Αρχική » 2026
Αρχείο έτους 2026
Η μέθοδος του «΄Αρα», του Οδυσσέα Ελύτη

“Ένα ρυάκι δεν είναι απλώς λίγο νερό που κατρακυλάει τον κατήφορο, είναι η λαλούσα κι εύχαρις υποδήλωση της παιδικής ηλικίας των πραγμάτων. Λίγη ξερή, τριμμένη στα δάχτυλά σου μέντα σε πάει ολόισια στη σκέψη των Ιώνων…Κι εκείνο το φυτό αντικρύ σου που διαιρεί άνισα, πλην σωστά τον χώρο, είναι η αόρατη γεωμετρία που διέπει στο βάθος ολάκαιρη την οικουμένη. Να αυτή είναι μία ελευθερία πραγματική που έχει τη δύναμη τη γενική ν’ αναστέλλει όλες τις επιμέρους αναστολές σου και να σε κάνει, κάθε φορά που τρως μια συναγρίδα ψητή να τρως κι από λίγο Αιγαίο , με αντίς λεμόνι, δυο-τρεις οξείες στίχους του Αρχίλοχου.”
Οδ. Ελύτη, Απόσπασμα, Η μέθοδος του «΄Αρα», Χάρτης, 21-23, 286-287
“Tην άνοιξη αν δεν την βρεις, την φτιάχνεις”, του Οδυσσέα Ελύτη
Tην άνοιξη αν δεν την βρεις, την φτιάχνεις.
Ναι την φτιάχνεις.
Κάθε φορά από την αρχή.
Όλο και πιο ζωντανή.
Όλο και πιο ποτισμένη.
Ναι την φτιάχνεις.
Με εκείνα τα χρώματα που σημαίνουν αρμονία.
Και με εκείνες τις λέξεις που δηλώνουν αρχή.
Ναι την φτιάχνεις.
Με εκείνο το φως, που μπορεί να σου δώσει Παράδεισο.
Και με εκείνα τα λουλούδια που μυρίζουν ζωή.
Ναι την φτιάχνεις.
Με εκείνο το άρωμα της αθάνατης, Ελπίδας.
Και με εκείνη την Πίστη που θα σε κάνει να μην φοβηθείς.
Ναι την φτιάχνεις λοιπόν.
Με υλικά αγνά για την ψυχή σου.
Και με στιγμές απλές που χαρίζουν αιώνιες χαρές
Που σε ακούν στην σιωπή.
Και δεν έχουν ανάγκη τα λόγια για εξηγήσεις.
Ναι την φτιάχνεις.
Με εκείνα τα όνειρα που θα σε γεμίσουν υποσχέσεις.
Και με εκείνα τα χαμόγελα που θα σου δείξουν πως πρέπει να ζεις.
Διότι, αν δεν κουβαλάς την Άνοιξη μέσα σου, πρέπει να μάθεις να την χτίζεις.
Από το χειρότερο σκοτάδι στο πιο λαμπερό φως.
Μην την αφήσεις ποτέ να φύγει.
Διότι, όσο πιο δυνατά μπαίνει αυτή, τόσο πιο εύκολα διώχνει τους χειμώνες από την καρδιά σου.
Να την αγαπάς την Άνοιξη.
Όχι μόνο για τα όμορφα και τα ανάλαφρα ρούχα που φοράς.
Μήτε για τους καταγάλανους ουρανούς που σου δωρίζει.
Αλλά για την Αναγέννηση που σε κάνει να ζεις.
Εκείνον τον γλυκό αέρα που δροσίζει την ψυχή σου.
Και εκείνον τον ήλιο που σου χαρίζει ζεστασιά.
Να της δίνεις γεύση λοιπόν.
Σαν εκείνη την βαριά και γλυκιά, που μόνο ο Έρωτας μπορεί να δώσει.
Και μην στεναχωριέσαι αν ξαφνικά χαθεί ή απλά δεν σου έρθει.
Διότι, την Άνοιξη αν δεν την βρεις, την φτιάχνεις.
Ελύτης Οδυσσέας (1998). Εκ του πλησίον. Αθήνα: Ίκαρος
“Η λογοτεχνία σε κίνδυνο”, του Tzvedan Todorov

Όταν αναρωτιέμαι σήμερα γιατί αγαπώ τη λογοτεχνία, μου έρχεται αυθόρμητα η απάντηση: γιατί με βοηθάει να ζω. Δεν ζητώ πια από αυτή, όπως κατά την εφηβεία μου, να με γλιτώσει από τα τραύματα που θα μπορούσα να υποστώ κατά τις συναντήσεις μου με πρόσωπα. Αντί να με ανακουφίζει από τις βιωμένες εμπειρίες μου, με κάνει να ανακαλύπτω κόσμους συνεχόμενους με αυτές και μου επιτρέπει να τις κατανοήσω καλύτερα. Δεν νομίζω ότι είμαι ο μόνος που βλέπει τα πράγματα με αυτόν τον τρόπο. Πιο πυκνή, πιο εύγλωττη από την καθημερινή ζωή, αλλά όχι ριζικά διαφορετική, η λογοτεχνία διευρύνει τον κόσμο μας, μάς παροτρύνει να φανταστούμε άλλους τρόπους για να τον προσλαμβάνουμε και να τον οργανώσουμε. Είμαστε όλοι φτιαγμένοι από αυτά που μας δίνουν οι άλλες ανθρώπινες υπάρξεις: πρώτα οι γονείς μας, ύστερα αυτοί που μας περιβάλλουν. Η λογοτεχνία ανοίγει στο άπειρο αυτή τη δυνατότητα αμοιβαίας επικοινωνίας με τους άλλους, και έτσι μας εμπλουτίζει απεριόριστα. Μας παρέχει αναντικατάστατες εμπειρίες που κάνουν ώστε ο πραγματικός κόσμος να αποκτά βαθύτερο νόημα και να γίνεται ομορφότερος. Πέρα από το να παρέχει μια απλή τέρψη, μια ψυχαγωγία για τα μορφωμένα άτομα, επιτρέπει στον καθένα να ανταποκριθεί καλύτερα στην κλίση του να είναι ανθρώπινος.
Tzvedan Todorov, Η λογοτεχνία σε κίνδυνο, μτφρ.: Χρύσα Βαγενά, εισαγωγή: Νάσος Βαγενάς, εκδόσεις Πόλις
Με τα μάτια της ψυχής, Γιάννης Μπεχράκης

“Ένα μακρύ Σάββατο”, του George Steiner
Τι θαυμάσιο πράγμα να μπορείς να κάνεις λάθος -είναι μια σπουδαία ανθρώπινη ελευθερία! – και να λες μέσα σου: “Την πάτησα!”. Τότε ξεκινά το επόμενο κεφάλαιο. Το να μη φοβάσαι να κάνεις λάθος είναι το ύψιστο προνόμιο, η κατ’ εξοχήν ελευθερία.
Ένα μακρύ Σάββατο, μτφρ.: Θάνος Σαμαρτζής, εκδόσεις Δώμα
George Steiner, 1929-2020
Ο George Steiner (1929-2020) ήταν κριτικός λογοτεχνίας, δοκιμιογράφος, φιλόσοφος, μυθιστοριογράφος και εκπαιδευτικός με λαμπρή ακαδημαϊκή σταδιοδρομία και συγγραφική πορεία που εκτείνεται σε έξι δεκαετίες. Ασχολήθηκε διεξοδικά με τη σχέση μεταξύ γλώσσας, λογοτεχνίας και κοινωνίας, καθώς και με τον αντίκτυπο του Ολοκαυτώματος στον κόσμο. Δίδαξε αγγλική φιλολογία, συγκριτική λογοτεχνία, φιλοσοφία του πολιτισμού και ποίηση στο Πρίνστον, στα πανεπιστήμια της Γενεύης, της Οξφόρδης, του Κέιμπριτζ κ.α. Συγκαταλέγεται στους σημαντικότερους στοχαστές και δημόσιους διανοούμενους παγκοσμίως.
“Σε σκοτεινούς καιρούς”, του Μπέρτολτ Μπρεχτ

Μυθολογικά μαρτύρια: Όταν η τιμωρία γίνεται λέξη

Στη σύγχρονη γλώσσα μας με διάφορους τρόπους επιζεί η μυθολογία. Ένας από αυτούς είναι τα αρχαία μυθολογικά «μαρτύρια» που επιβιώνουν ως φράσεις, μετατρέποντας τον τόπο και τρόπο της τιμωρίας σε εκφράσεις ματαίωσης ή αδιεξόδου.
Εδώ είναι μερικές από τις πιο εμβληματικές αναφορές:
Μαρτύριο του Ταντάλου
Ο Τάνταλος καταδικάστηκε να στέκεται μέσα σε νερό, κάτω από κλαδιά γεμάτα καρπούς, που απομακρύνονταν κάθε φορά που επιχειρούσε να τα αγγίξει.
☛ Δηλώνει τη βασανιστική επιθυμία για κάτι που βρίσκεται πολύ κοντά μας, αλλά παραμένει ανέφικτο.
Σισύφειο Έργο
Ο Σίσυφος τιμωρήθηκε να σπρώχνει αιώνια έναν βράχο στην κορυφή ενός λόφου, ο οποίος κατρακυλούσε πάντα πίσω.
☛ Χαρακτηρίζει τον επίπονο, εξαντλητικό και, κυρίως, άσκοπο κόπο που δεν οδηγεί πουθενά.
Πίθος των Δαναΐδων
Οι Δαναΐδες καταδικάστηκαν να γεμίζουν αιώνια έναν πίθο χωρίς πάτο.
☛ Συμβολίζει τη μάταιη προσπάθεια να ικανοποιηθεί μια ανάγκη ή να ολοκληρωθεί ένα έργο που δεν έχει τέλος («βαρέλι δίχως πάτο»).
Το βάρος του Άτλαντα
Ο Τιτάνας Άτλας υποχρεώθηκε από τον Δία να κρατά στους ώμους του τον ουράνιο θόλο.
☛ Αναφέρεται σε όποιον επωμίζεται δυσανάλογα μεγάλες ευθύνες ή πολύ δύσκολο έργο.
Κλίνη του Προκρούστη
Ο ληστής που προσάρμοζε βίαια τους οδοιπόρους στο μήκος του κρεβατιού του.
☛ Η αυθαίρετη βία που ασκείται για να χωρέσει η πραγματικότητα σε προκατασκευασμένα ιδεολογικά σχήματα.
Πηγή: Κέντρο Λεξικολογίας (ανάρτηση 25/2/2026)
«Ο Μικρός Ναυτίλος», του Οδυσσέα Ελύτη

Ό,τι μπόρεσα ν’ αποχτήσω μια ζωή από πράξεις ορατές για όλους, επομένως να κερδίσω την ίδια διαφάνεια, το χρωστώ σ’ ένα είδος ειδικού θάρρους που μου ‘δωκεν η ποίηση: να γίνομαι άνεμος για τον χαρταετό και χαρταετός για τον άνεμο, ακόμα και όταν ουρανός δεν υπάρχει. Δεν παίζω με τα λόγια. Μιλώ για την κίνηση που ανακαλύπτει κανείς να σημειώνεται μέσα στη Στιγμή όταν καταφέρνει να την ανοίξει και να της δώσει διάρκεια».
ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ, «Ο Μικρός Ναυτίλος», Εκδόσεις Ίκαρος
«Στου Χατζηφράγκου», του Κοσμά Πολίτη

…Είδες ποτέ σου πολιτεία να σηκώνεται ψηλά; Δεμένη από χιλιάδες σπάγκοι ν’ ανεβαίνει στα ουράνια; Ε, λοιπόν, ούτε είδες ούτε θα μεταδείς ένα τέτοιο θάμα. Αρχινούσανε την Καθαρή Δευτέρα -ήτανε αντέτι- και συνέχεια την κάθε Κυριακή και σκόλη, ώσαμε των Βαγιών. Από του Χατζηφράγκου τ’ Αλάνι κι από το κάθε δώμα κι από τον κάθε ταρλά του κάθε μαχαλά της πολιτείας, αμολάρανε τσερκένια. Πήχτρα ο ουρανός. Τόσο, που δε βρίσκανε θέση τα πουλιά. Για τούτο, τα χελιδόνια τα φέρνανε οι γερανοί μονάχα τη Μεγαλοβδομάδα, για να γιορτάσουνε την Πασχαλιά μαζί μας.
Πηγή: Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρη (ανάρτηση 22/2/2026)






































