Ουίλλιαμ Σαίξπηρ
Ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ (αγγλικά: William Shakespeare, Απρίλιος 1564 – 23 Απριλίου 1616) ήταν ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές και θεατρικούς συγγραφείς.
Θεωρείται μια από τις κορυφαίες μορφές της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου, ενώ τα θεατρικά του παίζονται έως σήμερα, διατηρώντας αμείωτο το ενδιαφέρον. Ο Σαίξπηρ κατάφερε να χειριστεί με απόλυτη δεξιοτεχνία τόσο την κωμωδία όσο και το δράμα και την τραγωδία. Τα έργα του διαπνέονται από μία βαθειά κατανόηση της ανθρώπινης φύσης και παραμένουν επίκαιρα.
Η επίδραση του, ειδικότερα στην αγγλική λογοτεχνία, θεωρείται τεράστια.
Βιογραφία
Το σπίτι που γεννήθηκε ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ στο Στράτφορντ (αμφισβητείται ωστόσο αν ο Σαίξπηρ του Statford συνδέεται πράγματι με το θεωρούμενο σήμερα ως σαιξπηρικό έργο).Πολλοί ιστορικοί συμφωνούν πως ο ηθοποιός, ποιητής και θεατρικός συγγραφέας Ουίλλιαμ Σαίξπηρ αποτελεί πράγματι ένα και μοναδικό πρόσωπο, όπως πιστοποιούν σημαντικά ιστορικά ευρήματα.
Ο Σαίξπηρ γεννήθηκε στην πόλη Stratford-upon-Avon (ή απλά Stratford) τον Απρίλιο του 1564. Πατέρας του ήταν ο John Shakespeare, πετυχημένος έμπορος και μητέρα του η Mary Arden, κόρη εύπορης οικογένειας. Ο πατέρας του Σαίξπηρ, συμμετείχε για ένα διάστημα στις δημόσιες υποθέσεις, ασκώντας καθήκοντα δημοτικού συμβούλου περίπου στα 1560, θέση που αργότερα έχασε καθώς κατηγορήθηκε για παράνομο εμπόριο. Έχει επικρατήσει να θεωρείται ως ημερομηνία γέννησης του Σαίξπηρ η 23η Απριλίου. Η ακριβής όμως ημερομηνία παραμένει έως σήμερα άγνωστη. Η μόνη γνωστή πληροφορία που υπάρχει σχετικά, είναι πως η βάφτισή του έγινε στις 26 Απριλίου όπως καταγράφεται στα μητρώα εκκλησίας του Στράτφορντ. Επιπλέον είναι γνωστό πως την εποχή εκείνη, η τελετή της βάφτισης γινόταν λίγες μόνο ημέρες μετά τη γέννηση.
Για την παιδική ηλικία του Σαίξπηρ ελάχιστα είναι γνωστά. Θεωρείται πιθανό πως έλαβε την εκπαίδευσή του στο σχολείο του Στράτφορντ, όπου πρέπει να ήρθε σε επαφή με την κλασική λογοτεχνία και τα λατινικά. Έχοντας μελετηρό χαρακτήρα, ο Σαίξπηρ διάβαζε πολύ στα νεανικά του χρόνια, αν και δεν έγραφε πολύ. Κανένα στοιχείο δεν μπορεί να πιστοποιήσει κατά πόσον η εκπαίδευσή του συνεχίστηκε αργότερα.
Στις 28 Νοεμβρίου του 1582 ο Σαίξπηρ παντρεύτηκε την Anne Hathaway, οκτώ χρόνια μεγαλύτερή του και ήδη τριών μηνών έγκυο όταν παντρεύτηκαν. Ο γάμος τους έγινε στο ναό Grafton κοντά στην πόλη του Statford. Μαζί απέκτησαν τρία παιδιά. Στις 26 Μαΐου του 1583 βαπτίστηκε η κόρη τους Susanna ενώ στις 2 Φεβρουαρίου του 1585 καταγράφεται η βάπτιση των δύο δίδυμων παιδιών τους, του Χάμνετ και της Ιουδήθ.
Ο Σαίξπηρ κατά καιρούς υπέφερε πολύ από φτώχεια. Μολοταύτα είχε τις φιλοδοξίες του και ήλπιζε. Το 1587 πήγε στο Λονδίνο για να προσπαθήσει να καλυτερέψει την οικονομική του κατάσταση. Διαφορετικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για φυγή του από το Statford με την κατηγορία κλοπής ή για συνεχείς μετακινήσεις του στη χώρα με την ιδιότητα του δασκάλου.
Η υπογραφή του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ (από τη διαθήκη του).
Στο Λονδίνο, ο Σαίξπηρ έδειξε ενδιαφέρον για το θέατρο. Επειδή δεν είχε τα μέσα να πληρώνει για τα εισιτήρια, προσπαθούσε να κερδίζει χρήματα κρατώντας τα άλογα των θεατών του θεάτρου. Αργότερα έγινε ηθοποιός, και αφού απέκτησε αρκετή πείρα, άρχισε να βοηθά θεατρικούς συγγραφείς στο γράψιμο των χειρογράφων. Με το ανέβασμα του πρώτου του έργου “Αγάπης Αγώνας Άγονος“, περί τα 1590, άρχισε τη σταδιοδρομία του.
Το 1594 ο Σαίξπηρ εμφανίζεται να συμμετέχει στη θεατρική ομάδα Lord Chamberlain’s Men, η οποία χρηματοδοτείται από τον λόρδο Chamberlain. Ο θίασος αυτός θεωρείται πως είχε σημαντική αναγνώριση καθώς το 1603 ο νέος μονάρχης, James I, συνέχισε να τον συντηρεί οικονομικά αφού μετονομάστηκε σε King’s Men. Ο Σαίξπηρ συμμετείχε ως ηθοποιός και θεατρικός συγγραφέας. Αρκετά νομικά έγγραφα της εποχής που διασώζονται πιστοποιούν πως στη διάρκεια αυτής της περιόδου ο Σαίξπηρ κέρδισε αρκετά χρήματα. Αναφέρονται χαρακτηριστικά η απόκτηση του σπιτιού του (New Place) στο Στράτφορντ, το 1597, το οποίο ήταν το δεύτερο μεγαλύτερο σπίτι στην περιοχή καθώς και η αγορά έκτασης στο Blackfriars του Λονδίνου. Παράλληλα φέρεται ως συνιδιοκτήτης του θεάτρου Globe στο Λονδίνο. Την ίδια περίοδο θεωρείται πως είναι γραμμένα μερικά από τα πιο γνωστά του έργα, μεταξύ των οποίων οι τραγωδίες Αντώνιος και Κλεοπάτρα, Ιούλιος Καίσαρ, Άμλετ, Βασιλιάς Ληρ, Μακβεθ και Οθέλλος.
Τα πρώτα σονέτα του Σαίξπηρ δημοσιεύτηκαν το 1609, αν και γράφτηκαν λίγα χρόνια νωρίτερα και αποτελούσαν ως επί το πλείστον ερωτικά ποιήματα. Τα τελευταία οκτώ χρόνια της ζωής του καταγράφονται μόλις τέσσερα θεατρικά του έργα εκ των οποίων το τελευταίο είναι ο Ερρίκος ο Η’ , του 1613. Μετά το 1613, ο Σαίξπηρ διέκοψε τη συγγραφή και αποσύρθηκε σε ένα ωραίο καινούργιο σπίτι του Stratford. Όμως πρόλαβε να αφήσει πίσω του ένα εντυπωσιακό αριθμό έργων. Πέθανε στις 23 Απριλίου του 1616 και ο τάφος του βρίσκεται στο ιερό της εκκλησίας της Αγίας Τριάδας του Statford. Ο ενταφιασμός του στο ιερό ήταν μια ιδιαίτερη τιμή που του έγινε όμως όχι λόγω της συγγραφικής του ιδιότητας, αλλά διότι είχε εξαγοράσει ένα μερίδιο της εκκλησίας έναντι 440 λιρών, ποσού σημαντικό για την εποχή. Στον τάφο του Σαίξπηρ τοποθετήθηκε έπειτα από δική του επιθυμία η παρακάτω επιγραφή:
- Good friend, for Jesus’ sake forbear,
- To dig the dust enclosed here
- Blest be the man that spares these stones,
- But cursed be he that moves my bones.
και σε ελεύθερη μετάφραση:
- Καλέ φίλε, στο όνομα του Θεού συγκρατήσου,
- Στο να σκάψεις τη σκόνη που εσωκλείεται εδώ.
- Ευλογημένος όποιος ήσυχες αφήσει αυτές τις πέτρες,
- Καταραμένος όμως όποιος ανακινήσει τα κόκκαλα μου.
Σχετικά με την επιγραφή αυτή, καλλιεργήθηκε ένας μύθος σύμφωνα με τον οποίο, αδημοσίευτα έργα του Σαίξπηρ πιθανόν να βρίσκονται εντός του τάφου. Μέχρι σήμερα δεν έχει αποπειραθεί να διαπιστωθεί η αλήθεια αυτής της υπόθεσης.
Γεώργιος Χορτάτσης, Κατζούρμπος
Διαβάζουμε στη Βικιπαίδεια:
Ο Κατσούρμπος είναι κωμωδία του Γεώργιου Χορτάτση, γραμμένη σε δεκαπεντασύλλαβο ιαμβικό στίχο με ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία. Είναι η πρώτη χρονολογικά κωμωδία της Κρητικής λογοτεχνίας. Ο ακριβής χρόνος γραφής της είναι άγνωστος αλλά από αναφορές σε γεγονότα της επικαιρότητας συμπεραίνεται πως γράφτηκε γύρω στα μέσα της δεκαετίας του 1580, πάντως πριν το 1600. Η ονομασία Κατσούρμπος προήλθε από έναν ήρωα της κωμωδίας, τον δούλο Κατσούρμπο.
Δομή και υπόθεση
Το έργο έχει την κλασική δομή της λόγιας ιταλικής κωμωδίας (commedia erudita), δηλαδή πρόλογο και πέντε πράξεις. Τηρείται η απαραίτητη για το νεοκλασικό δράμα ενότητα χώρου, τόπου και χρόνου. Το έργο διαδραματίζεται στο Κάστρο (Ηράκλειο) στη διάρκεια μιας ημέρας, από νωρίς το πρωί έως το βράδυ. Μέχρι την αρχή της πρώτης πράξης έχουν παρουσιαστεί τα βασικά πρόσωπα και έχει εκτεθεί η κατάσταση. Στις επόμενες πράξεις η υπόθεση περιπλέκεται και στο τέλος της τέταρης πράξης εμφανίζονται σταδιακά τα μέσα για την επίλυση της υπόθεσης. Κεντρικά πρόσωπα είναι δύο νέοι, ο Νικολός και η Κασσάντρα, η θετή μητέρα της Κασσάντρας, η «πολιτική» (εταίρα) Πουλισένα, ο γερο-Αρμένης και ο πατέρας του Νικολού Γιάκουμος. Επίσης εμφανίζονται και τα τυπικά πρόσωπα της λόγιας ιταλικής κωμωδίας˙ ο «μπράβος» Κουστουλιέρης είναι ο τύπος του καυχησιάρη αλλά δειλού στρατιωτικού. Συχνά καμαρώνει για τις πολεμικές του ικανότητες και τα κατορθώματά του, αλλά στην πράξη γελοιοποιείται και από τον δούλο του και από τον Δάσκαλο, ενώ είναι άτυχος και στην ερωτική του ζωή, αφού η Πουλισένα τον διώχνει χωρίς να φοβηθεί τις απειλές του. Ο Δάσκαλος φοράει μπαλωμένα ρούχα, με αποτέλεσμα να τον περάσουν για ζητιάνο. Του αρέσει να δίνει συμβουλές και να χρησιμοποιεί στην ομιλία του ιταλικά και λατινικά με αποτέλεσμα να μην γίνεται κατανοητός και να δημιουργούνται συχνά παρεξηγήσεις. Οι «ρουφιάνες» γειτόνισσες Αννέζα και Αρκολιά είναι τυποποιημένες μορφές της ιταλικές κωμωδίας, όπως και οι υπηρέτριες («φαμέγιες») Αννούσα και Αννίτσα. Οι υπηρέτες παρουσιάζονται τέλος με τυποποιημένες μορφές: ο Κατσάραπος είναι ο «φαγάς», εμφανίζεται στη σκηνή πεινασμένος ή μεθυσμένος, με το μυαλό του στο φαγητό και συχνά ξεχνάει τις εντολές του αφεντικού του. Ο Μούστρουχος είναι ο πονηρός και κλέφτης, που με διάφορες μικροαπατεωνιές κερδίζει χρήματα. Ο Κατσούρμπος χαρακτηρίζεται ως «ριδικολόζος» (κωμικός). Οι εμφανίσεις του και τα λόγια του συχνά προκαλούν γέλιο. Το σκηνικό απεικονίζει «χώρα με πόρτες και στενά» και το παράθυρο της Πουλισένας.
Υπόθεση είναι ο έρωτας του Νικολού και της Κασσάντρας. Εμπόδιο στο γάμο είναι η θετή μητέρα της κοπέλας, που προσπαθεί να την κάνει ερωμένη του γέρο-Αρμένη. Ο Νικολός προσπαθεί να παρεμποδίσει τη σχέση, με τη βοήθεια της Αρκολιάς. Εξαιτίας όμως της άλλης ρουφιάνας, της Αννέζας, φανερώνονται τα σχέδια στη γυναίκα του Αρμένη και στον πατέρα του Νικολού. Στο τέλος αποκαλύπτεται ότι η Κασσάνδρα είναι κόρη του Αρμένη, που την είχαν αρπάξει οι Τούρκοι, και έτσι οι δύο νέοι είναι ελεύθεροι να πραγματοποιήσουν το γάμο τους.
Γύρω από την κύρια υπόθεση εμπλέκονται τα διάφορα κωμικά επεισόδια στα οποία πρωταγωνιστούν ο μπράβος, ο Δάσκαλος και οι δούλοι. Αυτές οι κωμικές σκηνές είναι χαλαρά δεμένες με την εξέλιξη της υπόθεσης και αποτελούν τυπικό στοιχείο της ιταλικής αλλά και της κρητικής κωμωδίας.
Το μοτίβο της εύρεσης του χαμένου παιδιού είναι χαρακτηριστικό μοτίβο του ιταλικού θεάτρου και εμφανίζεται και στις άλλες δύο σωζόμενες κωμωδίες. Δεν έχει βρεθεί όμως συγκεκριμένο ιταλικό πρότυπο του Κατσούρμπου και εξαιτίας της απλούστερης πλοκής του έργου σε σχέση με τα αντίστοιχα ιταλικά, δεν είναι πιθανό να έχει ακολουθήσει πιστά κάποιο συγκεκριμένο έργο. Υπάρχουν βέβαια αναλογίες σε αρκετές σκηνές με διάφορες ιταλικές κωμωδίες.
Κεντρικό θέμα της κωμωδίας είναι ο έρωτας, που εμφανίζεται με διάφορες μορφές, από τον νεανικό έρωτα του Νικολού και της Κασσάντρας έως της κωμικές περιπέτειες του γερο-Αρμένη και την γελοιοποίηση του μπράβου και του δασκάλου. Στις σκηνές των διαλόγων μεταξύ των δύο νέων ο έρωτας εκφράζεται με λυρικό τρόπο, αλλά αυτού του είδους οι λυρικές ερωτικές εξομολογήσεις γίνονται συχνά και αντικείμενο ειρωνίας: ο δούλος του Νικολού σχολιάζει τη συμπεριφορά του ερωτευμένου αφέντη του και παρωδεί την ερωτική εξομολόγησή του.
Η ειρωνεία ως χιούμορ χρησιμοποιείται συχνά και σε άλλες σκηνές, όπως αυτή στην οποία οι «ρουφιάνες» επαινούν την Πουλισένα για τον «σωστό» τρόπο ανατροφής της Κασσάντρας και της δίνουν συμβουλές για το πώς να έχει πολλούς «αγαπητικούς» για να κερδίζει πολλά χρήματα. Το κωμικό στοιχείο δεν επιτυγχάνεται μόνο χάρη στο λεκτικό χιούμορ, αλλά και μέσω κωμικών σκηνών, όπως αυτές στις οποίες δημιουργούνται παρεξηγήσεις και προβλήματα επικοινωνίας εξαιτίας των ιταλικών και των λατινικών που χρησιμοποιεί ο Δάσκαλος και γίνονται αφορμή για έξυπνα λογοπαίγνια, και αυτές στις οποίες ο μπράβος γελοιοποιείται και ταπεινώνεται σε μονομαχίες. Από το χιούμορ της κωμωδίας απουσιάζουν οι βωμολοχίες.
Ο Κατσούρμπος χαρακτηρίζεται ως η καλύτερη από τις κωμωδίες του κρητικού θεάτρου[1] χάρη σε δραματουργικά πλεονεκτήματα (γρήγορη δράση, επιτυχημένα κωμικά στοιχεία, διαγραφή των χαρακτήρων). Αδυναμία μπορεί να θεωρηθεί η έλλειψη αληθοφάνειας στην αιτιολόγηση του πώς η ταυτότητα της Κασσάντρας δεν είχε γίνει προηγουμένως αντιληπτή από τους γονείς της, αφού είχε διατηρήσει το όνομά της και γνώριζε τα ονόματα των γονέων της.
Η γλώσσα του Κατσούρμπου, όπως και τα άλλα έργα του Χορτάτση, έχει ως βάση το δυτικό κρητικό ιδίωμα αλλά με παράλληλη χρήση στοιχείων του ανατολικού. Είναι όμως απλούστερη από τα άλλα θεατρικά του, γεγονός που εξηγείται από το είδος του έργου. Ο λόγος είναι πιο απλός, με συντομότερες προτάσεις, και η γλώσσα προσεγγίζει περισσότερο την ομιλουμένη, με συχνή χρήση λέξεων που προέρχονται από τα ιταλικά και συγκεκριμένα από την βενετσιάνικη διάλεκτο.
Βιβλιογραφικό οδηγό σχετικά με την κρητική λογοτεχνία μπορεί κάποιος να βρει στη σελιδα της Πύλης για την ελληνική γλώσσα.
Ρυθμό και χρώμα θέλει το σχολείο
Η Πανελλήνια Ένωση Εκπαιδευτικών Πολιτιστικών Θεμάτων (Π.Ε.Ε.ΠΟ.ΘΕ.) σχεδιάζει την υλοποίηση του 2ου Πανελλήνιου Συμποσίου της με θέμα «Με τον παλμό του Πολιτισμού για ένα ζωντανό σχολείο» στις αρχές Απριλίου 2011 στην Αθήνα.
Στο πλαίσιο αυτό καλεί όλα τα σχολεία να δώσουν ένα δυναμικό πολιτιστικό παρόν και να βάλουν τη δική τους πολιτιστική ψηφίδα στο Συμπόσιο. Όλες οι σχολικές μονάδες μπορούν να προτείνουν στους μαθητές τους τη δημιουργία ενός εικαστικού έργου, ατομικού ή συλλογικού, οποιασδήποτε μορφής (ζωγραφική, χαρακτικό, κολάζ, φωτογραφία ή άλλο) με θέμα «Ρυθμό και χρώμα θέλει το σχολείο», προκειμένου να δημιουργήσουμε μια εικονική έκθεση μαθητικών εικαστικών έργων, ανοιχτή σε όλον τον κόσμο μέσω του διαδικτύου.
Συγκεκριμένα κάθε σχολική μονάδα καλείται να επιλέξει ένα αντιπροσωπευτικό έργο με το παραπάνω θέμα και με δική της ευθύνη να το αναρτήσει στο ειδικό blog της Π.Ε.Ε.ΠΟ.ΘΕ. http://morfespolitismou.blogspot.com/. Επιτροπή από εκπαιδευτικούς και καλλιτέχνες θα επιλέξει, στη συνέχεια, από το σύνολο των έργων εκείνο που θα αξιοποιηθεί για τη δημιουργία της αφίσας του Συμποσίου. Το έργο που θα αναρτηθεί στο ιστολόγιο πρέπει να έχει τις εξής προδιαγραφές: Κατακόρυφη διάταξη και όγκο 500KB – 2,5 ΜΒ. Καταληκτική ημερομηνία για την ανάρτηση των έργων στο ιστολόγιο η 23η Δεκεμβρίου 2010. Συγχρόνως με την ανάρτηση του έργου, το σχολείο πρέπει να στείλει ηλεκτρονικό μήνυμα στην Π.Ε.Ε.ΠΟ.ΘΕ. στο οποίο θα αναγράφονται τα παρακάτω στοιχεία: το όνομα του μαθητή δημιουργού ή της δημιουργικής ομάδας, σύντομη περιγραφή του έργου, π.χ. ζωγραφικό έργο με λάδι, το όνομα του σχολείου και τηλέφωνο επικοινωνίας. Για περισσότερες πληροφορίες οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνήσουν ηλεκτρονικά με την Π.Ε.Ε.ΠΟ.ΘΕ.
Τι λέτε; δεν είναι μια καλή ευκαιρία να βγάλετε τα δημιουργικά σας ταλέντα και να εκφραστείτε με οδηγό τη φαντασία και το μεράκι που σας διακρίνει;
Και για να ξεσκονίσουμε τα γκρίζα χρώματα της εποχής μας πιάνοντας τα πινέλα στα χέρια ας διαβάσουμε από το “Το Χρώμα του Φεγγαριού” της Αλκυόνης Παπαδάκη, τους όμορφους διαλόγους ενός αστεριού με μια κερασιά:
Τι χρώμα έχει η λύπη; ρώτησε το αστέρι την κερασιά και παραπάτησε στο ξέφτι κάποιου σύννεφου που περνούσε βιαστικά. Δεν άκουσες; Σε ρώτησα, τι χρώμα έχει η λύπη;
– Έχει το χρώμα που παίρνει η θάλασσα την ώρα που γέρνει ο ήλιος στην αγγαλιά της. Ένα βαθύ άγριο μπλέ.
– Τι χρώμα έχουν τα όνειρα;
– Τα όνειρα; Τα όνειρα έχουν το χρώμα του δειλινού.
– Τί χρώμα έχει η χαρά;
– Το χρώμα του μεσημεριού αστεράκι μου.
– Και η μοναξιά;
– Η μοναξιά έχει χρώμα μενεξελί.
– Τι όμορφα που είναι τα χρώματα! Θα σου χαρίσω ένα ουράνιο τόξο, να το ρίχνεις επάνω σου όταν κρυώνεις.
Τ’ αστέρι έκλεισε τα ματια του και ακούμπησε στο φράκτη. Έμεινε κάμποσο εκεί και ξεκουράστηκε.
– Και η αγάπη; Ξέχασα να σε ρωτήσω, τι χρώμα έχει η αγάπη;
– Το χρώμα που έχουν τα μάτια του Θεού, απάντησε το δέντρο.
Γ.Σεφέρης, Ερωτόκριτος
Στις Δοκιμές του Γ.Σεφέρη διαβάζουμε για τον Ερωτόκριτο:
«Ο Ερωτόκριτος είναι ένα πολύ μακρύ ποίημα. Έχει δέκα χιλιάδες πενήντα δύο στίχους. Και όμως είναι ποίημα χωρίς ρητορεία. Κάποτε, πραγματικά τραβάει του μάκρους. Αλλά το μάκρος δεν οφείλεται στην επισώρευση λέξεων ή φράσεων χωρίς περιεχόμενο, που είναι μονάχα θόρυβος, μήτε στις ρηματικές υπερβασίες του αντικειμένου που έχει να εκφράσει ο ποιητής. Οφείλεται στις επαναλήψεις που, καθώς νομίζω, αισθάνεται τον εαυτό του υποχρεωμένο να κάνει. Λέω αισθάνεται τον εαυτό του υποχρεωμένο να κάνει, γιατί έχω την εντύπωση ότι αυτές οι επαναλήψεις γίνουνται “κατ’ απαίτησιν του κοινού”. Είναι με κάποιον τρόπο “μπιζαρίσματα”. Στο κονταροχτύπημα λ.χ. παρουσιάζει δεκατέσσερεις αρχοντόπουλους που χτυπιούνται. Και το κονταροχτύπημα του καθενός με τον αντίπαλό του περιγράφεται πάντα με την ίδια φροντίδα της λεπτομέρειας. Αν οι αρχοντόπουλοι ήταν οι μισοί, δε θα πάθαινε τίποτε το ποίημα. Το ίδιο μπορεί να πει κανείς για τους διαλόγους της Αρετούσας με τη νένα Φροσύνη. Το ίδιο και για άλλα. Όλα αυτά θα ήταν καλύτερα να περιοριστούν. Τέτοιες κρίσεις είναι αυτονόητες για τον σημερινό αναγνώστη, που διαβάζει γρήγορα ένα βιβλίο κι ύστερα το πετά. Αλλά για τους πρώτους αναγνώστες, το διάβασμα ή το άκουσμα ενός ποιήματος σαν τον Ερωτόκριτο ήτανε μια γοητεία. Και η γοητεία αρέσκεται στην επανάληψη. Είναι η ίδια φύση με τη μαγική επωδό. Μια γοητεία που έπρεπε να κρατήσει πολλές βραδυές, ίσως τις βραδυές ενός ολόκληρου χειμώνα. Όταν τέλειωνε το ποίημα, το ξανάπαιρναν από την αρχή. Στο τέλος το μάθαιναν απέξω. Η επανάληψη, κοιταγμένη από αυτή την πλευρά, μοιάζει να είναι μέσα στη φύση των πραγμάτων. Ήτανε μέσα στην ψυχή του ακροατή ή του αναγνώστη, που την περίμεναν προτού μιλήσει ο ποιητής. Και ο ποιητής την εποχή εκείνη δεν ήταν, όπως οι σημερινοί, χωρισμένος από το κοινό του, ήτανε σύμφωνος με τους άλλους ανθρώπους.
Ο ποιητής του Ερωτόκριτου ξέρει να αφηγηθεί και, όταν χρειάζεται, ξέρει να ξεδιπλώσει τη δύναμη του πάθους. Αλλά ο χαρακτήρας του είναι να μιλά “με γνώση και με τρόπο”. Δεν έχει συμπάθεια για τα “μεγάλα φτερουγίσματα”, όπως συνηθίσαμε να λέμε από την εποχή του ρομαντισμού: Απ’ ό,τι κάλλη έχει άνθρωπος, τα λόγια ‘χουν τη χάρη να κάνουσι κάθε καρδιά παρηγοριά να πάρει, κι οπού κατέχει να μιλεί με γνώση και με τρόπο, κάνει να κλαίσιν και γελού τα μάτια των ανθρώπω. (Α 887-90)
Όταν δε χρειάζεται να ξεσπάσει, προτιμά να βηματίζει, και ο βηματισμός του αυτός, όπως κάθε βηματισμός, είναι ένας τρόπος αλυσιδωτός, ο ένας κρίκος βαστιέται από τον άλλον και τον επαναλαμβάνει. Γι’ αυτό, φαντάζομαι, παρατηρούμε ένα είδος εμπειρισμό στην πρόοδο του ποιήματος. Δεν εννοώ με τούτο πως ο ποιητής γίνεται κάποτε πεζός. Υπάρχει ένας ποιητικός βηματισμός, ένας ίσος και χαμηλός τόνος που είναι από τα πιο χαριτωμένα πράγματα που μας προσφέρει η ποίηση. Είναι αυτό που θα λέγαμε στη μουσική το ρετσιτατίβο.»
(Γ. Σεφέρης, «Ερωτόκριτος», Δοκιμές Α΄, Ίκαρος, 51984, σελ. 284-286
Οι χαρακτήρες στην Commedia dell’arte-Οι σταθεροί τύποι της κρητικής κωμωδίας
Στο άρθρο της θεατρολόγου Βέρας Τσαγκάρη “Οι σταθεροί τύποι της κρητικής κωμωδίας” διαβάζουμε:
Οι σταθεροί τύποι που απαντώνται στις κρητικές κωμωδίες είναι οι εξής:
1. Οι ερωτευμένοι νέοι
Οι ερωτευμένοι νέοι είναι οι μοναδικοί ίσως σοβαροί (μη κωμικοί) χαρακτήρες, που παρουσιάζονται στις κωμωδίες του κρητικού θεάτρου. Χωρίς να έχουν απαραίτητα μεγάλους ρόλους, οι νεαροί ερωτευμένοι αποτελούν ουσιαστικά το κέντρο της πλοκής, αφού ο έρωτάς τους είναι εκείνος που τροφοδοτεί την υπόθεση του έργου. Οι δυσκολίες και τα εμπόδια, που συναντούν στον έρωτά τους, καθώς και οι απεγνωσμένες τους προσπάθειες να είναι μαζί αποτελούν την κεντρική πλοκή του έργου, που διανθίζεται βέβαια από πλήθος άλλες δευτερεύουσες σκηνές. Είναι δυνατόν τέλος σε μια κωμωδία να συναντήσουμε δυο ερωτευμένα ζευγάρια, γεγονός που περιπλέκει περισσότερο την εξέλιξη του έργου. Κάτι τέτοιο συμβαίνει στον Στάθη.
2. Ο ερωτευμένος γέρος
Ο τύπος αυτός κατάγεται από τον γνωστό senex της ρωμαϊκής κωμωδίας και είναι ιδιαίτερα κωμικός. Συνήθως είναι ερωτευμένος με μια νεαρή κοπέλα, που θα μπορούσε κάλλιστα να ήταν και κόρη του και τις περισσότερες φορές έχει αντεραστή του έναν κατά πολύ νεότερό του άντρα. Ο ερωτευμένος γέρος με ιδιαίτερα κωμικό τρόπο εξιστορεί τα παθήματα του έρωτά του και πασχίζει με κάθε τρόπο να κερδίσει το αντικείμενο του πόθου του, μάταια όμως, καθώς οι κωμωδίες λήγουν πάντα με το αίσιο σμίξιμο των νεαρών ερωτευμένων, προς μεγάλη απογοήτευση των γερόντων.
3. Ο σχολαστικός δάσκαλος
Είναι ένα ιδιαίτερα κωμικό πρόσωπο, που αποτελεί εύρημα της commedia erudita μιας και ο τύπος αυτός δεν απαντάται στις ρωμαϊκές κωμωδίες. Ο δάσκαλος συνήθως είναι ανύπαντρος, έχει κωμική εμφάνιση και διαπληκτίζεται συχνά με τους πανούργους υπηρέτες, που τον γελοιοποιούν και τον χλευάζουν σε κάθε ευκαιρία. Ο ίδιος όμως θεωρεί τον εαυτό του αξιόλογο και πολύξερο, καυχιέται σε κάθε ευκαιρία για τις πολύπλευρες γνώσεις του και μνημονεύει συχνά κατά λέξη χωρία ολόκληρα από έργα Λατίνων συγγραφέων, στην προσπάθειά του να επιδείξει τον πλούτο των γνώσεών του. Χαρακτηριστική τέλος είναι η επίμονη χρήση της λατινικής γλώσσας από τους δασκάλους της κρητικής κωμωδίας, γεγονός που προκαλεί συχνές παρεξηγήσεις με τους συνομιλητές τους, εξ αιτίας των παρανοήσεων των λεγομένων τους.
4. Ο μπράβος
Ο τύπος αυτός αντλείται από την αττική κωμωδία, από εκεί περνά στο ρωμαϊκό θέατρο (χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Πυργοπολυνίκης, ο κεντρικός ήρωας της κωμωδίας του Πλαύτου Miles gloriosus) και φτάνει μέχρι την Αναγέννηση. Αποτελεί έναν από τους πιο συνηθισμένους και αγαπητούς τύπους της commedia erudita, που υιοθετήθηκε και από την κρητική κωμωδία. Ο μπράβος συνεχώς καυχιέται για τις πολεμικές του ικανότητες και τις ερωτικές του επιτυχίες και εξιστορεί τα κατορθώματά του στο πεδίο της μάχης, προκειμένου να κερδίσει το θαυμασμό των συνομιλητών του. Η πραγματικότητα όμως πολύ απέχει από τα λεγόμενά του, μιας κι ο μπράβος στην πραγματικότητα είναι ένας θρασύδειλος ψευτοπαλικαράς, που το βάζει στα πόδια στην πρώτη δυσκολία. Συχνά μάλιστα γίνεται αντικείμενο εμπαιγμού από τους δούλους, που ξεσκεπάζουν εύκολα το πραγματικό του πρόσωπο. Συχνά ο μπράβος παρουσιάζεται στις κωμωδίες ερωτευμένος, ο έρωτάς του όμως ποτέ δεν καρποφορεί.
5. Εταίρες
Αυτός ο τύπος του «υποκόσμου» έλκει την καταγωγή του από τη νέα αττική και τη λατινική κωμωδία, απ’ όπου περνάει στην commedia erudita. Οι εταίρες είναι συνήθως πανέξυπνες, αδίστακτες και πανούργες. Συχνά αποκαλούνται από τα υπόλοιπα πρόσωπα της κωμωδίας με χαρακτηρισμούς όπως «πολιτικές», «δασκάλες», «εταίρες», «ρουφιάνες», χαρακτηρισμοί όμως που δικαιολογούνται πλήρως, κρίνοντας τη συμπεριφορά τους. Οι εταίρες συνήθως έχουν υπό την προστασία τους μια νεαρή κοπέλα, που συνήθως κακομεταχειρίζονται, ενώ συχνά επιδιώκουν με τις ενέργειές τους να φέρουν σε επαφή ζευγάρια ερωτευμένων.
6. Δούλοι
Ο τύπος του δούλου κυριαρχεί στο κωμικό θέατρο από την αρχαιότητα κιόλας. Σε κάθε κρητική κωμωδία εμφανίζονται περισσότεροι του ενός δούλοι, με διαφορετικά ο καθένας χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Γενικότερα χωρίζονται σε δυο μεγάλες κατηγορίες: τους έξυπνους και τους χαζούς (μπουφόνους). Από κει και πέρα κάθε ένας εμφανίζει ποικίλα επιμέρους χαρακτηριστικά, όπως είναι η πονηριά, η απατεωνιά, η κατεργαριά, η τεμπελιά, η λαιμαργία, η φιλαργυρία. Άλλοι δούλοι είναι περισσότερο και άλλοι λιγότερο πιστοί στα αφεντικά τους, αν και τις περισσότερες φορές προσπαθούν με τις πράξεις να φέρουν εις πέρας τους σκοπούς των αφεντάδων τους. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που περιπλέκουν την υπόθεση της κωμωδίας με τα λάθη και τις ανοησίες τους, ενώ συχνές είναι και οι εμπλοκές τους σε καυγάδες και φιλονικίες με τους μπράβους, τους δασκάλους και τις εταίρες, αλλά και μεταξύ τους. Δίπλα στους δούλους υπάρχουν και οι υπηρέτριες, οι λεγόμενες φαμέγιες. Οι φαμέγιες, ζωηρές, πονηρές και σκανδαλιάρες, είναι άμεσα δεμένες με τις κυράδες τους, τις οποίες υπηρετούν πιστά στις ερωτικές τους υποθέσεις. Συχνά μάλιστα παρουσιάζονται κι οι ίδιες ερωτευμένες. Οι δούλοι και οι υπηρέτριες είναι οι κατ’ εξοχήν κωμικοί τύποι της κρητικής κωμωδίας. Με τις πράξεις τους τροφοδοτούν την πλοκή και κινητοποιούν την εξέλιξη του έργου. Συχνά μάλιστα αποτελούν τα κεντρικά πρόσωπα των κωμωδιών γι’ αυτό και δε λείπουν οι περιπτώσεις που από το όνομά τους παίρνει τον τίτλο της ολόκληρη κωμωδία (όπως για παράδειγμα συμβαίνει στον Κατζούρμπο).
Ο Κατσούρμπος στο Εθνικό Θέατρο
Στο αρχείο του Εθνικού Θεάτρου μπορεί κάποιος να βρει οπτικοακουστικό υλικό από τις παραστάσεις του Κατσούρμπου στο Εθνικό Θέατρο.
Ξεφυλλίστε το πρόγραμμα της παράστασης εδώ
Κατσούρμπος του Γεώργιου Χορτάτση
Διαβάζουμε στη Βικιπαίδεια για τη δομή και την υπόθεση του έργου
Το έργο έχει την κλασική δομή της λόγιας ιταλικής κωμωδίας (commedia erudita), δηλαδή πρόλογο και πέντε πράξεις. Τηρείται η απαραίτητη για το νεοκλασικό δράμα ενότητα χώρου, τόπου και χρόνου. Το έργο διαδραματίζεται στο Κάστρο (Ηράκλειο) στη διάρκεια μιας ημέρας, από νωρίς το πρωί έως το βράδυ. Μέχρι την αρχή της πρώτης πράξης έχουν παρουσιαστεί τα βασικά πρόσωπα και έχει εκτεθεί η κατάσταση. Στις επόμενες πράξεις η υπόθεση περιπλέκεται και στο τέλος της τέταρης πράξης εμφανίζονται σταδιακά τα μέσα για την επίλυση της υπόθεσης. Κεντρικά πρόσωπα είναι δύο νέοι, ο Νικολός και η Κασσάντρα, η θετή μητέρα της Κασσάντρας, η «πολιτική» (εταίρα) Πουλισένα, ο γερο-Αρμένης και ο πατέρας του Νικολού Γιάκουμος. Επίσης εμφανίζονται και τα τυπικά πρόσωπα της λόγιας ιταλικής κωμωδίας˙ ο «μπράβος» Κουστουλιέρης είναι ο τύπος του καυχησιάρη αλλά δειλού στρατιωτικού. Συχνά καμαρώνει για τις πολεμικές του ικανότητες και τα κατορθώματά του, αλλά στην πράξη γελοιοποιείται και από τον δούλο του και από τον Δάσκαλο, ενώ είναι άτυχος και στην ερωτική του ζωή, αφού η Πουλισένα τον διώχνει χωρίς να φοβηθεί τις απειλές του. Ο Δάσκαλος φοράει μπαλωμένα ρούχα, με αποτέλεσμα να τον περάσουν για ζητιάνο. Του αρέσει να δίνει συμβουλές και να χρησιμοποιεί στην ομιλία του ιταλικά και λατινικά με αποτέλεσμα να μην γίνεται κατανοητός και να δημιουργούνται συχνά παρεξηγήσεις. Οι «ρουφιάνες» γειτόνισσες Αννέζα και Αρκολιά είναι τυποποιημένες μορφές της ιταλικές κωμωδίας, όπως και οι υπηρέτριες («φαμέγιες») Αννούσα και Αννίτσα. Οι υπηρέτες παρουσιάζονται τέλος με τυποποιημένες μορφές: ο Κατσάραπος είναι ο «φαγάς», εμφανίζεται στη σκηνή πεινασμένος ή μεθυσμένος, με το μυαλό του στο φαγητό και συχνά ξεχνάει τις εντολές του αφεντικού του. Ο Μούστρουχος είναι ο πονηρός και κλέφτης, που με διάφορες μικροαπατεωνιές κερδίζει χρήματα. Ο Κατσούρμπος χαρακτηρίζεται ως «ριδικολόζος» (κωμικός). Οι εμφανίσεις του και τα λόγια του συχνά προκαλούν γέλιο. Το σκηνικό απεικονίζει «χώρα με πόρτες και στενά» και το παράθυρο της Πουλισένας.
Υπόθεση είναι ο έρωτας του Νικολού και της Κασσάντρας. Εμπόδιο στο γάμο είναι η θετή μητέρα της κοπέλας, που προσπαθεί να την κάνει ερωμένη του γέρο-Αρμένη. Ο Νικολός προσπαθεί να παρεμποδίσει τη σχέση, με τη βοήθεια της Αρκολιάς. Εξαιτίας όμως της άλλης ρουφιάνας, της Αννέζας, φανερώνονται τα σχέδια στη γυναίκα του Αρμένη και στον πατέρα του Νικολού. Στο τέλος αποκαλύπτεται ότι η Κασσάνδρα είναι κόρη του Αρμένη, που την είχαν αρπάξει οι Τούρκοι, και έτσι οι δύο νέοι είναι ελεύθεροι να πραγματοποιήσουν το γάμο τους.
Γύρω από την κύρια υπόθεση εμπλέκονται τα διάφορα κωμικά επεισόδια στα οποία πρωταγωνιστούν ο μπράβος, ο Δάσκαλος και οι δούλοι. Αυτές οι κωμικές σκηνές είναι χαλαρά δεμένες με την εξέλιξη της υπόθεσης και αποτελούν τυπικό στοιχείο της ιταλικής αλλά και της κρητικής κωμωδίας.
Εργασίες μαθητών
Εξαιρετικές οι εργασίες των μαθητών Νίκου Ηλιάδη του Α1 και Νίκου Μαντά του Α2. Οπτικοποίησαν το δημοτικό τραγούδι “Η λυγερή στον Άδη“. Μπορείτε να απολαύσετε τη δουλειά τους!
Εξαιρετική δουλειά έκανε και ο μαθητής Μιχάλης Πολυτάνος του Γ3 στο πλαίσιο μιας εργασίας για την επέτειο του Πολυτεχνείου. Έφτιαξε μια ιστοσελίδα όπου συγκέντρωσε πολυποίκιλο υλικό (φωτογραφίες, βίντεο, κείμενα) σχετικά με την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Αξίζει τον κόπο να την επισκεφτείτε!
Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός (Ε767-818)
Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός, κ’ η μέρα ξημερώνει, 765
να φανερώσει ο Pώκριτος το πρόσωπο, που χώνει.
Eφάνη ολόχαρη η αυγή, και τη δροσούλα ρίχνει,
σημάδια τση ξεφάντωσης κείνη την ώρα δείχνει.
Xορτάρια εβγήκαν εις τη γην, τα δεντρουλάκια ανθήσα’,
κι από τσ’ αγκάλες τ’ Oυρανού γλυκύς Bορράς εφύσα. 770
Tα περιγιάλια ελάμπασι, κ’ η θάλασσα εκοιμάτο,
γλυκύς σκοπός εις τα δεντρά κ’ εις τα νερά εγρικάτο.
Oλόχαρη και λαμπυρή ημέρα ξημερώνει,
εγέλα-ν η Aνατολή, κ’ η Δύση καμαρώνει.
O Ήλιος τες ακτίνες του παρά ποτέ στολίζει 775
με λάμψιν, κι όλα τα βουνά και κάμπους ομορφίζει.
Xαμοπετώντας τα πουλιά εγλυκοκιλαδούσαν,
στα κλωναράκια τω’ δεντρών εσμίγαν κ’ εφιλούσαν.
Δυό-δυό εζευγαρώνασι, ζεστός καιρός εκίνα,
έσμιξες, γάμους, και χαρές εδείχνασι κ’ εκείνα. 780
Eσκόρπισεν η συννεφιά, οι αντάρες εχαθήκαν,
πολλά σημάδια τση χαράς στον Oυρανό εφανήκαν.
Παρά ποτέ τως λαμπυρά, τριγύρου στολισμένα,
στον Oυρανό είν’ τα νέφαλα σαν παραχρουσωμένα.
Tα πάθη πλιό δεν κιλαδεί το πρικαμένο αηδόνι, 785
αμέ πετά πασίχαρο, μ’ άλλα πουλιά σιμώνει.
Γελούν τση Xώρας τα στενά, κ’ οι στράτες καμαρώνουν,
όλα γρικούν κουρφές χαρές, κι όλα τσι φανερώνουν.
Kαι μες στη σκοτεινή φλακήν, οπού’το η Aρετούσα,
εμπήκα’ δυό όμορφα πουλιά, κ’ εγλυκοκιλαδούσα’. 790
Στην κεφαλήν της Aρετής συχνιά χαμοπετούσι,
και φαίνεταί σου και χαρές μεγάλες προμηνούσι.
Πάλι με τον κιλαδισμόν απ’ τη φλακήν εφύγαν,
αγκαλιαστά, περιμπλεχτά τσι μούρες τως εσμίγαν.
H Nένα, οπού’τον φρόνιμη γυναίκα του καιρού τση, 795
ήκουσε, κ’ είδε και πολλά, ήβαλε μες στο νου τση,
το πως ετούτα τα πουλιά, που εσμίξαν έτσι ομάδι,
χαρά μεγάλην προμηνούν, και Γάμου είναι σημάδι.
NENA
Λέγει· “Aρετούσα, κάτεχε, σ’ καλόν πολύ το πιάνω
τούτον, οπού’ρθαν τα πουλιά στην κεφαλή σου απάνω. 800
Σημάδι’ναι του Γάμου σου, ώρα, καλή ώρα να’ναι,
γιά δέ’, κι ό,τι είναι για καλό, στο λογισμό σου βάνε.
Ώς πότε θέ’ να κάθεσαι στο βρόμο, Θυγατέρα,
να διώχνεις τόσες Προξενιές, που του Kυρού σου εφέρα’;
Kι ώς πότε τον Pωτόκριτο να στέκεις ν’ ανιμένεις; 805
Eσύ από τούτην τη φλακήν, ώστε να ζεις, δε βγαίνεις,
παρά στά θέλει ο Kύρης σου, να του θεληματέψεις.
Mη βούλεσαι ανημπόρετα πράματα να γυρέψεις.
Kαι χίλιοι χρόνοι αν-ε διαβούν, δεν τον-ε κάνεις Tαίρι,
κι ώστε να ζει, δεν έρχεται προς τα δικά σας μέρη. 810
Kι αν αποθάνει ο Kύρης σου, παραγγελιάν αφήνει,
κ’ εκείνοι που απομένουσι, ξορίζουν τον κι αυτείνοι.
Λοιπόν, Kερά μου, σκόλασε το λογισμόν τόν έχεις,
κι ο Ξένος γίνεται Άντρας σου, κάμε να το κατέχεις,
αυτός, οπού επολέμησε, κ’ εγλίτωκε τη Xώρα. 815
Πέ’ το κ’ εσύ πως τον-ε θες, και να βρεθεί καλή ώρα.”
ΠOIHTHΣ
N’ ακούσει τούτα η Aρετή, εδάρθηκεν ομπρός τση,
κ’ εξανακαινουργιώθηκεν ο πόνος ο παλιός τση.
Ερωτόκριτος του Βιτσέντζου Κορνάρου
Στη Βικιπαίδεια διαβάζουμε:
Ο Ερωτόκριτος είναι μία έμμετρη μυθιστορία που συντέθηκε από τον Βιτσέντζο Κορνάρο στην Κρήτη τον 17ο αιώνα. Αποτελείται από 10.012 (οι τελευταίοι δώδεκα αναφέρονται στον ποιητή) ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους στην Κρητική διάλεκτο. Κεντρικό θέμα του είναι ο έρωτας ανάμεσα σε δύο νέους, τον Ερωτόκριτο (που στο έργο αναφέρεται μόνο ως Ρωτόκριτος ή Ρώκριτος) και την Αρετούσα, και γύρω από αυτό περιστρέφονται και άλλα θέματα όπως η τιμή, η φιλία, η γενναιότητα και το κουράγιο. Μαζί με την Ερωφίλη του Γεώργιου Χορτάτση είναι τα σημαντικότερα έργα της κρητικής λογοτεχνίας. στην
Υπόθεση του έργου
Το έργο διαδραματίζεται στην αρχαία Αθήνα, ο κόσμος όμως που απεικονίζει είναι ένα σύνθετο κατασκεύασμα που δεν ανταποκρίνεται σε κάποια συγκεκριμένη ιστορική πραγματικότητα: παράλληλα με τις αρχαιοελληνικές αναφορές, εμφανίζονται αναχρονισμοί και πολλά στοιχεία του δυτικού κόσμου, όπως η κονταρομαχία. Η υπόθεση χωρίζεται σε πέντε τμήματα και είναι συνοπτικά η εξής:
- Α. Ο βασιλιάς της Αθήνας Ηράκλης και η σύζυγός του αποκτούν μετά από πολλά χρόνια γάμου μια κόρη, την Αρετούσα. Τη βασιλοπούλα ερωτεύεται ο γιος του πιστού συμβούλου του βασιλιά, Ερωτόκριτος. Επειδή δεν μπορεί να φανερώσει τον έρωτά του, πηγαίνει κάτω από το παράθυρό της τα βράδια και της τραγουδά. Η κοπέλα σταδιακά ερωτεύεται τον άγνωστο τραγουδιστή. Ο Ηράκλης, όταν μαθαίνει για τον τραγουδιστή, του στήνει ενέδρα για να τον συλλάβει, ο Ερωτόκριτος όμως μαζί με τον αγαπημένο του φίλο σκοτώνει τους στρατιώτες του βασιλιά. Ο Ερωτόκριτος, καταλαβαίνοντας ότι ο έρωτάς του δεν μπορεί να έχει αίσια έκβαση, ταξιδεύει στη Χαλκίδα για να ξεχάσει. Στο διάστημα αυτό ο πατέρας του αρρωσταίνει και όταν η Αρετούσα τον επισκέπτεται, βρίσκει στο δωμάτιο του Ερωτόκριτου μια ζωγραφιά που την απεικονίζει και τους στίχους που της τραγουδούσε. Όταν εκείνος επιστρέφει, ανακαλύπτει την απουσία της ζωγραφιάς και των τραγουδιών και μαθαίνει ότι μόνο η Αρετούσα τους είχε επισκεφτεί. Επειδή καταλαβαίνει ότι αποκαλύφθηκε η ταυτότητά του και ότι μπορεί να κινδυνεύει, μένει στο σπίτι προσποιούμενος ασθένεια και η Αρετούσα του στέλνει για περαστικά ένα καλάθι με μήλα, ως ένδειξη ότι ανταποκρίνεται στα συναισθήματά του.
- Β. Ο βασιλιάς οργανώνει κονταροχτύπημα για να διασκεδάσει την κόρη του. Παίρνουν μέρος πολλά αρχοντόπουλα από όλον τον γνωστό κόσμο και ο Ερωτόκριτος είναι ο νικητής.
- Γ. Το ζευγάρι αρχίζει να συναντιέται κρυφά στο παράθυρο της Αρετούσας. Η κοπέλα παρακινεί τον Ερωτόκριτο να τη ζητήσει από τον πατέρα της. Όπως είναι φυσικό, ο βασιλιάς εξοργίζεται με το «θράσος» του νέου και τον εξορίζει. Ταυτόχρονα φτάνουν προξενιά για την Αρετούσα από το βασιλιά του Βυζαντίου. Η κοπέλα αμέσως αρραβωνιάζεται κρυφά με τον Ερωτόκριτο, πριν αυτός εγκαταλείψει την πόλη.
- Δ. Η Αρετούσα αρνείται να δεχθεί το προξενιό και ο βασιλιάς τη φυλακίζει μαζί με την πιστή παραμάνα της. Έπειτα από τρία χρόνια, όταν οι Βλάχοι πολιορκούν την Αθήνα, εμφανίζεται ο Ερωτόκριτος μεταμφιεσμένος. Σε μια μάχη σώζει τη ζωή του βασιλιά και τραυματίζεται.
- Ε. Ο βασιλιάς για να ευχαριστήσει τον τραυματισμένο ξένο του προσφέρει σύζυγο την κόρη του. Η Αρετούσα αρνείται και αυτόν τον γάμο και στη συζήτηση με τον μεταμφιεσμένο Ερωτόκριτο επιμένει στην άρνησή της. Ο Ερωτόκριτος την υποβάλλει σε δοκιμασίες για να επιβεβαιώσει την πίστη της και τελικά της αποκαλύπτεται αφού λύνει τα μαγικά που τον είχαν μεταμορφώσει. Ο βασιλιάς αποδέχεται το γάμο και συμφιλιώνεται με τον Ερωτόκριτο και τον πατέρα του και ο Ερωτόκριτος ανεβαίνει στο θρόνο της Αθήνας.
Το έργο είναι διαθέσιμο στην ιστοσελίδα του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισμού.
Ο Ερωτόκριτος πέρασε στην λαϊκή παράδοση και παραμένει δημοφιλές κλασικό έργο, χάρη και στη μουσική με την οποία έχει μελοποιηθεί.
