Το πείραμα του Ερατοσθένη αποτελεί μια ιστορική μέθοδο για τον υπολογισμό της ακτίνας και της περιφέρειας της Γης, που πραγματοποιήθηκε από τον σπουδαίο μαθηματικό τον 3ου αιώνα π.Χ. Για τον σκοπό αυτό ο Ερατοσθένης χρησιμοποίησε ως μοναδικά εργαλεία μία ράβδο, τους «βηματιστές» της εποχής για τη μέτρηση των αποστάσεων, βασικές αρχές της τριγωνομετρίας και καθαρή σκέψη.
Για εκπαιδευτικούς λόγους, όπως είναι η ανάδειξη του πειράματος ως αναπόσπαστου συστατικού της εκπαιδευτικής διαδικασίας καθώς και η συμμετοχή των μαθητών σε βιωματικές και συνεργατικές δραστηριότητες, η μέθοδος εφαρμόζεται και σήμερα στα σχολεία. Οι μαθητές χρησιμοποιώντας βασικά στοιχεία τριγωνομετρίας υπολογίζουν την περιφέρεια του πλανήτη μας. Οι ισημερίες και τα ηλιοστάσια αποτελούν ιδανικές ημερομηνίες για τη διεξαγωγή του ιστορικού πειράματος.
Έτσι λοιπόν τη Δευτέρα 21 Μαρτίου 2022, ημέρα της εαρινής ισημερίας, δόθηκε η ευκαιρία στους μαθητές του Ε3 τμήματος του σχολείου μας υπό την καθοδήγηση της εκπαιδευτικού κας Φανής Πέλλα να υπολογίσουν την περιφέρεια της Γης επαναλαμβάνοντας το διάσημο πείραμα του Ερατοσθένη. Οι ομάδες σχηματίστηκαν, οι πειραματικές διατάξεις στήθηκαν, τα γεωμετρικά όργανα «ζωντάνεψαν» στα χέρια των μαθητών και η επιστημονική μεθοδολογία διείσδυσε σε κάθε τους ενέργεια: μέτρηση, συζήτηση, διόρθωση, ανατροφοδότηση, καταγραφή, υπολογισμοί…
Η δράση διοργανώθηκε φέτος υπό την εποπτεία της Πανελλήνιας Ένωσης Υπεύθυνων Εργαστηριακών Κέντρων Φυσικών Επιστημών-ΠΑΝΕΚΦΕ με την έγκριση του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων.
Στις παρακάτω φωτογραφίες οι απόγονοι του Ερατοσθένη μετρούν προσηλωμένοι!
Λίγα λόγια για τον Ερατοσθένη
Ήταν σοφός της Αρχαιότητας. Γεννήθηκε στην Κυρήνη της Αιγύπτου και διετέλεσε Διευθυντής της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας τον 3ο αιώνα π.Χ., την εποχή του Πτολεμαίου Γ.
Βρήκε το…κόσκινο του Ερατοσθένη, ασχολήθηκε με τον διπλασιασμό του όγκου του κύβου, υπολόγισε την απόσταση της Σελήνης από τη Γη και άλλα πολλά. Ήταν μαθηματικός, αστρονόμος, φιλόλογος, γεωγράφος.
Όλα ξεκίνησαν με μια παρατήρηση!
Κατά τη θητεία του στη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, ο Ερατοσθένης πληροφορήθηκε πως κάθε χρόνο, το μεσημέρι της 21ης Ιουνίου (τη μέρα δηλαδή του θερινού ηλιοστασίου), στην αρχαία πόλη Συήνη (το σημερινό Ασουάν) συνέβαινε κάτι ασυνήθιστο: Αν κοιτούσες στον πάτο ενός πηγαδιού, μπορούσες να δεις ολόκληρο τον Ήλιο να καθρεφτίζεται στα νερά του. Την ίδια στιγμή στην Αλεξάνδρεια οι ακτίνες του ήλιου έριχναν σκιά.
Ο Ερατοσθένης έκανε κάποιες υποθέσεις….
1η υπόθεση: Η Γη είναι σφαιρική! Γιατί, αν η Γη ήταν επίπεδη και οι δύο πόλεις είχαν μεσημέρι την ίδια ώρα, θα έπρεπε να μετρά κανείς ίσες σκιές και στην Αλεξάνδρεια και στη Συήνη, όμως αυτό δεν συνέβαινε.
2η υπόθεση: Κοντά στην επιφάνεια της Γης, οι ακτίνες του ήλιου είναι πρακτικά παράλληλες.
Ακολουθώντας λοιπόν την πειραματική διαδικασία που εφαρμόσαμε κι εμείς και κάνοντας μετρήσεις και τριγωνομετρικούς υπολογισμούς βρήκε με πολύ μικρό σφάλμα την περιφέρεια της Γης περίπου πριν από 2.300 χρόνια!
(πηγή: Πανελλήνια Ένωση Υπεύθυνων Εργαστηριακών Κέντρων Φυσικών Επιστημών-ΠΑΝΕΚΦΕ)
