Επεξεργασία του βιβλίου: Εφτά παπούτσια για την κυρά Σαρακοστή

Πάντα είχανε την απορία τα παιδιά, αν η κυρά Σαρακοστή έχει πράγματι εφτά πόδια κάτω από το φουστάνι της. Ώσπου μια μέρα ο Λάμπης αποφάσισε να εξερευνήσει το μυστήριο.
Ένα τρυφερό και χαριτωμένο πασχαλινό διήγημα, εμπνευσμένο από την παράδοση.
 (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Το έθιμο της κυρά-Σαρακοστής είναι από τα παλιότερα έθιμα που σχετίζονται με τη γιορτή του Πάσχα, σήμερα όμως λίγο πολύ ξεχασμένο. Χρησίμευε πάντα ως ημερολόγιο για να μετράμε τις εβδομάδες από την Καθαρά Δευτέρα μέχρι τη Μεγάλη Εβδομάδα, καθώς η κυρά-Σαρακοστή έχει 7 πόδια, ένα για κάθε εβδομάδα της περιόδου της Σαρακοστής. Πρόκειται για ένα έθιμο που τείνει στις ημέρες μας να εκλείψει, ενώ παλαιότερα το συναντούσαμε σε όλο τον ελλαδικό χώρο με διάφορες παραλλαγές και χρησιμοποιούνταν ως ημερολόγιο που μετρούσε τις εβδομάδες της Μεγάλης Σαρακοστής.

Η κυρά-Σαρακοστή, στις περισσότερες περιοχές, ήταν μια χάρτινη ζωγραφιά, που απεικόνιζε μια γυναίκα, που έμοιαζε με καλόγρια, με 7 πόδια, σταυρωμένα χέρια γιατί προσεύχεται, ένα σταυρό γιατί πήγαινε στην εκκλησία και χωρίς στόμα γιατί νηστεύει. Στο τέλος κάθε εβδομάδας, αρχής γενομένης από το Σάββατο μετά την Καθαρά Δευτέρα, της έκοβαν ένα πόδι. Το τελευταίο το έκοβαν το Μεγάλο Σάββατο. Αυτό το κομμάτι χαρτί το δίπλωναν καλά και το έκρυβαν σε ένα ξερό σύκο ή καρύδι (περιοχή της Χίου), το οποίο τοποθετούσαν μαζί με άλλα. Όποιος το έβρισκε θεωρούνταν τυχερός και γουρλής. Σε κάποιες περιοχές, το έβδομο πόδι το τοποθετούσαν μες στο ψωμί της Ανάστασης και όποιος το έβρισκε του έφερνε γούρι.

Σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, η κυρά-Σαρακοστή φτιάχνεται από ζυμάρι με απλά υλικά και, κυρίως, πολύ αλάτι για να μη χαλάσει. Εξάλλου, δεν τρωγόταν, αφού χρησιμοποιούνταν ως ημερολόγιο. Αλλού πάλι, την έφτιαχναν από πανί και τη γέμιζαν με πούπουλα.

Στον Πόντο, η κυρά-Σαρακοστή ήταν μια πατάτα ή ένα κρεμμύδι που το κρεμούσαν απ’ το ταβάνι και πάνω του είχαν καρφωμένα επτά φτερά κότας, ώστε να αφαιρούν ένα φτερό κάθε εβδομάδα. Εδώ το έθιμο ονομαζόταν “Κουκουράς”, ο οποίος ήταν και ο φόβος των παιδιών!

Για το έθιμο της κυρα-Σαρακοστής έχουν γραφτεί οι παρακάτω στίχοι:

(Στιχουργός: Πόλυ Βασιλάκη)

.

Αποφασίσαμε λοιπόν να φτιάξουμε το δικό μας ημερολόγιο φτιαγμένο από ζυμάρι!

Τα υλικά μας: αλεύρι, αλάτι και νερό.

Και φυσικά τα δυνατά μας τα χεράκια για ένα καλό ζύμωμα.

ΤΜΗΜΑ 2

ΤΜΗΜΑ 1

Το έθιμο του Μάρτη!

Γιατί φοράμε  ‘’Μαρτάκι’’;

Ο Μάρτης συμβολίζει το ξεκίνημα της άνοιξης, καθώς τα σκούρα σύννεφα του Φλεβάρη υποχωρούν και εμφανίζονται δειλά δειλά οι λαμπερές ακτίνες του ηλίου. Ωστόσο, από τα παλαιότερα χρόνια και κυρίως στις βαλκανικές χώρες, οι άνθρωποι θεωρούσαν τον Μάρτη ύπουλο μήνα καθώς μαζί με την ζέστη του ηλίου επέστρεφαν και τα αποδημητικά πουλιά κουβαλώντας πολλές ασθένειες. Για τον λόγο αυτό αναπτύχθηκε το έθιμο του “Μάρτη”. Σύμφωνα με τους αρχαίους Έλληνες, ο συνδυασμός λευκού και κόκκινου χρώματος βοηθούσε σε πολλές περιπτώσεις ως φυλαχτό, για να αποτραπεί το κακό. Πηγαίνοντας λοιπόν πίσω στο χρόνο, βρίσκουμε τους αρχαίους Έλληνες να φοράνε δεμένες κόκκινες κλωστές στο δεξί χέρι και πόδι κατά τη διάρκεια των Ελευσίνιων Μυστηρίων.

Από αυτή την αντίληψη δημιουργήθηκε η παράδοση κατά την οποία το ερυθρόλευκο βραχιολάκι έπρεπε να φορεθεί την πρώτη ημέρα του Μαρτίου για να προφυλάξει το άτομο, κυρίως τα παιδιά, να “μην καούν” με τον πρώτο ήλιο της άνοιξης. Η παράδοση αυτή άπλωσε τις ρίζες της και στις υπόλοιπες βαλκανικές χώρες, γειτονικές της Ελλάδας. Στην Βουλγαρία οι άνθρωποι συνηθίζουν να φορούν στο πέτο τους ερυθρόλευκα στολίδια που ονομάζουν “Μαρτενίτσα”, ενώ στη Ρουμανία τα “Μαρτισόρ” συμβολίζουν την αγάπη και την αγνότητα με κόκκινη και λευκή κλωστή αντίστοιχα. Το έθιμο ολοκληρώνεται στις 31 Μαρτίου, όταν τα παιδιά βγάζουν το βραχιολάκι-μαρτάκι και το αφήνουν στις τριανταφυλλιές για να το πάρουν τα χελιδόνια και να χτίσουν τις φωλιές τους.

Εικονογραφήσαμε το ποίημα της Ρίτας Μπούμη Παπά: Ο Μάρτης και η μάνα του!