«Δάσκαλε, μάθαινε», του Μπέρτολτ Μπρεχτ
«Δάσκαλε, μάθαινε!
Δάσκαλε,
μάθαινε!
Μην λες πολύ συχνά, πως έχεις
δίκιο, δάσκαλε!
Άσε τον μαθητή σου να το
νιώσει!
Όλη την ώρα την αλήθεια μην
την καταπονείς:
Δεν το
αντέχει.
Να ακούς όταν
μιλάς!»
8 Σεπτεμβρίου: Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη του Αναλφαβητισμού
Από το 1967, η 8η Σεπτεμβρίου τιμάται παγκοσμίως ως η Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη του Αναλφαβητισμού, ως υπενθύμιση προς τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής, εκπαιδευτικούς φορείς και την ευρύτερη κοινωνία ότι ο αλφαβητισμός δεν αποτελεί απλώς εργαλείο, αλλά θεμέλιο λίθο για τη συγκρότηση δίκαιων, ειρηνικών και βιώσιμων κοινωνιών.
Ο αλφαβητισμός συνιστά θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα. Αποτελεί πύλη προς την απόλαυση λοιπών δικαιωμάτων, καταλύτη ελευθεριών και μέσο για την ενσάρκωση της παγκόσμιας ιδιότητας του πολίτη. Είναι το απαραίτητο υπόβαθρο πάνω στο οποίο δομείται η ευρύτερη απόκτηση γνώσεων, δεξιοτήτων, αξιών, στάσεων και συμπεριφορών, ικανών να καλλιεργήσουν μια κουλτούρα διαρκούς ειρήνης βασισμένης στο σεβασμό των αρχών της ισότητας, της μη-διάκρισης, του κράτους δικαίου, της αλληλεγγύης, της δικαιοσύνης, της διαφορετικότητας και της ανεκτικότητας. Μέσα από αυτό το πρίσμα, ο αλφαβητισμός είναι το νήμα που συνδέει το άτομο με τον εαυτό του, τον Άλλον και με τον πλανήτη συνολικά.
Ωστόσο, ακόμη και σήμερα, τουλάχιστον ένας στους δέκα νέους και ενήλικες εξακολουθεί να στερείται βασικών δεξιοτήτων αλφαβητισμού, αριθμός που αγγίζει τα 754 εκατομμύρια. Παράλληλα, εκατομμύρια παιδιά αδυνατούν να επιτύχουν ακόμη και στοιχειώδη επίπεδα επάρκειας στην ανάγνωση, τη γραφή και την αριθμητική, ενώ περίπου 250 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 6 έως 18 ετών παραμένουν εκτός εκπαιδευτικού συστήματος.
Ο αλφαβητισμός είναι δύναμη χειραφέτησης και ελευθερίας. Δεν αποτελεί απλώς έκφανση του δικαιώματος στην εκπαίδευση, αλλά καταλύτη για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων του ανθρώπου: μειώνει τη φτώχεια, διευρύνει τη συμμετοχή στην αγορά εργασίας, βελτιώνει την υγεία και συνεισφέρει ουσιαστικά στη βιώσιμη ανάπτυξη. Ειδικότερα, όταν οι γυναίκες αποκτούν πρόσβαση στον αλφαβητισμό, το αποτύπωμα είναι πολύπλευρο και διαγενεακό: διευρύνονται οι επιλογές στη ζωής τους, ενώ η επίδραση στην υγεία και την εκπαίδευση της οικογένειας –και ιδιαίτερα των θυγατέρων τους– είναι άμεση και καταλυτική.
Πηγή: Ηνωμένα Έθνη
Burnt Norton (απόσπασμα), του T.S. Eliot
Στη ζέστη του φθινόπωρου, μέσα από τον ταλαντευόμενο αέρα,
Και το πουλί ελάλησε, απαντώντας
Στην μουσική που δεν ακούστηκε, κρυμμένη μες τους θάμνους,
Και οι αθέατες ακτίνες των ματιών διασταυρώθηκαν, γιατί τα ρόδα
Είχαν την όψη λουλουδιών που τα κοιτάζουν.
(T.S. Eliot, Τέσσερα Κουαρτέτα, μετάφραση Τάκης Κουφόπουλος, Ανοικτή Βιβλιοθήκη, Αθήνα 2018)
Ο Thomas Stearns Eliot γεννήθηκε στον Άγιο Λουδοβίκο του Μισούρι, στις ΗΠΑ, στις 26 Σεπτεμβρίου 1888 από πουριτανή αριστοκρατική οικογένεια διαπρεπών επιστημόνων και ανατράφηκε με τις αρχές του παππού του που ήταν θεολόγος. Σπούδασε στην Ακαδημία Σμιθ της Μασαχουσέτης, βραβεύτηκε με χρυσό μετάλλιο στα λατινικά από την Milton Academy. Σπούδασε τέσσερις γλώσσες: ελληνικά, λατινικά, γαλλικά, γερμανικά και συνάμα μεσαιωνική ιστορία, συγκριτική φιλολογία και ιστορία νεώτερης φιλοσοφίας. Παρακολούθησε επίσης μαθήματα φιλοσοφίας στο Χάρβαρντ από τον Μπ. Ράσελ, το 1914 καθώς και σανσκριτική και νεώτερη ινδική φιλοσοφία. Γνώστης της γαλλικής φιλολογίας επιδόθηκε στην ποίηση. Το 1915 ο Έλιοτ εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο παραδίδοντας μαθήματα σε σχολεία και αργότερα διορίστηκε στη Lloyd’ s Bank του Λονδίνου, όπου εργάστηκε οχτώ χρόνια. Η ποίησή του κατατάσσεται σε πέντε περιόδους. Η πρώτη περίοδος (1909-1919) περιλαμβάνει τα ποιήματα: «Το τραγούδι της αγάπης του Άλφρεντ Προύλφροκ», «Το πορτραίτο μιας κυρίας», «Πρελούδια», κ.ά. Η δεύτερη περίοδος (1920-1925) περιλαμβάνει τα ποιήματα: «Γερόντιον», «Ιπποπόταμος», «Η έρημη χώρα», κ.ά. Στην τρίτη περίοδο ανήκουν «Οι άδειοι άνθρωποι», ενώ στην τέταρτη περίοδο (1927-1934) περιλαμβάνονται τα ποιήματα: «Το ταξίδι των Μάγων», «Ένα τραγούδι για τον Συμεών», «Animula», «Βράχος», κ.ά. Στην πέμπτη περίοδο (1935-1942) ανήκουν τα «Τέσσερα κουαρτέτα». Τα θεατρικά του έργα είναι τα «Φονικό στην εκκλησιά» («Murder in the Cathedral»), «Sweeny Agonistes», «Κοκτέιλ πάρτυ» κ.ά. Ως δημοσιογράφος και κριτικός έδωσε αξιόλογα δείγματα. Από το 1922 που ήταν εκδότης του περιοδικού «Κριτήριον» σκοπό είχε να δημιουργήσει μια θέση για τις νέες τάσεις της λογοτεχνίας και την κριτική. Στα δοκίμια και τις μελέτες ανήκουν: «Η παράδοση και το ατομικό ταλέντο», 1919, «Η χρήση της ποίησης και η χρήση της κριτικής», 1933, «Σημειώσεις για τον ορισμό της κουλτούρας», 1948, «Ποίηση και δράμα», 1951, κ.ά. Το 1948 τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Πέθανε στις 4 Ιανουαρίου 1965.
Πηγή βιογραφικών στοιχείων: biblionet.gr
Ερανιστής: Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης (1908-1993)
“Γνώση, μάθηση, ικανότητα, λόγος, σοφία, είναι άδικα και μάταια όταν δεν τα καθιστά πλατιά, ευρύχωρα η αγάπη, η αδελφότητα του ενός προς τον άλλο.”
(“Ο πεθαμένος και η ανάσταση” – εκτενές πεζογράφημα – Α έκδοση, Αθήνα 1944, Β έκδοση, Θεσσαλονίκη 1970)
Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης (Θεσσαλονίκη 1908 – 13 Ιανουαρίου 1993) ήταν πεζογράφος, ποιητής και ζωγράφος από τους πιο ιδιότυπους. Στα πεζογραφήματά του καλλιέργησε τον ακραίο εσωτερικό μονόλογο καταργώντας τη λογική αλληλουχία και την καθιερωμένη αφηγηματική τεχνική. Έργα του: Ανδρέας Δημακούδης (1935), Ο Πεθαμένος και η Ανάσταση (1944), Πραγματογνωσία (1950), Το Μυθιστόρημα της Κυρίας Έρσης (1966), Μητέρα Θεσσαλονίκη (1970), Αρχείον (1974), Πεζογραφήματα 1936-1968 κ.ά.1
Ενδιαφέρουσες συνδέσεις:
Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού
Ήξερες ότι ο Σεπτέμβριος…
Το όνομα αυτού του μήνα ανάγεται στον λατινικό μήνα “September, -bris” δηλαδή «έβδομος (μήνας)», επειδή ήταν 7ος στο αρχ. ρωμαϊκό ημερολόγιο, όσο αυτό κανονικά ξεκινούσε με τον Μάρτιο. Όταν όμως εισήχθη στη Ρώμη το ιουλιανό ημερολόγιο, ορίστηκε ως αρχή τού έτους ο μήνας Ιανουάριος και ο Σεπτέμβριος έγινε ο 9ος μήνας (αλλά διατήρησε την ονομασία του «έβδομος»).
Στην αρχαία Ελλάδα αντιστοιχούσε κατά το πρώτο ήμισυ στον μήνα “Μεταγειτνιώνα” (16 Αυγούστου-15 Σεπτεμβρίου) και κατά το δεύτερο ήμισυ στον “Βοηδρομιώνα” (15 Σεπτεμβρίου-13 Οκτωβρίου).
Ο μήνας αυτός πάντοτε γινόταν αισθητός ως αρχή του έτους των δραστηριοτήτων. Παλαιά για τον πόλεμο και τις γεωργικές εργασίες, αργότερα (και έως σήμερα) για το σχολείο και τις επαγγελματικές δραστηριότητες.
Αυτή η αίσθηση συμπίπτει και με την παράδοση της Εκκλησίας, που επίσης μετράει το έτος από τον Σεπτέμβριο. Αυτή η παράδοση έχει ιστορική αρχή. Επί Ιουλίου Καίσαρα εισήχθη στο ρωμαϊκό κράτος ο ορισμός των φορολογικών περιόδων διάρκειας 15 ετών που ξεκινούσαν την 1η Σεπτεμβρίου. Αυτή η περίοδος έλαβε το όνομα indictio «ορισμός» (ελλην. “Ίνδικτος”).
❝Εις τους παλαιούς Pωμάνους πολλά ετιμάτο αυτή
εξ αρχαίων χρόνων. Iνδικτιών δε κατά την ρωμαϊκήν,
ήτοι λατινικήν γλώσσαν, θέλει να ειπή ορισμός❞
(Νικόδημος Αγιορείτης, 18ος αι.).
Το όνομα αυτό καθιερώθηκε μετέπειτα στο Βυζάντιο, πρώτα ως “Ινδικτιών” και αργότερα ως “Ίνδικτος”, αλλά με άλλη σημασία: η αρχή της φορολογικής περιόδου έγινε αρχή του έτους.
Έτσι, ήδη από τους χρόνους του Μ. Κωνσταντίνου η 1η Σεπτεμβρίου μαρτυρείται ως εορτή της αρχής του εκκλησιαστικού έτους και έκτοτε με το όνομα «αρχή της Ινδίκτου» παρέμεινε στο εκκλησιαστικό τυπικό ώς και τις μέρες μας. Εορτάζεται δε (ειδικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο) με κάθε επισημότητα, κατά τη γλαφυρή φράση πάλι του Νικοδήμου Αγιορείτου:
❝ίνα διά μέσου της υμνωδίας και ικεσίας, οπού προσφέρομεν
εις τον Θεόν εν τη εορτή ταύτη, γένη ο Θεός ίλεως εις ημάς
και ευλογήση τον νέον χρόνον, και χαρίση τούτον εις ημάς
ευτυχή και γεμάτον από όλα τα σωματικά αγαθά❞.
Τέλος, ως αρχή του φθινοπώρου και ως μήνας γεμάτος από γεωργικές εργασίες, ιδίως τον τρύγο, ο Σεπτέμβριος έχει και πολλά λαϊκά ονόματα:
~Χινόπωρος, (πρώτος μήνας του Φθινοπώρου).
~Σταυριάτης / Σταυρίτης / Σταυρός (λόγω της εορτής του Σταυρού, 14 Σεπτεμβρίου)
~Ορτυκολόγος (λόγω των ορτυκιών που αποδημούν)
~Τρυγομηνάς ή Τρυγητής (λόγω του τρύγου)
~Σποριάρης (λόγω της προετοιμασίας της σποράς)
~Χρονογράφος (λόγω της δοξασίας ότι αυτόν τον μήνα ο χάρος καταγράφει όσους πρόκειται να πεθάνουν αυτή τη χρονιά).
Πηγή: Κέντρο Λεξικολογίας (Γ. Μπαμπινιώτης) – 1/9/25
“Τραγούδι Το Φθινόπωρο” του Ναπολέοντος Λαπαθιώτη
Φθινόπωρο σ’ αγάπησα, την ώρα που τα φύλλα
πέφτουν, κι αφήνουν τα κλαριά γυμνά για το χειμώνα,
που βιάζονται τα δειλινά, κι είναι τα ρόδα μήλα,
– κι είναι τα βράδια μόνα…
Και τώρα στέκω και ρωτώ: Ποια μοίρα, και ποια μπόρα,
καθώς τραβούσα, μοναχός, το δρόμο της αβύσσου,
παράξενα κι ανέλπιστα, να μ’ έχει φέρει, τώρα,
ζητιάνο στην αυλή σου;…
Κι όταν το γιόμα χάνεται, κι η νύχτα κατεβαίνει,
και σιωπηλά, σαν τα βιβλία, το φως της μέρας κλείνει,
να ’ρχομαι, πάλι, να ζητώ μιαν ησυχία χαμένη,
σαν μιαν ελεημοσύνη!
Σ’ αγάπησα φθινόπωρο, την ώρα που τα φύλλα
πέφτουν, κι αφήνουν τα κλαριά, κι είναι τα βράδια μόνα…
Μ’ αλήθεια να σ’ αγάπησα, – ή μην είν’ η ανατριχίλα
του ερχόμενου χειμώνα;…
Ήξερες ότι…
“Παμβώτις” σημαίνει “αυτή που τρέφει τους πάντες“.
Φώτο: Ιωάννα Βούλγαρη
Οι λίμνες… Πρόσεξες ποτέ τις λίμνες;
Δεν είναι σαν τις θάλασσες.
Οι θάλασσες μιλούν… Τραγουδούν.
Οι λίμνες ονειρεύονται…
(Απόσπασμα από το ημερολόγιο της Αλκυόνης Παπαδάκη, Το τετράδιο της Αλκυόνης, Εκδόσεις Καλέντης, 1999)
“Αυτόγραφο” της Κικής Δημουλά
Ένα κίτρινο φύλλο σου
φθινόπωρο,
σ’ έναν άνεμο ράθυμο κάθισε
και μ’ ακολούθησε επίμονα.
Το πήρα
και το κρατώ
σαν κάτι συμβολικό από μέρους σου,
σαν φιλικό αυτόγραφο,
ίσως σαν ένα «ευχαριστώ»
που διόλου μέρος δεν έλαβα
στο καλοκαίρι τούτο…
Το πήρα
κι εξιχνιάζω
τις φετινές προθέσεις σου
απέναντι μου.
(Από τη συλλογή «Ερήμην», Β´εκδ. Στιγμή, 1990)
Καλή Σχολική Χρονιά 2025 – 2026!!!
Καλό μήνα και Καλή και Δημιουργική Σχολική χρονιά 2025-2026!!!
Να μη λυπάσαι που πέφτουν
τα φύλλα φθινόπωρο.
Η δική σου τρυφερότητα
θα τα φέρει και πάλι στα δέντρα.
Δάκρυα μη χαλνάς· όλοι ανήκουμε
στην ανάσταση.
(Παραίνεση | Νίκος Καρούζος, Από τη συλλογή «Θρίαμβος χρόνου», εκδ. Απόπειρα, 1997)
