παθητικής φωνής). Μας δείχνουν τη σχέση που μπορεί να έχει ένα ουσιαστικό με το ρήμα ή με ένα άλλο ουσιαστικό της πρότασης .
Οι πτώσεις είναι τέσσερις: ονομαστική, γενική, αιτιατική και κλητική.
OΙ ΠΤΩΣΕΙΣ ΜΑΣ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙ ΕΝΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ ΜΕ ΤΟ ΡΗΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ
OΙ ΠΤΩΣΕΙΣ
ΠΤΩΣΕΙΣ
ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΡΗΜΑ
ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ
Α) ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ, π.χ. Ο Δημήτρης βλέπει τηλεόραση.
Β) ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ, π.χ. Ο Κώστας είναι αθλητής.
ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ
Α) ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ μεταβατικών ρημάτων, π.χ. Κάποιος άνοιξε τηνπόρτα.
Β) ΑΜΕΣΟ Η ΕΜΜΕΣΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ δίπτωτων ρημάτων, π.χ. Ο καθηγητής εξέτασε τους μαθητές ( άμεσο αντικείμενο) γεωγραφία (έμμεσο αντικείμενο)
Γ) ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ ΤΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ, π.χ. Η επιτροπή διόρισε τη Μαρία γραμματέα.
Δ) ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ, π.χ. Πάω σπίτι.
ΓΕΝΙΚΗ
Α) ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ μονόπτωτων ρημάτων, π.χ. Ο Μιχάλης μοιάζει του πατέρα του.
Β) ΕΜΜΕΣΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ δίπτωτων ρημάτων, π.χ, Ο Κώστας χάρισε της Μαρίας ένα δαχτυλίδι.
Γ) ΓΕΝΙΚΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ, δηλαδή γενική ονόματος προσώπου ή συνήθως προσωπικής αντωνυμίας που συνοδεύει απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις ή άλλα ρήματα χωρίς να είναι αντικείμενο. Π.χ. Δε μου φαίνεται εύκολο.
Δ) ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΗ (κατηγορούμενο σε πτώση γενική), π.χ. Αυτό το σπίτι είναι τηςΕλένης.
Ε) ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ, π.χ. Θα ξαναβρεθούμε του χρόνου.
ΚΛΗΤΙΚΗ
Δε δηλώνει κάποια σχέση του ουσιαστικού με το ρήμα. Τη χρησιμοποιούμε σε προσφωνήσεις, παρακλήσεις κ.λ.π. Π.χ. Μαρία, φέρε μου το βιβλίο.
ΜΑΣ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΤΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ.
Συχνά μέσα στην πρόταση ένα ουσιαστικό συνδέεται με ένα άλλο ουσιαστικό προσδιορίζοντας την έννοιά του. Στην περίπτωση αυτή το ουσιαστικό λειτουργεί ως ονοματικός προσδιορισμός.
Οι ονοματικοί προσδιορισμοί έχουν δύο μορφές ανάλογα με το αν βρίσκονται στην ίδια ή σε διαφορετική πτώση με το ουσιαστικό που προσδιορίζουν. Οι ομοιόπτωτοι βρίσκονται στην ίδια πτώση με το ουσιαστικό που προσδιορίζουν, ενώ οι ετερόπτωτοι βρίσκονται σε διαφορετική πτώση από το ουσιαστικό που προσδιορίζουν.
ΟΜΟΙΟΠΤΩΤΟΙ ΟΝΟΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ
ΠΑΡΑΘΕΣΗ (είναι μια γενικότερη έννοια που προσδιορίζει ένα ουσιαστικό), π.χ. Η Άννα, η φίλη μου, πέρασε στην Ιατρική.
ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ (είναι μια ειδικότερη έννοια που επεξηγεί το ουσιαστικό), π.χ. Έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα, την πείρα.
ΕΤΕΡΟΠΤΩΤΟΙ ΟΝΟΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ
ΣΕ ΓΕΝΙΚΗ (ΓΕΝΙΚΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΗ)
ΣΕ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ
Α) ΓΕΝΙΚΗ ΚΤΗΤΙΚΗ, εκφράζει τον κτήτορα, π.χ. το αυτοκίνητο του Κώστα
Β) ΓΕΝΙΚΗ ΤΗΣ ΙΔΙΟΤΗΤΑΣ, εκφράζει ιδιότητα, π.χ. είναι άνθρωπος των γραμμάτων
Γ) ΓΕΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ, εκφράζει το περιεχόμενο, π.χ. μια ομάδα διαδηλωτών
Δ)ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΙΡΕΤΙΚΗ, εκφράζει το σύνολο, μέρος του οποίου είναι το ουσιαστικό που προσδιορίζεται, π.χ. ένα δωμάτιο του σπιτιού μου
Ε) ΓΕΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΙΤΙΑΣ, εκφράζει την αιτία, π.χ. η χαρά της νίκης
Στ) ΓΕΝΙΚΗ ΤΟΥ ΣΚΟΠΟΥ, εκφράζει τον σκοπό, π.χ. ταξίδι αναψυχής
Ζ) ΓΕΝΙΚΗ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΗ, εκφράζει τον δράστη της ενέργειας, την οποία φανερώνει το ουσιαστικό που προσδιορίζεται, π.χ. το κλάμα του μωρού (το μωρό κλαίει)
Η) ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ, εκφράζει τον αποδέκτη της ενέργειας που φανερώνει το ουσιαστικό που προσδιορίζεται, π.χ. η νοσταλγία της πατρίδας (νοσταλγεί την πατρίδα).
Α) ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ εκφράζει μέγεθος, ύψος, βάθος κ.α. , Σκαρφάλωσε σε ένα τοίχο δέκα μέτρα ύψος.Β) ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΤΟΥ ΠΟΣΟΥ Η ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ, π.χ. Είκοσι χρόνια ναυτικός, έχω γνωρίσει όλο τον κόσμο
ΑΜΕΣΟ ΚΑΙ ΕΜΜΕΣΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
ΑΜΕΣΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
ΕΜΜΕΣΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
1. ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ
ΓΕΝΙΚΗ
2. ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΩΠΟΥ
ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΟΣ
3. ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ
ΠΡΟΘΕΤΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ
4. ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΠΡΟΤΑΣΗ
5. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΠΡΟΤΑΣΗ
ΓΕΝΙΚΗ
Παραδείγματα:
Ο Δημήτρης μου (έμμεσο σε γενική) ζήτησε χρήματα (άμεσο σε αιτιατική).
Έδωσα του Γιώργου (έμμεσο σε γενική) το βιβλίο (άμεσο σε αιτιατική).
Ο Κώστας διδάσκει τον Πέτρο (άμεσο, αιτιατική προσώπου) χορό (έμμεσο, αιτιατική πράγματος).
Ζήτησα από τον Γιώργο (έμμεσο, προθετικό σύνολο) χρήματα (άμεσο, αιτιατική).
Έδωσα στον μαθητή ( έμμεσο, προθετικό σύνολο) το βιβλίο (άμεσο, αιτιατική).
Η πατέρας με (άμεσο αιτιατική) δίδαξε να εργάζομαι σκληρά (έμμεσο, δευτερεύουσα πρόταση).
Ο Κώστας μου (γενική έμμεσο) ζήτησε να πάμε στο γήπεδο (άμεσο, δευτερεύουσα πρόταση).
ΝΑ ΘΥΜΑΜΑΙ ΟΤΙ:
A) Όταν έχουμε δύο αντικείμενα το ένα σε γενική και το άλλο σε αιτιατική, τότε η αιτιατική είναι το άμεσο.
B) Όταν το ρήμα συντάσσεται (παίρνει ως αντικείμενο) δύο αιτιατικές, από τις οποίες η μία είναι πρόσωπο και η άλλη πράγμα, τότε η αιτιατική του προσώπου είναι το άμεσο και η αιτιατική του πράγματος το έμμεσο.
Ποιες είναι οι τρεις βασικές κοινωνικές ομάδες στην Αθήνα του 5ου αιώνα; Ποιες ενασχολήσεις, ποια δικαιώματα και ποιες υποχρεώσεις είχαν;
Οι τρεις μεγάλες κοινωνικές ομάδες που αποτελούσαν τον πληθυσμό της Αθήνας κατά τον 5ο αιώνα, ήταν οι Αθηναίοι πολίτες, οι μέτοικοι και οι δούλοι.
Α)Οι Αθηναίοι πολίτες αποτελούσαν τη μοναδική κυρίαρχη δύναμη στην πόλη. Από αυτούς πήγαζε κάθε εξουσία. Αθηναίοι πολίτες ήταν αυτοί που κατάγονταν από πατέρα και μητέρα Αθηναίους. Αυτοί μόνο είχαν το δικαίωμα της συμμετοχής στις εργασίες της Εκκλησίας του Δήμου. Όλοι οι Αθηναίοι πολίτες είχαν τα ίδια δικαιώματα απέναντι στους νόμους.
Β)Οι μέτοικοι ήταν πολίτες άλλων ελληνικών πόλεων που είχαν εγκατασταθεί στην Αθήνα, προσελκυόμενοι από την ιδιαίτερη οικονομική ανάπτυξη. Η κύρια ασχολία τους ήταν το εμπόριο και, για να τους επιτραπεί να διαμένουν ανεμπόδιστα στην Αθήνα, πλήρωναν έναν ειδικό φόρο, το μετοίκιον.
Γ)Οι δούλοι αποτελούσαν την πλειονότητα του πληθυσμού της Αθήνας. Yπολογίζεται ότι, κατά την εποχή του Περικλή, κατοικούσαν στην Αθήνα περίπου 200.000 δούλοι. Η προέλευσή τους ήταν ποικίλη: α) άλλοι ήταν αιχμάλωτοι πολέμου, β) άλλοι είχαν αγοραστεί στα δουλοπάζαρα και γ) άλλοι ήταν παιδιά δούλων. Ορισμένοι δούλοι εργάζονταν ως υπηρέτες στα αθηναϊκά σπίτια ή τους αγρούς και άλλοι υπηρετούσαν σε κρατικές υπηρεσίες ως δεσμοφύλακες, λογιστές, αστυνόμοι ή εργάτες. Οι μορφωμένοι δούλοι εκτελούσαν και χρέη παιδαγωγού σε σπίτια πλούσιων Αθηναίων. Η αθηναϊκή κοινωνία, σχεδόν στο σύνολό της, περιέβαλλε με στοργή τους δούλους και η κάθε οικογένεια, στους κόλπους της οποίας υπηρετούσαν, τους θεωρούσε μέλη της.
Πώς ήταν ο τόπος κατοικίας μιας αθηναϊκής οικογένειας;
Η μέση αθηναϊκή οικογένεια έμενε συνήθως σε ένα απλό, μονώροφο σπίτι. Τα έπιπλα, λιτά, άφηναν πολύ ελεύθερο χώρο στα δωμάτια.
Πώς ήταν η ζωή της γυναίκας στην Αθήνα του 5ου αιώνα;
Σε μια μέση αθηναϊκή οικογένεια, η οικοδέσποινα, ακολουθώντας τις συνήθειες της εποχής, παρέμενε στο σπίτι και σπάνια έβγαινε μόνη, κυρίως κατά τις θρησκευτικές εορτές. Το μοναδικό αξίωμα που μπορούσε να αναλάβει μια γυναίκα στην αρχαιότητα ήταν αυτό της ιέρειας. Δε λάμβανε μέρος στη δημόσια ζωή και καταγινόταν με τις οικιακές εργασίες. Επέβλεπε τους δούλους —οικιακούς βοηθούς—, φρόντιζε τον καλλωπισμό της, ύφαινε και μεριμνούσε για την ανατροφή των παιδιών. Περνούσε το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας στο γυναικωνίτη, ένα ιδιαίτερο τμήμα του σπιτιού που προοριζόταν γι’ αυτήν.
Πώς ήταν η ζωή των ανδρών στην Αθήνα του 5ου αιώνα;
Ο άνδρας περνάει το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας έξω από το σπίτι. Το γλυκό κλίμα της Αττικής ευνοεί τη ζωή στην ύπαιθρο, το περιδιάβασμα, την ελεύθερη περιπατητική συζήτηση. Ο Αθηναίος, όταν δεν ασχολείται με την προσωπική του εργασία, συχνάζει στα γυμναστήρια, στα δημόσια λουτρά, στα κουρεία. Εκεί συναντά τους γνωστούς του και συζητά διάφορα, από τα μικροπροβλήματα της ζωής μέχρι πολιτικά και φιλοσοφικά θέματα. Η συμμετοχή στα κοινά τον θέλγει ιδιαίτερα και στις συνεδριάσεις της Εκκλησίας του Δήμου λαμβάνει ενεργό μέρος. Το βράδυ, στο σπίτι του, οργανώνει συμπόσια με τους φίλους του. Εκεί, μόνο με τη συμμετοχή ανδρών, άναβαν οι συζητήσεις γύρω από αγαπημένα θέματα, όπως η τέχνη και η φιλοσοφία.
Πώς ανατρέφονταν τα αγόρια και πώς τα κορίτσια στην αρχαία Αθήνα;
Η ανατροφή των παιδιών διέφερε ανάλογα με το φύλο. Ενώ τα κορίτσια έμεναν στο σπίτι και μάθαιναν από τη μητέρα τους το σύνολο των οικιακών εργασιών, τα αγόρια από την ηλικία των επτά ετών στέλνονταν σε ιδιωτικά σχολεία, για να μορφωθούν.
Τι περιελάμβανε η διατροφή των αρχαίων Αθηναίων;
Η τροφή της αθηναϊκής οικογένειας ήταν λιτή και αποτελούταν από λαχανικά, ελιές, παστά ψάρια και σπάνια από κρέας.
Πώς ντύνονταν οι αρχαίοι Αθηναίοι;
Η ενδυμασία των Αθηναίων ήταν κομψή, αλλά όχι εξεζητημένη. Το βασικό ένδυμα ήταν ο χιτώνας, ο οποίος, ανάλογα με τις διαθέσεις του ατόμου, με το δέσιμο στη μέση με μία ζώνη, δημιουργούσε πολλές ή λίγες πτυχώσεις. Το ιμάτιο, είδος πανωφορίου, κατασκευασμένο από ζεστό, μάλλινο ύφασμα, τυλιγόταν πάνω από το χιτώνα με ποικίλους τρόπους. Τα σανδάλια, στα πόδια, συμπλήρωναν την αμφίεση. Οι πλούσιες Αθηναίες αγαπούσαν πολύ και τα κοσμήματα, τα οποία αποτελούσαν αναπόσπαστο τμήμα της αμφίεσής τους.
Πότε (μετά τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη), το αθηναϊκό πολίτευμα διευρύνεται ακόμη περισσότερο; Τι αλλάζει σε αυτό;
Μετά το 462 π.Χ., το έτος της πτώσης της πολιτικής δύναμης του Κίμωνα και την άνοδο του Περικλή, το αθηναϊκό πολίτευμα (η δημοκρατία) διευρύνεται ακόμη περισσότερο (λέγοντας διευρύνεται εννοούμε ότι η εξουσία, όλο και περισσότερο, περνά στα χέρια του δήμου, δηλαδή του λαού). Ως τότε, το αθηναϊκό πολίτευμα λειτουργούσε περίπου όπως το είχε διαμορφώσει η μεταρρύθμιση του Κλεισθένη. Όμως, στη συνέχεια το πολίτευμα εξελίσσεται, η λαϊκή συμμετοχή διευρύνεται και ο δήμος (λαός) ασκεί το σύνολο της εξουσίας.
Ποια ήταν η δομή του διευρυμένου δημοκρατικού πολιτεύματος; Και ειδικότερα, ποιος ήταν τώρα πια ο ρόλος Α) της Εκκλησίας του Δήμου, Β)της Βουλής των Πεντακοσίων Γ ) του Αρείου Πάγου, Δ) των 9 Αρχόντων, Ε) των 10 Στρατηγών , και Στ) της Ηλιαίας
Α) Η Εκκλησία του Δήμουείναι το κυρίαρχο σώμα στη δομή του αθηναϊκού πολιτεύματος. Όλοι οι ελεύθεροι πολίτες της Αττικής, σύμφωνα με τον νόμο, ήταν μέλη της. Κατά τις συνεδριάσεις κάθε πολίτης μπορούσε ελεύθερα να εκφράσει τη γνώμη του. Οι αποφάσεις της Εκκλησίας καθόριζαν την πορεία της πολιτείας σε όλους τους τομείς. Η Εκκλησία, όπως καθόριζε η μεταρρύθμιση του Κλεισθένη, εκλέγει, με θητεία ενός έτους, τα μέλη της Βουλής των Πεντακοσίων.
Β)Τώρα οι αρμοδιότητές της Βουλής των Πεντακοσίων, ήταν αυξημένες. Αυτή προετοίμαζε τα κείμενα των νόμων (προβούλευμα), τους οποίους, μετά από συζήτηση, ψήφιζε ή απέρριπτε η Εκκλησία.
Β) Μετά τη μεταρρύθμιση του Εφιάλτη, ο Άρειος Πάγοςδεν είχε δικαίωμα να ελέγχει τη βουλή.
Γ)Οι Εννέα Άρχοντες δεν εκλέγονταν πια, αλλά κληρώνονταν. Έτσι το αξίωμά τους είχε καταλήξει να είναι καθαρά διακοσμητικό.
Δ) Αντίθετα, οι Δέκα Στρατηγοί αναδεικνύονται ως οι κύριοι ανώτατοι άρχοντες. Έργο τους είναι η εσωτερική ασφάλεια της πόλης, ο σχεδιασμός της εξωτερικής πολιτικής και η διοίκηση του στρατού και του στόλου.
Ε) Εκεί όμως που σημειώνονται οι ριζοσπαστικότεροι νεωτερισμοί είναι στην απονομή της δικαιοσύνης. Ο Εφιάλτης αφαίρεσε από τον Άρειο Πάγο την αποκλειστικότητα της απονομής της δικαιοσύνης, αφήνοντάς του μόνο τις περιπτώσεις φόνου εκ προμελέτης και εμπρησμού. Όλες οι άλλες περιπτώσεις μεταφέρονται στη δικαιοδοσία ενός πολυμελούς λαϊκού δικαστηρίου, της Ηλιαίας, με 6.000 δικαστές, οι οποίοι εκλέγονταν, με θητεία ενός έτους, από την Εκκλησία του Δήμου. Η Ηλιαία χωριζόταν σε 10 τμήματα. Το κάθε τμήμα είχε αρμοδιότητα σε διαφορετικό δικαστικό τομέα και αντιπροσώπευε μία από τις δέκα φυλές της Αθήνας.
Γιατί η Αθηναϊκή Πολιτεία είχε μεγάλη ανάγκη από χρήματα;
Η Αθηναϊκή Πολιτεία είχε ανάγκη από χρήματα, γιατί είχε έντονη παρουσία σε πανελλήνια κλίμακα:
α) Η συντήρηση του στόλου, β) η οργάνωση μεγαλοπρεπών εορτών, γ) το ανέβασμα πολυπρόσωπων θεατρικών παραστάσεων, ε) η αποστολή πρεσβειών σε πανελλήνιες εορτές, απαιτούσαν τεράστια οικονομική δαπάνη.
Πώς κατάφερνε η Αθηναϊκή Πολιτεία να καλύπτει αυτές τις τεράστιες δαπάνες; Τι ήταν οι λειτουργίες;
Η Αθήνα, με ένα ευφυές (έξυπνο) φορολογικό σύστημα, τις λειτουργίες,υποχρέωνε τους οικονομικά ισχυρούς Αθηναίους να προσφέρουν τα αναγκαία χρήματα για όλες αυτές τις δαπάνες.
Ποιος ήταν ο διπλός ρόλος των λειτουργιών;
Το πρωτότυπο, με το σύστημα των λειτουργιών, είναι ότι α) βοηθείται η πολιτεία οικονομικά και συγχρόνως β) προωθείται η προσωπική προβολή και υλοποιούνται οι φιλοδοξίες των φορολογουμένων πλούσιων Αθηναίων πολιτών.
Ποιες ήταν οι κυριότερες λειτουργίες;
Α) Η τριηραρχία, δηλαδή η προσφορά χρημάτων από έναν ή περισσότερους ιδιώτες για τη συντήρηση ενός κρατικού πλοίου.
Β) Η χορηγία, δηλαδή η ανάληψη της δαπάνης για το ανέβασμα μιας θεατρικής παράστασης που θα λάμβανε μέρος σε δραματικούς αγώνες.
Γ) Η γυμνασιαρχία, δηλαδή η καταβολή των εξόδων για τη διατροφή και την εκγύμναση αθλητών που θα έπαιρναν μέρος σε «γυμνικούς αγώνες».
Δ) Η εστίαση, δηλαδή η παροχή από έναν πλούσιο πολίτη των χρημάτων για την παράθεση δημόσιου γεύματος στα μέλη της φυλής του σε περίοδο εορτών ή αγώνων.
Πώς τιμούσε η πολιτεία τους πλούσιους πολίτες που αναλάμβαναν ακριβές λειτουργίες;
Τους πλούσιους πολίτες που προσέφεραν μεγάλα ποσά για τις λειτουργίες, η Πολιτεία τους τιμούσε, δίνοντάς τους την άδεια να στήσουν αναμνηστικό μνημείο σε περίπτωση νίκης της ομάδας τους σε δραματικούς ή γυμνικούς αγώνες.
Στο παρακάτω απόσπασμα ο Πλάτων διατυπώνει την άποψη ότι οι θεοί έπλασαν το ανθρώπινο γένος. Οι άνθρωποι στη συνέχεια ένιωσαν την ανάγκη να ιδρύσουν βωμούς για να τιμήσουν τους θεούς. Αρχικά ζούσαν διασκορπισμένοι, γρήγορα όμως κατάλαβαν ότι θα επιβίωναν μόνο αν οργανώνονταν σε πόλεις, κι έτσι άρχισε η εξέλιξη των πολιτειακών συστημάτων.
α)Μονόπτωτα· δέχονται ένα αντικείμενο ή περισσότερα στην ίδια πλάγια πτώση, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους παρατακτικά ή χωρίζονται με κόμμα: Ἐπαινοῦμεν τοὺς δικαίους. Ἐπαινοῦμεν οὐ μόνον τοὺς δικαίους ἀλλὰ καὶ τοὺς συνετοὺς καὶ τοὺς σοφούς. N.E.: •Αγόρασε βιβλία. •Αγόρασε βιβλία και τετράδια.
β)Δίπτωτα· δέχονται δύο αντικείμενα σε δύο διαφορετικές πλάγιες πτώσεις ή δύο αντικείμενα σε αιτιατική, από τα οποία το ένα είναι πρόσωπο και το άλλο πράγμα: Ἔδωκε τὰ γράμματα τοῖς φίλοις. Διδάσκουσι τοὺς παῖδας σωφροσύνην. N.E.: •Της πήραν το δίπλωμα. •Μαθαίνει την Άννα χορό.
➤ Αντί της αιτιατικής πράγματος ως αντικείμενο μπορεί να τεθεί απαρέμφατο ή, όπως και στη Ν.Ε., δευτερεύουσα πρόταση: Ἐκέλευσεν τοὺς τοξότας ἐκτοξεύειν ἐς τοὺς βαρβάρους. Δείξομεν τοῖς βαρβάροις ὅτι δυνάμεθα τοὺς ἐχθροὺς τιμωρεῖσθαι. N.E.:Μου είπε ότι βιάζεται.
Aπό τα δύο διαφορετικά αντικείμενα ενός δίπτωτου ρήματος το ένα ονομάζεται άμεσο, γιατί σ’ αυτό μεταβαίνει άμεσα η ενέργεια του υποκειμένου, και το άλλο ονομάζεται έμμεσο, γιατί σ’ αυτό μεταβαίνει έμμεσα η ενέργεια του υποκειμένου. Με βάση την πτώση εκφοράς του αντικειμένου, άμεσο είναι το αντικείμενο σε αιτιατική και έμμεσο το αντικείμενο σε γενική ή δοτική. Όταν το ρήμα συντάσσεται με γενική και δοτική, άμεσο είναι το αντικείμενο σε γενική, ενώ, όταν το ρήμα συντάσσεται με δύο αιτιατικές, άμεσο είναι το αντικείμενο που δηλώνει πρόσωπο:
Άμεσο
+
Έμμεσο
αιτιατική
γενική ή δοτική
αιτιατική
προσώπου
αιτιατική πράγματος ή
απαρέμφατο ή
δευτερεύουσα πρόταση
N.E.: Η πτώση του άμεσου αντικειμένου είναι η αιτιατική (έναντι της γενικής, που είναι η πτώση του έμμεσου αντικειμένου) και μάλιστα η αιτιατική προσώπου (όταν και τα δύο αντικείμενα είναι σε αιτιατική), όπως και στην Α.Ε. Όταν όμως η αιτιατική προσώπου ισοδυναμεί με εμπρόθετο προσδιορισμό, τότε αυτή είναι έμμεσο αντικείμενο. Γενικά, έμμεσο είναι το αντικείμενο (σε γενική ή σε αιτιατική) που μπορεί να αντικατασταθεί από εμπρόθετο προσδιορισμό: • Κάνεις κακό του παιδιού. • Έδωσε τροφή στα ζώα. • Με ρώτησε κάτι. • [αλλά:] Με έμαθε γράμματα. [σ’ εμένα: έμμεσο]
ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ (479-332 π.Χ.) Η ΗΓΕΜΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ (479-431 π.Χ.)
Ποια χαρακτηριστικά είχε η πολιτική ζωή της Αθήνας μετά τη λήξη των Περσικών πολέμων;
Η πολιτική ζωή της Αθήνας, μετά τη λήξη των Περσικών πολέμων, κυριαρχείται από δύο ανταγωνιστικά πολιτικά κόμματα, το αριστοκρατικό και το δημοκρατικό.
Το πολίτευμα, όπως το οργάνωσε ο Κλεισθένης, συνεχώς εξελίσσεται, χάνει το συντηρητικό του χαρακτήρα, γίνεται όλο και περισσότερο δημοκρατικό.
Τα πρόσωπα, όσο ισχυρά και αν είναι, υποτάσσονται στις θελήσεις του συνόλου. Για παράδειγμα, ο Μιλτιάδης και ο Θεμιστοκλής, οι δύο πρωταγωνιστές των Περσικών πολέμων, πεθαίνουν ο ένας στη φυλακή και ο άλλος στην εξορία.
Ποιες προσωπικότητες κυριαρχούν στην πολιτική ζωή της Αθήνας και ποια στάση τηρούν απέναντι στο δημοκρατικό πολίτευμα;
Οι κύριοι εκπρόσωποι της νέας πολιτικής γενιάς, αν και ανήκουν σε αντίπαλες πολιτικές μερίδες, όπως ο Κίμων και ο Περικλής, δέχονται να είναι απλώς οι προικισμένοι υπηρέτες της κοινότητας (του συνόλου των πολιτών). Συγκεκριμένα:
Α) Η ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΙΜΩΝΑ
Η νομιμοφροσύνη (υπακοή) του Κίμωνα στο δημοκρατικό πολίτευμα είναι παροιμιώδης. Ο ίδιος δέχεται αδιαμαρτύρητα τον εξοστρακισμό του το 461 π.Χ. και, όταν η πατρίδα τον ανακαλεί (τον καλεί να επιστρέψει από την εξορία), τίθεται επικεφαλής του στόλου των Αθηναίων κατά την τελευταία τους επιχείρηση εναντίον των Περσών, για να πεθάνει πολιορκώντας τη Σαλαμίνα της Κύπρου και να νικήσει, έστω και νεκρός, τους Πέρσες (449 π.Χ.).
Β) Η ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗ
Ο ίδιος ο Περικλής δεν είναι παρά ο πρώτος ανάμεσα στους πολίτες. Η μεγαλύτερη δόξα για τον Περικλή είναι ότι, παρόλο που κυριάρχησε για πολλά χρόνια στον πολιτικό στίβο της Αθήνας και συγκέντρωσε στα χέρια του εκτεταμένες εξουσίες, ποτέ δεν ξέφυγε από τη δημοκρατική νομιμότητα (υπακοή στους νόμους της δημοκρατίας).
Πότε με ποιον και κάτω από ποιες συνθήκες εμφανίζεται ο Περικλής στην πολιτική σκηνή της Αθήνας;
Ο Περικλής, γόνος (απόγονος) του παλαιού γένους των Αλκμεωνιδών και μαθητής του φιλόσοφου Αναξαγόρα, εμφανίζεται για πρώτη φορά στον πολιτικό ορίζοντα της Αθήνας στο πλευρό του Εφιάλτη, του ηγέτη του δημοκρατικού κόμματος, το 462 π.Χ. Τότε, το δημοκρατικό κόμμα, εκμεταλλευόμενο την ατυχή ανάμειξη του Κίμωνα στην επανάσταση των Μεσσηνίων ειλώτων στη Σπάρτη, κατορθώνει να εξοστρακίσει τον Κίμωνα και να πάρει την εξουσία. Εφιάλτης και Περικλής θα αγωνιστούν για τη δημοκρατικότερη εξέλιξη του πολιτεύματος.
Ποιες ενέργειες κάνουν ο Εφιάλτης και ο Περικλής για να ενισχύσουν το δημοκρατικό πολίτευμα, όταν αναλαμβάνουν την εξουσία;
Αφαιρούν από τον Άρειο Πάγο, που ήταν το προπύργιο του συντηρητισμού (αριστοκρατικής παράταξης), κάθε πολιτικής εξουσία. Επίσης του αφαιρούν το αποκλειστικό προνόμιο της απονομής της δικαιοσύνης.
Πότε και κάτω από ποιες συνθήκες, ο Περικλής θα αρχίσει να εφαρμόζει το προσωπικό του πολιτικό πρόγραμμα;
Μετά τη δολοφονία του Εφιάλτη και την πολιτική αποδυνάμωση του Κίμωνα, ο Περικλής, ως αρχηγός του δημοκρατικού κόμματος, θα αρχίσει να εφαρμόζει το προσωπικό του πολιτικό πρόγραμμα.
Τι σημαίνει δημοκρατία για τον Περικλή;
Για τον Περικλή δημοκρατία σημαίνει ισότητα όλων των πολιτών απέναντι στο νόμο αλλά συγχρόνως και δυνατότητα για όλους να διάγουν μια άνετη ζωή.
Με ποια μέτρα ο Περικλής κάνει πράξη το όραμά του για τη δημοκρατία και εξασφαλίζει την άνετη ζωή στους Αθηναίους;
Καθιερώνει τη μισθοφορία, ένα είδος οικονομικής ενίσχυσης για τους απορότερους, ώστε να μπορούν, απερίσπαστοι, να παρακολουθούν τις συνεδριάσεις της Εκκλησίας του Δήμου και να ασκούν τα πολιτικά τους δικαιώματα. Ακόμη και οι φτωχότεροι είχαν τη δυνατότητα να καταλαμβάνουν πολιτειακά αξιώματα.
Η Πολιτεία αναπτύσσει θεσμούς κοινωνικής προστασίας και πληρώνει, για τους απόρους, το αντίτιμο του εισιτηρίου τους για την είσοδό τους στο θέατρο (θεωρικά χρήματα).
Ο Περικλής συλλαμβάνει το σχέδιο της ανοικοδόμησης μεγάλων δημόσιων έργων, τα οποία θα προσφέρουν εργασία σε πολλούς και θα αλλάξουν την όψη της πόλης. Η πόλη της Αθηνάς θα μεταμορφωθεί.
Πώς διαμορφώνονται οι σχέσεις της Αθήνας με τους Πέρσες και τους Σπαρτιάτες την περίοδο αυτή; Ποια ευκαιρία δίνουν στην Αθήνα;
Α) Η Ειρήνη του Καλλία (υπογράφεται το 449 π.Χ. ανάμεσα στην Αθήνα και τον Πέρση βασιλιά και τερματίζει τους ελληνοπερσικούς πολέμους) εξασφαλίζει για τους Αθηναίους την ειρήνη με τους Πέρσες και την απόλυτη κυριαρχία στο Αιγαίο.
Β) Οι σχέσεις με τη Σπάρτη, οι οποίες μετά την πτώση του Κίμωνα ήταν αρκετά ταραγμένες, εξομαλύνονται με τη σύναψη (υπογραφή) της Τριακονταετούς Ειρήνης (446 π.Χ., Τριακοντούτεις Σπονδαί).
Έτσι η Αθήνα, απερίσπαστη, θα ασχοληθεί με την υλοποίηση ενός υψηλού πολιτιστικού, καλλιτεχνικού και παιδευτικού προγράμματος.
Χρησιμοποιούμε cookies για να σας προσφέρουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία στη σελίδα μας. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε τη σελίδα, θα υποθέσουμε πως είστε ικανοποιημένοι με αυτό.
Πρόσφατα σχόλια