Εγγραφές μαθητών στην Α’ τάξη σχολικό έτος 2026 – 2027

(Από 2 Μαρτίου 2026 έως 23 Μαρτίου 2026)

Διαδικασία Ηλεκτρονικών εγγραφών μαθητών/τριών Α’ δημοτικού

1. Οι εγγραφές στα δημόσια Δημοτικά σχολεία γενικής εκπαίδευσης δύναται να πραγματοποιούνται μέσω προς Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης προς Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr) στην ειδική ψηφιακή πλατφόρμα

«Εγγραφή στην Πρώτη Δημοτικού» (Φ.6/23967/Δ1/4-3-2025 (B’ 979) KYA) στη διεύθυνση https://adimotikou.eservices.minedu.gov.gr, με υποβολή ηλεκτρονικής αίτησης εγγραφής, την οποία υποβάλλει προς εκ των δύο γονέων/κηδεμόνων/εχόντων την επιμέλεια των μαθητών/τριών που συμπληρώνουν την 31^η Δεκεμβρίου του έτους εγγραφής την ηλικία των έξι (6) ετών. Μετά την είσοδο προς στην εφαρμογή αντλείται από το Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας (Ε.Μ.Επ.) μέσω διαλειτουργικότητας το κινητό τηλέφωνο και η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Στην περίπτωση απουσίας αυτών οι γονείς/κηδεμόνες/έχοντες-ουσες την επιμέλεια συμπληρώνουν και επιβεβαιώνουν υποχρεωτικά τον αριθμό του κινητού τηλεφώνου προς και προαιρετικά τα στοιχεία του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, μέσω των οποίων θα ενημερώνονται για την πορεία προς αίτησής προς.

Για την εγγραφή των μαθητών/τριών που φοιτούν για πρώτη φορά, στην Α΄τάξη, σε δημόσιο Δημοτικό σχολείο γενικής εκπαίδευσης, εφαρμόζεται η ακόλουθη διαδικασία:

α) Από τις 2 έως τις 23 Μαρτίου οι γονείς/κηδεμόνες/έχοντες-ουσες την επιμέλεια υποβάλλουν ηλεκτρονικά αίτηση–υπεύθυνη δήλωση εγγραφής μέσω προς Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης προς Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr), και συγκεκριμένα προς ηλεκτρονικής πλατφόρμας «Εγγραφή στην Πρώτη Δημοτικού»,  προκειμένου να εγγραφεί ο/η μαθητής/τρια στο δημοτικό σχολείο που έχει κατανεμηθεί, σύμφωνα με τα όρια προς σχολικής περιφέρειας. Σε περίπτωση που η διεύθυνση κατοικίας, βάσει προς οποίας πραγματοποιήθηκε η κατανομή, έχει μεταβληθεί, ο/η αιτών/αιτούσα καλείται να μεταβεί εντός προς προθεσμίας εγγραφών στο Νηπιαγωγείο φοίτησης για επικαιροποίηση των σχετικών στοιχείων. Σε περίπτωση μη κατανομής, ιδίως, εξαιτίας μη καταχώρισης προς διεύθυνσης κατοικίας του/προς μαθητή/τριας κατά την εγγραφή στο Νηπιαγωγείο,ο/η αιτών/αιτούσα συμπληρώνει τα απαιτούμενα στοιχεία και αναρτά έγγραφο (λογαριασμό Δημοσίων Επιχειρήσεων και Οργανισμών (Δ.Ε.Κ.Ο.), μισθωτήριο συμβόλαιο ή άλλο πρόσφατο δημόσιο έγγραφο) από το οποίο να προκύπτει ρητά η διεύθυνση κατοικίας.

β)Μετά την ολοκλήρωση των περιγραφόμενων στην ανωτέρω περίπτωση, ο/η αιτών/αιτούσα δύναται να αναρτά: βα) το ατομικό δελτίο υγείας μαθητή/τριας, ββ) το βιβλιάριο υγείας ή άλλο στοιχείο από το οποίο αποδεικνύεται ότι έγιναν τα εμβόλια που προβλέπονται και είναι ενταγμένα στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών και βγ) τυχόν γνωμάτευση από Κέντρο Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής & Υποστήριξης (ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ.) ή δημόσιο ιατροπαιδαγωγικό κέντρο ή άλλη αρμόδια προς τούτο δημόσια υπηρεσία.

γ) Ο/Η αιτών/αιτούσα, εφόσον δεν αναρτήσει τα περιγραφόμενα στην περίπτωση β δικαιολογητικά, καλείται να τα προσκομίσει στο δημοτικό σχολείο κατανομής εντός της προθεσμίας εγγραφών.

2. Η σχολική μονάδα που θα φοιτήσουν οι μαθητές/τριες προσδιορίζεται από την ηλεκτρονική εφαρμογή

«GIS-based“Χωροταξικό”» με βάση τη διεύθυνση κατοικίας που έχει δηλωθεί και επικαιροποιηθεί στο Νηπιαγωγείο φοίτησης. Σε περίπτωση που έχει γίνει χωροταξική ανάθεση σύμφωνα με το προηγούμενο εδάφιο, δεν υπάρχει δικαίωμα επιλογής διαφορετικού σχολείου. Εξαιρετικά, αιτήσεις εγγραφής δύναται να υποβάλει ηλεκτρονικά προς εκ των δύο γονέων/κηδεμόνων/εχόντων την επιμέλεια των μαθητών/τριων που διαμένουν εκτός σχολικής περιφέρειας, από αυτήν στην οποία έχουν χωροταξικά κατανεμηθεί, εφόσον στη σχολική μονάδα φοιτούν ήδη αδέλφια του/προς προς εγγραφή μαθητή/τριας.

3. Μετά την πιστοποίηση προς παρ. 1 προς ενότητας Β1, ο προς εκ των δύο γονέων/κηδεμόνων/εχόντων την επιμέλεια υποβάλλει ηλεκτρονικά την αίτησή του, ορίζοντας ποιο/ποια εκ των τέκνων του θα φοιτήσει/ουν στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου, ενώ επιβεβαιώνει ότι το/τα τελευταίο/α δεν είναι εγγεγραμμένο/α σε άλλη σχολική μονάδα. Η ηλεκτρονική πλατφόρμα «Εγγραφή στην Πρώτη Δημοτικού» λειτουργεί με τα πληροφοριακά συστήματα «Μητρώο Πολιτών» και «myschool» και παρέχει στον γονέα/κηδεμόνα/έχοντα την επιμέλεια κατάλογο των τέκνων που είναι εγγεγραμμένα στην οικογενειακή μερίδα του.Τα στοιχεία αυτά είναι προσυμπληρωμένα και ο γονέας/κηδεμόνας έχων την επιμέλεια επιλέγει το τέκνο, το οποίο βρίσκεται σε ηλικία εγγραφής στην πρώτη τάξη του δημοτικού και για το οποίο επιθυμεί να υποβάλει αίτηση. Τα στοιχεία αυτά του/προς μαθητή/τριας για τον/την οποίο/α αιτούνται την εγγραφή είναι τα εξής: (α) όνομα, (β) πατρώνυμο, (γ) μητρώνυμο και (δ) ημερομηνία γέννησης.
4. Ο γονέας/κηδεμόνας/έχων την επιμέλεια επιλέγει εάν και εφόσον επιθυμεί τη φοίτηση του τέκνου του στο προαιρετικό ολοήμερο πρόγραμμα ή στο αναβαθμισμένο πρόγραμμα ολοήμερου ή και στο τμήμα πρόωρης υποδοχής (υπό την προϋπόθεση ότι φοιτά στο ολοήμερο).
5. Ο/Η αιτών/αιτούσα συμπληρώνει τα στοιχεία των συνοδών του/της μαθητή/τριας κατά την αποχώρηση από τη σχολική μονάδα.
6. Πριν την τελική υποβολή προς αίτησης, ο έτερος γονέας/κηδεμόνας εισέρχεται στην ηλεκτρονική πλατφόρμα με τη χρήση των κωδικών-διαπιστευτηρίων προς Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων Δημόσιας Διοίκησης του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης (taxisnet) και επιβεβαιώνει την αίτηση που έχει υποβληθεί από τον άλλο γονέα/κηδεμόνα. Έχει τη δυνατότητα σε περίπτωση διαφωνίας να ακυρώσει την αίτηση και να υποβάλει νέα. Σε περίπτωση συνεχιζόμενης διαφωνίας των δύο γονέων/κηδεμόνων/εχόντων την επιμέλεια εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 1510 και 1512 του ΑΚ.
7. Μετά την υποβολή προς αίτησης, οι γονείς/κηδεμόνες/έχοντες-ουσες την επιμέλεια λαμβάνουν ενημερώσεις σχετικά με την εξέλιξη προς αίτησής προς στο κινητό τηλέφωνο και στη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που έχουν δηλώσει μετά την είσοδό προς στην εφαρμογή. Εφόσον απαιτούνται διορθώσεις, η αίτησή προς επιστρέφεται από το δημοτικό σχολείο προς γονείς/κηδεμόνες/έχοντες-ουσες την επιμέλεια, προκειμένου να προβούν προς υποδεικνυόμενες διορθώσεις και να την υποβάλουν εκ νέου μέσω προς πλατφόρμας «Εγγραφή στην Πρώτη Δημοτικού».
8. Σε περίπτωση όπου ο γονέας/κηδεμόνας/έχων-ουσα την επιμέλεια αδυνατεί ή δεν επιθυμεί για οποιοδήποτε λόγο, να κάνει χρήση της ηλεκτρονικής πλατφόρμας «Εγγραφή στην Πρώτη Δημοτικού», η αίτηση υποβάλλεται διά ζώσης στον/η Διευθυντή/ντρια – Προϊστάμενο/η του δημοτικού σχολείου, εντός των ορίων προς σχολικής περιφέρειας σύμφωνα με την διεύθυνση κατοικίας του, ο οποίος προβαίνει σε προς εκείνες προς ενέργειες που απαιτούνται, προκειμένου να πραγματοποιηθεί η ηλεκτρονική εγγραφή των τέκνων κάνοντας χρήση των προσωπικών του κωδικών-διαπιστευτηρίων προς

Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης (Γ.Γ.Π.Σ.Ψ.Δ.), σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 24 του ν. 4727/2020.

9. Η πλατφόρμα «Εγγραφή στην Πρώτη Δημοτικού» παρέχει προς γονείς/κηδεμόνες/έχοντες την επιμέλεια την παρακολούθηση της κατάστασης επεξεργασίας της ηλεκτρονικής αίτησής προς, κάνοντας χρήση του Μοναδικού Αριθμού Υποβολής (Μ.Α.Υ.).
10. Οι γονείς/κηδεμόνες/έχοντες-ουσες την επιμέλεια εφόσον οριστικοποιήσουν την ηλεκτρονική αίτηση εγγραφής τους μπορούν να εισέρχονται στην πλατφόρμα και να παρακολουθούν την εξέλιξη της αίτησήςτους χωρίς όμως να μπορούν να προβούν σε οποιαδήποτε τροποποίησήτης, μέχρι την ενημέρωσή προς ως προς το σχολείο εγγραφής.

Δικαιολογητικά

(1) Αίτηση – Υπεύθυνη Δήλωση (θα την πάρετε από το σχολείο ή θα την εκτυπώσετε από την ιστοσελίδα του σχολείου)

(2) Βεβαίωση παρακολούθησης Νηπιαγωγείου (θα την πάρετε από το Νηπιαγωγείο)

(3) Εμβόλια – Βιβλιάριο Υγείας του παιδιού

(4) Αποδεικτικό διεύθυνσης κατοικίας μαθητή (μισθωτήριο συμβόλαιο σπιτιού, φορολογική δήλωση, λογαριασμός Δ.Ε.Κ.Ο.)

(5) Πιστοποιητικό Γέννησης του παιδιού

(6) Αίτηση Ολοήμερου τμήματος (θα την πάρετε από το σχολείο)

(7) Ατομικό Δελτίο Υγείας Μαθητή (Α.Δ.Υ.Μ.)  (Συμπληρωμένο από νοσοκομειακό ή ιδιώτη γιατρό)

(8) Διάγνωση από το ΚΕ.Δ.Α.Σ.Υ. ή αναγνωρισμένο δημόσιο ιατροπαιδαγωγικό κέντρο.

Όρια Δημοτικού Σχολείου Άδελε

Η σχολική περιοχή του δημοτικού σχολείου περιλαμβάνει τους οικισμούς :

Αγία Παρασκευή, Άδελε, Αδελιανός Κάμπος όλο το τμήμα  ανατολικά απο το ξενοδοχείο Ρίθυμνα και δυτικά από το ξενοδοχείο Ρίθυμνα ως εξής:  το τμήμα που καλύπτει μετά τα 100 από την εθνική οδό προς τα νότια, Μαρουλά μετά τα 100 από την εθνική οδό προς τα νότια, Αγία Τριάδα, Μέση, Άγιος Δημήτριος, Πηγή, Λούτρα, Κυριάννα, Αμνάτο, Χάρκια, Πηγιανός Κάμπος, Καψαλιανά

Για εγγραφές αλλά και περισσότερες πληροφορίες, απευθυνθείτε στη Διεύθυνση του Δημοτικού Σχολείου  ή στο τηλέφωνο: 28310-71264 καθημερινά

από τις 11:30 ως τη 13.00

Εγγραφές μαθητών στην Α 2025-2026

Tου Peter Frankopan* / Internatioanl Herald Tribune

Αναδημοσίευση από την “Καθημερινή”

Ελάχιστοι Ελληνες έχουν έναν καλό λόγο να πουν για το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα αυτόν τον καιρό. Πιστεύουν ότι είναι η πραγματική αιτία της κρίσης που πλήττει τη χώρα τους, καθώς έσπρωξε εύκολο χρήμα στους Ελληνες πολιτικούς και τώρα ζητεί, σαν τον Σάιλοκ, να αποζημιωθεί με ανθρώπινο κρέας. Το ίδιο συνέβη και πριν από 800 χρόνια. Οι άνδρες της 4ης Σταυροφορίας, οι οποίοι είχαν αρχικά ξεκινήσει να πολεμήσουν για τη Χριστιανοσύνη στους Αγίους Τόπους, βρέθηκαν αντ’ αυτού να λεηλατούν την Κωνσταντινούπολη, την πρωτεύουσα της ελληνόφωνης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, με αφορμή τα τεράστια χρέη που είχε συσσωρεύσει στη Δύση.

Ο τρόπος που έχει φερθεί η Ευρώπη κατά την τρέχουσα ελληνική κρίση δεν είναι λιγότερο επαίσχυντος από τον τρόπο που φέρθηκαν οι Σταυροφόροι πριν από τόσους αιώνες. Αν μη τι άλλο, η σκοτεινή αυτή ιστορική σελίδα θα έπρεπε να αποτελεί μια προειδοποίηση στους τραπεζίτες και τους πολιτικούς οι οποίοι προτιμούν να δουν την Ελλάδα να καταρρέει παρά να αναλάβουν τις ευθύνες της δικής τους ασωτείας.

Η Ελλάδα μπορεί να βρίσκεται στην περιφέρεια της Ευρώπης, όμως η Κωνσταντινούπολη του 12ου αιώνα ήταν η πύλη ενός επικερδέστατου εμπορίου μπαχαρικών, μεταξιού και ειδών πολυτελείας από την Ανατολή. Το εμπόριο αυτό είχε κάνει πλούσιους πολλούς ανθρώπους σε όλη την Ευρώπη. Εμποροι από μέρη όπως η Βενετία, η Γένοβα, η Πίζα κατάφερναν να εξασφαλίζουν προνόμια και «παραθυράκια» στην Κωνσταντινούπολη που θα τα ζήλευαν οι σημερινοί νεαροί «διαχειριστές κεφαλαίων»: διαπραγματεύονταν θέσεις και συμφωνίες που τους επέτρεπαν να παρακάμπτουν τους ντόπιους εμπόρους και να αποφεύγουν τους φόρους. Και, όπως στη σύγχρονη Ελλάδα, αυτό οδήγησε στη ροή φθηνού ξένου κεφαλαίου στην αγορά.

Γύρω στο 1200, ωστόσο, τα πράγματα πήραν άσχημη τροπή. Μια απότομη περιστολή του εμπορίου στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία συνδυάστηκε με τις υπέρογκες δαπάνες από τη Βενετία, το μεσαιωνικό ανάλογο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Αμέσως, το εύκολο χρήμα έδωσε τη θέση του στη σκοτεινή τέχνη της συλλογής χρεών. Οπως με την Αθήνα μετά το ξέσπασμα της κρίσης έγινε σαφές ότι κανένας δεν θα αναλάμβανε την ευθύνη για το ότι δάνεισε υπερβολικά ή γιατί αγνόησε τις δυσοίωνες προβλέψεις. Τις απώλειες δεν θα τις πλήρωναν οι δανειστές, αλλά μόνο η Κωνσταντινούπολη.

Τελικά, μια από τις αντίπαλες φατρίες στη Βασιλεύουσα πρόσφερε μια συμφωνία στη Βενετία: έναντι της κάλυψης των ζημιών της Γαληνοτάτης, η φατρία θα έπαιρνε βενετική στρατιωτική βοήθεια για να εξασφαλίσει την επιρροή της στον βυζαντινό θρόνο. Ωστόσο, το μέγεθος των δανειακών υποχρεώσεων της Κωνσταντινούπολης είχε υποτιμηθεί, ενώ είχε υπερτιμηθεί η σταθεροποιητική δύναμη των βενετικών όπλων. Το χρέος διογκωνόταν στο εξωτερικό και η παράλυση βάθαινε στο εσωτερικό.

Οι πάντες, από τον Πάπα μέχρι τους Ευρωπαίους βασιλείς, γνώριζαν ότι η πίεση στην Κωνσταντινούπολη αυξανόταν. Η μια αντιπροσωπεία μετά την άλλη έλεγε στους Ελληνες να συμμορφωθούν – δηλαδή να πληρώσουν. Οι σταυροφόροι, με ώθηση από τη Βενετία, πολιόρκησαν την Πόλη και τελικά εισέβαλαν σ’ αυτήν.

Αυτό που συνέβη ήταν αποτρόπαιο: οι θησαυροί της αυτοκρατορίας καταληστεύθηκαν και ο όχλος των «ιπποτών» συμπεριφέρθηκε χωρίς κανένα σεβασμό στους κατοίκους της, τον πολιτισμό και την ιστορία της. Παλάτια και εκκλησίες λεηλατήθηκαν, θρησκευτικά κειμήλια αρπάχτηκαν για να στολίσουν καθεδρικούς ναούς στη δυτική Ευρώπη.

Κρίνοντας ότι οι Ελληνες ήταν οικονομικά και πολιτικά αναξιόπιστοι, οι κατακτητές διόρισαν έναν αντιβασιλέα. Ο Βαλδουίνος της Φλάνδρας, που στέφθηκε αυτοκράτορας το 1204, έμοιαζε με κλασικό στέλεχος του ΔΝΤ: ένας τύπος με τον οποίο οι Ευρωπαίοι ηγέτες μπορούσαν να κάνουν άνετα τις δουλειές τους. Στο μεταξύ, οι ευγενείς που ήταν επικεφαλής της σταυροφορίας πήραν υπό τον προσωπικό τους έλεγχο ολόκληρες περιοχές της Πόλης και της αυτοκρατορίας – κλασική περίπτωση ξεπουλήματος. (Γι’ αυτό προσέξτε λίγο εκείνους τους τραπεζίτες και τις βίλες τους στο Αιγαίο· δεν χρειάζεται να είστε ιστορικός για να μαντέψετε ότι τις αποκτούν σε τιμές ευκαιρίας.) Η νέα Λατινική Αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης κράτησε μόνο 50 χρόνια προτού οι Ελληνες επιστρέψουν στην εξουσία.

* Ο κ. Φράνκοπαν είναι διευθυντής του Κέντρου Βυζαντινών Ερευνών στην Οξφόρδη και συγγραφέας του βιβλίου «The First Crusade: The Call From the East».

Tου Nίκου Γ. Ξυδάκη, από την “Καθημερινή”

Φοράει σκουφί, είναι ξανθοκάστανο, με αναψοκοκκινισμένα μάγουλα. Ενα παιδί, αγόρι, δέκα – δώδεκα χρονώ, με λαμπερό πρόσωπο, που το φωτογραφίζω στιγμιαία. Περπατάει σαν ακροβάτης στη νησίδα της Συγγρού, αντικρίζει τα αυτοκίνητα να κατεβαίνουν με 120 χιλιόμετρα, δεν βλέπει πρόσωπα οδηγών, μισοχαμογελά και κοιτάει μπροστά, μακριά. Μπροστά, μακριά.
Το βλέπω να χάνεται στον καθρέφτη. Ανησυχώ, έτσι ριψοκίνδυνα που ισορροπεί στο χορτάρι του κράσπεδου, ανάμεσα στην μπάρα και στον αυτοκινητόδρομο ταχείας κυκλοφορίας. Σε ποιο σημείο θα βρει κενό κυκλοφορίας για να περάσει στην ασφάλεια της όχθης; Ανησυχώ, αλλά επίσης η εικόνα του χαμογελαστού, παράτολμου αγοριού με κάποιο τρόπο ανεξήγητο με εγκαρδιώνει, μου εμφυσά πνοή αισιοδοξίας. Αρπάζομαι απ’ τη ζωντάνια της εικόνας, την έχω τόσο ανάγκη.
Εχει άγνοια κινδύνου το παιδί; Ασφαλώς. Αλλά έχει επίσης εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του, στο τίναγμά του, που θα το περάσει απέναντι, μέσα από το διάκενο της κυκλοφορίας, το πιστεύει, άρα το μπορεί. Το σκεφτόμουν για ώρα· ανησυχούσα και ζήλευα. Ενα φρικιαστικό φλας, το άψυχο σώμα ενός γατιού, ένα τίναγμα που δεν ήταν αρκετό. Zήλεια κι ελπίδα μαζί, για το αστραποβόλο βλέμμα του αγοριού που ακροπατάει στο ρείθρο για να χιμήξει στα διάκενα και να νικήσει τον αυτοκινητόδρομο.
Οι άνθρωποι κάποιας ηλικίας φοβούνται τον αυτοκινητόδρομο, όταν βρεθούν εκτός αυτοκινήτου, γυμνοί. Στέκουν παγωμένοι στην όχθη, ακόμη και όταν βουλιάζει η όχθη και σε παίρνει το ποτάμι. Αυτό έλαμψε στην πίσω πλευρά του νου, και μου ’φερε το ρίγος στη Συγγρού. Σε αντίθεση με το ατρόμητο αγόρι, εγώ ένιωθα τον φόβο να με τριγυρίζει, να με οριοθετεί, να με δεσμεύει. Ο φόβος μου διασκεδαζόταν από το αυτοκίνητο που με περιέβαλλε σαν βαριά πανοπλία, τόσο βαριά που με προστάτευε, αλλά και με έκανε δυσκίνητο, μου είχε στερήσει το τίναγμα.
Το αγόρι είναι ο νέος άνθρωπος που θα αναδυθεί ριψοκίνδυνος και πρωτοπόρος, πλαστουργός του κόσμου του, μέσα από τις στάχτες του παλιού κόσμου, του κόσμου που περιέχει εμένα τον μεσήλικα, του κόσμου που με φοβίζει και με ορίζει. Υπό μία έννοια, ζηλεύω το αγόρι διότι ο κόσμος μου δεν το περιέχει, δεν το περιορίζει· ο δικός μου φόβος δεν το αγγίζει, δεν το αφορά. Δεν έχει να χάσει τίποτε, δεν έχει κτήματα, συνήθειες, εξαρτήσεις, εμμονές, προσκολλήσεις, υποχρεώσεις, δουλείες.
Φόβος, ζήλεια. Κι ελπίδα. Στο φωτεινό πρόσωπο του αγοριού αντίκρισα ένα όραμα. Το αύριο. Με βοήθησε να ξεκολλήσω από τον ηττημένο εαυτό, από τον μίζερο εγωισμό, από την κουλτούρα του ναρκισσισμού που με ποτίζει. Στο ξαναμμένο πρόσωπό του είδα τα παιδιά μου, τους πολλώ κάρρονες, που θα γίνουν καλύτεροι, που είναι καλύτεροι. Η δική μας ήττα δεν είναι και δική τους. Η ολιγωρία μας, οι φόβοι μας, τα σφάλματα, είναι όλα δικά μας· θα πληρώσουν κι αυτά, τα άφοβα αγόρια και κορίτσια του 2012, θα πονέσουν, αλλά εν τέλει θα περάσουν απέναντι, στην άλλη όχθη, γιατί διαθέτουν Το Τίναγμα, αυτό που χάσαμε εμείς μες στον δίκαιο καταποντισμό της ηλικίας.
Είναι υποκρισία και αυταπάτη να λέμε ότι δεν ζούμε μια καταστροφή, μάλιστα εν προόδω. Είναι προδοσία να μη σκεφτούμε τους όρους και τις ενέργειες που μάς έφεραν στην καταστροφή. Και είναι προδοσία ιστορική, ασυγχώρητη, έναντι εαυτών και τέκνων να μην αναιρέσουμε μία μία τις αιτίες, τις δομές και τα πρόσωπα που μας οδήγησαν στην παρούσα καταβύθιση.
Τα ξάστερα πρόσωπα των παιδιών που ακροβατούν στις ολισθηρές μας όχθες, έτσι όπως τις λασπώσαμε, επιβάλλουν το διττό καθήκον για αλήθεια και δικαιοσύνη. Χωρίς φόβο. Χωρίς οργή καν. Ψυχρά, υπολογισμένα, με βαθιά αίσθηση της ιστορίας, αμείλικτοι εν καταλλαγή. Χωρίς οίκτο για τους πρωταίτιους, τους παραγωγούς της παρακμής, τους εισέτι ολίγους, κρυπτόμενους και ιδιοτελείς.
Στην παραλιακή, επανασυνδέθηκα με τον ήχο του ραδιοφώνου. Δεν έπαιζε τρομολάγνες ειδήσεις πια, δεν φούντωνε τον φόβο. Η ψυχεδέλεια χύθηκε ώς τη θάλασσα και τα νησιά, με φαζαρισμένες κιθάρες και φαρφίσα: «I had too much to dream last night / Too much to dream / I’m not ready to face the light / I had too much to dream / Last night / Last night.»

Του Νίκου Ξυδάκη, από την “Καθημερινή”

Η τήρηση των συμβατικών υποχρεώσεων της Ελλάδας, όπως προκύπτουν από τη νέα δανειακή σύμβαση, οδηγεί αφεύκτως στη συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους, δηλαδή σε ένα μείζονα μετασχηματισμό, την ιστορική σημασία του οποίου μόλις τώρα αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε. Η απομείωση των προνοιακών δομών, των δικτύων προστασίας, των δημόσιων αγαθών με εγγυημένη πρόσβαση για τους αδύναμους, η απομείωση του δημόσιου και κοινωνικού χώρου εντέλει, θα έχει πολύ βαρύτερες συνέπειες στις ζωές όλων μας, πολύ βαρύτερες από τη μείωση μισθών και εισοδημάτων.
Το κοινωνικό κράτος στην Ελλάδα ήταν ήδη ημιτελές και ατελέσφορο.·οι καταχρήσεις και η κακοδιαχείριση δεν το άφησαν ποτέ να φτάσει στα δυτικοευρωπαϊκά επίπεδα. Ωστόσο, ακόμη κι έτσι, στη μεταπολεμική περίοδο επετεύχθη σταδιακά ελεύθερη πρόσβαση όλου του πληθυσμού σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και της περίθαλψης. Αυτό και μόνο το γεγονός, παρ’ όλες τις ατέλειες, έβαζε την Ελλάδα στον ευρωπαϊκό αστερισμό, διότι αυτό ακριβώς είναι το πνεύμα αλλά και η υλική υπόσταση της μεταπολεμικής Ευρώπης εν ειρήνη, δημοκρατία και δικαιοσύνη.
Η αποψίλωση αυτού του οικοδομήματος προστασίας και συνοχής θέτει την Ελλάδα εκτός ευρωπαϊκής ιστορίας. Αφαιρεί τις εγγυήσεις κοινωνικής δικαιοσύνης και τις υλικές προϋποθέσεις της δημοκρατίας. Οι πολίτες μπορούν να επιβιώσουν με μικρότερο εισόδημα, αλλά σίγουρα δεν θα μπορούν να επιβιώσουν ως Ευρωπαίοι άνθρωποι, χωρίς πρόσβαση σε στοιχειώδη δημόσια αγαθά, όταν οι κοινωνικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ θα πέσουν σε επιπέδου Μαλαισίας ή Μποτσουάνας.
Η Ελλάδα τελεί προ πολλού σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Ο λαός της οφείλει να αναδιατάξει τις προτεραιότητές του σε βάθος χρόνου, χωρίς όμως να φυράνει η δημοκρατία, χωρίς να ραγίσει ανεπανόρθωτα η κοινωνία. Η υπεράσπιση του κράτους δικαίου και πρόνοιας είναι κατεπείγουσα προτεραιότητα.·sine qua non συνθήκη της επιβίωσής μας εν πολιτισμώ.

Tου Nίκου Γ. Ξυδάκη, από την “Καθημερινή”

Ο ήλιος καταυγάζει τον Σαρωνικό, την Αττική, την πόλη των Αθηνών. Καταυγάζει ψυχές και αλλάζει διάθεση. Καθώς υποδεχόμαστε το 2012, νιώθουμε ότι τίποτε δεν είναι ίδιο πια, ίδιο με ό,τι γνωρίζαμε· η χρονιά που τέλειωσε μάς κατέπληξε, μας πόνεσε, μας φόβισε, τόσο που να περιμένουμε τα πάντα, ακόμη και χειρότερα.
Θα είναι δύσκολο το ’12, αλλά θα αρχίσει να φαίνεται πια το τέλος· το τέλος της καθόδου. Δηλαδή, το τέλος της αβεβαιότητας: αυτή είναι η πιο επώδυνη, αυτή μουδιάζει τις ψυχές και τα μυαλά. Η πρόσκρουση στον πάτο θα είναι ανακουφιστική, διότι θα σημάνει το τέλος των ψευδαισθήσεων σωτηρίας εξ ουρανού, θα τερματίσει τον φόβο και την απόγνωση. Σημαίνει γείωση στο χώμα και τη στάχτη. Θα σημάνει επανέναρξη.
Βαθιά μέσα μας πεταρίζει μια πίστη καταγόμενη από το Tikkin olan της Καμπάλα: εκεί στα σκοτάδια του πάτου, ξαναβρίσκουμε τον βαθύ χρόνο, τον χρόνο πριν από τον χρόνο, πριν από την πτώση, και μαζί μάς αποκαλύπτεται η δυνατότητα αποκατάστασης, η δυνατότητα να αποκαταστήσουμε τον ραγισμένο κόσμο μας, να τον επαναφέρουμε καινούργιο· εκεί στα σκοτάδια του βυθού, απόκειται η τρομερή δυνατότητα της ανακαίνισης. Οχι αναπαλαίωση, όχι αναστήλωση ερειπίων, αλλά ανακαίνιση μέσα από την καταστροφή.
Αυγή.
Ο ήλιος βάφει μαγικά τον ουρανό πάνω απ’ την Καστέλλα. Παραβάλλω αυτό το πυρετώδες ηλιοβασίλεμα με τη ζωγραφική «Αυγή» που μου ‘στειλε ο Μποκόρος για ευχή. Ηλιόβγαλμα και ηλιοβασίλεμα υποστασιώνονται στα μάτια μας με ίδια χρώματα, ίδιες φόρμες, ίδια φευγαλέα δυναμική, ίδιο κέντρισμα να στοχαστείς τον χρόνο: στο τέλος η αρχή. Κύκλος.
Η κρίση φέρνει στον νου τον κυκλικό χρόνο των προνεωτερικών ανθρώπων, τέτοιων που ζουν ακόμη, τέτοιων που ήταν οι γονείς και οι παππούδες μας. Τη χρειαζόμαστε αυτή την κρίση για να αποτινάξουμε την τυραννία του γραμμικού χρόνου, του αυθάδους διανύσματος της διαρκούς προόδου, της αλαζονικής συσσώρευσης. Η απόγνωση της κρίσης μάς προσφέρει μια βαθύτερη επίγνωση του χρόνου: ο χρόνος σπαταλιέται, όταν δεν τον ζεις απόλυτα και μοναδικά, με ό,τι έχεις, όπως είσαι· μόνο έτσι, αλλιώς, η ζωή κλειδώνει σε βρόχους, κάνει λούπες, ξοδεύεται και καίγεται.
Κατά τα λοιπά, οι άνθρωποι:
Μπαινοβγαίνω σε ηλικίες, κλέβοντας ομιλίες και σημάδια εφήβων, είκοσι-κάτι, τριάντα-φεύγα, μεσηλίκων, ηλικιωμένων. Σε καφενεία, τραπεζώματα, ραδιοθαλάμους, σε φυσαλίδες σοσιαλμιντιακές και σωματικές προσκρούσεις, όλοι μου μεταγγίζουν δύναμη και πίστη στη ζωή. Σκέφτομαι ότι αυτό το κεφάλαιο είναι αφάγωτο, οι άνθρωποι: απρόβλεπτοι, ανόμοιοι, πληγωμένοι, σκόρπιοι, παρ’ όλ’ αυτά ακατάβλητοι, πομποί αισθημάτων και ζωτικότητας.
«Θα σταθούμε όρθιοι, ρε!» μου σφίγγει ζωηρά το χέρι και με χτυπάει στον ώμο πολυπράγμων συνομήλικος στην οδό Ασκληπιού, κι ένας άλλος στη Σκουφά διασχίζει το οδόστρωμα, με φιλάει στο κρύο μάγουλο και ψιθυρίζει εμπιστευτικά μες στη βουή: «Υγεία, αδελφέ, αγάπη, κι όλα θα ‘ρθουν…». Εγκαρδιωμένος μοιράζομαι κονιάκ και ρακές, ώσπου να σκοτεινιάσει καλά. Από κάθε πόρο της πόλης αναδύεται γνώση και καρτερία, και μια θέληση αμίλητη ακόμη, ωστόσο υπαρκτή, φουσκώνει στις φλέβες: Θα σταθούμε όρθιοι, δεν θα μας πάρει αποκάτω.
Ξυπνάω πριν την αυγή.
Είμαι στο πλοίο, ακτή Κονδύλη, Σαρωνικός, Κάβο Κολώνες, Κάβο Ντόρος ανταριασμένος, Τζια, Γιούρα, κάτω δυτικά τα Θερμιά, ο κάβος της Σύρας, το μπουγάζι του Τσικνιά, το Φανάρι. Στο τέρμα του δρόμου, ο Αϊ-Λούκας των κεκοιμημένων, φλογίτσες δαρμένες από τον βοριά, και χαμομήλια την άνοιξη. Φλογίτσες. Φωτογραφίες από βαφτίσια με βιολιά στο νησί, φωτογραφίες από βαφτίσια με κλαρίνα στο βάλτο. Φλογίτσες.
Είμαι ξανά στο πλοίο. Χωρίς βιβλίο, χωρίς μουσική. Μόνο με κύμα μανιασμένο κι αρμύρα και τσιγάρο κλεισμένο μες στη φούχτα. (Δεκάξι, στο «Ναϊάς Ι», πενήντα τρία, στο «Ιθάκη», ίδιο ταξίδι, πάντα το ίδιο, από το ένα λιμάνι στο άλλο, πότε για ζωή και πότε για θάνατο.)
Πίσω από κάθε ακρωτήρι ξεπροβάλλει ένα άλλο.

Tου Παντελή Mπουκάλα, από την “Καθημερινή”

Με πικρή την προίκα που παρέλαβε από το 2011, το νέο έτος προδιαγράφεται μέχρις εξουθενώσεως σκληρό – μια δυστοπία που είμαστε υποχρεωμένοι να τη διασχίσουμε γιατί άλλος δρόμος δεν υπάρχει, ή έτσι τουλάχιστον μας λένε όσοι ξέρουν καλύτερα από μας, όσοι παίζουν στα δάχτυλά τους τα οικονομικά και τη μοίρα μας. Και οι προειδοποιήσεις, ντυμένες το σχήμα των πρωτοχρονιάτικων μηνυμάτων, έπεσαν βροχή. Αίφνης οι πολιτικοί και οικονομικοί μας παράγοντες αποφάσισαν να παραμερίσουν την προσφιλή τους παραμυθητική ρητορική της αισιοδοξίας και να υιοθετήσουν έναν παραινετικού τόνου λόγο που ξεκινάει με αναφορές σε υποχρεωτικές θυσίες και καταλήγει με αναφορές σε αναγκαίες θυσίες· το εν τω μεταξύ διάστημα θυσίες περιέχει και αυτό. Εν ονόματι λέει του φωτός που άρχισε ήδη ή θα αρχίσει αύριο – μεθαύριο, μπορεί και το 2020, να φαίνεται στο τέλος του τούνελ. Ενα τέλος που έχει το γνώρισμα του ορίζοντα: απομακρύνεται όσο το πλησιάζουμε.
Προφανώς και δεν αφορούν τους πάντες οι θυσίες αυτές. Το ξέραμε από παλιά, το βλέπουμε και τώρα. Μπορεί ο πολιτικός (ή μάλλον ο κομματικός) λόγος να εμφανίζεται όλο και περισσότερο πατριδοκεντρικός («κινδυνεύει η πατρίδα», «να σώσουμε την πατρίδα», «μας καλεί η πατρίδα»), αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα κόμματα αποκήρυξαν τα ιδεολογικά τους γνωρίσματα, αυτά που τα τάσσουν στο πλευρό των μεν κοινωνικών στρωμάτων και τα θέτουν αντίπαλα στα δε. Η πατρίδα, κι αυτό το ξέραμε αλλά το βλέπουμε και τώρα, δεν ήταν και δεν είναι ποτέ μία. Ακόμα και στους μείζονες εθνικούς κινδύνους, και στους κορυφαίους εθνικούς αγώνες, ούτε όλοι κινδύνευαν ούτε όλοι πολεμούσαν. Η «πανεθνική ενότητα» είναι ένα μύθευμα που έρχεται πάντοτε εκ των υστέρων για να καλύψει τους απόντες και τους τρέσαντες. Κάπως έτσι γεμίσαμε αντιστασιακούς είτε μετά τον πόλεμο κατά των Γερμανών είτε μετά τη χουντική επταετία. Οσοι, λοιπόν, αυτόκλητοι κήνσορες εγκαλούν τους υπολοίπους καταλογίζοντάς τους μειωμένο ή κοιμώμενο πατριωτισμό, ας κάνουν τον κόπο να συνυπολογίσουν το εξής απλό: Οπως η πατρίδα δεν είναι μία (αφού αλλιώς την εννοεί ο καθένας, άρα και αλλιώς την υπηρετεί ή την εκμεταλλεύεται), έτσι και ο πατριωτισμός δεν είναι ένας και μοναδικός, με το ίδιο πάντοτε περιεχόμενο.
Είναι άλλωστε ιστορικά μαρτυρημένο ότι οι υπερπατριώτες, όσοι ξοδεύουν σε πανηγυρικούς τα επιπόλαια έτσι κι αλλιώς αισθήματά τους, είναι συνήθως οι ευνοημένοι της πατρίδας και οι στυγνοί εκμεταλλευτές του πατριωτισμού. Δεν χρειάζεται να μιλήσει κανείς εδώ για τους μαυραγορίτες της Κατοχής, που αφού λευκάνθηκαν με συνοπτικές διαδικασίες από το μεταπολεμικό καθεστώς, ανέβηκαν ταχύτατα στα υψηλά της κοινωνικής κλίμακας, χάρη και στην περιουσία που είχαν σχηματίσει αδικώντας, κατέκτησαν πόστα (ή απλώς τα αγόρασαν) και, σιγουρεμένοι πια, βάλθηκαν να διδάσκουν πατριωτισμό σε όσους είχαν όντως πονέσει και ματώσει για τη δόλια την πατρίδα. Και τώρα, τα τελευταία χρόνια δηλαδή, κάτι ανάλογο γίνεται. Ο νέου τύπου μαυραγοριτισμός εκδηλώνεται ποικιλόμορφα: Αλλοι στέλνουν όσα τους περισσεύουν στην ασφαλή Ελβετία, άλλοι, λάτρεις των εξωτικών περιοχών του πλανήτη, προτιμούν τα νησιά Κέιμαν και στήνουν εκεί τις εξωχώριες εταιρειούλες τους, άλλοι δεν λένε να βγάλουν από πάνω τους τόσες δεκαετίες μετά εκείνο το αυτοκολλητάκι με το «δεν ξεχνώ» και επιλέγουν τις τράπεζες της Κύπρου. Σε όλες τις μορφές του, όμως, ο μοντέρνος μαυραγοριτισμός καλύπτεται από ένα παχύ στρώμα πατριδοκαπηλικής ρητορείας και από ένα δεύτερο στρώμα σχηματισμένο από τα επιτιμητικά σχόλια εναντίον των υποτιθέμενων μη πατριδοφρόνων.
Τίποτα μέχρι στιγμής δεν βεβαιώνει ότι, πρώτον, οι θυσίες αφορούν τους πάντες, δεύτερον, ότι επιβάλλονται αναλογικά (σε αντιστοιχία δηλαδή με τις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες του καθενός και τα πραγματικά οφέλη που έχει αντλήσει μέχρι τώρα από την πεφιλημένη πατρίδα, νομίμως ή παράτυπα και καταχρηστικά), και, τρίτον, ότι εντάσσονται σε ένα καλά επεξεργασμένο σχέδιο που κάπου θα οδηγήσει, σε κάτι καλύτερο και δικαιότερο, κι αν όχι αύριο-μεθαύριο, έστω το 2020. Η δικαιοσύνη παραμένει μια εξαγγελία που επανάληψη στην επανάληψη ρηχαίνει όλο και περισσότερο, για να καταντήσει στο τέλος σκέτη πρόκληση σε αυτό που συνηθίζουμε να αποκαλούμε κοινό περί δικαίου αίσθημα. Ηδη η κάστα των πολιτικών, καλά αυτοπροστατευόμενη με ποικίλους νόμους και διατάξεις, έχει φροντίσει να πετύχει την αυτοεξαίρεσή της απ’ οποιονδήποτε πιθανό κολασμό. Τα σκάνδαλα ήλθαν και παρήλθαν, μαζί με τη νομότυπη παραγραφή τους, αφήνοντας πίσω τους δυο-τρία εξιλαστήρια θύματα για να σηκώσουν το βαρύτατο φορτίο των ανομημάτων της πολιτικής τάξης ή μάλλον των κομματικών ιερατείων. Οσο για το «πόθεν έσχες» των πολιτικών μας, εντάξει, μπορεί να περνάμε εποχή κατάθλιψης, αλλά τέτοιας λογής ανέκδοτα δεν την ανακουφίζουν πια· χρειάζονται καινούργια, περισσότερο ευφάνταστα. Από τον έλεγχο και την πιθανή τιμωρία έχουν φροντίσει επίσης να αυτοεξαιρεθούν οι οικονομικοί κυρίαρχοι, άνθρωποι ΣΕΒαστοί, που τους ακούς και αυτούς να επιδίδονται σε δακρύβρεκτες ή υφολογικά βίαιες παραινέσεις προς τους υπολοίπους και δεν ξέρεις τι να πρωτοθαυμάσεις: το ύψος του φαρισαϊσμού τους, τον όγκο της έπαρσής τους ή το βάθος της σκέψης και της γνώσης τους, έτσι όπως έχουν μάθει να κλίνουν άψογα το ρήμα «λαμβάνω» σε όλες τις φωνές, τους χρόνους και τις εγκλίσεις, αλλά με το «δίδωμι» έχουν ένα πρόβλημα άλυτο από τα γυμνασιακά τους χρόνια.
Και μένουν έτσι προς θυσίαν οι συνήθεις αμνοί. Που ακούνε κι αυτοί γλυκόηχα ψέματα, όπως η Ιφιγένεια μια φορά κι έναν καιρό. Εκείνη την οδηγούσαν τάχα σε γάμο με τον Αχιλλέα, ενώ στους θυσιαζόμενους αμνούς τάζουν δικαιοσύνη και ισομοιρία στα καλά και στα κακά. Κι αν η Ιφιγένεια σώθηκε εντέλει, μεταμορφούμενη σε αρκούδα ή ταύρο, σύμφωνα με ορισμένες μυθολογικές αφηγήσεις, οι αμνοί δεν έχουν τέτοια ελπίδα· δυστυχώς, η ικανότητα της μεταμόρφωσης χάθηκε από τα χρόνια τα παλιά.

Του Πάσχου Mανδραβέλη, από την “Καθημερινή”

Ολοι ξέρουμε ότι η ελευθερία είναι καλό πράγμα. Ομως λίγοι αναρωτιούνται γιατί η ελευθερία είναι καλή, με αποτέλεσμα η έννοια της ελευθερίας να καταντά δόγμα· είτε αυτό προέρχεται από κάποιο φυσικό δίκαιο που προϋπήρχε της κοινωνίας, είτε διότι κάποιος Θεός μας θέλει ελεύθερους, είτε διότι «έτσι έχουν τα πράγματα» κι έτσι μας αρέσει.

Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι αυτή η μεταφυσική τεκμηρίωση της ελευθερίας είναι ευάλωτη σε αντίθετες μεταφυσικές εξηγήσεις της ανελευθερίας. Αν κάποιος βάλει στη μέση έναν Δημιουργό -ο οποίος δεν μιλάει και πολύ για να μας εξηγήσει τι ακριβώς θέλει- το ένα δόγμα μπορεί να αντικατασταθεί κάλλιστα από το αντίθετό του. Εξάλλου, η δουλεία, η φεουδαρχία και όλα τα ανελεύθερα συστήματα με κάποιες «προτιμήσεις» του Θεού τεκμηριώθηκαν. Οι μεγαλύτεροι καταπιεστές της Ιστορίας «ελέω Θεού μονάρχες» ήταν. Οι άνθρωποι μπορεί να πεισθούν ότι ο Δημιουργός θέλει ελευθερία, αλλά μπορεί να πεισθούν ότι θέλει αρετή και, όπως έγινε στο Ιράν, η «αρετή των μουλάδων» κατίσχυσε της ελευθερίας των πολλών.

Ο μεγάλος (και κατασυκοφαντημένος στην Ελλάδα) Αυστριακός διανοητής Φρίντριχ Α. Χάγιεκ έρχεται και λέει ότι και η ελευθερία της πράξης είναι προτιμητέα, όχι μόνο γιατί νιώθουμε καλά μη έχοντας αφέντες, αλλά γιατί μακροχρόνια παράγει τα άριστα αποτελέσματα για το σύνολο.

Στο βιβλίο του «Το Σύνταγμα της Ελευθερίας» κάνει την εξής απλή σκέψη. Σε οποιαδήποτε στιγμή της ανθρωπότητας σε κάθε κοινωνικό σύνολο υπάρχουν χιλιάδες προβλήματα προς επίλυση που επιδέχονται δισεκατομμύρια επί δισεκατομμυρίων συνδυασμούς. Κανείς, μα κανείς δεν ξέρει εκ των προτέρων την άριστη λύση ή έστω την καλύτερη λύση. Αυτή την αναγνωρίζουμε εκ των υστέρων, αφού υπάρξουν εκατομμύρια προσπάθειες, οι περισσότερες αποτυχημένες, άλλες μερικώς αποτυχημένες, άλλες μερικώς επιτυχημένες κι άλλες επιτυχημένες.

«Το βασικό επιχείρημα υπέρ της ατομικής ελευθερίας», γράφει ο Χάγιεκ, «βασίζεται κυρίως στην παραδοχή ότι όλοι μας αγνοούμε πολλούς από τους παράγοντες από τους οποίους εξαρτώνται η επίτευξη των σκοπών μας και η ευημερία μας… Επειδή, λοιπόν, κάθε άτομο γνωρίζει πολύ λίγα πράγματα και -ιδιαίτερα- επειδή σπάνια ξέρουμε ποιος από εμάς γνωρίζει καλύτερα, εμπιστευόμαστε τις ανεξάρτητες και ανταγωνιστικές προσπάθειες πολλών ανθρώπων για να επιφέρουν την εμφάνιση αυτού που, όταν το δούμε, θα το θέλουμε».

Στις άπειρες λύσεις που υπάρχουν για ένα πρόβλημα μπορούμε να δοκιμάσουμε μία ή δύο λύσεις διά του κεντρικού σχεδιασμού, ή μπορούμε να δοκιμάσουμε χιλιάδες ή εκατομμύρια, αφήνοντας τους ανθρώπους ελεύθερους να μας προτείνουν. Το σημαντικό είναι ότι διά της ελευθερίας δοκιμάζουν πολλοί τη λύση ενός προβλήματος. Εχουμε θεωρητικά άπειρες προσπάθειες, από τις οποίες κάποιες είναι επιτυχείς, αλλά πολύ περισσότερες αποτυγχάνουν. Δεν ξέρουμε όμως εκ των προτέρων ποιες θα πιάσουν, και χειρότερα: δεν ξέρουμε ποιες θέλουμε.

Απειρες δοκιμές

Η ελευθερία είναι η δυνατότητα να βελτιώνουμε πράγματα διά άπειρων δοκιμών και λαθών, είναι μια μέθοδος εξέλιξης. Κάποιος θα δοκιμάσει το «α» και θα αποτύχει, κάποιος το «β» και θα αποτύχει, κάποιος το «αβγ» και θα αποτύχει μέχρι που κάποιος θα δοκιμάσει το «κλμ» και θα πούμε “αυτό είναι! Αυτό θέλουμε!” Γι’ αυτό η ελευθερία είναι σημαντική, διότι το «κλμ» που θέλουμε, δεν το ξέρουμε ότι το θέλουμε πριν το δούμε, και για να το δούμε πρέπει να επιτρέψουμε σε κάποιον να το κάνει. Και όχι μόνο αυτό: μπορεί το «κλμ» να βολεύει τώρα, αλλά να μην είναι το τελειωτικό που θέλουμε. Μπορεί αργότερα κάποιος να σκεφθεί το «ακλμ» που να είναι βολικότερο και καλύτερο. Αλλά δεν θα το ξέρουμε αν δεν τον αφήσουμε να δοκιμάσει, ακόμη κι αν δοκιμάζοντας το πιθανότερο είναι να αποτύχει. Οπως λέει ο Χάγιεκ, «Η ελευθερία είναι σημαντική επειδή ακριβώς δεν ξέρουμε πώς θα την χρησιμοποιήσουν τα άτομα».

Τα απλά πράγματα όταν έχουν την ευκαιρία άπειρων συνδυασμών δημιουργούν πολυπλοκότητες τις οποίες μπορούμε να κατανοήσουμε, αλλά δεν θέλουμε να πιστέψουμε. Η διαδικασία της φυσικής εξέλιξης είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Αυτή τη στιγμή στα σώματα των τρισεκατομμυρίων όντων, που υπάρχουν στη Γη, συμβαίνουν τρισεκατομμύρια στην τρισεκατομμυριοστή διασπάσεις κυττάρων. Οι περισσότερες από αυτές αναπαράγουν όμοια κύτταρα. Πάρα πολλές, ίσως τρισεκατομμύρια αναπαράγουν κύτταρα με «λάθη». Η διπλή έλικα του DNA ενός κυττάρου δεν είναι όμοια με την άλλη. Τα περισσότερα από αυτά τα λάθη, η συντριπτική πλειονότητά τους, είναι ανενεργά και ούτε καν τα αντιλαμβανόμαστε. Κάποια, λίγα, απ’ αυτά τα «λάθη» είναι καρκίνοι που σκοτώνουν τον οργανισμό. Κάποια ελάχιστα από αυτά τα «λάθη» εξελίχθηκαν σε νύχια, εγκέφαλο, μάτια, ιδιότητες δηλαδή που βοήθησαν κάποια άτομα ενός συνόλου να ζήσουν περισσότερο, να αναπαραχθούν περισσότερο: αν ένα λιονταράκι γεννηθεί με το «λάθος» στο DNA και είναι τυφλό δεν θα προκάνει να αναπαραχθεί. Αν γεννηθεί με το «λάθος» της οξύτερης όρασης και θα ζήσει περισσότερο, αλλά και επειδή θα έχει περισσότερη τροφή θα το προτιμούν τα θηλυκά. Αρα αυτό το «λάθος», αυτό το γονίδιο θα κληρονομηθεί και θα γίνει, προϊόντος του χρόνου, καθολικό γονίδιο στην κοινωνία των λιονταριών. Είναι ευεργετικό για όλα τα λιοντάρια. Αυτή η διαδικασία της εξέλιξης έχει κι ένα κόστος. Αυτό που ονομάζουμε καρκίνο. Προσοχή! Δεν σχεδιάζεται ούτε ο καρκίνος ούτε η εξέλιξη. Προκύπτει από τα τρισεκατομμύρια των πιθανών συνδυασμών που υπάρχουν. Αν όμως απαγορεύσουμε τον καρκίνο, απαγορεύουμε την εξέλιξη, επειδή ακριβώς δεν ξέρουμε ποιος συνδυασμός είναι ανενεργός, ποιος είναι καρκίνος και ποιος είναι εξέλιξη. Κι επειδή η εξέλιξη είναι μία στο τρισ-τρισεκατομμύριο (μια εξελικτική ιδιότητα πρέπει να συνάδει και με το περιβάλλον όπου ζει ένας οργανισμός) – ενώ ο καρκίνος είναι απείρως πιο συχνός, εάν μπορούσαμε να νομοθετήσουμε την εξέλιξη το λογικό θα ήταν να παραμείνουμε αμοιβάδες.

Οι πρωτοαμοιβάδες

Αυτό ακριβώς είναι η τεκμηρίωση της ελευθερίας από τον Χάγιεκ. Δεν ξέρουμε, και γι’ αυτό αφήστε μας να δοκιμάσουμε: «Η ελευθερία», γράφει, «αναγκαστικά σημαίνει ότι θα γίνουν πολλά πράγματα που δεν μας αρέσουν. Η πίστη μας στην ελευθερία δεν στηρίζεται σε προβλέψιμα αποτελέσματα υπό συγκεκριμένες συνθήκες, αλλά στην πεποίθηση ότι συνολικά θα απελευθερώσει περισσότερες δυνάμεις για το καλό παρά για το κακό». Θα μας απελευθερώσει, θα πρόσθετα εγώ, από το στάδιο της αμοιβάδας. Προσοχή: ήταν ένας μόνο μονοκύτταρος οργανισμός που παρουσίασε εκείνο το ιδιαίτερο εξελικτικό χαρακτηριστικό το οποίο σταδιακά οδήγησε στη σημερινή συνθετότητα. Δεν έκαναν γενική συνέλευση οι πρωτοαμοιβάδες για να αποφασίσουν «ήρθε ο καιρός να γίνουμε δικύτταροι οργανισμοί, διότι κάποια στιγμή πρέπει να εξελιχθούμε σε άνθρωπο».

Γι’ αυτό ο Χάγιεκ γράφει: «Η ελευθερία που θα χρησιμοποιηθεί από ένα μόνο άτομο στο εκατομμύριο μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία για την κοινωνία και να είναι πιο επωφελής για την πλειοψηφία από οποιαδήποτε ελευθερία που χρησιμοποιούμε όλοι».

«Ελευθερία από…» και «ελευθερία για…»

Στη διαδικασία της εξέλιξης, και της φυσικής και της κοινωνικής και της ατομικής, υπάρχουν κάποιοι περιορισμοί. Φυσικοί, κοινωνικοί, νομικοί. Εδώ γίνεται μια μεγάλη παρεξήγηση την οποία συχνά και ίσως σκοπίμως χρησιμοποιούν οι εχθροί της ελευθερίας. Είναι αυτό που λένε διάφοροι «τι ελευθερία έχω εγώ που δεν μπορώ να πάω ένα ταξίδι, και τι ελευθερία έχει ο Μπιλ Γκέιτς με τα 50 δισ. που μπορεί ανά πάσα στιγμή να πάει όπου θέλει». ΄Η ότι «η μόνη ελευθερία των φτωχών είναι να πεινάσουν».

Εδώ ο Χάγιεκ κάνει μια σαφή και κατατοπιστική διευκρίνιση. Αφορά την «ελευθερία από» και την «ελευθερία για». Η ελευθερία που μπορεί μια κοινωνία να εξασφαλίσει είναι η «ελευθερία για» και όχι η «ελευθερία από». «Η ελευθερία», γράφει, «δεν ορίζεται από την απουσία αναγκών, αλλά από την απουσία εξαναγκασμών». Ανελεύθερος δεν είναι ο άνθρωπος που θέλει να κάνει διαρκώς ταξίδια, αλλά περιορίζεται από τα οικονομικά του ή την υγεία του, αλλά ο πολίτης της αλήστου μνήμης Σοβιετικής Ενωσης, που το καθεστώς απαγόρευε να πάει από το Λένινγκραντ στη Μόσχα.

Αυτό που μπορούμε να λύσουμε λοιπόν είναι το πρόβλημα του εξαναγκασμού. Καμιά κοινωνική οργάνωση δεν μπορεί να λυτρώσει τα άτομα από όλες τις ανάγκες, διότι πολλες από αυτές είναι γούστα, δηλαδή διαφορετικές αναλόγως τα άτομα και τις περιόδους. Μια ελεύθερη κοινωνία αφαιρεί τους εξαναγκασμούς· επιτρέπει στα άτομα να δοκιμάσουν για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους.

Η διαφορά είναι κρίσιμη, επειδή οι ανάγκες δισεκατομμυρίων ανθρώπων είναι διαφορετικές, άρα μιλάμε για τρισεκατομμύρια πιθανούς συνδυασμούς αναγκών και τρισεκατομμύρια επί τρισεκατομμυρίων τρόπους ικανοποίησής τους. Ακόμη δηλαδή και αν επιλέγαμε ένα άτομο και αποφασίζαμε να ικανοποιήσουμε όλες τις ανάγκες του δεν θα μπορούσαμε. Οι ανάγκες είναι άπειρες και διαρκώς εξελισσόμενες. Κανένα άτομο δεν μπορεί να είναι ποτέ ελεύθερο των αναγκών του. Επειδή ακριβώς οι ανάγκες είναι υποκειμενικές και πάντα πιο μεγάλες απ’ όσα και αν έχει.

Tης Mαριας Kατσουνακη, από την “Καθημερινή”

Στην Αττική, το 14% των μαθητών είναι αλλοδαποί. Στην Αθήνα, η αναλογία υπολογίζεται σε περίπου τρεις στους δέκα. Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Παιδείας, το σχολικό έτος 2010–11 φοίτησαν 157.201 αλλοδαποί σε σύνολο 1.492.657 (ποσοστό 10,53%). Τελευταία παρατηρείται η εξής τάση: γονείς να μετακινούν τα παιδιά τους σε δημόσια σχολεία με λιγότερους αλλοδαπούς μαθητές, καταθέτοντας αποδεικτικά στοιχεία (λογαριασμούς κ.ο.κ.) συγγενικών κατοικιών… Το φαινόμενο καταγράφει σε σχετικό ρεπορτάζ (του Απόστολου Λακασά) η σημερινή «Κ». Εκπαιδευτικοί, εκπρόσωποι της Πολιτείας και γονείς καταθέτουν τις απόψεις τους. Ενας εξ αυτών επισημαίνει το αυτονόητο: «Πρέπει να δοθεί βάρος στην άνοδο του επιπέδου των αλλοδαπών μαθητών με τη δημιουργία και ποιοτική αναβάθμιση των τάξεων υποδοχής τους στα σχολεία».

Το σχόλιο, αποκομμένο από την πραγματικότητα της βασικής και μέσης εκπαίδευσης, μοιάζει γενικόλογο και θεωρητικό. Μια, ακόμη, υπόδειξη πάνω στο δέον γενέσθαι. Είναι όμως έτσι;

Ας δούμε τι συμβαίνει στη μακρινή μας (από κάθε άποψη) Φινλανδία. Η χώρα, η οποία εφαρμόζει ένα από τα καλύτερα και αποδοτικότερα εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο –ίσως και το πιο ζηλευτό και αναγνωρισμένο διεθνώς– εκθειάζεται και για έναν ακόμη λόγο: για τον τρόπο που φροντίζει τα παιδιά των μεταναστών. Αναλυτικό ρεπορτάζ στον Guardian (22/11) παρουσιάζει τα δεδομένα. Εως πριν από μια δεκαπενταετία η Φινλανδία είχε ελάχιστους ξένους στο σύνολο του πληθυσμού της. Ομως, η αναλογία άλλαξε δραστικά και έως το 2020 υπολογίζεται ότι το ένα πέμπτο των μαθητών στο Ελσίνκι θα προέρχονται από άλλη χώρα – η πλειονότητα από τη Ρωσία, την Εσθονία, τη Σομαλία, την πρώην Γιουγκοσλαβία. Πώς λειτουργεί η Πολιτεία; Αγκαλιάζει τους αλλοδαπούς μαθητές υποστηρίζοντας, με 25 διδακτικές ώρες την εβδομάδα, τις μαθησιακές ανάγκες τους. Η δουλειά γίνεται μέσα στο σχολείο, μέσα στην ομάδα. Δεν είναι μόνο ότι προβλέπεται επιπλέον οικονομική ενίσχυση για σχολεία που βρίσκονται σε υποβαθμισμένες περιοχές ή φιλοξενούν παιδιά με ειδικές ανάγκες, ούτε ότι η βοήθεια δεν περιορίζεται στο δημοτικό αλλά εφαρμόζονται πιλοτικά προγράμματα και για τους έφηβους μετανάστες. Tο σημείο στο οποίο αποκαλύπτεται το εύρος και το βάθος της σοβαρότητας και ευαισθησίας της φινλανδικής εκπαιδευτικής πολιτικής είναι το εξής: από τη δεκαετία του 1980 το κράτος πληρώνει Σομαλούς δασκάλους να βοηθούν παιδιά από τη χώρα τους να βελτιώνουν και να εμπλουτίζουν το λεξιλόγιο της μητρικής γλώσσας τους.

Κάνουν, δηλαδή, πράξη το στοιχειώδες: μαθαίνει καλύτερα κάποιος μια ξένη γλώσσα όταν μπορεί να σκεφτεί και να εκφραστεί πληρέστερα στη μητρική του.

Είναι μάταιο να αναζητούμε αναλογίες. Και περιττό. Δομές, νοοτροπίες, φιλοδοξίες, επιδιώξεις, στόχοι, επιθυμίες, όλα διαφέρουν. Εδώ και πολλές δεκαετίες. Πώς να ψέξεις τους Ελληνες γονείς, όταν επιδιώκουν το καλύτερο για τα παιδιά τους; Οταν προσπαθούν να τα «εξαιρέσουν» από την εγκατάλειψη και διαρκή υποβάθμιση της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης; Ο αυξανόμενος αριθμός των αλλοδαπών μαθητών (σε ορισμένες περιπτώσεις χάρη σε αυτούς παραμένουν ανοιχτά σχολεία) δεν αποτελεί πρόβλημα. Εξελίσσεται σε πρόβλημα, όταν δεν υπάρχει καμία πρόνοια και κανένα ενδιαφέρον.

Ας μην είναι η Φινλανδία το όνειρό μας. Ας αναρωτηθούμε απλώς: σε τι κοινωνία πρόκειται να ζήσουμε; Η απάντηση είναι κυρίως ευθύνη του εκάστοτε υπουργού Παιδείας.

Του Παύλου Τσίμα, από “Τα Νέα”

Η πρώτη ήρθε από τη Βουδαπέστη και πέρασε στα «ψιλά»: Η κυβέρνηση της Ουγγαρίας ανακοίνωσε ότι θα ζητήσει, ξανά, βοήθεια από το ΔΝΤ. Η Ουγγαρία είχε υποχρεωθεί να προσφύγει στο Ταμείο τον Οκτώβριο του 2008, λίγες ημέρες μετά το κραχ της Γουόλ Στριτ, όταν η χώρα βρέθηκε δίχως δανειστές, με το νόμισμά της στα Τάρταρα και την Ευρώπη απρόθυμη να βοηθήσει.