Αρχείο ημέρας 8 Δεκεμβρίου 2024

της Ιωάννας Βούλγαρη, θεολόγου του 4ου ΓΕΛ Ιωαννίνων “ΑΚΑΔΗΜΙΑ”

Η λαλιά που δεν ξέρει από ψέμα θ᾽ αναπαύσει το πρόσωπο του μαρτυρίου...     (Άξιον εστί Ι, Οδυσσέας Ελύτης)

Στο σύντομο βιογραφικό που έγραψε ο ίδιος ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης για τον εαυτό του, κατά παράκληση του Γιάννη Βλαχογιάννη, αναφέρει ότι:

«Ἐγεννήθην ἐν Σκιάθῳ τῇ 4ῃ Μαρτίου 1851. Ἐβγῆκα ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον εἰς τὰ 1863, ἀλλὰ μόνον τῷ 1867 ἐστάλην εἰς τὸ Γυμνάσιον Χαλκίδος, ὅπου ἤκουσα τὴν Α´ καὶ Β´ τάξιν. Τῇ Γ´ ἐμαθήτευσα εἰς Πειραιᾶ, εἶτα διέκοψα τὰς σπουδάς μου καὶ ἔμεινα εἰς τὴν πατρίδα. Κατὰ τὸν Ἰούλιο τοῦ 1872 ἐπῆγα εἰς τὸ Ἅγιον Ὄρος χάριν προσκυνήσεως, ὅπου ἔμεινα ὀλίγους μῆνας. Τῷ 1873 ἦλθα εἰς Ἀθήνας καὶ ἐφοίτησα εἰς τὴν Δ´ τοῦ Βαρβακείου. Τῷ 1874 ἐνεγράφην εἰς τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολὴν ὅπου ἤκουσα κατ᾿ ἐκλογὴν ὀλίγα μαθήματα φιλολογικά, κατ᾿ ἰδίαν δὲ ἠσχολούμην εἰς τὰς ξένας γλώσσας.

Μικρὸς ἐζωγράφιζα Ἅγίους, εἶτα ἔγραφα στίχους, κι ἐδοκίμαζα νἀ συντάξω κωμωδίας. Τῷ 1868 ἐπεχείρησα νὰ γράψω μυθιστόρημα. Τῷ 1879 ἐδημοσιεύθη ἡ «Μετανάστις» ἔργον μου, εἰς τὸν «Νεολόγον» Κωνσταντινουπόλεως. Τῷ 1881 ἓν θρησκευτικὸν ποιημάτιον εἰς τὸ περιοδικὸν «Σωτῆρα». Τῷ 1882 ἐδημοσιεύθησαν «Οἱ Ἔμποροι τῶν ἐθνῶν» εἰς τὸ «Μὴ χάνεσαι». Ἀργότερα ἔγραψα περὶ τὰ ἑκατὸν διηγήματα, δημοσιευθέντα εἰς διάφορα περιοδικὰ καὶ ἐφημερίδες.[1]»

Ολόκληρη η ουσία της πεζογραφίας του περικλείεται μέσα σε μια φράση του ίδιου:

«Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἐνόσω ζῶ καὶ ἀναπνέω καὶ σωφρονῶ, δεν θὰ παύσω πάντοτε, ἰδίως δὲ κατὰ τάς πανεκλάμπρους ταύτας ἡμέρας, νὰ ὑμνῷ μετὰ λατρείας τὸν Χριστόν μου, να περιγράφω μετ’ ἔρωτος τὴν φύσιν καὶ να ζωγραφῶ μετὰ στοργῆς τὰ γνήσια ἑλληνικὰ ἤθη.»[2]

Το 1885 δημοσιεύεται το ιστορικό αφήγημα «Χρῆστος Μηλιόνης» και στις 26 Δεκεμβρίου 1887, στην εφημερίδα Ἐφημερὶς το πρώτο του διήγημα με τίτλο «Το χριστόψωμο». Συνολικά το έργο του περιλαμβάνει μυθιστορήματα, νουβέλες,  διηγήματα, ποιήματα (εκτός εκείνων που υπάρχουν στο πεζογραφικό του έργο), υμνογραφήματα, άρθρα και άλλα κείμενα. Από το 1882 άρχισε να εργάζεται ως μεταφραστής από τα γαλλικά και τα αγγλικά, γλώσσες που έμαθε μόνος του. Το μεταφραστικό του έργο, που το άσκησε μέχρι τον θάνατό του, είναι πλουσιότατο[3].

Όσο ζούσε, η συγγραφική μεγαλοφυΐα του αντιμετωπίστηκε με επιφύλαξη από πολλούς σύγχρονούς του. Αμέσως, όμως, μετά τον θάνατό του όλοι, ομόφωνα σχεδόν, τον εγκωμίασαν αυθόρμητα.

«Ο Παπαδιαμάντης! Αυτός είναι ο μεγαλύτερος ποιητής μας! Το τονίζω αυτό, για να διαλύσω την απορία που γεννά στο πρώτο άκουσα ο χαρακτηρισμός του «ποιητού» που δίνω στον Παπαδιαμάντη. Το κάνω όμως σύμφωνα με όσα είπα για την ποίηση, επειδή είναι ο μόνος που κατόρθωσε να δώσει υποβολή στον πεζό λόγο Έτσι, κι αν δεν έγραψε στίχους, είναι περισσότερο ποιητής από όλους μας. Εμάς τους άλλους ποιητάς, χάος μας χωρίζει από τον Παπαδιαμάντη[4]».  Μιλτιάδης Μαλακάσης

«Εις όσα έργα του εδιάβασα μ’ έκαμεν εντύπωσιν η περιγραφική του δύναμις. Με φαίνεται ότι είναι λαμπρά ασκημένος στης περιγραφής την τριπλήν ικανότητα – το ποια πρέπει να λεχθούν, το ποια πρέπει να παραλειφθούν και εις ποια πρέπει να σταματηθή η προσοχή»  Κωνσταντίνος Καφάβης («Νέα Ζωή» Αλεξανδρείας, Δ΄ 1908, σελ 882α)

«Ένα περιβόλι είναι ο κόσμος πού μας παρουσιάζει στις ιστορίες του… Παντού τα συγκεκριμένα και τα χειροπιαστά, ζωγραφιές των πραγμάτων, όχι άρθρα… Πρόσωπα, όχι δόγματα. Εικόνες, όχι φράσεις. Κουβέντες, όχι κηρύγματα, διηγήματα, όχι αγορεύσεις» Κωστής Παλαμάς

«Ο μεγαλύτερος τεχνίτης, ο οποίος με τον Σολωμό και τον Γκύζη αποτελεί την καλλιτεχνική τριάδα της νέας μας ζωής». Παύλος Νιρβάνας («Νέα Ζωή», Δ΄1908, σελ 811)

«Η Φόνισσα είναι διαμάντι μοναδικό στη λογοτεχνία μας, έργο που θα διαβάζεται πάντα με θαυμασμό, για την αλήθεια της ψυχολογίας του, για την υποβλητικότητα των περιγραφών του, για την ποίηση του συνόλου του και τη γενικότητα της σύλληψής του.[5]»  Γρηγόριος  Ξενόπουλος

«Μόνο ο Παπαδιαμάντης κι ο Σολωμός μας έδωσαν έργα με συνολική σύλληψη ζωής, λυτρωμένα από το τυχαίο και το επεισοδιακό» Φώτος Πολίτης (Πρωία, 1931)

«Ο Μακρυγιάννης είναι ο πιο σημαντικός πεζογράφος της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας, αν όχι ο πιο μεγάλος, γιατί έχουμε τον Παπαδιαμάντη.» Γιώργος  Σεφέρης[6]

«Όπου και να σας βρίσκει το κακό, αδελφοί, όπου και να θολώνει ο νους σας, μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό, και μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη[7]»,

«Το φως του Παπαδιαμάντη βρίσκεται μάλλον πιο κοντά στο πανάρχαιο λυχνάρι. Αλλά σ’ ένα λυχνάρι το φως, αν υπάρχει, οφείλεται στο λάδι. Θησαυρισμένο το δικό του από τους ελαιώνες των παιδικών του χρόνων, άργησε ν’ ανέβει στο φιτίλι[8]» Οδυσσέας Ελύτης

Όταν τον συνέκριναν με ξένους συγγραφείς/ποιητές απαντούσε:

“Αλλ’ εγώ σοι λέγω, ότι δεν ομοιάζω ούτε με τον Πόε, ούτε με τον Δίκκενς, ούτε με τον Σαίξπηρ, ούτε με τον Βερανζέ. Ομοιάζω με τον εαυτόν μου. Τούτο δεν αρκεί;“. (Απάντησις εις τον Ζ. της Εφημερίδος[9])

Πλούσιο υλικό σχετικό με το  έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη είναι αναρτημένο στην Εταιρεία Παπαδιαμαντικών Σπουδών!

[1] Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Βιογραφία, Εταιρεία Παπαδιαμαντικών Σπουδών, ανακτήθηκε στις 8/12/2024

[2] Παπαδιαμάντης, Αλέξανδρος (1982). «Λαμπριάτικος ψάλτης». Στο: Τριανταφυλλόπουλος, Ν.Δ. Άπαντα. 2. Αθήνα: Δόμος. σελ. 517. Ανακτήθηκε στις 27/12/2022.

[3] Τριανταφυλλόπουλος, Ν.Δ., επιμ. (2011). Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Άπαντα. Τόμος 15. Η Δίψα του Δαυίδ και άλλα κείμενα. Αθήνα: Το Βήμα Βιβλιοθήκη. Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη Α.Ε. ISBN 978-960-503-025-4.

[4] «Θέσεις και σημειώματα. Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης! Αυτός είναι ο μεγαλύτερος ποιητής μας», Φιλόλογος, τχ. 105 (Φθινόπωρο 2001), σ. 357-359

[5] Παπαδιαμάντης Αλέξανδρος, Μεγάλη Αμερικανική Εγκυκλοπαίδεια, τόμος 18, σ. 127, Αθήνα 1973

[6] «Θέσεις και σημειώματα. [Ρήση του Γ. Σεφέρη για τον Μακρυγιάννη και τον Αλ. Παπαδιαμάντη]», Φιλόλογος, τχ. 105 (Φθινόπωρο 2001), σ. 380

[7] «Θέσεις και σημειώματα. Μιλάει για τον Παπαδιαμάντη ο αιώνας που πέρασε: Ο Φώτος Πολίτης», Φιλόλογος, τχ. 105 (Φθινόπωρο 2001), σ. 368-369

[8] Η μαγεία του Παπαδιαμάντη, Οδυσσέας Ελύτης, Ψηφιοθήκη ΑΠΘ, ανακτήθηκε στις 8/12/2024

[9] Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Άπαντα, Τόμος Ε, Δόμος 1998, σ. 316, Εταιρεία Παπαδιαμαντικών Σπουδών σ. 316