Αρχείο ημέρας 14 Φεβρουαρίου 2026

του Νίκου Δούλη, φιλολόγου του 4ου ΓΕΛ Ιωαννίνων – “Ακαδημία”

Η μεταφυσική είναι κλάδος της Φιλοσοφίας και πήρε το όνομά του από το έργο του Αριστοτέλη «Μετά τα Φυσικά». Το έργο αυτό αποτελείται από 14 βιβλία-πραγματείες που ο ίδιος ο Αριστοτέλης δεν δημοσίευσε ποτέ. Αργότερα, οι σχολιαστές του Φιλοσόφου έδωσαν σ΄αυτό το σώμα των βιβλίων του τον τίτλο «Μετά τα Φυσικά», γιατί το τοποθέτησαν στον κατάλογο των έργων του μετά το βιβλίο «Φυσικά».

Σ΄αυτό το σημαντικό έργο, ο Αριστοτέλης θεμελιώνει μια νέα επιστήμη που αποκαλεί «σοφία», «πρώτη φιλοσοφία» ή «θεολογική». Σκοπός του Σταγιρίτη Φιλοσόφου είναι να βρει μια φιλοσοφική οδό που θα τον οδηγήσει στη γνώση των πρώτων αρχών ή αιτιών του κόσμου και της φύσης.

Ο ίδιος αποκαλεί αυτήν την επιστήμη θεϊκή για δύο λόγους: πρώτον, γιατί θεωρεί οι πρώτες αρχές ή αιτίες είναι θεοί και δεύτερον, αυτήν την επιστήμη την κατέχουν αποκλειστικά οι θεοί (ή ο θεός). Αυτήν την επιστήμη την θεωρεί ανώτερη από τις άλλες (τη φυσική και τη μαθηματική). Επίσης, διακρίνει αυτήν την «πρώτη φιλοσοφία» από την σοφιστική ή την ρητορική.

Με αυτά τα 14 βιβλία, ο Αριστοτέλης μας οδηγεί στο τέλος (δηλαδή τον σκοπό) της «σοφίας» ή «πρώτης φιλοσοφίας» που είναι η γνώση «του κυριωτάτου τε και αρίστου των όντων και μάλιστα όντος» (τη φράση αυτή χρησιμοποιεί ο μελετητής του Αριστοτέλη, Αλέξανδρος Αφροδισεύς), χάρη στο οποίο τα όντα του κόσμου μας χρωστούν την ύπαρξή τους.

Το ον αυτό προσδιορίζεται από τον Αριστοτέλη στο βιβλίο Λάμβδα ως νοήσεως νόησις, δηλαδή νοητική ενέργεια που έχει αντικείμενο την ίδια νοητική ενέργεια και η οποία και ταυτίζεται με τον θεό.

Το κάθε βιβλίο του έργου έχει ως τίτλο και από ένα γράμμα της ελληνικής. Τα δύο πρώτα βιβλία είναι το Άλφα μείζον και το Άλφα έλασσον. Τα τελευταία έργα της σειράς είναι το Λάμβδα, το Μυ και το Νυ.

Οι μελετητές της Αρχαιότητας και του Μεσαίωνα δεν αμφέβαλλαν για την ενότητα του έργου. Αντίθετα, στη νεότερη εποχή δημιουργήθηκαν διάφορες «ανθενωτικές» θεωρίες που θέτουν σε αμφισβήτηση τις απόψεις των αρχαίων και μεσαιωνικών μελετητών του Αριστοτέλη.

Το σίγουρο είναι ότι αυτό το έργο αποτελεί σημαντικό σταθμό στην ιστορία του ανθρωπίνου πνεύματος και επηρέασε αποφασιστικά πολλούς διανοητές του αρχαίου, μεσαιωνικού και νεότερου κόσμου.

Οι πληροφορίες για τη συγγραφή του παραπάνω άρθρου αντλήθηκαν από τα παρακάτω βιβλία:

1.Στ.Βιρβιδάκη,Β.Κουρασμάνη,Χ.Τουρνά,Αρχές Φιλοσοφίας, Β΄ τάξη Γενικού Λυκείου

2.Παντελή Γκολίτση, Αριστοτέλης Μετά τα Φυσικά Λάμβδα. Η Αριστοτελική θεολογία, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης