Αγαπητοί γονείς και εκπαιδευτικοί,
μπήκαμε στον Φλεβάρη, έναν μήνα που συχνά φέρνει μαζί του κούραση, ένταση και περισσότερη συναισθηματική φόρτιση – τόσο για τα παιδιά όσο και για τους μεγάλους. Οι ρυθμοί της καθημερινότητας παραμένουν απαιτητικοί και τα παιδιά, που δεν έχουν πάντα τις λέξεις για να εκφράσουν όσα νιώθουν, συχνά «μιλούν» μέσα από φωνές, κλάματα, άρνηση, σωματικά παράπονα ή απόσυρση. Πίσω όμως από αυτές τις συμπεριφορές υπάρχει πάντα ένα παιδί που προσπαθεί να μας πει κάτι. Με αυτή λοιπόν την αφορμή, το άρθρο αυτού του μήνα είναι αφιερωμένο στην κατανόηση και τη διαχείριση δύο από τα πιο συχνά και έντονα συναισθήματα που παρουσιάζονται στα παιδιά: Τον θυμό και τον φόβο.
Τι μας δείχνει ο θυμός
Ο θυμός στα παιδιά συνήθως δεν εμφανίζεται τυχαία. Μπορεί να κρύβει:
- απογοήτευση («δεν τα καταφέρνω»),
- αίσθημα αδικίας,
- ανάγκη για έλεγχο ή προσοχή,
- αδυναμία έκφρασης με λόγια.
Τι μας λέει ο φόβος
Ο φόβος αφορά την αίσθηση απειλής, πραγματικής ή φανταστικής. Για το παιδί, όμως, είναι απολύτως αληθινή. Μπορεί να σχετίζεται με:
- τον αποχωρισμό,
- το σκοτάδι ή τον ύπνο,
- το σχολείο και τα λάθη,
- αλλαγές ή άγνωστες καταστάσεις.
Ας δούμε, λοιπόν, τα δύο βασικά βήματα μέσα από τα οποία μπορούμε να διαχειριστούμε αυτά τα δυσάρεστα συναισθήματα.
- Πρώτο βήμα: Αναγνωρίζουμε το συναίσθημα
Πριν προσπαθήσουμε να «διορθώσουμε» τη συμπεριφορά, χρειάζεται να ονομάσουμε αυτό που νιώθει το παιδί. Όταν το παιδί νιώθει ότι το καταλαβαίνουμε, μειώνεται η ένταση και ανοίγει ο δρόμος για συνεργασία.
Παραδείγματα:
– «Σταμάτα να φωνάζεις!» ❌
– «Βλέπω ότι είσαι πολύ θυμωμένος αυτή τη στιγμή» ✔
– «Δεν είναι τίποτα, υπερβάλλεις» ❌
– «Καταλαβαίνω ότι αυτό σε φοβίζει. Θες να το δούμε μαζί, βήμα-βήμα;» ✔
- Δεύτερο βήμα: Δίνουμε στο παιδί διέξοδο να εκφράσει και να εκτονώσει το συναίσθημά του
Τι βοηθά (στο σπίτι και στο σχολείο):
- Το να δίνουμε χρόνο: το συναίσθημα δεν φεύγει με εντολή.
- Το να χρησιμοποιούμε σύντομες και ξεκάθαρες προτάσεις («Δεν μπορώ να σε αφήσω να χτυπάς, μπορώ όμως να σε βοηθήσω»).
- Το να προσφέρουμε εναλλακτικές εκτόνωσης (ζωγραφική, κίνηση, μικρό διάλειμμα).
- Η παρουσία ενός ήρεμου ενήλικα. Η ήρεμη στάση λειτουργεί ρυθμιστικά: το παιδί «δανείζεται» τη δική μας ψυχραιμία μέχρι να μάθει να τη βρίσκει μόνο του.
Γενικά στη διαχείριση των συναισθημάτων, αυτό που βοηθά περισσότερο τα παιδιά είναι η σταθερότητα και η προβλεψιμότητα στην καθημερινότητά τους. Γι’ αυτό το λόγο είναι σημαντικό να μιλάμε για τα συναισθήματα όχι μόνο όταν υπάρχει ένταση, αλλά και σε ήρεμες στιγμές, όταν μπορούμε να συνδεθούμε πραγματικά μαζί τους, αφού τα παιδιά μαθαίνουν πώς να διαχειρίζονται όσα νιώθουν παρατηρώντας εμάς — τον τρόπο που αντιδρούμε, που μιλάμε, που κρατάμε την ψυχραιμία μας. Προτείνεται λοιπόν να μοιραζόμαστε μαζί τους και δικά μας παραδείγματα, όπως π.χ : “Κι εγώ θυμώνω καμιά φορά, αλλά τότε παίρνω μια βαθιά ανάσα για να ηρεμήσω”. Με τον τρόπο αυτό γινόμαστε για το παιδί ένα σταθερό και ασφαλές σημείο αναφοράς.
Μικρές υπενθυμίσεις για ενήλικες:
- Ο θυμός και ο φόβος, δεν είναι πρόβλημα· είναι μήνυμα.
- Δεν χρειάζεται να «φτιάξω» το παιδί τη στιγμή της έντασης — πρώτα το βοηθάω να ηρεμήσει.
- Η ηρεμία του ενήλικα είναι εργαλείο· ακόμα κι αν δεν νιώθω ήρεμος/η, προσπαθώ να δείχνω σταθερότητα.
- Κάθε δύσκολη στιγμή είναι μια ευκαιρία να χτίσουμε ασφάλεια και εμπιστοσύνη.
- Ο θυμός και ο φόβος δεν φεύγουν με λόγια, αλλά με σχέση.
Η ψυχολόγος του σχολείου μας
Καγκελίδου Πίστη
