«Ο σχολικός μας κήπος πεδίο μάθησης και δημιουργίας»: Εργαστήριο Δεξιοτήτων στο τμήμα A΄-Γ΄-Δ΄
Θεματικός Κύκλος: Φροντίζω το Περιβάλλον
1ο Εργαστήριο Δεξιοτήτων: «Γιατί να δημιουργήσουμε έναν κήπο στο σχολείο;»
Εισαγωγή στο θέμα
Η εκπαιδευτικός ενημερώνει τους μαθητές ότι για τα επόμενα επτά (7) Εργαστήρια Δεξιοτήτων θα μάθουν να φροντίζουν το περιβάλλον μέσα από τον σχολικό τους κήπο. Θα προσπαθήσουν όλοι μαζί να ανακαλύψουν τις αξίες που κρύβει ο κήπος τους για το περιβάλλον και για την ίδια τους τη ζωή.
Ιδεοθύελλα με τη λέξη «Κήπος»
Η δραστηριότητα γίνεται σε ολομέλεια. Ο εκπαιδευτικός καταγράφει σε χαρτόνι τις ιδέες των μαθητών χωρίς να τις σχολιάζει. Στόχος είναι να αναδειχτούν τα βιώματα των μαθητών σχετικά με την έννοια. Τους προτρέπει να θυμηθούν πώς έχουν βιώσει την έννοια με τις αισθήσεις τους, αλλά και τις γνώσεις που έχουν για το θέμα. Στη συνέχεια τα παιδιά οργανώνουν τις λέξεις σε κατηγορίες και τις ονομάζουν. Στόχος είναι να ενεργοποιηθεί η οργανωσιακή σκέψη των μαθητών.
Δημιουργική έκφραση
Τα παιδιά αποτυπώνουν στο Φύλλο Εργασίας 1 τον κήπο των ονείρων τους. Οι ζωγραφιές εκτίθενται για τις δουν όλοι και κατόπιν μπαίνουν στον Ατομικό Φάκελο (portfolio).
Γιατί να δημιουργήσουμε έναν κήπο στο σχολείο;
Οι μαθητές εργάζονται σε ομάδες, συζητούν πάνω στο ερώτημα και καταθέτουν τις απόψεις τους.
Δημιουργία Εννοιολογικού Χάρτη
Η κάθε ομάδα ανακοινώνει τις ιδέες της. Ο εκπαιδευτικός ξεκινάει έναν Εννοιολογικό Χάρτη. Κεντρική έννοια: «Ο κήπος μας». Υποέννοιες: Γιατί;- Τι;- Πού;- Πώς;- Ποιος;
Στο παρόν εργαστήριο απαντάται το ερώτημα «Γιατί;». Συνοπτικά τονίζονται οι ανάγκες των παιδιών για επαφή με τη φύση, για βιωματική μάθηση, για εργασία εκτός σχολικής αίθουσας, για πειραματισμό, για συνεργασία με τους συμμαθητές τους, για κίνηση, χαρά και δημιουργία. Όλες οι ιδέες γίνονται αποδεκτές και μάλιστα σημειώνονται αυτές που αναδείχτηκαν περισσότερες από μία φορές.
Ο Ε.Χ. μένει εμφανής για συμπλήρωση στα επόμενα εργαστήρια.
Αξιολόγηση εργαστηρίου
Τα παιδιά αναφέρουν μια σκέψη τους ή ένα συναίσθημα για όλα αυτά που βίωσαν στο 1ο εργαστήριο.
2ο Εργαστήριο Δεξιοτήτων: «Τι θέλουμε να περιλαμβάνει ο κήπος μας;»
Σχολικοί κήποι στο διαδίκτυο
Η εκπαιδευτικός έχει πραγματοποιήσει μια σύντομη έρευνα στο διαδίκτυο και έχει εντοπίσει εικόνες από σχολικούς κήπους στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Στον πίνακα της τάξης προβάλει με τη βοήθεια του βιντεοπροβολέα, τις επιλεγμένες εικόνες και γίνεται συζήτηση με τους μαθητές για την βιοποικιλότητα του σχολικού κήπου. Εδώ εισάγονται οι έννοιες «δεντρόκηπος», «ανθόκηπος», «λαχανόκηπος», «βοτανόκηπος», «βραχόκηπος» και γίνεται κατάταξη σε αυτές τις κατηγορίες των φυτών που γνωρίζουν οι μαθητές. Για κάθε κατηγορία κήπου συζητούνται οι ανάγκες των φυτών (πχ ο βοτανόκηπος δεν χρειάζεται πολύ νερό, ο λαχανόκηπος το αντίθετο) ή οι τοπικές συνθήκες της περιοχής που άλλα φυτά ευνοούν και άλλα όχι.
«Τι» θέλουμε να περιλαμβάνει ο δικός μας κήπος και γιατί;
Η εργασία γίνεται σε ομάδες και ακούγονται οι σκέψεις των παιδιών. Κατονομάζονται οι διακριτοί χώροι και τα είδη των φυτών που προτείνεται να καλλιεργηθούν εκεί. Είναι σημαντικό στην ομάδα να ακουστούν όλες οι απόψεις, τα επιχειρήματα και με δημοκρατικό τρόπο να γίνει η σύνθεσή τους.
Οι ομάδες παρουσιάζουν τις ιδέες τους
Η κάθε ομάδα παρουσιάζει τις ιδέες της και τεκμηριώνει με επιχειρήματα τις επιλογές της. Τα επιχειρήματα θα αφορούν στην επιλογή των φυτών, στην ευκολία με την οποία μπορούν να υλοποιηθούν οι επιλογές της, στους λόγους για τους οποίους προτείνουν τα συγκεκριμένα φυτά. Για παράδειγμα, η ομάδα που προτείνει έναν λαχανόκηπο μπορεί να έχει μέλος από την οικογένειά του με τεχνογνωσία πάνω στο θέμα και το οποίο μπορεί να συνδράμει την ομάδα στο όλο εγχείρημα. Σημαντικό είναι να ακουστούν όλες οι απόψεις και να τεθούν σε ψηφοφορία. Συμπληρώνεται από τον εκπαιδευτικό ο Ε.Χ. στην ερώτηση «Τι;». Οι μαθητές/τριες συμπληρώνουν το Φύλλο Εργασίας 2.
Αξιολόγηση του εργαστηρίου
Οι μαθητές και η εκπαιδευτικός σε κύκλο συζητούν τι τους άρεσε, τι τους δυσκόλεψε, τι θα θέλανε να επαναληφθεί από τη διαδικασία του 2ου εργαστηρίου.
3ο Εργαστήριο Δεξιοτήτων: «Πού και πώς θα κατασκευάσουμε τον κήπο μας; Ποιος θα
μας βοηθήσει;»
«Πού» θα κατασκευάσουμε τον κήπο μας;- Μελέτη πεδίου
Οι μαθητές/τριες περιηγούνται στον σχολικό χώρο με την αποστολή να εξετάσουν και να συγκεντρώσουν όλα τα απαραίτητα στοιχεία για την επιλογή του σημείου, στο οποίο θα κατασκευαστεί ο κήπος τους. Βοηθητικές ερωτήσεις υπάρχουν στο ενδεικτικό Φύλλο Εργασίας 3 και αφορούν τον ηλιασμό του χώρου, την ύπαρξη σκιάς τις μεσημεριανές ώρες, την εγγύτητα νερού, την καταλληλότητα του εδάφους, τις συνθήκες μικροκλίματος που επικρατούν σε κάθε σημείο, αλλά και την απόσταση από τους χώρους παιχνιδιού στο διάλειμμα.
Κριτική επεξεργασία των προτάσεων
Οι μαθητές/τριες ανακοινώνουν τα στοιχεία που συνέλεξαν και προτείνουν τον χώρο που θεωρούν πιο κατάλληλο. Όλες οι προτάσεις δέχονται καλοπροαίρετη κριτική με επιχειρήματα από τους συμμαθητές και τον εκπαιδευτικό. Παράλληλα συμπληρώνονται οι γνώσεις των παιδιών για ζητήματα, όπως τα πλεονεκτήματα του μεσημβρινού προσανατολισμού, η γονιμότητα του εδάφους (τα μπαζοχώματα είναι σκληρά και άγονα), η δυνατότητα δημιουργίας αρδευτικού συστήματος. Μετά από αυτή τη δημιουργική συζήτηση η τάξη είναι έτοιμη να αποφασίσει σε ποιο χώρο θα κατασκευάσει τον κήπο της έχοντας λάβει υπόψη όλα τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά του. Συμπληρώνεται ο Ε.Χ. στην ερώτηση «Πού;».
«Πώς» θα κατασκευάσουμε τον κήπο μας;- Έρευνα στο διαδίκτυο
Η εκπαιδευτικός προβάλει και πάλι εικόνες από σχολικούς κήπους και να μελετήσει τους τρόπους που προσφέρονται για την κατασκευή παρτεριών. Αν δεν υπάρχει γόνιμο έδαφος, συνιστώνται τα υπερυψωμένα παρτέρια που κατασκευάζονται από ξύλο ή τούβλα σε διαστάσεις που αρμόζουν στη σωματομετρία των μαθητών. Εναλλακτικά χρησιμοποιούνται υλικά σε δεύτερη χρήση, όπως άχρηστες σωσίβιες λέμβοι ή παλιά ελαστικά. Συνυπολογίζονται τα υπέρ και τα κατά της κάθε λύσης ως προς τη δυνατότητα υλοποίησης και λαμβάνεται κοινή απόφαση. Συμπληρώνεται ο Ε.Χ. στην ερώτηση «Πώς;».
«Ποιος» θα μας βοηθήσει στην επιλογή μας;
Στον Ε.Χ. καταγράφονται οι απόψεις των παιδιών για το «Ποιος» μπορεί να τους προμηθεύσει τα υλικά ή «Ποιος» έχει τις γνώσεις και την δυνατότητα να συνεισφέρει στην τελική υλοποίηση. Γίνονται διασυνδέσεις πάνω στον Ε.Χ. με τις έννοιες που έχουν προηγηθεί. Στη συνέχεια γίνεται συζήτηση και επιλέγονται οι πιο ρεαλιστικές προτάσεις, που πιθανόν να αφορούν είτε σε εθελοντές γονείς είτε στις αρμόδιες υπηρεσίες του Δήμου είτε τοπικούς καλλιεργητές με εμπειρικές γνώσεις.
Αναστοχασμός
Το τελευταίο 5/λεπτο αφιερώνεται στον αναστοχασμό όλου του δίωρου εργαστηρίου, κατά το οποίο οι μαθητές θα εκφράσουν τα συναισθήματά τους και τις κρίσεις τους για τη διαδικασία που προηγήθηκε.
4ο Εργαστήριο Δεξιοτήτων: «Πώς θα ενεργοποιήσουμε τη δημιουργικότητά μας;»
Τι υποδομές χρειάζονται στον κήπο μας;
Με στόχο να ενεργοποιηθεί η δημιουργικότητα των μαθητών, οι δεξιότητες οργανωσιακής σκέψης και οι κοινωνικές δεξιότητες, ολόκληρο το εργαστήριο αφιερώνεται σε δημιουργικές δραστηριότητες στον κήπο. Περιλαμβάνουν την κατασκευή παρτεριών είτε αυτοσχέδιων από τους μαθητές είτε περισσότερο επαγγελματικών με την συνδρομή ενηλίκων. Είναι σημαντικό οι μαθητές να εμπλακούν σε όλη τη διαδικασία, να γνωρίσουν τα υλικά και τις ιδιότητές τους, τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται, τις κατασκευαστικές τεχνικές. Είναι σημαντικό να παρακολουθήσουν τον τρόπο με τον οποίο εργάζεται ένας ειδικός, ο οποίος μπορεί να είναι ένας εθελοντής γονέας ή ο ειδικός τεχνίτης του Δήμου.
Ποιο χώμα είναι κατάλληλο για τα φυτά μας;
Με την προϋπόθεση ότι έχουν ολοκληρωθεί τα παρτέρια γίνεται συζήτηση για το κατάλληλο χώμα. Η τάξη μπορεί να προσκαλέσει έναν ειδήμονα (πχ γεωπόνο) για να συζητήσει το θέμα.. Μπορεί επίσης να ανοίξει το θέμα της κομποστοποίησης, δηλ. της ανακύκλωσης οργανικής ύλης για την παραγωγή οργανικού λιπάσματος.
Αναστοχασμός του εργαστηρίου
Οι μαθητές σε κύκλο αναστοχάζονται όλα όσα έμαθαν, ένιωσαν και έζησαν στο δίωρο εργαστήριο. Διατυπώνουν σκέψεις για το τι τους άρεσε, τι τους προβλημάτισε, τι τους δυσκόλεψε, τι θα ήθελαν να αλλάξει. Οι σκέψεις τους σημειώνονται από τον εκπαιδευτικό για τον δικό του αναστοχασμό.
5ο Εργαστήριο Δεξιοτήτων: «Τι θα μάθουμε μέσα από τον κήπο μας;»
Πώς πολλαπλασιάζονται τα φυτά;
Στόχος της δραστηριότητας είναι να γνωρίσουν οι μαθητές βιωματικά όλους τους τρόπους πολλαπλασιασμού των φυτών και να πειραματιστούν με αυτούς. Ο εκπαιδευτικός κάνει μία μικρή παρουσίαση μέσα από το διαδραστικό βιβλίο της Μελέτης Περιβάλλοντος (Γ΄ ή Δ΄) ή από άλλη διαδικτυακή πηγή. Οργανώνεται η γνώση με εποπτικό τρόπο. Οι μαθητές εμψυχώνονται να φέρουν από τον κήπο τους διάφορα μοσχεύματα ή καταβολάδες ή σπόρους και να δημιουργήσουν τις πειραματικές τους διατάξεις.
Φυτεύουμε φυτά στον κήπο μας:
Οι μαθητές/τριες φυτεύουν φυτά με τη βοήθεια γονέων και αναλαμβάνουν με υπευθυνότητα το τακτικό πότισμα των φυτών τους.
Αξιολόγηση του εργαστηρίου
Τα παιδιά και ο εκπαιδευτικός σε κύκλο αναστοχάζονται όλα αυτά που έμαθαν και έζησαν στο 5ο εργαστήριο. Ο εκπαιδευτικός σημειώνει τις παρατηρήσεις τους για το δικό του αναστοχασμό.
6ο Εργαστήριο Δεξιοτήτων: «Φροντίζουμε τον κήπο μας»
Φροντίζουμε τα φυτά στον κήπο μας:
Οι μαθητές/τριες ποτίζουν τα φυτά, καθαρίζουν τον κήπο από τα άγρια χόρτα και παρουσιάζουν τον κήπο σε όλους τους μαθητές του σχολείου ζητώντας τους να συμμετέχουν όλοι στην φροντίδα του. Παρακολουθούν με ενδιαφέρον το μεγάλωμά τους και συμπληρώνουν το Φύλλο Εργασίας 4.
Αναστοχασμός εργαστηρίου
Σε κύκλο τα παιδιά αναστοχάζονται όλη την πορεία του Εργαστηρίου και δηλώνουν τι θα κρατήσουν από αυτό ή τι θα ήθελαν να γίνει διαφορετικά. Η εκπαιδευτικός σημειώνει τις απόψεις των παιδιών για δική της ανατροφοδότηση.
7ο Εργαστήριο Δεξιοτήτων: «Μαζεύουμε λαχανικά από τον κήπο μας»
Κόβουμε λαχανικά
Οι μαθητές/τριες με τη βοήθεια της εκπαιδευτικού κόβουν μαρούλια και κρεμμυδάκια και τα παίρνουν στο σπίτι τους για να φτιάξουν σαλάτα.
Αναστοχαζόμαστε με άξονα το portfolio μας
Η δραστηριότητα του κριτικού αναστοχασμού με βάση τον ατομικό τους φάκελο είναι πολύ σημαντική για την καλλιέργεια της κριτικής σκέψης. Οι μαθητές ανοίγουν τους ατομικούς τους φακέλους, στους οποίους έχουν τοποθετήσει σημειώσεις και εργασίες από την πορεία των εργαστηρίων. Τις οργανώνουν και αναστοχάζονται πώς οι ίδιοι ήταν όταν ξεκίνησαν το πρόγραμμα- ποιες ήταν οι γνώσεις τους και οι στάσεις τους για το αντικείμενο- και πώς είναι σήμερα μετά από ένα δίμηνο εργασιών για τον σχολικό κήπο. Τι τους άρεσε από όλη τη διαδικασία, τι τους δυσκόλεψε, τι θα ήθελαν να προσθέσουν ή να αφαιρέσουν, τι θα κρατήσουν για τη ζωή τους γενικότερα. Γίνονται οι ίδιοι ερευνητές και παρατηρητές της προόδου τους. Ανταλλάσσουν τις απόψεις τους στην ομάδα και στην ολομέλεια της τάξης. Ο εκπαιδευτικός συμπληρώνει με τις σκέψεις και τα συμπεράσματά του. Τέλος, διατυπώνουν μια ευχή για τη συνέχεια των Εργαστηρίων Δεξιοτήτων.
