“Ιθάκη”, του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη

Λύτρας Νικόλαος (1883 – 1927) Θαλασσογραφία, π. 1925, Εθνική Πινακοθήκη

 

“Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε.
Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα,
ήδη θα το κατάλαβες οι Ιθάκες τι σημαίνουν.”

(Απόσπασμα. Το ποίημα πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Γράμματα του Οκτωβρίου – Νοεμβρίου 1911, όταν ο ποιητής ήταν σαράντα οκτώ ετών. Ανήκει στα διδακτικά ποιήματα του Καβάφη.)

Πηγή

“Εισβολή”, της Νόνης Σταματέλου

beach 4530127 1280

Έτσι μπαίνει πάντα ο Σεπτέμβρης,
ξαφνικά.
Ασύστολα εισβάλλει στα λευκά μας
πουκάμισα.
Αναποδογυρίζει κάποτε
και τα μπλε τραπεζάκια
των διακοπών μας.
Και τα μεγάλα απογεύματα
τ’ αμέριμνα κουρνιάζουν,
μουσκεμένα άλμπουρα
σε κάτι αμφίβολα καταφύγια.
Χθες ένα κορίτσι
γύρευε τα σανδάλια του
σ’ ένα λόφο από φύκια,
μέχρι που το πήρε η νύχτα.
Απ’ το παράθυρο
καταγράφω με συνέπεια
τις απώλειες του Καλοκαιριού.
Ένα βιβλίο λησμονημένο στην άμμο,
δυο κίτρινα καπέλα, ένα φιλί,
δυο υποσχέσεις, μια απόφαση,
ένα γαλαζοπράσινο φόρεμα,
ένα βραχιολάκι ποδιού.
Το άλλο πρωί
δένω τα μαλλιά μου στους κάβους
και ψηλαφώ μια σπασμένη πυξίδα
στο μέτωπο…

(Από την ποιητική συλλογή “ΣΕ ΠΥΡΙΝΗ ΤΡΟΧΙΑ”)

Η Νόνη Σταματέλου γεννήθηκε το Μάιο του 1960 στο χωριό Τσουκαλάδες Λευκάδας. Σπούδασε θεολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Υπηρέτησε ως καθηγήτρια στο 7ο Γεν. Λύκειο Ιωαννίνων. Κείμενά της, πεζά και ποιήματα δημοσιεύονται κατά καιρούς σε εφημερίδες και περιοδικά. Έχει βραβευτεί σε πανελλήνιους λογοτεχνικούς διαγωνισμούς.
Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές: “Παιχνίδι αιχμηρό”, εκδόσεις Gutenberg 2008, “Σε πύρινη τροχιά”, εκδόσεις Τυπωθήτω-Λάλον ύδωρ 2012, “Έλλειψη χώρου”, εκδόσεις Μελάνι 2015.

Πηγή

Ομιλία στη Στοκχόλμη (απόσπασμα), του Γιώργου Σεφέρη

Giorgos Seferis 1963
Γιώργος Σεφέρης

Σ’ αυτό τον κόσμο, που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους. Πρέπει ν’ αναζητήσουμε τον άνθρωπο, όπου και να βρίσκεται.
Όταν, στο δρόμο της Θήβας, ο Oιδίπους συνάντησε τη Σφίγγα κι αυτή του έθεσε το αίνιγμά της, η απόκρισή του ήταν: ο άνθρωπος. Τούτη η απλή λέξη χάλασε το τέρας. Έχουμε πολλά τέρατα να καταστρέψουμε. Ας συλλογιστούμε την απόκριση του Oιδίποδα.

(Ομιλία στη Στοκχόλμη,  Δοκιμές, Β’ τόμος, εκδόσεις Ίκαρος)

 

Ο Γιώργος Σεφέρης (πραγματικό όνομα Γιώργος Σεφεριάδης, 1900- 20 Σεπτεμβρίου 1971) γεννήθηκε στις 29 Φεβρουαρίου/13 Μαρτίου του 1900 στην Σμύρνη της Μικράς Ασίας και ήταν γιος του Στυλιανού και της Δέσπως Σεφεριάδη (το γένος Τενεκίδη). Ο Στυλιανός Σεφεριάδης υπήρξε διακεκριμένος ακαδημαϊκός και καθηγητής του Διεθνούς Δικαίου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, συγγραφέας (με πλουσιότατο επιστημονικό έργο) και διπλωμάτης. Την αγάπη του για τη λογοτεχνία θα την μεταδώσει και στα τρία του παιδιά, Γιώργο, Άγγελο και Ιωάννα (μετέπειτα σύζυγο του Κωνσταντίνου Τσάτσου), τα οποία και θα ασχοληθούν με αυτήν. Το 1914, με την αρχή του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου η οικογένεια Σεφεριάδη μετακομίζει στην Αθήνα όπου ο Σεφέρης τελειώνει το Γυμνάσιο το 1917. Κατόπιν θα μεταβεί στο Παρίσι όπου και θα σπουδάσει Νομικά ως το 1924. Ήδη όμως από το 1918 θα εκδηλωθεί η αγάπη του για την ποίηση και θα αρχίσει να γράφει στίχους. Στα χρόνια των σπουδών του, όντας στο εξωτερικό, έχει την ευκαιρία να έρθει σε άμεση επαφή με τα λογοτεχνικά ρεύματα της εποχής. Στο Παρίσι θα τον βρει και η Μικρασιατική Καταστροφή, η οποία θα τον επηρεάσει βαθύτατα και θα παραμείνει χαραγμένη στη μνήμη του. Το 1926 ο Γιώργος Σεφέρης θα αρχίσει την διπλωματική του σταδιοδρομία, διοριζόμενος στο Υπουργείο Εξωτερικών ως ακόλουθος. Μέχρι το 1962 που συνταξιοδοτείται θα υπηρετήσει ως υποπρόξενος και πρόξενος στο Λονδίνο (1931-1934), στην Κορυτσά της Αλβανίας (1936-1938), ως σύμβουλος τύπου στο Υπουργείο Εξωτερικών. Μετά την κήρυξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου θα ακολουθήσει την ελληνική Κυβέρνηση στην Κρήτη, την Αίγυπτο, την Νότια Αφρική και την νότια Ιταλία, και μετά την απελευθέρωση στην Αθήνα όπου και μένει μέχρι το 1948. Κατόπιν διορίζεται σύμβουλος στις ελληνικές πρεσβείες στην Άγκυρα και το Λονδίνο, αργότερα πρέσβης στο Λίβανο, τη Συρία, την Ιορδανία και το Ιράκ, και τελικά στο Λονδίνο (1957-1962). Το 1963 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Αφότου αποσύρεται από τη διπλωματική του σταδιοδρομία, αφοσιώνεται ολοκληρωτικά στο λογοτεχνικό του έργο, μέχρι το θάνατό του, το 1971. Η κηδεία του, εν μέσω της δικτατορίας και κατόπιν της Δήλωσής του το 1969, προσέλαβε τον χαρακτήρα εκδήλωσης εναντίον του καθεστώτος των συνταγματαρχών.

Το πρώτο έργο του Γιώργου Σεφέρη είναι η συλλογή “Στροφή” που δημοσιεύτηκε το 1931. Η συλλογή του αυτή δημιούργησε ποικίλες αντιδράσεις, καθώς έφερνε έναν αέρα ανανέωσης στην ελληνική ποίηση. Ακολούθησαν η “Στέρνα” (1932) και το “Μυθιστόρημα” (1935). Ένα χρόνο μετά γράφει την “Γυμνοπαιδία”, και το 1938 απαντώντας στο δοκίμιο του Κωνσταντίνου Τσάτσου δημοσιεύει το “Διάλογος πάνω στην ποίηση”. Το 1940 δημοσιεύονται το “Τετράδιο Γυμνασμάτων 1928-1937”, και το “Ημερολόγιο Καταστρώματος Α΄” τα οποία περιέχουν σημαντικά ποιήματα, όπως τα ποιήματα “του κ. Στράτη θαλασσινού” και “Ο Βασιλιάς της Ασίνης” καθώς επίσης και μία συλλογή των ως τότε δημοσιευμένων έργων του με τίτλο “Ποιήματα”. Το 1944 δημοσιεύεται το “Ημερολόγιο Καταστρώματος Β΄” το οποίο γράφτηκε στην Αίγυπτο και την Νότια Αφρική, όπου ο Σεφέρης ακολούθησε την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση. Το “Ημερολόγιο Καταστρώματος Β΄” ακολουθούν η τριμερής “Κίχλη”, (1947) που από πολλούς θεωρείται ως ένα από τα σημαντικότερα έργα του Γιώργου Σεφέρη, και η συλλογή “..Κύπρον, ου μ’ εθέσπισεν” η οποία κυκλοφόρησε το 1955, εν μέσω του Κυπριακού Αγώνα, και αργότερα μετονομάστηκε σε “Ημερολόγιο Καταστρώματος Γ΄”. Το 1950 δημοσιεύτηκε η συλλογή “Ποιήματα 1924-1946”, που είναι μια εμπλουτισμένη έκδοση της πρώτης συλλογής των έργων του (“Ποιήματα Ι”). Η τελευταία συλλογή που τύπωσε ο Γιώργος Σεφέρης όσο ζούσε και η οποία δημοσιεύτηκε 11 χρόνια μετά το “Ημερολόγιο Καταστρώματος Γ΄” είναι τα “Τρία Κρυφά Ποιήματα” (1966). Το κύκνειο άσμα του ποιητή είναι το “Τετράδιο Γυμνασμάτων Β΄”, το οποίο εκδόθηκε το 1976, με επιμέλεια του Γ.Π. Σαββίδη, ο οποίος έχει επιμεληθεί και τις περισσότερες εκδόσεις έργων του ποιητή. Εκτός από το ποιητικό έργο, ο Σεφέρης έχει κάνει αξιολογότατες μεταφράσεις, όπως την “Έρημη Χώρα” (1936) και το “Φονικό στην Εκκλησιά” (1963) του Τ.Σ. Έλλιοτ, το “Άσμα Ασμάτων” (1965), την “Αποκάλυψη του Ιωάννη” (1966), τις “Αντιγραφές” (1965, περιέχει έργα Ευρωπαίων και Αμερικανών ποιητών όπως Ezra Pound, Andre Gide, Paul Eluard, Pierre-Jean Jouve), και τις “Μεταγραφές” (1980, περιέχει κείμενα της αρχαίας γραμματείας). Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει για τα δοκίμια του Σεφέρη, στα οποία ανέπτυσσε τις απόψεις του για τα σύγχρονά του προβλήματα της γλώσσας και λογοτεχνίας. Έγραψε για τον Κάλβο, τον Δάντη, τον Παλαμά, τον Σικελιανό, τον Μακρυγιάννη, τον Καβάφη, τον Έλιοτ. Εκδόθηκαν με τον τίτλο “Δοκιμές” (1944, έκδοση σε δύο τόμους το 1974 από τον Ίκαρο, σε επιμέλεια Γ.Π. Σαββίδη· ο τρίτος τόμος επίσης από τον Ίκαρο εκδόθηκε το 1992 με επιμέλεια Δημ. Δασκαλόπουλου.)
Επίσης, υπάρχει το προσωπικό ημερολόγιο του ποιητή, με γενικό τίτλο “Μέρες” το οποίο άρχισε να εκδίδεται το 1975, τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατό του (Α΄-Ζ΄, 1925-1960· το 2001 εκδόθηκε από τις εκδόσεις Ίκαρος, ο τελευταίος τόμος του ημερολογίου, “Μέρες Η΄”, ο οποίος καλύπτει την τελευταία δεκαετία της ζωής του, με επιμέλεια της Κατερίνας Κρίκου-Davis), από το οποίο μπορεί κανείς να αντλήσει εξαιρετικά ενδιαφέροντα στοιχεία τόσο για τον ίδιο και το έργο του, όσο και για τις πολιτικές και διπλωματικές εξελίξεις στην Ελλάδα. Μετά τον θάνατό του εκδόθηκαν ακόμη οι δύο πρώτοι τόμοι του “Πολιτικού ημερολογίου” (εκδόσεις Ίκαρος, 1979 και 1985 αντίστοιχα) σε επιμέλεια Αλέξανδρου Ξύδη. Εκτός από τα παραπάνω ο Σεφέρης έγραψε και το “Χειρόγραφο Σεπτέμβρη ’41”, και το μυθιστόρημα “Έξι νύχτες στην Ακρόπολη” που μολονότι άρχισε να γράφεται το 1926-1928 εκδόθηκε το 1974. Το τελευταίο τμήμα των γραπτών του Σεφέρη αποτελούν οι αλληλογραφίες του, με πρώτη εκδοθείσα αυτήν με τον Γιώργο Θεοτοκά (1930-1966). Ακολουθούν (διαδοχικά) οι αλληλογραφίες με τον Αδαμάντιο Διαμαντή (Κύπριο ζωγράφο, 1953-1971), με τον Ανδρέα Καραντώνη (1931-1960), με τη σύζυγό του Μαρώ Σεφέρη (Α΄τόμος, 1936-1940), με τον Ζήσιμο Λορεντζάτο (1948-1968) και με τον Edmund Keeley (1951-1971).

Πηγή: Βιβλιοnet

[από την Περιστροφή], του Γιώργου Θέμελη

ΣΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ, στη γη, μιλιά κανείς. Εμείς μονάχα μιλούμε.
Μας δόθηκε η κλείδα της σιωπής, η ηχώ της ερημίας.

Τα πράγματα μονάχα ακούν
Μαθαίνουν το όνομά τους.
Και δένει, κρέμεται ο καρπός μέσα στη λέξη του.
Το Δέντρο ηχολογάει
Και το Νερό ξυπνάει γυρεύοντας τη μάνα του με κρυσταλλένια αναφωνήματα
Το Ρόδο ανοίγει μες στην ονομασία του, ανακινώντας
Το Αίμα του, την πορφυρή του ουσία.
Η Αγάπη λέγεται.
Ο Ήλιος προφέρεται.
Να μιλούμε, να λέμε Καλή Μέρα, Καλή Νύχτα
Καλή Αντάμωση, Καλό Καθρέφτη.

Λέξη το Φως, φράση ο Ουρανός, κραυγή ο Θεός.

Πηγή: Κέντρο λεξικολογίας (18/9/25)

Ερανιστής: Ξενοφώντος, Απομνημονεύματα

 

“ τοὺς θησαυροὺς τῶν πάλαι σοφῶν ἀνδρῶν͵ οὓς ἐκεῖνοι κατέλιπον ἐν βιβλίοις γράψαντες͵ ἀνελίττων κοινῇ σὺν τοῖς φίλοις διέρχομαι͵ καὶ ἄν τι ὁρῶμεν ἀγαθὸν ἐκλεγόμεθα· καὶ μέγα νομίζομεν κέρδος͵ ἐὰν ἀλλήλοις φίλοι γιγνώμεθα.”

ΣΩΚΡΑΤΗΣ
Ξενοφῶντος, Ἀπομνημονεύματα, 1.6.14, 5-9

 

 

Πηγή

Η επιστολή του Νομπελίστα Λογοτεχνίας Αλμπέρ Καμύ στον δάσκαλό του

Ο Γάλλος μυθιστοριογράφος και φιλόσοφος Αλμπέρ Καμύ βραβεύθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1957. Λίγες μέρες μετά τη βράβευσή του, απέστειλε μια επιστολή γεμάτη ευγνωμοσύνη στην πατρική για τον ίδιο φιγούρα, τον δάσκαλο των παιδικών του χρόνων, Louis Germain.

9 Νοεμβρίου 1957

Αγαπητέ Monsieur Germain,

Άφησα την αναταραχή γύρω μου αυτές τις μέρες να καταλαγιάσει λίγο, προτού σας απευθυνθώ από τα βάθη της καρδιάς μου. Μόλις μου δόθηκε μία πάρα πολύ μεγάλη τιμή, που ούτε ζήτησα ούτε περίμενα. Αλλά όταν άκουσα τα νέα, η πρώτη μου σκέψη, μετά τη μητέρα μου, ήσασταν εσείς.

Χωρίς εσάς, χωρίς το χέρι που στοργικά απλώσατε στο μικρό φτωχό παιδί που ήμουν, χωρίς τη διδασκαλία και το παράδειγμά σας, τίποτα από όλα αυτά δεν θα είχε συμβεί.

Δεν δίνω πολλή σημασία σε τέτοιου είδους τιμές. Αλλά τουλάχιστον μου δίνει την ευκαιρία να σας πω τι ήσασταν και τι εξακολουθείτε να είστε για εμένα, και να σας διαβεβαιώσω ότι οι προσπάθειές σας, η δουλειά σας και η γενναιόδωρη καρδιά σας εξακολουθούν να ζουν σε έναν από τους μικρούς μαθητές σας, που, παρά τα χρόνια, δεν σταμάτησε ποτέ να είναι ευγνώμων που υπήρξε μαθητής σας.

Σας αγκαλιάζω με όλη μου την καρδιά.

Albert Camus signature

Η συγκινητική αυτή επιστολή περιλαμβάνεται στο ημιτελές αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα του Καμύ με τίτλο «Ο πρώτος άνθρωπος», όπου ο γάλλος Νομπελίστας συγγραφέας αποκαλύπτει, χρόνια μετά τον θάνατό του, το χρέος που ένιωθε πως οφείλει στον δάσκαλό του από το δημοτικό σχολείο.

Πηγή: ΕΡΤnews, 5/10/23

Όμορφη λέξη της ημέρας

Πηγή: Κέντρο Λεξικολογίας – γλώσσα, λέξεις, λεξικά, Δύσκολες λέξεις του Παπαδιαμάντη: ασκαρδαμυκτί (12/9/25)

Φωτοθήκη: Η καταστροφή της Σμύρνης

14 Σεπτεμβρίου: Ημέρα Εθνικής Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας

The great fire of Smyrna
The great fire of Smyrna, National Historical Museum | Photographic Archive

Η Σμύρνη φλέγεται. Πλήθος κόσμου συγκεντρώνεται στην προκυμαία της πόλης προσπαθώντας μάταια να σωθεί.

Πηγή

«Δάσκαλε, μάθαινε», του Μπέρτολτ Μπρεχτ

«Δάσκαλε, μάθαινε!
Δάσκαλε,
μάθαινε!
Μην λες πολύ συχνά, πως έχεις
δίκιο, δάσκαλε!
Άσε τον μαθητή σου να το
νιώσει!
Όλη την ώρα την αλήθεια μην
την καταπονείς:
Δεν το
αντέχει.
Να ακούς όταν
μιλάς!»

Πηγή

Καλή και δημιουργική σχολική χρονιά 2025 – 2026!!!

“Ανοιχτά πάντα κι άγρυπνα τα μάτια της ψυχής μου”

(Ο Πόρφυρας, απόσπασμα, Δ. Σολωμός)

Πηγή