Εκπαιδευτική επίσκεψη
Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και βαθιά συγκίνηση μαθητές και εκπαιδευτικοί του διασχολικού προγράμματος των 5ου Γυμνασίου και 5ου Λυκείου Λάρισας, «Δημοκρατία και Εκπαίδευση: Μαρτυρικοί τόποι στην εκπαίδευση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα», πραγματοποίησαν εκπαιδευτική επίσκεψη και ξενάγηση στο Γεντί Κουλέ της Θεσσαλονίκης (25-2-2026). Η δράση εντάσσεται στο πλαίσιο των βιωματικών δραστηριοτήτων του προγράμματος, το οποίο στοχεύει στην καλλιέργεια της δημοκρατικής συνείδησης, της ιστορικής μνήμης και του ενεργού πολίτη.
Για την πολυτάραχη ιστορία του μνημείου – από βυζαντινό φρούριο σε οθωμανικό διοικητικό κέντρο και αργότερα σε τόπο κράτησης πολιτικών και ποινικών κρατουμένων – ενημέρωσε αρχικά η αρχαιολόγος βυζαντινών και μεταβυζαντινών αρχαιοτήτων κ. Χαρά Σαρηγιαννίδου, μπροστά στη μακέτα του μαρτυρικού τόπου, προσφέροντας το ιστορικό πλαίσιο και αναδεικνύοντας τη διαχρονική σημασία του χώρου.
Τη σκυτάλη πήραν ο κ. Τριαντάφυλλος Μηταφίδης, φιλόλογος, μέλος του Συνδέσμου Φυλακισθέντων Εξορισθέντων της Δικτατορίας 1967-1973, καθώς και ο κ. Σπύρος Κουζινόπουλος, δημοσιογράφος και συγγραφέας, του οποίου το τελευταίο βιβλίο έχει τίτλο, «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης». Με λόγο άμεσο και τεκμηριωμένο, συνόδευσαν μαθητές και εκπαιδευτικούς, σε μια ουσιαστική περιήγηση στους χώρους των φυλακών.
Η φυλακή Επταπυργίου, γνωστή και ως Γεντί Κουλέ, υπήρξε το πιο απάνθρωπο σωφρονιστικό ίδρυμα της χώρας. Μια ιστορία που κράτησε σχεδόν έναν αιώνα γεμάτη από εκτελέσεις, βιασμούς και κακοποίηση κρατουμένων, από το 1890 περίπου, μέχρι το 1989 που έκλεισε οριστικά.
Ξεχωριστή στιγμή της επίσκεψης αποτέλεσε η ανάγνωση από τον κ. Μηταφίδη ενός αυθεντικού σημειώματος πολιτικών κρατουμένων της περιόδου της Χούντας των Συνταγματαρχών (1972), το οποίο, παρά τις δυσκολίες και τους κινδύνους, κατόρθωσε να φτάσει ως καταγγελία στον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό. Στο συγκλονιστικό αυτό κείμενο περιγράφονταν οι απάνθρωπες συνθήκες κράτησης, οι στερήσεις και οι εκβιαστικές πρακτικές της διοίκησης των φυλακών, καταρρίπτοντας τους ισχυρισμούς του καθεστώτος ότι δεν ασκούνταν βασανιστήρια.
Οι μαθητές γνώρισαν το Γεντί Κουλέ ως αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της Θεσσαλονίκης και της χώρας, έναν τόπο άρρηκτα δεμένο με τους αγώνες για ελευθερία, δημοκρατία και εθνική ανεξαρτησία. Στους θαλάμους και τα απομονωτήρια φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν χιλιάδες αγωνιστές – κομμουνιστές, δημοκράτες, άνδρες και γυναίκες, εργάτες, αγρότες και διανοούμενοι – από την περίοδο της μεταξικής δικτατορίας, τη γερμανική Κατοχή και τον Εμφύλιο, έως και τη δικτατορία των συνταγματαρχών.
Κατά την περιήγηση, επισκέφθηκαν τους θαλάμους κράτησης, το Πειθαρχείο με τα κελιά αυστηρής απομόνωσης, το φυλάκιο εποπτείας, το επισκεπτήριο και τον τόπο των εκτελέσεων, ακούγοντας ιστορίες για τους μελλοθάνατους και για τις μορφές αντίστασης που αναπτύχθηκαν, ακόμη και μέσα στις πιο σκληρές συνθήκες, υπό το άγρυπνο βλέμμα των δεσμοφυλάκων.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη, ο οποίος, ως μελλοθάνατος στο απομονωτήριο, αποτύπωσε με τον λόγο του τις εφιαλτικές στιγμές που βίωναν οι πολιτικοί κρατούμενοι τις τελευταίες ώρες πριν από το εκτελεστικό απόσπασμα. Το 1949 καταδικάστηκε σε θάνατο για πολιτική δράση, αλλά αποφυλακίστηκε με αμνηστία το 1951.
Οι φυλακές του Επταπυργίου – το Γεντί Κουλέ όπως έχει χαραχθεί στη συλλογική μνήμη – αποτελούν έναν τόπο όπου «χύθηκαν ποταμοί αίματος και δακρύων» και γι’ αυτό, είναι ίσως οι πιο πολυτραγουδισμένες φυλακές της χώρας μας, τόνισε ο κ. Κουζινόπουλος,.
Σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης, η ομάδα μαθητών και εκπαιδευτικών απέτισε φόρο τιμής στους αγωνιστές ερμηνεύοντας στον θάλαμο κράτησης των ανδρών το τραγούδι «Μαλλιά Σγουρά».
Η επίσκεψη ολοκληρώθηκε με συζήτηση και προβληματισμό γύρω από τη σημασία της διατήρησης της ιστορικής μνήμης και τον ρόλο της εκπαίδευσης στην προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επιβεβαιώνοντας ότι οι μαρτυρικοί τόποι μπορούν και οφείλουν να λειτουργούν ως ζωντανά εργαστήρια δημοκρατίας.
Συνοδοί εκπαιδευτικοί ήταν οι συντονίστριες του διασχολικού προγράμματος Αρχοντία Γιαννακάκη (5ο Λύκειο), Ζωή Δεληζώνα (5ο Γυμνάσιο) και τα μέλη της Παιδαγωγικής ομάδας Βικτωρία Κανάκη, Εύα Μωυσιάδου (5ο Γυμνάσιο). Οι υπεύθυνες του προγράμματος ευχαριστούν θερμά τους συνοδούς και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης για την άρτια οργάνωση και την ουσιαστική συμβολή τους στην επιτυχία της δράσης.
