Η σημασία του παιχνιδιού στην ανάπτυξη του παιδιού

Της Τριανταφυλλιάς Χαρίλα

Ψυχολόγος –  Ψυχοθεραπεύτρια

Το παιχνίδι αποτελεί μια βασική δραστηριότητα στη ζωή του παιδιού. Παίζει καθοριστικό ρόλο στη σωματική, την ψυχοσυναισθηματική, την κοινωνική και τη γνωστική του ανάπτυξη. Μέσα από το παιχνίδι το παιδί έχει την δυνατότητα να δράσει ελεύθερα, να ζήσει σε ένα κόσμο φανταστικό που μπορεί να εξουσιάσει, να εκφράσει τα συναισθήματα του, να μάθει τον εαυτό του και τους ανθρώπους γύρω του να εξερευνήσει το περιβάλλον του.

Το παιχνίδι αποτελεί μια βασική δραστηριότητα στη ζωή του παιδιού. Παίζει καθοριστικό ρόλο στη σωματική, την ψυχοσυναισθηματική, την κοινωνική και τη γνωστική του ανάπτυξη. Μέσα από το παιχνίδι το παιδί έχει την δυνατότητα να δράσει ελεύθερα, να ζήσει σε ένα κόσμο φανταστικό που μπορεί να εξουσιάσει, να εκφράσει τα συναισθήματα του, να μάθει τον εαυτό του και τους ανθρώπους γύρω του να εξερευνήσει το περιβάλλον του.

Πιο συγκεκριμένα, το παιχνίδι συμβάλλει στην καλή σωματική ανάπτυξη του παιδιού καθώς με το παιχνίδι η κυκλοφορία του αίματος γίνεται ταχύτερη και ο μεταβολισμός πληρέστερος. Ταυτόχρονα, ενδυναμώνεται το νευρικό σύστημα, ασκείται ο οργανισμός του παιδιού και τελειοποιούνται τα μέλη του σώματος. Βελτιώνεται η μυϊκή δύναμη, η ευκαμψία των αρθρώσεων και του σώματος, η ευλυγισία, η ακρίβεια και η χάρη των κινήσεων, η επιδεξιότητα, η αντοχή στην κόπωση, η ισορροπία κλπ.

Την ίδια στιγμή που συντελούνται όλα αυτά στο σώμα και τον οργανισμό του παιδιού, επηρεάζεται και η πνευματική λειτουργία. Μεγάλοι θεωρητικοί υποστηρίζουν, ότι το παιχνίδι προκαλεί στο παιδί μια πραγματική εσωτερική ανάγκη για άσκηση της νοημοσύνης και της περιέργειάς του. Αναπτύσσει την ικανότητα αναπαράστασης, τον συμβολισμό, τη μίμηση και τη φαντασία. Οι λειτουργίες αυτές αναγκάζουν το παιδί να επιστρατεύσει τη μνήμη του για να θυμηθεί και να συνδέσει τα γεγονότα λογικά. Ακόμη, με το παιχνίδι υπάρχει μια σταδιακή μετακίνηση από ασυνείδητες και παρορμητικές πράξεις σε συνειδητές και προμελετημένες.

Επίσης, το παιχνίδι θεωρείται συνυφασμένο με τις διαδικασίες συγκρότησης του εαυτού. Η μετάβαση από το μοναχικό παιχνίδι στο συλλογικό ή στο παιχνίδι με κανόνες, περιγράφει την πορεία από την τοποθέτηση του εαυτού σε υποθετικές καταστάσεις, μέσω της ερμηνείας κοινωνικών ρόλων, έως την τοποθέτηση του εαυτού στη θέση του άλλου με την ταυτόχρονη ερμηνεία του ρόλου του εαυτού. Μέσα από το ομαδικό παιχνίδι, καλλιεργεί ηθικές αξίες όπως την υπομονή στο να περιμένει τη σειρά του, την υποχώρηση όταν δεν μπορεί να έχει αυτό που θέλει, τον σεβασμό προς τους φίλους του, μαθαίνει να συμβιώνει την ώρα του παιχνιδιού μέσα στα όρια που τα ίδια έχουν ορίσει. Μαθαίνει έννοιες όπως η συνεργασία, το μοίρασμα, η αυτοπειθαρχία, η εκτίμηση. Μέσω του ομαδικού παιχνιδιού το παιδί το μαθαίνει να συνυπάρχει αρμονικά με τους άλλους και να βρίσκει τρόπους επίλυσης των διαφορών συγκρούσεων που μπορούν να προκύψουν κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού. Καλείται να αποδεχτεί και να τηρήσει, αφού το αντίθετο θα οδηγήσει σε κάποια «ποινή».

Σημαντική είναι και η επίδραση που ασκεί το παιχνίδι στη συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Με την επιτυχία και προβολή που αποκτά το παιδί μέσω του παιχνιδιού, βελτιώνει την εικόνα για τον εαυτό του, ξεπερνά τις αναστολές του, αυξάνει την αυτοπεποίθησή του και αναπτύσσει σεβασμό για την προσωπικότητα των άλλων. Επίσης, το παιχνίδι πολλές φορές λειτουργεί λυτρωτικά σε καταστάσεις της καθημερινότητάς του που το φορτίζουν με στρες, ένταση, θυμό γι’ αυτό και είναι αναπόσπαστο και απαραίτητο στοιχείο για την ανάπτυξη και τη ζωή του παιδιού. Μάλιστα, η απουσία του παιχνιδιού από τη ζωή του παιδιού, θα μπορούσε να συνδεθεί με φτωχές κινητικές δεξιότητες, χαμηλά επίπεδα φυσικής δραστηριότητας, μειωμένη ικανότητα διαχείρισης στρεσογόνων καταστάσεων, μειωμένες κοινωνικές δεξιότητες, οι οποίες είναι πιθανό να οδηγήσουν σε δυσκολίες στη διαχείριση κοινωνικών καταστάσεων, επίλυση συγκρούσεων, θέματα διαφορετικότητας, θέματα αυτοεκτίμησης, θέματα αποτυχίας κλπ.

Έτσι, λοιπόν, το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι όχι απλά να επιτρέψουμε στο παιδί να παίζει, αλλά να αφήσουμε τη μαγεία του παιχνιδιού να μας συνεπάρει. Να ζηλέψουμε και να μάθουμε από την απόλαυση και τη λαχτάρα που έχουν τα παιδιά για το παιχνίδι!

Προσαρμογή στο Νηπιαγωγείο.

Της Αναστασίας Γεωργίου και της Μαρίας Πραστίτη

Εγγεγραμμένες Σχολικοί/ Εκπαιδευτικοί Ψυχολόγοι

Οι πρώτες μέρες στο σχολείο αποτελούν μια σημαντική μεταβατική περίοδο, αφού η είσοδος στο νηπιαγωγείο συνοδεύεται από αρκετές αλλαγές και σηματοδοτεί την έναρξη της σχολικής ζωής. Μια περίοδος η οποία συνήθως είναι συναισθηματικά φορτισμένη, για τα νήπια αλλά και για τους γονείς, αφού πρόκειται για την πρώτη απομάκρυνση τους από το σπίτι και για το πρώτο σχολικό περιβάλλον. Ένα περιβάλλον άγνωστο, στο οποίο καλείται να συνυπάρξει με άγνωστα πρόσωπα, ενήλικες και συνομηλίκους του. Κατά τις πρώτες μέρες στο σχολείο, κάποια παιδιά ενδέχεται να παρουσιάσουν έντονο άγχος αποχωρισμού από τους γονείς τους, το λεγόμενο άγχος αποχωρισμού.

Στη νηπιακή ηλικία, το άγχος αποχωρισμού αποτελεί φυσιολογικό φαινόμενο στην εξελικτική πορεία του παιδιού, και η αντίδραση του συνδέεται άμεσα με το συναισθηματικό δεσμό/ προσκόλληση που έχει το παιδί με το άτομο που το φροντίζει. Η ομαλή προσαρμογή του παιδιού στο νηπιαγωγείο εξαρτάται από διάφορους παράγοντες όπως, το αναπτυξιακό επίπεδο και την ιδιοσυγκρασία του παιδιού, προηγούμενες εμπειρίες αποχωρισμού, τη στάση των γονέων αλλά και του εκπαιδευτικού.

Πώς μπορείτε να κάνετε τη διαδικασία του αποχωρισμού ευκολότερη;

Προετοιμάστε το παιδί. Μιλήστε στο παιδί με θετικό τρόπο για το σχολείο. Συζητήστε τι πρόκειται να συμβεί, πώς θα είναι ο χρόνος μακριά σας, τι θα περιλαμβάνει η μέρα του στο σχολείο. Ενημερώστε το παιδί για την απουσία σας. Είναι σημαντικό να μη φύγετε κρυφά χωρίς να το αποχαιρετήσετε. Στην περίπτωση αυτή, θα νιώσει ότι το εγκαταλείπετε, με αποτέλεσμα να μειωθεί η εμπιστοσύνη του προς εσάς, και να νιώσει ακόμη περισσότερο άγχος. Αξιοποιείστε διάφορες ευκαιρίες μικρών αποχωρισμών για να κάνετε εξάσκηση (π.χ. Όταν το αφήνετε στη γιαγιά και τον παππού). Αυτό θα βοηθήσει το παιδί να εξοικειωθεί με τη διαδικασία του αποχωρισμού και θα βοηθήσει το παιδί να συνηθίσει στην απουσία σας.

Ενθαρρύνετε τη συναισθηματική έκφραση. Ενθαρρύνετε το παιδί να εκφράσει τα συναισθήματα του, και να μοιραστεί σκέψεις και προβληματισμούς. Ρωτήστε το παιδί του προκαλεί φόβο, ποιες είναι οι ανησυχίες του σχετικά με τον αποχωρισμό. Η έκφραση των συναισθημάτων του, αποτελεί το πρώτο βήμα για να μπορέσει να τα διαχειριστεί. Η λεκτική έκφραση των συναισθημάτων δεν είναι πάντα εύκολη για τα παιδιά. Παροτρύνετε το παιδί να εκφραστεί μέσω της ζωγραφικής και ξεκινήστε τη συζήτηση. Είναι σημαντικό να αποδεχτείτε και να σεβαστείτε τα συναισθήματα που εκφράζει το παιδί, χωρίς να τα μειώσετε ή να τα ακυρώσετε. Συζητήστε με το παιδί και προσπαθήστε να βρείτε μαζί τρόπους διαχείρισης.

Στοχεύστε στη σταθερότητα. Καθιερώστε μια συγκεκριμένη ρουτίνα αποχαιρετισμού. Η ρουτίνα θα προσφέρει στο παιδί το αίσθημα ασφάλειας και αίσθηση ελέγχου. Δείξτε τρυφερότητα αλλά και αποφασιστικότητα, και φροντίστε η διαδικασία του αποχωρισμού να είναι σύντομη. Για παράδειγμα, πάρτε το παιδί αγκαλιά, ενημερώστε το ότι θα επιστρέψετε αργότερα. Προσδιορίστε την ώρα που θα επιστρέψετε με τρόπο κατανοητό για το παιδί, και στη συνέχεια αποχωρήστε.

Παραμείνετε συνεπείς. Αφού αποχαιρετήσετε το παιδί, αποφύγετε να επιστρέψετε για να το καθησυχάσετε, σε περίπτωση που κλαίει ή φωνάζει. Η επιστροφή σας πιθανότατα θα δημιουργήσει περισσότερη αναστάτωση. Όσο δύσκολο κι αν σάς είναι, είναι σημαντικό να παραμείνετε ψύχραιμοι και συνεπείς στην τήρηση της ρουτίνας αποχαιρετισμού. Φροντίστε να επιστρέψετε στην ώρα που υποσχεθήκατε στο παιδί. Η συνέπεια σας θα συμβάλει στο χτίσιμο της εμπιστοσύνης του παιδιού σε εσάς, και παράλληλα θα συμβάλει στο χτίσιμο της ανεξαρτητοποίησης του.

Διαχειριστείτε το δικό σας άγχος. Το άγχος αποχωρισμού μπορεί να εξουθενώσει το γονιό, πυροδοτώντας έντονα συναισθήματα. Αναγνωρίστε ότι είναι φυσιολογικό να έχετε κάποιες ανησυχίες, όταν αφήνετε το παιδί σας για πρώτη φορά σε ένα νέο περιβάλλον. Τα παιδιά μπορούν να αντιληφθούν την ανησυχία και το άγχος σας, ακόμη κι αν προσπαθείτε να το κρύψετε. Σκεφτείτε όλα όσα πρόκειται να μάθει το παιδί σας, και πόσο θα εξελιχθεί σε διάφορους τομείς ανάπτυξης.

Δείξτε εμπιστοσύνη στους εκπαιδευτικούς/νηπιαγωγούς

Χτίστε γέφυρες επικοινωνίας με το σχολείο και κάντε τους εκπαιδευτικούς σύμμαχους σας. Συζητήστε μαζί τους ό,τι σας απασχολεί και βρείτε μαζί λύσεις. Αυτό θα σας βοηθήσει να διαχειριστείτε καλύτερα τις ανησυχίες σας και παράλληλα περιορίζετε τη μετάδοση του δικού σας άγχους στο παιδί.

Να είστε προετοιμασμένοι ότι η προσαρμογή του παιδιού είναι μια διαδικασία που χρειάζεται χρόνο και κάθε παιδί προσαρμόζεται στο σχολείο με το δικό του ρυθμό.

Καλή σχολική χρονιά