Απόσπασμα εργασίας με τους/τις μαθητές/τριες Β τάξης
Εκπαιδευτικός: Πνευματικάκη Αγγελική
Σχολικό έτος 2004 -2005
Πώς ξεκίνησε η ιδέα…
Όλα ξεκίνησαν από μία ερώτηση του βιβλίου «Εμείς και ο Κόσμος» στο Α’ κεφάλαιο και στην υποενότητα 5 (Από τα παλιά στα σημερινά), «Το δικό σου σχολείο τι ιστορία έχει;».
Τα περισσότερα παιδιά του σχολείου μας γνωρίζουν ότι αυτό το επιβλητικό κτίριο που περικλείεται από τις οδούς Λαγκαδά, Νυμφαίου, Δ. Κομνηνού και Κ. Καραμανλή ήταν πρώτα εργοστάσιο. Μάλιστα είναι γνωστό από όλους τους κατοίκους του Δήμου Νεάπολης το σχολείο αυτό ως το παλιό εργοστάσιο του «Κωνσταντινίδη».
Από εκεί και πέρα τα παιδιά της τάξης μας δεν γνώριζαν τίποτε άλλο. Ελάχιστα ανέφεραν ότι ήταν παλιό μεταξοϋφαντουργείο.
Έτσι αποφασίσαμε να ερευνήσουμε την ιστορία του.
Αρχίζει λοιπόν η ιστορία του «Μεταξοϋφαντουργείου «Ήλιος»!
Είναι ένα ταξίδι στο παρελθόν με αναμνήσεις πολλών ανθρώπων ακόμη και του ιδιοκτήτη του εργοστασίου κυρίου Σταύρου Κωνσταντινίδη γιο του ιδρυτή του κ. Κωνσταντίνου Κωνσταντινίδη.
- Πληροφορίες από τη συνέντευξη της κ. Δώρας Βουλογιώργου (κατοίκου της περιοχής και μητέρα μαθήτριας του σχολείου μας)
Μας είπε λοιπόν ότι το θυμάται όταν πλέον σταμάτησε να λειτουργεί ως εργοστάσιο δηλαδή περίπου από το 1985- 1986 και ότι τότε λειτουργούσε μόνο ως αποθήκη. Η μαμά της ήταν φίλη με την οικογένεια του φύλακα του εργοστασίου και ερχόταν μέσα στο εργοστάσιο (στην αυλή του) και το έβλεπε. Βέβαια τρόμαζε όταν έμπαινε μέσα γιατί ήταν πλέον εγκαταλειμμένο, είχε σπασμένα παράθυρα και επειδή ήταν μικρή της προκαλούσε φόβο. Ιδιαίτερα τη νύχτα φοβόταν να περάσει από την περιοχή. Μας είπε ακόμη ότι ήταν πολύ παλιό εργοστάσιο, κτίστηκε πριν το Β’ παγκόσμιο πόλεμο και ότι στα χρόνια της κατοχής είχε και μια σειρήνα που ειδοποιούσε τους κατοίκους της περιοχής για βομβαρδισμούς. Ήξερε ότι παρήγαγε βελούδινα τραπεζομάντιλα και κουβέρτες.
- Πληροφορίες από τη συνέντευξη της κας. Βαΐτσας (εργάτριας του εργοστασίου και γιαγιά μαθήτριας του σχολείου μας ):
«Το εργοστάσιο αυτό πρωτοξεκίνησε να λειτουργεί πριν το 1940. Το όνομά του ήταν «Μεταξοϋφαντουργείο Ήλιος». Γύρω στα 1972 μεταφέρθηκε στο Ωραιόκαστρο ενώ εδώ λειτουργούσε μόνο ως αποθήκη μέχρι περίπου το 1986 που έκλεισε τελείως. Εγώ δούλεψα για δύο χρόνια από το 1967 μέχρι το Μάιο του 1969. Δούλευα 8 ώρες στην παραγωγή. Αυτό που έκανα εγώ στην παραγωγή είναι να γαζώνω τα κρόσσια στα τραπεζομάντιλα και στα μαξιλάρια.
Ήταν πολύ καλό εργοστάσιο και ο ιδιοκτήτης του ο κύριος Σταύρος Κωνσταντινίδης ήταν πολύ φιλικός με το προσωπικό του. Μάλιστα, όταν πέθανε ο πατέρας του, έχτισε μία εκκλησία στον Εύοσμο που ονομάζεται «Άγιος Κωνσταντίνος» και ο δρόμος που βρίσκεται η εκκλησία ονομάζεται «οδός Κωνσταντινίδη».
Το εργοστάσιο έβγαζε κυρίως μεταξωτά υφάσματα, βελούδινα τραπεζομάντιλα, τάπητες τοίχου. Με αυτά τα προϊόντα έγινε γνωστό το εργοστάσιο. Κατόπιν επεκτάθηκε και έβγαζε και άλλα προϊόντα όπως: κουβέρτες, τεχνητές γούνες, μαξιλαράκια, ιερατικά άμφια, την εσωτερική γούνα από τα στρατιωτικά τζάκετ και άλλα πολλά.
Εδώ που είναι η τάξη σας ήταν τα κλωστήρια. Ήταν πολύ ψηλά τα ταβάνια γιατί τα μηχανήματα ήταν μεγάλα. Είχε πολύ θόρυβο. Εδώ ήταν ο πρώτος όροφος. Αριστερά από την τάξη σας κάνανε τις κουβέρτες.
Κάτω στο υπόγειο ήταν τα βαφεία και ένα μέρος που έβγαζαν τα μεταξωτά υφάσματα και τα μαντίλια.
Στον δεύτερο όροφο ήταν η παραγωγή. Όταν δηλαδή το ύφασμα ήταν έτοιμο, κολλαρισμένο και σιδερωμένο, βάζαμε τα κρόσσια, το γαζώναμε και πήγαινε στην τσάμπα. Κατόπιν πήγαινε στη διαλογή, το διπλώναμε στα κιβώτια και έφευγε από το εργοστάσιο.
Απέναντι, εκεί που είναι σήμερα το θέατρο Θέσπις και το υπόστεγο ήταν τα υφαντουργεία.
Εκεί που είναι σήμερα το κυλικείο ήταν το μηχανουργείο και δίπλα το σπιτάκι του φύλακα. Σκαλοπάτια δεν υπήρχαν στην αυλή. Εδώ που μαζευόσαστε για προσευχή ήταν το πίσω μέρος του εργοστασίου που ήταν τενεκέδες με σκουπίδια. Εμείς μπαίναμε από την πόρτα της οδού Λαγκαδά.»
- Πληροφορίες από τη συνάντηση της κυρίας μας με την κα. Μαρίνα Σαζοπούλου (εργάτρια του εργοστασίου)
- «Δούλεψα στο εργοστάσιο από το 1946 μέχρι το 1985. Πήγα δηλαδή και στο Ωραιόκαστρο όπου μεταφέρθηκε αργότερα.
- Σε αυτό το εργοστάσιο είχαμε και κουκούλια από τα οποία παίρναμε τη μεταξωτή κλωστή.
- Ο τελευταίος όροφος του εργοστασίου (η παραγωγή) έγινε το 1950 – 1951.
- Εγώ δούλευα στην παραγωγή και μάλιστα στα ξυράφια. Δηλαδή τίναζα τα υφάσματα να φύγουν τα χνούδια και τα περνούσα από τα ξυράφια για να γίνουν τα υφάσματα λεία. Είχαμε τρία ξυράφια στη σειρά. Τα δύο ήταν για τα βελούδινα τραπεζομάντιλα και για τις κουβέρτες. Πάνω στην παραγωγή είχαμε και ένα μηχάνημα που λεγόταν «ράμμα». Σε αυτό το μηχάνημα έμπαινε το ύφασμα, κολλαριζόταν και στέγνωνε. Μετά από τη ράμμα, πήγαινε το ύφασμα στο τραπέζι μετριόταν, κοβόταν και μετά πήγαινε στις μηχανές για να γαζωθούν τα κρόσσια και τελευταία στην στάμπα».
- Πληροφορίες από τον κ. Μπάμπη Ιμβρίδη (υπάλληλο του Δήμου Νεάπολης)
«Το μεταξοϋφαντουργείο «Ήλιος» ιδρύθηκε το 1931 από τον πρόσφυγα επιχειρηματία Κωνσταντίνο Σ. Κωνσταντινίδη, που είχε έλθει από την Προύσα της Μ. Ασίας μετά την Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Το εργοστάσιο υπήρξε στην εποχή του, το πρώτο βιομηχανικό οργανωμένο μεταξοϋφαντουργείο στην Μακεδονία και χρησιμοποιούσε αποκλειστικά τα ονομαστά κουκούλια της Έδεσσας, του Σουφλίου, του Διδυμοτείχου, της Ορεστιάδας, του Τιρνάβου και της Ελασσόνας.
Κατά την κατοχή το εργοστάσιο τέθηκε σε ακινησία με στρατιωτική διαταγή και τα προϊόντα του κατασχέθηκαν μέχρι το τέλος του πολέμου. Και αυτό γιατί το μετάξι θεωρήθηκε πρώτη πολεμική ύλη, ήταν υλικό ακριβό, μεγάλης αξίας.
Μετά την απελευθέρωση, επαναλήφθηκε η λειτουργία της επιχείρησης, αφού άρχισε δειλά δειλά να λειτουργεί εφαρμόζοντας και ένα συσσίτιο για τους πρώτους εργαζόμενους, και οι κτιριακές και μηχανικές εγκαταστάσεις επεκτάθηκαν και εκσυγχρονίστηκαν. Με την πάροδο των χρόνων, η περιοχή είχε πυκνοκατοικηθεί τόσο που δεν υπήρχε πλέον χώρος για τίποτα. Έτσι στα τέλη της δεκαετίας του 1960, και μετά το θάνατο του ιδρυτή της, η δραστηριότητα της επιχείρησης μεταφέρθηκε σε καινούριες εγκαταστάσεις στην περιοχή του Ωραιόκαστρου και οι χώροι του παλιού εργοστασίου μετατράπηκαν σε αποθήκες, ως το 1986 οπότε και σταμάτησε κάθε είδους χρήση του κτιριακού συγκροτήματος.
Το συγκρότημα του Μεταξοϋφαντουργείου «΄Ηλιος» κρίνεται ως μοναδικό δείγμα εκσυγχρονισμένης βιομηχανίας παραγωγής υφασμάτων από μετάξι στην Ελλάδα. Υπήρξε πανελλαδικά η πρώτη βιομηχανία παραγωγής βελούδων.
Ιδιαίτερα για το Δήμο Νεάπολης, ως εξέλιξη παλιού προσφυγικού συνοικισμού της δυτικής Θεσσαλονίκης, το βιομηχανικό συγκρότημα «Ήλιος»αποτελεί μοναδικό σημείο αναφοράς της πολεοδομικής του εξέλιξης.
«Οι πρώτες εικόνες που μου έρχονται στο μυαλό από το εργοστάσιο είναι τα μηχανήματα, οι αργαλειοί, που βρίσκονταν στον κάτω δεξιά χώρο του εργοστασίου. Εκεί ήταν το υφαντουργείο.
Επάνω στο ψηλό κτίριο της μπροστινής πλευράς ήτανε το αναπηνιστήριο, οι λεκάνες με το βραστό νερό που ρίχνανε τα κουκούλια. Οι περισσότερες γυναίκες που δουλεύανε σε αυτόν τον τομέα καταγότανε και αυτές από την Προύσα…
Θυμάμαι το καζάνι που ήταν το λεβητοστάσιο με ένα πολύ ψηλό φουγάρο που φαινότανε τα χρόνια εκείνα από πολύ μακριά.
Στα επόμενα χρόνια δημιουργήθηκε το δεύτερο κτίριο κάθετο προς την οδό Λαγκαδά. Εκεί στο υπόγειο του κτιρίου έγινε το βαφείο και το φινιριστίριο. Ήταν το τμήμα των βελούδων, κατασκευάζαμε τα τραπεζομάντιλα της εποχής, εκείνα με τα κρόσσια στα πλάγια και τις στάμπες. Δεν υπήρχε εκείνη την εποχή σπίτι στην Ελλάδα που να μη διαθέτει ένα τέτοιο τραπεζομάντιλο.
Το βαφείο εξελίχθηκε στη συνέχεια, κάνοντας βαφές μεταξωτών υφασμάτων.
Υπήρχε θυμάμαι κάποια δυσκολία ως προς την παραλαβή και το ξεφόρτωμα της πρώτης ύλης, των κουκουλιών. Το πίσω μέρος του κτιρίου ήταν σε τέτοιο βάθος που δυσκόλευε τα κάρα εκείνης της εποχής να προσεγγίσουν όσο χρειαζόταν.
Την εποχή εκείνη το εργοστάσιο απασχολούσε γύρω στα 300 άτομα. ‘Ήταν από τις πλέον εξελιγμένες βιομηχανίες όχι μόνο της χώρας μας αλλά και της Ευρώπης. Επεξεργαζόταν μια πολύ μεγάλη γκάμα βελούδινων προϊόντων: βελούδα πυρασφάλειας κινηματογράφων, τεχνητής γούνας, ζακάρ και τάπητες τοίχου που ήταν πάρα πολύ αγαπητοί στη Ρωσία, όπου τα εξήγαγαν. Το 17% των βελούδων της Αγγλίας επίσης ήταν δικιάς μας παραγωγή.
Όταν ξεκινήσαμε, η Νεάπολη ήταν μία περιοχή εκτός πόλης, η θέα από το γραφείο μου θυμάμαι ήταν απεριόριστη ως τη θάλασσα, μπροστά μας υπήρχαν χωράφια.
Η περίοδος παρακμής για το αντικείμενο της υφαντικής στην Ελλάδα άρχισε τη δεκαετία του 1980.
Ακούγοντας την πρόταση για απαλλοτρίωση του χώρου του εργοστασίου χάρηκα ιδιαίτερα. Θα μας λυπούσε η ιδέα της κατεδάφισης, διότι τέτοια κτίρια αποτελούν και την ιστορία της βιομηχανικής Θεσσαλονίκης.
«Σήμερα, όταν περνώ μερικές φορές από την περιοχή, με λυπεί ιδιαίτερα η πρόσοψη του κτιρίου με όλες αυτές τις αφισοκολλήσεις και την ρυπαρότητα. Θα μπορούσε μάλιστα να τοποθετηθεί η παλιά ταμπέλα στην πρόσοψη, όπως ήταν εκείνα τα χρόνια και έγραφε «Μακεδονική μεταξοϋφαντουργία ΗΛΙΟΣ». Θα ήταν όμορφο νομίζω να έμεναν αυτά τα κτίσματα. Είναι η ιστορία της εποχής και της περιοχής, έδιναν δουλειά σε τόσο κόσμο. Είναι κτίρια που μάλλον πρέπει να υπάρχουν στις μνήμες μας.»
- Πληροφορίες από τη συνάντησή μας με τον κ. Σταύρο Κωνσταντινίδη (ιδιοκτήτης του εργοστασίου)
Τα τελευταία λόγια του έμειναν βαθιά χαραγμένα μέσα μας. Τόσο μας επηρέασαν που ήταν η πρώτη μας φορά που θέλαμε να συναντούσαμε τον άνθρωπο αυτό.
Πώς θα μπορούσαμε να το καταφέρουμε; Θέλαμε να τον δούμε από κοντά και αν μπορούσαμε να τον φέρναμε σε επαφή με τον Αντιδήμαρχο Παιδείας τον κ. Νίκο Φασφαλή για να του ζητούσαμε να βάψει το σχολείο μας εξωτερικά.
Σκεφθήκαμε λοιπόν να αναζητήσουμε τον κύριο Κωνσταντινίδη από τις πληροφορίες του Ο.Τ.Ε. Και πραγματικά τα καταφέραμε!
Η κυρία μας μίλησε πολλές φορές μαζί του τηλεφωνικά και τον παρακάλεσε να έρθει στο σχολείο μας να μας μιλήσει. Και εκείνος δέχτηκε. Την ημέρα που θα ερχόταν, ο διευθυντής του σχολείου μας ο κύριος Μιχάλης Βουλγαρίδης, κάλεσε και τον Αντιδήμαρχο Παιδείας τους Δήμου μας.
Από την πρώτη στιγμή που είδαμε τον κύριο Κωνσταντινίδη τον συμπαθήσαμε πραγματικά. Είναι ένας ευγενικός κύριος με πολύ υπομονή. Κάθισε περίπου τρεις ώρες στο σχολείο μας και μας μίλησε για πολλά πράγματα. Μας ξενάγησε και στους χώρους του σχολείου μας και μας έλεγε τι ήταν παλιά ο κάθε χώρος. Ήδη βέβαια πλέον ξέραμε αρκετά από το εργοστάσιό του. Τα καινούρια πράγματα που μας είπε είναι τα παρακάτω:
«Γεννήθηκα το 1929 στην Ελλάδα. Δεν έχω άλλα αδέρφια. Ο πατέρας μου όταν ήρθε στην Ελλάδα, ήταν περίπου 20 χρονών. Πέθανε το 1960. Είχε άλλα δύο αδέρφια που πήγαν Αμερική. Ο πατέρας μου, ο Κώστας Κωνσταντινίδης, από την Προύσα ακόμη ασχολήθηκε με το μετάξι και τα υφάσματα. Έτσι όταν ήρθε στην Ελλάδα συνέχισε αυτή τη δουλειά. Μάζεψε λοιπόν κοντά του όλους τους πρόσφυγες της Μ. Ασίας και έκανε την πρώτη του «παράγκα» κοντά στο νοσοκομείο της Ευαγγελίστριας.
Το 1930 – 1931 αγοράστηκε το οικόπεδό αυτό και χτίστηκε σιγά σιγά το εργοστάσιο.
Το εργοστάσιο ξεκίνησε ως μεταξοϋφαντουργείο. Τα πρώτα χρόνια βγάζαμε μεταξωτά τσεμπέρια και μεταξωτά υφάσματα πολυτελείας.
Από το 1936 άρχισε η δεύτερη γραμμή παραγωγής που ήταν τα βελούδινα τραπεζομάντιλα. Αργότερα όταν τα μεταξωτά σταμάτησαν ασχοληθήκαμε με τις ακριλικές κουβέρτες. Βέβαια βγάζαμε και άλλα προϊόντα ( τα αναφέραμε παραπάνω).
Το εργοστάσιο έφθασε σε ένα σημείο που δεν χωρούσε πια και βέβαια άρχισαν να κτίζονται και περισσότερα σπίτια. Έτσι το 1972 μεταφέρθηκε στο Ωραιόκαστρο. Εκεί έκανε βελούδα και τεχνητές γούνες.
Με το προσωπικό είχα πολύ καλές σχέσεις. Ήμασταν σαν μια οικογένεια! Μάλιστα κάναμε και πολλές γιορτές με μουσική και τραγούδια, ιδιαίτερα στο Ωραιόκαστρο. Τα Χριστούγεννα και το Πάσχα τους έδινα και πολλά δώρα. Επίσης το εργοστάσιο είχε και γιατρούς και οι εργάτες ήταν όλοι ασφαλισμένοι. Σ’ αυτό το εργοστάσιο δούλευαν περίπου 300 – 400 άτομα, αλλά όλοι μαζί ήταν γύρω στους 3000 εργάτες (και με τα άλλα εργοστάσια).
Συγχρόνως η εταιρεία άρχισε να συνεταιρίζεται και με άλλες εταιρείες σε άλλους κλάδους.
Έτσι έγιναν τα εργοστάσια στα Γιαννιτσά και στην Πικρολίμνη (κλωστήρια και μπλουτζίν) και στο Καλοχώρι (βαφείο).
Σήμερα λειτουργεί το βαφείο στο Καλοχώρι, το εργοστάσιο τζιν στα Γιαννιτσά και στο Κιλκίς (εργοστάσιο νημάτων).
Εγώ δεν είμαι πουθενά. Δεν ασχολούμαι πλέον με τη δουλειά. Είμαι σύμβουλος σε διάφορα φιλανθρωπικά ιδρύματα.
Αφού μας επιβεβαίωσε και ό,τι είχαμε διαβάσει στην συνέντευξη του, μίλησε με τον κύριο Φασφαλή για τα μεγάλα του παράπονα.
Χαρήκαμε ιδιαίτερα όταν ο κύριος Φασφαλής τον διαβεβαίωσε ότι ο Δήμος μας θα βάψει το σχολείο μας.
Αφού μας ξενάγησε και στους χώρους του σχολείου μας ο κύριος Κωνσταντινίδης έφυγε.
Η παρουσία του και η επίσκεψή του θα μας μείνουν αξέχαστες!
Είμαστε πολύ τυχεροί που τον γνωρίσαμε!
Αργαλειός
(φωτογραφία από το προσωπικό αρχείο του κ. Σταύρου Κωνσταντινίδη)
- Ποίημα για το σχολείο μας:
Το σχολείο το αγαπώ
και είναι κτίριο παλιό.
Έμαθα ότι ήταν εργοστάσιο κλωστών
πριν από πολύ καιρό!
Έβγαζε μεταξωτή κλωστή
από την πεταλούδα την καλή.
Είχε στην αυλή του κτίρια πολλά
που έβγαζαν υφάσματα καλά.
Βελούδινα τραπεζομάντιλα, τάπητες και
τσεμπέρια μεταξωτά,
τεχνητές γούνες, άμφια και άλλα πολλά.
Δούλευαν άνθρωποι πολλοί,
με μεράκι και δουλειά πολλή.
Μετά από προσπάθεια αρκετή
από το Δήμο και τους κατοίκους της περιοχής,
έγινε το σχολειό που πηγαίνουμε εμείς
και είμαστε χαρούμενοι πολύ!
