Αποχαιρετήσαμε τις σερπαντίνες, κρύψαμε τις μάσκες και ξαφνικά… η τάξη μας γέμισε με αλεύρια, όσπρια και μια παράξενη κυρία με πολλά πόδια! Η Σαρακοστή έφτασε στο νηπιαγωγείο και δεν είναι καθόλου «νηστική» από παιχνίδι και φαντασία.

η Κυρά-Σαρακοστή, αποτελεί το ιδανικό εργαλείο για να εισαγάγουμε τους μικρούς μαθητές στην έννοια του χρόνου, της υπομονής και της λαϊκής μας κληρονομιάς.

Ποια είναι η παράξενη κυρία με τα 7 πόδια;

Η Κυρά-Σαρακοστή δεν είναι ένα απλό διακοσμητικό, αλλά ένα ιδιόμορφο ημερολόγιο. Στο νηπιαγωγείο, την παρουσιάζουμε ως μια γυναίκα που:

Δεν έχει στόμα: Γιατί νηστεύει και αποφεύγει τα «κακά» λόγια.

Έχει σταυρωμένα χέρια: Σε στάση προσευχής και ηρεμίας.

Έχει 7 πόδια: Ένα για κάθε εβδομάδα της Μεγάλης Σαρακοστής.

  Το «Κυνήγι του Χαμένου Ποδιού»: Ένα Ξεχασμένο Έθιμο

Το πιο παιχνιδιάρικο κομμάτι, που τείνει να ξεχαστεί αλλά ενθουσιάζει τα παιδιά, είναι η κατάληξη του εθίμου το Μεγάλο Σάββατο.

Όταν κόβεται και το 7ο, τελευταίο πόδι, δεν το πετάμε! Το διπλώνουμε καλά και το κρύβουμε μέσα σε ένα ξερό σύκο. Στη συνέχεια, τοποθετούμε το «μαγικό» αυτό σύκο σε ένα πανέρι μαζί με άλλα. Όποιο παιδί (ή μέλος της οικογένειας) το βρει, θεωρείται ο τυχερός που θα έχει γούρι όλη τη χρονιά!

Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή ή αλλιώς η Σαρακοστή που σημαίνει «Μεγάλες 40 Ημέρες», είναι σημαντικότατη περίοδος νηστείας στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο των Ορθοδόξων Χριστιανών, η οποία προετοιμάζει τους Χριστιανούς για τη μεγαλύτερη εορτή του εκκλησιαστικού ημερολογίου, το Πάσχα. Είναι η αρχαιότερη από τις μεγάλες νηστείες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Καθιερώθηκε τον 4ο αιώνα. Αρχικά διαρκούσε έξι εβδομάδες ενώ αργότερα, προστέθηκε και η έβδομη εβδομάδα.

Μετά Τσικνοπέμπτη στην οποία τρώμε κρέας και γενικότερα της Αποκριάτικης περιόδου(να σημειωθεί πως η αποχή από κρέας ξεκινά τη Δευτέρα της Τυρινής, δηλ. μια εβδομάδα πριν την καθαρά Δευτέρα), ακολουθεί η Καθαρά Δευτέρα, η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Σαρακοστής που σηματοδοτεί την έναρξη της νηστείας, η (Σαρακοστή ή αλλιώς κούλουμα). Η οποία διαρκεί μέχρι το Μεγάλο Σάββατο.

Τα τρόφιμα που παραδοσιακά απέχουμε είναι το κρέας, τα ψάρια, τα αυγά, τα γαλακτοκομικά προϊόντα, το κρασί και το λάδι.  Εάν η Μεγάλη Εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου πέφτει κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, τότε το ψάρι, το κρασί και το λάδι, επιτρέπονται εκείνη την ημέρα. Ωστόσο, το κρέας και τα γαλακτοκομικά προϊόντα αποφεύγονται εντελώς, έως ότου σπάσει η νηστεία, την Κυριακή του Πάσχα (Πάσχα). Το σαρακοστιανό τραπέζι γίνεται συχνά στην ύπαιθρο, καθώς οι περισσότεροι γιορτάζουν τα «Κούλουμα» στην εξοχή και δεν υστερεί σε τίποτα από τα κρεατοφαγικά γεύματα των Αποκριών.

Αντιθέτως, περιλαμβάνει νηστίσιμα πιάτα και εδέσματα

Καλή Σαρακοστή σε όλους, με δημιουργία και χαμόγελα!

Η Καθαρά Δευτέρα πλησιάζει και οι συζητήσεις στην τάξη μας έχουν πάρει φωτιά! Από τον Spiderman και την Έλσα μέχρι τα ατρόμητα Paw Patrol, οι χαρταετοί μας είναι έτοιμοι να «παλέψουν» με το αεράκι.

Αλλά αναρωτηθήκατε ποτέ πώς ξεκίνησαν όλα; Ποιος είχε την ιδέα να δέσει ένα χαρτί σε μια κλωστή και να το αφήσει να πετάξει;

Ένα ταξίδι που ξεκίνησε από την Ανατολή

Ο χαρταετός δεν γεννήθηκε στην Ελλάδα, αλλά έκανε ένα τεράστιο ταξίδι από την Αρχαία Κίνα, πριν από περίπου 2.500 χρόνια!

Στην αρχή δεν ήταν παιχνίδι. Τους χρησιμοποιούσαν για να στέλνουν μηνύματα, να μετρούν αποστάσεις, ακόμα και για να τρομάζουν τους εχθρούς στις μάχες με τους περίεργους ήχους που έκαναν στον αέρα!

Φανταστείτε τους πρώτους εκείνους χαρταετούς:

• Υλικά: Δεν ήταν φτιαγμένοι από χαρτί ή πλαστικό, αλλά από πολύτιμο μετάξι και ανθεκτικό μπαμπού.

• Σχήματα: Το πιο αγαπημένο τους σχέδιο ήταν ο Δράκος, ένα σύμβολο δύναμης και τύχης για τους λαούς της Ανατολής.

• Η Διαδρομή: Από την Κίνα, το έθιμο πέταξε προς την Κορέα και την Ιαπωνία. Εκεί, οι άνθρωποι πρόσθεσαν ακόμα περισσότερα χρώματα, σχέδια και σχήματα, κάνοντας τους χαρταετούς αληθινά έργα τέχνης!

Με τον καιρό, η ιδέα αυτή ταξίδεψε στην Κορέα και την Ιαπωνία, αποκτώντας χιλιάδες νέα σχέδια. Γύρω στο 1400 μ.Χ., οι Ευρωπαίοι εξερευνητές τους έφεραν στη Δύση. Εκεί, ο χαρταετός έγινε χρήσιμος επιστήμονας:

• Στον στρατό: Χρησιμοποιήθηκε για παρατήρηση και κατασκοπεία.

• Στη μετεωρολογία: Βοηθούσε τους επιστήμονες να καταλάβουν τι συμβαίνει στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας.

Η δική μας παράδοση: Καθαρά Δευτέρα και Κούλουμα

Στην Ελλάδα, ο χαρταετός «παντρεύτηκε» την Καθαρά Δευτέρα και τα Κούλουμα. Για εμάς, το πέταγμά του είναι κάτι παραπάνω από ένα έθιμο: συμβολίζει το πέταγμα της ψυχής μας προς τον ουρανό, σημαίνοντας την έναρξη της πνευματικής κάθαρσης για τη Σαρακοστή.

Είτε πρόκειται για τον παραδοσιακό εξάγωνο σκελετό από καλάμι που φτιάχνουμε με τα χεράκια μας, είτε για έναν πολύχρωμο αετό με τους ήρωες των παιδιών μας, ο στόχος παραμένει ο ίδιος: να χαρούμε τη φύση, να γελάσουμε και να δούμε τα όνειρά μας να ανεβαίνουν ψηλά!

Όμως, δεν μείναμε μόνο στα λόγια… Πιάσαμε δουλειά και φτιάξαμε τους δικούς μας μοναδικούς χαρταετούς! 

 Μικροί Μάστορες εν δράσει!

Με χαρτιά, χρώματα, ψαλίδια και πολλή φαντασία, γίναμε για λίγο “κατασκευαστές χαρταετών”. Μπορεί οι δικοί μας να μην είναι από μετάξι και μπαμπού όπως στην Αρχαία Κίνα, αλλά έχουν πάνω τους όλη την αγάπη και το μεράκι μας. Κάθε σχέδιο είναι μοναδικό και κάθε ουρά έχει τα δικά της ζωηρά χρώματα!

Στην τάξη μας αυτή τη βδομάδα γνωρίσαμε την κυρά Σαρακοστή…. Ήρθε να μας μιλήσει για την ιστορία της και για το τι κάνουν οι άνθρωποι στο διάστημα της Σαρακοστής…

Η κυρία Σαρακοστή δεν έχει στόμα, έχει επτά πόδια, φοράει ποδιά και στο κεφάλι της έχει ένα σταυρό.

Τι σημαίνουν όλα αυτά;

Ένα έθιμο που έχει σχεδόν χαθεί είναι αυτό της Κυρά Σαρακοστής. Πρόκειται για ένα ιδιόμορφο ημερολόγιο με το οποίο μετρούσαν τις εβδομάδες της νηστείας (Σαρακοστής).
Η κυρά Σαρακοστή στις περισσότερες περιοχές ήταν μια χάρτινη ζωγραφιά. Απεικόνιζε μια γυναίκα με σταυρωμένα χέρια, λόγω προσευχής, σαν καλόγρια, χωρίς στόμα, λόγω νηστείας, και με εφτά πόδια που αναπαριστούσαν τις επτά εβδομάδες της Μεγάλης Σαρακοστής. Κάθε Σάββατο έκοβαν ένα πόδι και έτσι ήξεραν πόσες βδομάδες νηστείας απέμεναν μέχρι το Πάσχα. Το Μεγάλο Σάββατο, έκοβαν και το τελευταίο πόδι.
Αυτό το κομμάτι χαρτί το δίπλωναν καλά και το έκρυβαν σε ένα ξερό σύκο. Τοποθετούσαν το σύκο αυτό μαζί με άλλα, και σε όποιον το έβρισκε θεωρούνταν ότι του έφερνε γούρι.
Σε άλλα μέρη της Ελλάδας η Κυρά Σαρακοστή δεν ήταν φτιαγμένη από χαρτί, αλλά από ζυμάρι. Το ζυμάρι φτιαχνόταν με αλεύρι, αλάτι και νερό. Η διαδικασία ήταν κι εδώ η ίδια όπως και με την χάρτινη. Μια παραλλαγή του εθίμου της Κυράς Σαρακοστής είναι φτιαγμένη από πανί και γεμισμένη με πούπουλα.

«Η κυρία Σαρακοστή δεν έχει στόμα γιατί νηστεύει».

Με αφορμή την απάντηση των μαθητών διαβάσαμε ένα ποιηματάκι.

Στο τέλος φτιάξαμε τις δικές Σαρακοστές για να μπορούμε να μετράμε τις μέρες μέχρι το Πάσχα…

Συνταγή για να φτιάξουμε τη Κυρά Σαρακοστή όπως οι γιαγιάδες μας…

Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή ή αλλιώς η Σαρακοστή που σημαίνει «Μεγάλες 40 Ημέρες», είναι σημαντικότατη περίοδος νηστείας στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο των Ορθοδόξων Χριστιανών, η οποία προετοιμάζει τους Χριστιανούς για τη μεγαλύτερη εορτή του εκκλησιαστικού ημερολογίου, το Πάσχα. Είναι η αρχαιότερη από τις μεγάλες νηστείες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Καθιερώθηκε τον 4ο αιώνα. Αρχικά διαρκούσε έξι εβδομάδες ενώ αργότερα, προστέθηκε και η έβδομη εβδομάδα.

Μετά Τσικνοπέμπτη στην οποία τρώμε κρέας και γενικότερα της Αποκριάτικης περιόδου(να σημειωθεί πως η αποχή από κρέας ξεκινά τη Δευτέρα της Τυρινής, δηλ. μια εβδομάδα πριν την καθαρά Δευτέρα), ακολουθεί η Καθαρά Δευτέρα, η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Σαρακοστής που σηματοδοτεί την έναρξη της νηστείας, η (Σαρακοστή ή αλλιώς κούλουμα). Η οποία διαρκεί μέχρι το Μεγάλο Σάββατο.

Τα τρόφιμα που παραδοσιακά απέχουμε είναι το κρέας, τα ψάρια, τα αυγά, τα γαλακτοκομικά προϊόντα, το κρασί και το λάδι.  Εάν η Μεγάλη Εορτή του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου πέφτει κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, τότε το ψάρι, το κρασί και το λάδι, επιτρέπονται εκείνη την ημέρα. Ωστόσο, το κρέας και τα γαλακτοκομικά προϊόντα αποφεύγονται εντελώς, έως ότου σπάσει η νηστεία, την Κυριακή του Πάσχα (Πάσχα). Το σαρακοστιανό τραπέζι γίνεται συχνά στην ύπαιθρο, καθώς οι περισσότεροι γιορτάζουν τα «Κούλουμα» στην εξοχή και δεν υστερεί σε τίποτα από τα κρεατοφαγικά γεύματα των Αποκριών.

Αντιθέτως, περιλαμβάνει νηστίσιμα πιάτα και εδέσματα

Παρατηρήσαμε το πίνακα του Σπύρου Βασιλείου

” Το Σαρακοστιανό Τραπέζι”

Η Καθαρά Δευτέρα σχεδόν έφτασε…… και το θέμα συζήτησης στην τάξη μας δεν θα μπορούσε να είναι άλλο απο τους χαρταετούς και τα σχέδιά τους….

Εγώ θα πάρω χαρταετό με τον spiderman 

Εγώ φέτος θα πάρω χαρταετό με την Έλσα απο το Frozen

Εμείς διαλέξαμε ένα χαρταετό με PAW PATROL 

Χαρταετοί μεγάλοι, μικροί, με διάφορα χρώματα και σχέδια, με τις ζωηρές ουρές τους, όλοι θα έχουν τη θέση τους στο γαλάζιο τ’ ουρανού.

Ας δούμε όμως πως και απο που ξεκίνησε το “έθιμο” του χαρταετού!!

Από που προήλθε το έθιμο του χαρταετού;

Το έθιμο αυτό προήλθε από την «αρχαία Κίνα»!! Ο χαρταετός πετάει για πρώτη φορά γύρω στο 200 π.Χ στην Κίνα και τη Μαλαισία.

Εκεί κατασκευάζονται οι πρώτοι χαρταετοί από μετάξι και μπαμπού και μάλιστα με τη μορφή που έχουν ως επί το πλείστον μέχρι σήμερα στις χώρες αυτές, η οποία δεν είναι άλλη από τη μορφή του δράκου.

Από την Κίνα οι χαρταετοί ταξιδεύουν στην Κορέα και την Ιαπωνία για να εμπλουτιστούν με περισσότερα σχέδια.

Ο σκοπός του εθίμου στην Αρχαία Κίνα ήταν η επικοινωνία του ανθρώπου με τον Θεό. Μάλιστα οι άνθρωποι πίστευαν τότε ότι όσο πιο ψηλά πετάξει ο χαρταετός τόσο πιο πιθανό ήταν ο Θεός να δει τις ευχές τους που κρεμιόντουσαν πάνω του και να τις πραγματοποιήσει!

Γύρω στο 1400 μ.Χ οι Ευρωπαίοι εξερευνητές που ταξιδεύουν στις χώρες της Ασίας φέρνουν τους χαρταετούς στην Ευρώπη, όπου κατά τους δυο Παγκόσμιους πολέμους χρησιμοποιούνται ως συσκευές παρατήρησης. Οι χαρταετοί στο παρελθόν χρησιμοποιούνταν από μετεωρολόγους για μετεωρολογικές προβλέψεις, στον στρατό για στρατιωτική κατασκοπεία, για μέτρηση αποστάσεων αλλά και για να μεταφέρονται διάφορα αντικείμενα σε περιοχές που δεν ήταν άμεσα προσβάσιμες. 

Σήμερα κάθε χώρα έχει τα δικά της έθιμα γύρω από το πέταγμα του χαρταετού. Στην Κίνα θεωρείται ιεροτελεστία τόσο η κατασκευή όσο και το πέταγμά του και μάλιστα διοργανώνονται διαγωνισμοί κάθε χρόνο για τον καλύτερο χαρταετό.

Στην Ελλάδα το πέταγμα του χαρταετού είναι μέρος των εθίμων της Καθαράς Δευτέρας και συγκεκριμένα του εορτασμού της -τα κούλουμα. Ο συμβολισμός του πετάγματος του χαρταετού στην ελληνική χριστιανική παράδοση συμβολίζει το πέταγμα της ανθρώπινης ψυχής προς το Θείο.

Με άλλα λόγια θέλει να πει ότι ο προορισμός του πνεύματος του ανθρώπου είναι στον ουρανό δίπλα στον δημιουργό του. Το γεγονός δε, ότι το έθιμο γίνεται κάθε χρόνο την Καθαρά Δευτέρα κάθε άλλο παρά τυχαίο είναι, καθώς πραγματοποιείται την πρώτη μέρα της Σαρακοστής, οπότε οι χριστιανοί ξεκινούν τη σωματική και πνευματική τους κάθαρση μέσω της νηστείας της Μεγάλης Σαρακοστής.

Στη χώρα μας οι χαρταετοί κατασκευάζονταν από παιδιά με ή χωρίς τη βοήθεια των μεγάλων με απλά υλικά όπως χαρτί, καλάμι ή λεπτό πηχάκι, σπάγγο και εφημερίδες και με περισσεύματα από τις αποκριάτικες κορδέλες. Αρχικά  ο  χαρταετός κατασκευαζόταν  με  ξύλινο  σκελετό  και  χαρτί. Στην  εποχή  μας κατασκευάζονται  είτε  από  ξύλο, είτε  από  πλαστικό  και  ντύνονται  με  πλαστικό. Δεν  λείπουν  βέβαια  και  οι  χειροποίητοι  που  είναι  φτιαγμένοι  με  καλάμια. Στη  χώρα  μας  το  πιο  παραδοσιακό  σχήμα  που  έχουν  είναι  με  εξάγωνο  σκελετό.

https://www.youtube.com/watch?v=rYGGBrqI3B0&t=169s

Ακούσαμε το παραμύθι “Το ταξίδι του μικρού χαρταετού”

Φτιάξαμε τους δικούς μας χαρταετούς και τους αφήσαμε ελεύθερους να πετάξουν 

«Nα γίνομαι άνεμος για τον χαρταετό

και χαρταετός για τον άνεμo ακόμη

κι όταν ουρανός δεν υπάρχει.. »

Οδυσσέας Ελύτης

Καλή Σαρακοστή σε όλους!!