φυσικές επιστήμες

ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ – ΜΟΡΙΑ
ΕΝΝΟΙΕΣ: τα πάντα γύρω μας είναι φτιαγμένα από ύλη, ακόμα και ο αέρας.
Το πιο μικρό κομμάτι της ύλης, το μόριο, δεν είναι ορατό με γυμνό μάτι.
Υπάρχουν διαφορές στα μόρια των στερεών, των υγρών και των αερίων.
Τα μόρια, κάτω από ορισμένες συνθήκες αλλάζουν μορφή.
ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ
Παρατήρηση, επικοινωνία, υποβολή ερωτημάτων, διατύπωση λειτουργικού ορισμού, ερμηνεία παρατήρησης, Πρόβλεψη, ερμηνεία δεδομένων και εξαγωγή συμπερασμάτων
ΣΤΑΣΕΙΣ: – να σέβονται τα αντικείμενα που μελετούν, επιθυμία για εξερεύνηση, διατήρηση του ενδιαφέροντος για μακρόχρονες παρατηρήσεις, επιθυμία να ξαναδοκιμάζει σε περίπτωση αποτυχίας, προσεκτική εξέταση των γεγονότων και εξαγωγή συμπερασμάτων, επιμονή για αναζήτηση λύσεων, επιμονή για ολοκλήρωση της προσπάθειας, επιθυμία να συμμετέχει σε ομαδική εργασία και να συνεργάζεται, επιθυμία να εξετάζει με κριτικό πνεύμα τα αποτελέσματα της δουλείας του και των άλλων, να σέβεται τις απόψεις και να εκτιμά τις ιδέες των άλλων, να σέβεται τα αποτελέσματα των ερευνών του, να αντιλαμβάνεται ότι γίνεται πιο πειστικός όταν τεκμηριώνει την άποψη του με δεδομένα, κι όταν εξηγεί το συλλογισμό του

Στόχοι:
– να κατανοήσουν ότι τα πάντα γύρω μας είναι φτιαγμένα από ύλη, ακόμα και ο αέρας.
– να κατανοήσουν ότι η ύλη μπορεί να κοπεί σε μικρότερα κομμάτια, και υπάρχει το πιο μικρό κομμάτι της ύλης που δεν μπορούμε να το δούμε, επειδή είναι πολύ μικρό.

Δραστηριότητα
Ακρόαση αυτοσχέδιας  ιστορίας: ο γίγαντας και ο Τοσοδούλης (μικρός νάνος ).

Μια φορά κι έναν καιρό στην χώρα των τοσοδούληδων, ήρθε ένας πελώριος πεινασμένος γίγαντας. Οι τοσοδούληδες του έβαλαν να φάει στο ένα μεγάλο πιάτο, μια νόστιμη τηγανίτα. Ο γίγαντας, μόλις είδε το πιάτο λυπήθηκε πολύ, γιατί πεινούσε πολύ κι αυτή ήταν μια μικρούτσικη, τόση δα μικρή τηγανίτα. Μα είναι η πιο μεγάλη τηγανίτα που έχουμε φτιάξει ποτέ! Είπαν οι τοσοδούληδες. Όμως για τον μεγάλο γίγαντα με τη μεγάλη κοιλιά και το μεγάλο στόμα ήταν πολύ μικρή η τηγανίτα, και σίγουρα δεν θα χόρταινε την πείνα του. Ο γίγαντας πήρε την τηγανίτα στα μεγάλα του χέρια, και την έκοψε στη μέση! Όμως ήταν τόσο πολύ μικρά τα δυο κομμάτια της τηγανίτας, που δεν τα έβλεπε! Ένας τοσοδούλης τότε είπε! Θα φάω εγώ τη τηγανίτα. Ο τοσοδούλης πήρε τη τηγανίτα , την έκοψε σε ακόμα πιο μικρά κομματάκια, και την έφαγε όλη. Ο γίγαντας ρώτησε τον Τοσοδούλη. Συγνώμη, δεν κατάλαβα. Δηλαδή εσύ τόση ώρα μασούλαγες τη τηγανίτα? Βεβαίως κύριε γίγαντα, απάντησε ο Τοσοδούλης. Καλά, εγώ ούτε καν έβλεπα τα μικρά μικρούτσικα κομματάκια της τηγανίτας, μονολόγησε ο γίγαντας! Το δικό μου μεγάλο, είναι το δικό σου μικρό! Είπε ο Τοσοδούλης! Κι αόρατο, απάντησε ο γίγαντας! Το πιο μικρό, μικρούτσικο κομματάκι τηγανίτας στον κόσμο, δεν μπορώ να το δω! Τότε, ήρθε ο επιστήμονας της Τοσοδουλοπολιτείας. Ο γίγαντας, τον ρώτησε, τι είναι αυτό που κουβαλά. Μικροσκόπιο, είπε ο επιστήμονας. Γελάω γιατί θυμήθηκα κάτι. Κάποια μόρια είναι πολύ ζωηρά, παιχνιδιάρικα, δεν μαζεύονται σπίτι, τρέχουν γρήγορα, δεν είναι υπάκουα, και κάνουν ζαβολιές. Ποια μόρια είναι αυτά? Ρώτησε ο Τοσοδούλης. τα μόρια του αέρα, απάντησε ο επιστήμονας! τα πιο μικρά μικρούτσικα κομματάκια του αέρα, είναι φευγάτα, τρέχουν, πετάνε, δεν πιάνονται, πάνε πολύ ψηλά, όλο ταξιδεύουν! Άσε που δεν τα βλέπεις κιόλας! Είπε ο Επιστήμονας! Μια φορά τα έκλεισα σε ένα μπαλόνι, αλλά το μπαλόνι, έπεσε σε μια τριανταφυλλιά, κι ένα αγκάθι τρύπησε το μπαλόνι. Τα μόρια του αέρα που ήταν στο μπαλόνι, ξέφυγαν, δεν τα έβλεπα, αλλά άκουγα τη φωνή τους, να μου λέει… «δεν μπορείς να μας πιάσεις!».
– Όλα τα μόρια έτσι ζωηρά είναι? Ρώτησε ο γίγαντας. –οοοοχι! Απάντησε ο επιστήμονας. Μερικά μόρια, είναι τόσο ήσυχα, που δεν κουνιούνται σχεδόν καθόλου από τη θέση τους. Είναι φρόνιμα, και υπάκουα. Και ποιά είναι αυτά τα μόρια? Ρώτησε ο Τοσοδούλης. τα μόρια των στερεών, απάντησε ο επιστήμονας. –στερεών? Τι είναι αυτό? Απόρησαν κι ο γίγαντας κι ο Τοσοδούλης. Στερεά, είναι μια μπάλα, ένα βιβλίο, ένα κουμπί, ένα παγάκι. Τα πιο μικρά μικρούτσικα κομματάκια τους, δηλαδή τα μόρια τους, είναι σχεδόν ακίνητα, λίγο απαλά κινούν τους ώμους, μαζεμένα κοντά κοντά το ένα στο άλλο, και δεν φεύγουν καθόλου από τη θέση τους. Αυτό θα είναι πολύ κουραστικό, σκέφτηκε ο Τοσοδούλης! Πόσο πολύ λυπάμαι τα μόρια των στερεών που δεν μπορούν να τρέξουν, να πετάξουν, να παίξουν! Μοιάζουν τόσο φυλακισμένα! Δεν είναι έτσι! Απάντησε ο επιστήμονας! Τα στερεά, είναι φίλοι μας. Αν τα μόρια της μπάλας δεν ήταν τόσο ήσυχα, φρόνιμα, ακίνητα, δεν θα μπορούσες να παίξεις ποδόσφαιρο! Τι ήθελες? Να έτρεχαν σαν τα μόρια του αέρα? Ή μήπως να γλιστρούσαν σαν τα ζημιάρικα μόρια των υγρών? Των υγρών? Τι είναι πάλι τα μόρια των υγρών κύριε επιστήμονα? Και τι ζημιές κάνουν?, ρώτησε ο Τοσοδούλης

Υγρά, είναι το νερό, το γάλα, το κρασί, το λάδι, είπε ο Επιστήμονας. Τα μόρια αυτά,. Δεν κάθονται στην ίδια θέση, κινούνται σε μικρές αποστάσεις, τους αρέσει να κάνουν τσουλήθρα, πατινάζ, κι όλο γλυστράνε, όλο κυλάνε, κυλάνε, κυλάνε. Για να τα πιάσουμε, πρέπει πάντα να τα έχουμε σε ένα δοχείο, κι αν τα πιάσουμε με το χέρι μας, κυλάνε, παίζοντας τσουλήθρα εμένα πάντως από όλα τα μόρια, μου αρέσουν τα αέρια, είπε ο Τοσοδούλης. εμένα πάντως μου αρέσουν τα υγρά γιατί κάνουν τσουλήθρα, είπε ο γίγαντας, και αφού σκέφτηκε λίγο, …ξανά, είπε: – Αλλά και τα στερεά, γιατί δεν με κουράζουν να τρέχω να τα πιάσω…
– – τότε ο επιστήμονας, κοιτάζοντας γύρω του, μην τον ακούσει κανείς άλλος, είπε συνωμοτικά:- « θα σας πω ένα μυστικό, αλλά μη με μαρτυρήσετε». Τι μυστικό? Είπαν μαζί,
με μια φωνή, ο Τοσοδούλης και ο γίγαντας. – Τα μόρια του νερού, όταν κοιμάται η μάγισσα της ύλης, παίρνουν κρυφά το μαγικό της ραβδί, . και με αυτό το μαγικό ραβδί μεταμορφώνονται …..σε μόρια αέρα,….. και πετάνε … και η μάγισσα θυμώνει, και φωνάζει. Φωνάζει μπροστά σε ένα μαγικό καθρέφτη, βάζει το στόμα της κοντά στον μαγικό καθρέφτη, παίρνει μια βαθειά ανάσα, κι εκπνέει στον καθρέφτη. Και μετά φωνάζει, φωνάζει….
-και που πάνε τα μόρια του νερού, που έγιναν αέρας? Ρώτησε ο Τοσοδούλης.
– πάνε πολύ ψηλά στον ουρανό, γίνονται σύννεφα και ταξιδεύουν!
Και μόνο τα μόρια του νερού παίρνουν το μαγικό ραβδί της μάγισσας όταν κοιμάται? ρώτησε ο γίγαντας. Γιατί ρωτάς? Μήπως θέλεις να πάρεις κι εσύ το μαγικό ραβδί της μάγισσας? Ρώτησε ο επιστήμονας. Όχι, είπε ο γίγαντας, δεν θέλω να γίνω αέριος στα καλά καθούμενα!

Λοιπόν, θα σας αποκαλύψω κι αυτό το μυστικό. Αλλά, μη με μαρτυρήσετε, γιατί θα βρω το μπελά μου από τη μάγισσα, είπε ο επιστήμονας. –« Υπόσχεση ένα δύο φίλοι, δεν λέμε τίποτα στη μάγισσα την ύλη!», υποσχέθηκαν χτυπώντας παλαμάκια, ο Τοσοδούλης κι ο γίγαντας. Τότε ο επιστήμονας συνέχισε μιλώντας ψιθυριστά, για να μην τον ακούσει άλλος κανείς:- και κάποια μόρια των στερεών, ξέρουν για το μαγικό ραβδί. Όχι όλα, κάποια. Και κάποια μόρια των αερίων. Το μαγικό ραβδί, από τη μια πλευρά, είναι κόκκινο και βράζει, κι από την άλλη πλευρά είναι μπλε και παγώνει. Όταν κάποια στερεά, ακουμπούν στην βραστερή πλευρά του μαγικού ραβδιού, η υψηλή θερμοκρασία, τα μεταμορφώνει σε υγρά. Όταν τα υγρά γλιστρούν στην παγωμένη πλευρά του ραβδιού, η χαμηλή θερμοκρασία, τα κάνει στερεά κι όταν τα υγρά γλιστρούν στην καυτή πλευρά του ραβδιού, τότε γίνονται αέρια. Τα αέρια επίσης, όταν κρυώσουν, γίνονται υγρά.
Κύριε επιστήμονα, να ρωτήσω κάτι ακόμα? Είπε ο γίγαντας. Όχι, βιάζομαι! Όπου να ναι θα ξυπνήσει η μάγισσα της ύλης, και θα με ζητάει! είπε βιαστικά ο επιστήμονας, κι έφυγε! Κρίμα! Είπε ο γίγαντας! Κρίμα είπε ο Τοσοδούλης….

Μετά την ακρόαση της ιστορίας, έκανα ερωτήσεις στα παιδιά, για να διαπιστώσω, κατά πόσο κατανόησαν την ιστορία
Οι ερωτήσεις που έκανα στα παιδιά:
– Σας άρεσε η ιστορία?
– Ποιοι ήταν οι ήρωες της ιστορίας?
– Ποιος ήρωας της ιστορίας σας άρεσε πιο πολύ και γιατί?
– Σε ποια χώρα έγιναν τα γεγονότα της ιστορίας?
– Τι έβαλαν στο πιάτο του γίγαντα οι Τοσοδούληδες?
– Έφαγε ο γίγαντας? Γιατί?
– Ποιος έφαγε τελικά την τηγανίτα?
– Τι κρατούσε στο χέρι ο επιστήμονας και τι του χρειαζόταν αυτό?
– Τι είπε ο επιστήμονας για τα μόρια των στερεών?
– Τι είπε ο επιστήμονας για τα μόρια των υγρών?
– Τι είπε ο επιστήμονας για τα μόρια των αερίων?
– Ποια μόρια λυπάται ο Τοσοδούλης? γιατί? Τι απάντησε ο επιστήμονας?
– Ποια μόρια άρεσαν στον Τοσοδούλη και γιατί?
– Ποια μόρια άρεσαν στον γίγαντα και γιατί?
– Ποια μυστικά είπε ο επιστήμονας στον γίγαντα και τον Τοσοδούλη?
– Τι φοβόταν ο επιστήμονας?
– Πως φαντάζεστε τη μάγισσα της ύλης
– Πως είναι το μαγικό ραβδί της μάγισσας της ύλης?
– Τι κάνει η μάγισσα μπροστά στο μαγικό καθρέφτη?

τα παιδιά απάντησαν σωστά στις ερωτήσεις και είπαν πως τους άρεσε πολύ η ιστορία. στην ερώτηση μου, πως φαντάζονται την μάγισσα της ύλης, τα παιδιά, την φαντάστηκαν με μαύρο φόρεμα από πάγο, που δεν έβγαινε στον ήλιο για να μην λιώσει. επίσης, δεν πήγαινε ποτέ κοντά στην φωτιά, για να μην λιώσει το φόρεμα της. την φαντάστηκαν, να βγαίνει από το κάστρο της, μόνο το χειμώνα και το καλοκαίρι να κοιμάται σε ένα μεγάλο ψυγείο. περιέγραψαν σωστά το μαγικό της ραβδί, και είπαν πως στα χέρια της φορά πάντα γάντια που αντέχουν στην φωτιά, για να μην καίγονται τα χέρια της και το φόρεμα της, όταν ακουμπά στην ζεστή πλευρά του μαγικού της ραβδιού. στην ερώτηση μου, τι κάνει η μάγισσα μπροστά στο μαγικό καθρέφτη, τα παιδιά απάντησαν:
– κοιτάζει άμα είναι όμορφη
– την πονάει ο λαιμός της από τις φωνές και κοιτάζει αν κοκκίνισε ο λαιμός της
κοιτάει το δόντι της που είναι χαλασμένο.
Κοιτάζει μήπως κοκκίνισε από το κακό της
– κοιτάζει μήπως βρει μέσα στον καθρέφτη τα μόρια των υγρών που ξέφυγαν.
τότε ρώτησα τα παιδιά, αν ήθελαν να κάνουμε την ίδια κίνηση στον καθρέφτη, όπως έκανε η μάγισσα. δηλαδή, να πάρουμε μια βαθιά αναπνοή και να εκπνεύσουμε πάνω στον καθρέφτη. τα παιδιά, απάντησαν θετικά, και εκπνεύσαμε και εμείς στον καθρέφτη, για να δούμε τι θα γίνει.

Δραστηριότητα – κουκλοθέατρο.
Είναι η πρώτη φορά που τα παιδιά προσπάθησαν να παίξουν κουκλοθέατρο.
Τα κατάφεραν πολύ καλά. Έπαιξαν κουκλοθέατρο την ιστορία της μάγισσας της ύλης.

δραστηριότητα
μουσικοκινητική αγωγή
μεταμορφωθήκαμε σε μόρια στερεών, υγρών, αερίων.
τα μόρια των στερεών, μοιάζουν να χορεύουν σε ζευγάρια. τα ζευγάρια βρίσκονται κοντά το ένα στο άλλο. ας δούμε τι γίνεται σε ένα ζευγάρι μορίων. τα μόρια στέκονται κοντά, απέναντι το ένα στο άλλο. πλησιάζουν το ένα μόριο το άλλο,, αλλά όχι πάρα πολύ, με ένα μικρό απαλό βήμα. ύστερα αλλάζουν ξαφνικά γνώμη. είναι σαν να προσπαθούν να απομακρυνθούν πάλι ο ένας από τον άλλον. πριν όμως προλάβουν να απομακρυνθούν πολύ, έρχονται ξανά κοντά, μόνο και μόνο για να απομακρυνθούν πάλι. γίνεται και πάλι το ίδιο, και ξανά, και ξανά. πλησιάζουν απαλά, κι απομακρύνονται απαλά. χωριστά, μαζί, χωριστά, μαζί, σαν να είναι ενωμένα σε ένα αόρατο ελατήριο. αυτός είναι ο χορός τους. ποτέ δεν αγγίζει ο ένας τον άλλον, αλλά και ποτέ δεν ξεφεύγουν τελείως ο ένας από τον άλλον. κι όταν κοιτάζετε πολλά ζευγάρια μορίων μαζί να το κάνουν αυτό, μοιάζουν να σχηματίζουν όλοι μαζί ένα δίχτυ, αυτό ακριβώς το δίχτυ, το πλέγμα από μικρά μόρια που βρίσκονται πάντα μαζί, είναι που κάνει να είναι στερεό, ένα στερεό σώμα. αυτό είναι που εμποδίζει τα στερεά αντικείμενα να καταρρέουν. Τα μόρια των υγρών, κινούνται άτακτα, « γλιστρώντας » το ένα πάνω στο άλλο. κάνουν τσουλήθρα, πατινάζ, κυλάνε. όλο κυλάνε. για να τα πιάσουμε πρέπει πάντα να τα έχουμε σε ένα δοχείο, αλλά αν τα αφήσουμε από το δοχείο που βρίσκονται, κυλάνε στην γη και απλώνονται. Τα μόρια των αερίων, κινούνται ελεύθερα, μακριά το ένα από το άλλο, και πιάνουν όλο το χώρο του δοχείου που βρίσκονται. τα μόρια του αέρα, τρέχουν, πετάνε, ταξιδεύουν ψηλά, κι ακόμα πιο ψηλά.
μόρια στερεών

μόρια υγρών

μόρια αερίων

κατασκευάζοντας μόρια

κολλάζ

ζωγραφική

Ενότητα 3η.
Στόχος: να γνωρίσουν μερικές από τις ιδιότητες των στερεών, υγρών, αερίων.
1ο Πείραμα υγροποίησης
βάλαμε το πρόσωπό μας κοντά στον καθρέφτη. πήραμε μια βαθιά ανάσα και εκπνεύσαμε πάνω στον καθρέφτη. εμείς παρατηρήσαμε ότι δημιουργήθηκε ατμός στον καθρέφτη. όταν ζήτησα από τα παιδιά να δώσουν μια εξήγηση του φαινομένου, πολλά παιδιά είπαν πως όταν ο αέρας κρυώνει, γίνεται νερό. κι όταν ρώτησα τα παιδιά μου είπαν πως τα μόρια του αέρα που βγαίνουν από το στόμα μας είναι σαν να ακουμπούν το μπλε ( το παγωμένο ραβδί ), της μάγισσας ύλης, και από αέρια μεταμορφώθηκαν σε υγρά..

2ο πείραμα
Ο αέρας περιέχει υδρατμούς
Ρώτησα τα παιδιά: τι θα γίνει αν βάλουμε ένα άδειο ποτήρι και ένα άδειο μπουκάλι μπύρας στην κατάψυξη του ψυγείου? Το μπουκάλι είναι στερεό ή υγρό? Το ποτήρι είναι στερεό ή υγρό? Μήπως είναι αέρια? Τα παιδιά απάντησαν ότι το μπουκάλι και το ποτήρι είναι γυάλινα στερεά υλικά που σπάσουν αν τα αφήσουμε κάτω. Μετά από αυτήν την υπενθύμιση, βάλαμε το άδειο μπουκάλι και το άδειο γυάλινο ποτήρι στην κατάψυξη του ψυγείου και τα βγάλαμε μετά από είκοσι λεπτά της ώρας.

άφησα το μπουκάλι και το ποτήρι, πάνω στο τραπέζι. Είπα στα παιδιά, να παρατηρήσουν προσεχτικά το ποτήρι. Μετά από λίγο, τα παιδιά μου είπαν ότι έβλεπαν σταγόνες νερού, πάνω στο ποτήρι και στο μπουκάλι.
Ρώτησα τα παιδιά, γιατί πιστεύουν ότι συμβαίνει αυτό. Τα παιδιά δεν μπορούσαν να δώσουν κάποια εξήγηση.
Βοήθησα τα παιδιά, θυμίζοντας τους το μαγικό ραβδί της μάγισσας ύλης. Ρώτησα τα παιδιά. Τι είπαμε ότι υπάρχει παντού ακόμα κι αν δεν τα βλέπουμε?
Μόρια του αέρα, είπαν τα παιδιά.
Υπάρχουν μόρια του αέρα πολύ κοντά στο ποτήρι? Ρώτησα τα παιδιά.
Υπάρχουν, απάντησαν τα παιδιά.
Αφού υπάρχουν μόρια του αέρα πολύ κοντά στο ποτήρι, μήπως μερικά από αυτά τα μόρια ακούμπησε κιόλας το ποτήρι?
Ναι, είπαν τα παιδιά. Μερικά μόρια, κάνοντας βόλτα στον αέρα, ακούμπησαν στο ποτήρι.
Ας φανταστούμε λοιπόν, ότι το ποτήρι μοιάζει με την παγωμένη πλευρά από το μαγικό ραβδί της μάγισσας ύλης. Τι έπαθαν τα μόρια του αέρα που ακούμπησαν στην παγωμένη πλευρά από το μαγικό ραβδί?
– μεταμορφώθηκαν σε μόρια νερού, απάντησαν τα περισσότερα παιδιά.
Γιατί λοιπόν παιδιά, βλέπουμε σταγόνες νερού στο ποτήρι που είχαμε βάλει στο ψυγείο?
Γιατί τα μόρια του αέρα, όταν κρυώσουν γίνονται μόρια νερού, απάντησαν τα παιδιά.

Βγάλαμε κι ένα μικρό δικό μας τραγούδι για να το τραγουδάμε με κινήσεις των χεριών. :
Τα μόρια του ζεστού
αέρα Χοπ παιδιά,
Όταν ακουμπάνε στα μαγικά ραβδιά
Της μάγισσας της ύλης , από τη μπλε πλευρά
Κρυώνουν στη στιγμή
Και γίνονται νερά.
Ο ζεστός αέρας
Όταν κρυώσει, γίνεται βροχή.
Υγροποίηση, υγροποίηση .

το φαινόμενο της Υγροποίησης στο παράθυρο της τάξης μας.

Δραστηριότητα: προσκαλούμε έναν μελισσουργό του νησιού να μας μιλήσει για τις μέλισσες, το μέλι, και να γνωρίσουμε τον παραδοσιακό τρόπο κατασκευής κεριού έτσι όπως έκαναν οι γιαγιάδες μας. Με το κερί αυτό, στο νησί μας, οι γιαγιάδες ακόμα πάνε με αυτό στους ναούς των εκκλησιών.

Ο μελισσοκόμος μας είπε πολύ χρήσιμα πράγματα. στην αρχή οι άνθρωποι, γνώρισαν την μέλισσα στην φύση.
Οι μέλισσες ζουν σε σμήνη, δηλαδή πολλές μαζί και το σπίτι τους λέγεται κυψέλη. Πριν ασχοληθούν οι άνθρωποι με την μελισσοκομία, δηλαδή να φτιάχνουν οι άνθρωποι σπίτια για τις μέλισσες για να παίρνουν το μέλι, οι μέλισσες έφτιαχναν τις κυψέλες τους σε κούφιους κορμούς δέντρων, σχισμές βράχων, ή κοιλότητες σε απόκρημνες χαράδρες. Αργότερα οι άνθρωποι, άρχισαν να συγκεντρώνουν τους κούφιους κορμούς των δέντρων, σε συγκεκριμένους χώρους. Αυτά ήταν τα πρώτα μελισσοκομία.

Τα πρώτα σπίτια που έφτιαξαν οι άνθρωποι για να ζουν οι μέλισσες και να παίρνουν το μέλι τους, έγιναν πριν πολλά χρόνια. Τα πρώτα σπίτια που έφτιαξαν οι άνθρωποι για τις μέλισσες τα έλεγαν Βρασκιά και ήταν κυψέλες από ψημένο πηλό, και μοιάζουν με μια μεγάλη γλάστρα λουλουδιών. Μέχρι πριν λίγα χρόνια οι παππούδες στην Σκύρο το νησί μας, κατασκεύαζαν τέτοιες κυψέλες από πηλό. στο ανοικτό επάνω μέρος της πήλινης κυψέλης, τοποθετούσαν ξύλινους πήχεις, τον ένα δίπλα στον άλλο όπου πάνω σε αυτούς οι μέλισσες, έκτιζαν τις κηρήθρες τους.

Η τέχνη των βρασκιών είναι τόσο παλιά, που βρέθηκαν βρασκιά, όταν οι άνθρωποι έσκαψαν για να βρουν αρχαίες πόλεις κάτω στη γη. Αυτά τα παλιά πράγματα τα πάνε οι άνθρωποι στο μουσείο, και εμείς τα βλέπουμε. Είναι αντικείμενα από τα πάρα πολύ παλιά χρόνια. Πριν από χιλιάδες παππούδες και γιαγιάδες. Σε ένα νησί στην Ελλάδα, που λέγεται Κρήτη, βρήκαν πολλά βρασκιά.
( παραθέτουμε την ακριβή καταγραφή των λόγων του μελισσοκόμου)

Ο μελισσοκόμος μας έδειξε μία μικρή ξύλινη κυψέλη, που ο ίδιος χρησιμοποιεί. Αυτά τα ξύλινα πλαίσια, ονομάζονται καντηνέλες. Πάνω στις καντηνέλες οι μέλισσες χτίζουν κελιά, δηλαδή δωμάτια. ο μελισσοκόμος αφαιρώντας μια καντινέλα, μπορεί να ελέγξει το εσωτερικό της κυψέλης, παρατηρώντας το σμήνος των μελισσών, ελέγχοντας για ασθένειες, αν υπάρχει μέλι, αν οι μέλισσες δουλεύουν, αν έχουν φτιάξει βασιλικά κελιά για να γεννηθούν και άλλες μέλισσες βασίλισσες, οι οποίες θα φτιάξουν το δικό τους σμήνος μελισσών. Πολλές μέλισσες μαζί που ζουν στην ίδια κυψέλη, ονομάζονται σμήνος μελισσών. Οι παππούδες μας στην Σκύρο, μετέφεραν τις κυψέλες, με τα γαϊδουράκια

Ο μελισσοκόμος, τοποθετεί στην κυψέλη , την καντηνέλα. Είναι ξύλινα πλαίσια, όπου πάνω βάζουμε φύλλα κεριού. Εκεί πάνω οι μέλισσες θα κτίσουν τα κελιά τους. Οι μέλισσες μπορεί να είναι βασίλισσες, εργάτριες, ή κηφήνες. Οι εργάτριες είναι κορίτσια, δηλαδή θηλυκές μέλισσες. Οι κηφήνες είναι αγόρια, δηλαδή αρσενικές μέλισσες. Η βασίλισσα είναι πιο μεγάλη από όλες τις άλλες μέλισσες στην κυψέλη. Η βασίλισσα, έχει κεντρί, αλλά δε τσιμπάει. Οι εργάτριες μέλισσες, έχουν κεντρί και τσιμπούν μόνο εάν τις πειράξουμε. Εάν δεν τις ενοχλήσουμε, δεν τσιμπούν. Οι κηφήνες δεν έχουν κεντρί.

Ο μελισσοκόμος, μας έδειξε φωτογραφίες, από ένα περιοδικό μελισσοκομικής, όπου υπήρχαν εικόνες που βοήθησαν πολύ τα παιδιά να κατανοήσουν τα λόγια του, και να καταλάβουν τις περιγραφές που έκανε. Εδώ τα παιδιά βλέπουν μια εικόνα της βασίλισσας και πιο πάνω υπάρχουν μέλισσες εργάτριες και κηφήνες, ώστε τα παιδιά να συγκρίνουν μεγέθη και χρωματισμούς.

η βασίλισσα γεννάει ένα αυγό σε κάθε κελί, δηλαδή σε κάθε δωμάτιο της κυψέλης, το οποίο κολλά στον πυθμένα, στον πάτο δηλαδή του κελιού, όρθιο. Αν η βασίλισσα αφήσει το αυγό σε κελί κηφήνα, τότε από αυτό το αυγό δεν θα βγει καμία μέλισσα. Θα είναι ένα σκέτο αυγό. Αν το αφήσει σε κελί εργάτριας, τότε μέσα από το αυγό θα βγει μια μέλισσα εργάτρια. Πως γίνεται αυτό? η βασίλισσα γεννάει ένα αυγό σε κάθε κελί, το οποίο κολλά στον πυθμένα, στον πάτο δηλαδή του κελιού, όρθιο. Μέσα σε 3 ημέρες το αυγό γέρνει. Από εκεί βγαίνει η νέα μέλισσα που στην αρχή, λέγεται προνύμφη και είναι σαν μικρό άσπρο σκουλήκι. Οι μέλισσες δίνουν πολύ φαγητό στις προνύμφες. Οι προνύμφες τρώνε ‘μελισσόγαλα’ και μεγαλώνουν. Τρώνε τόσο πολύ , τρώνε 1.300 φορές την μέρα!
5 μέρες, οι μέλισσες παραμάνες, φέρνουν φαγητό στα κελιά για να φάνε οι προνύμφες. Μετά από 5 μέρες, οι μέλισσες σφραγίζουν, δηλαδή κλείνουν το κελί.

Η προνύμφη στο σφραγισμένο κελί αφού φάει όλη την τροφή, μένει ακίνητη με το κεφάλι προς την έξοδο του κελιού. Η μέλισσα βασίλισσα, είναι προνύμφη 6 μέρες, η μέλισσα εργάτρια είναι προνύμφη 7 μέρες και η μέλισσα κηφήνας, είναι προνύμφη 9 μέρες.

Η προνύμφη σιγά σιγά γίνεται χρυσαλίδα. Η χρυσαλίδα, αλλάζει 5 φορές το δέρμα της. Όταν αλλάξει 5 φορές το δέρμα της, τότε γίνεται νύμφη. Μέτα από 16 ημέρες η βασίλισσα, 21 ημέρες η εργάτρια και 24 ημέρες ο κηφήνας, γίνονται μέλισσες και βγαίνουν από τα σφραγισμένα κελιά τους.

στην αμέσως παρακάτω εικόνα  βλέπουμε μια καντηνέλα με τα φύλλα κεριού, που κόλλησε με μια ειδική τεχνική ο μελισσοκόμος.

όταν ο μελισσοκόμος ξεκινά να φτιάξει μια νέα κυψέλη, παίρνει μια καντηνέλα, δηλαδή τα ξύλινα πλαίσια, και κολλάει τις κηρύθρες στην καντηνέλα, στερεώνοντας αυτές τις κηρύθρες με σύρμα. Τις κολλάει με ένα εργαλείο που λέγεται αρμαστήρι.

Ο μελισσοκόμος βουτάει το εργαλείο αρμαστήρι στο νερό για να κολλήσει το σύρμα στην καντηλέρα

Όταν ο μελισσοκόμος πηγαίνει στο μελίσσι του για να φροντίσει τις μέλισσες και να πάρει το μέλι, φορά καπέλο με δίχτυ στο πρόσωπο, στολή και γάντια, για να προστατευτεί από τα τσιμπήματα των μελισσών. Προσέχουν πάντα, ανοίγοντας το καπάκι της κυψέλης να μην χτυπήσουν κατά λάθος την μαμά των μελισσών, δηλαδή την βασίλισσα, αλλά και τις άλλες μέλισσες.

Ο μελισσοκόμος, Όταν ανοίγει την κυψέλη, φυσάει με το καπνιστήρι, για να μην επιτεθούν οι μέλισσες. Το καπνιστίρι, έχει μέσα καπνό. δεν βλάπτει τις μέλισσες

Ο μελισσοκόμος μας δείχνει πως λειτουργεί το καπνιστήρι

Οι κυψέλες ανοίγουν με ένα εργαλείο που λέγεται ξέστρο. Ο μελισσοκόμος, σηκώνει με το ξέστρο το καπάκι της κυψέλης, φυσώντας με το καπνιστήρι.

Ο μελισσοκόμος, όταν ανοίξει την κυψέλη, ελέγχει αν όλα είναι εντάξει στην κυψέλη. Παρατηρεί το σμήνος των μελισσών, ελέγχει αν υπάρχουν ασθένειες, παρατηρεί τα κελιά, και τα πάντα μέσα στην κυψέλη.

Εδώ , ο μελισσοκόμος έχει πάρει το μέλι από αυτήν την πλευρά της καντηνέλας

Ενώ από την πίσω πλευρά της καντηνέλας, οι μέλισσες έφτιαξαν την κηρύθρα, και μόλις ξεκίνησαν να φτιάχνουν μέλι.

Όταν γεμίσουν όλες οι κηρύθρες με μέλι, οι μέλισσες κατασκευάζουν κηρύθρες έξω από τις καντηνέλες, κι αυτό είναι σημάδι για τον μελισσοκόμο, ότι γίνανε πολλές, δεν χωράνε πλέον στην κυψέλη. Κι έτσι ο μελισσοκόμος τις μεταφέρει σε μεγαλύτερες κυψέλες.

Η κυρήθρες που φτιάχνουν έξω από τις καντηνέλες, στην αρχή έχουν άσπρο χρώμα, , όταν περάσει λίγος καιρός γίνονται κιτρινωπές, κι όταν περάσει πολύς καιρός γίνεται καφέ χρώμα.

Για την μεταφορά των μελισσών σε μεγαλύτερες κυψέλες, επειδή έγιναν πολλές και δεν χωράνε στην μικρή κυψέλη, γίνεται με πολλή προσοχή από τον μελισσοκόμο. Ο μελισσοκόμος, βρίσκει την βασίλισσα και την μεταφέρει με ένα ειδικό δοχείο, στην άλλη κυψέλη.

Εδώ βλέπουμε αυτό το ειδικό δοχείο, από τις δύο πλευρές του. Στο δοχείο αυτό μεταφέρουν οι μελισσοκόμοι, την βασίλισσα μέλισσα σε άλλη κυψέλη

Οι μέλισσες και η γύρη των λουλουδιών.
οι μέλισσες έχουν στο στόμα τους, κάτι σαν προβοσκίδα, που ρουφούν την γύρη των λουλουδιών. Θέλουν την γύρη για να φάνε, και να ταΐσουν τις μέλισσες στην κυψέλη. Όπως εμείς οι άνθρωποι τρώμε φαγητά και πρέπει να τρώμε για να έχουμε δυνάμεις, έτσι και οι μέλισσες τρώνε. Τρώνε γύρη από τα δέντρα και τα λουλούδια. Έχουν στο στόμα τους, κάτι που μοιάζει με προβοσκίδα, και εδώ στην Σκύρο, το λέμε γούσα. Με τη γούσα ρουφούν την γύρη. Την γύρη, την μεταφέρουν με τα δυο μπροστινά τους πόδια, μέσα στην κυψέλη για να φάνε και οι άλλες μέλισσες. Οι μελισσοκόμοι, τοποθετούν, μία παγίδα στην είσοδο της κυψέλης για να μαζέψουν τα κομμάτια της γύρης που ξεφεύγουν από τα πόδια των μελισσών. Αυτές οι παγίδες λέγονται γυρεοπαγίδες, δηλαδή παγίδες για την γύρη. Η γύρη, έχει πολλές βιταμίνες , και είναι πολύ ωφέλιμη να την τρώνε οι άνθρωποι.

Παρατηρήσαμε προσεχτικά την γύρη και δοκιμάσαμε τη γεύση της. Η γεύση της ήταν πικρή, σαν να τρως κερί, όμως πολύ γλυκιά όταν την κατάπινες. Είχε πολύ όμορφη οσμή.

Οι βασίλισσες μέλισσες ζουν περίπου 3 χρόνια. Όταν καταλάβουν πως γέρασαν πολύ και πρέπει να δώσουν την θέση τους σε άλλες βασίλισσες μέλισσες, τότε κάνουν μεγαλύτερα κελιά για να γεννηθούν βασίλισσες μέλισσες. Ταΐζουν τις νέες βασίλισσες με βασιλικό πολτό. Ο βασιλικός πολτός, έχει πολλές βιταμίνες. Τον βασιλικό πολτό τον φτιάχνουν οι εργάτριες μέλισσες, ως τροφή για τη μελλοντική βασίλισσα. Εκκρίνεται από ειδικούς αδένες του φάρυγγα των εργατριών μελισσών. Με τον βασιλικό πολτό τρέφονται οι προνύμφες μελισσών, οι οποίες θα γίνουν βασίλισσες.

το κερί είναι μια ουσία που παράγει η μέλισσα από τους κηρογόνους αδένες,  οι οποίοι βρίσκονται στην κοιλιά της. Από τους κηρογόνους αδένες το κερί βγαίνει σε λέπια, που η μέλισσα πιάνει με τα πόδια της, τα φέρνει στο στόμα της και τα πλάθει με τα σιαγόνες της για να σχηματίσει τις κερήθρες.

Αν ζεστάνουμε σε φωτιά την κηρήθρα, θα λιώσει. Θα γίνει από στερεό , υγρό. Ένα παχύρευστο υγρό. Οι άνθρωποι βάζουν αυτό το υγρό σε ειδικά δοχεία, που λέγονται καλούπια κεριών. Όταν κρυώσει το υγρό κερί, θα γίνει στερεό και θα πάρει το σχήμα του καλουπιού. Το βγάζουμε από το καλούπι και φτιάξαμε κερί.

Οι μέλισσες φτιάχνουν και την πρόπολη. Η πρόπολη είναι κολλώδης ουσία, δηλαδή άμα τη πιάσεις κολλάει, όπως η ρετσίνα των πεύκων που έχουμε στην αυλή του σχολείου. Οι μέλισσες μαζεύουν ουσίες από τα φυτά, τις πηγαίνουν στην κυψέλη, προσθέτουν κερί και γύρη. Και φτιάχνουν έτσι την πρόπολη, για να καθαρίσουν την κυψέλη τους. Το χρώμα της πρόπολης μπορεί να είναι κίτρινο, πράσινο, πορτοκαλί, σκούρο καφέ. Ό μελισσοκόμος έδειξε σε εμάς σβόλο πρόπολης, σε χρώμα σκούρο καφέ. Ο μεγάλος γιατρός της αρχαιότητας, ο Ιπποκράτης, έλεγε για την πρόπολη ότι βοηθάει στα εγκαύματα. Κάποια παιδιά είπαν στον μελισσοκόμο, ότι έχουν βάλει αλοιφή με πρόπολη όταν κάηκε το χέρι τους.

Ότι παίρνουμε από τις μέλισσες. Μέλι, κηρύθρα, γύρη, πρόπολη, κερί και το δηλητήριο. Το δηλητήριο βρίσκεται στο κεντρί των μελισσών. Με το δηλητήριο της μέλισσας, κάποιοι επιστήμονες που λέγονται χημικοί επιστήμονες, φτιάχνουν χρήσιμα φάρμακα που βοηθούν τον άνθρωπο.

O μελισσοκόμος μας μίλησε για τους εχθρούς των μελισσών, δείχνοντας μας εικόνες

η βαρρόα

Οι σκούρκοι, μεγάλες σφήγκες

τα ποντίκια

η αρκούδα

ο κηροσκόρος

Ο μελισσοφάγος

οι σαύρες

μεγάλες και μικρές κίτρινες σφήγκες

τα μυρμήγκια

το σκαθάρι

κατασκευή χειποποίητου παραδοσιακού κεριού

Ο μελισσοκόμος, μας έδειξε επίσης, τον παραδοσιακό τρόπο κατασκευής κεριού των γιαγιάδων που με αυτό πήγαιναν στην εκκλησία. Μέχρι σήμερα οι γιαγιάδες στο νησί με αυτό το κερί πηγαίνουν στην εκκλησία.

Οι γιαγιάδες τα πιο παλιά χρόνια, ύφαιναν στον αργαλειό, μαλλί προβάτου και το έκαναν λεπτές κλωστές. Αυτές τις κλωστές τις έφτιαχναν έτσι, ώστε να γίνουν φιτίλι. Βρήκαμε στο διαδίκτυο, πολλές εικόνες από αργαλειό.

Φτιάξαμε κεριά από φυτίλι, και κερί. Τυλίξαμε και δέσαμε την μιαν άκρη του φυτιλιού σε ένα κατσαβίδι για να στερεώνεται. Την άλλη άκρη του φυτιλιού, την κρατούσαμε πολύ γερά.

Με ένα μαχαίρι κόψαμε όσο φυτίλι χρειαζόμαστε, και πιέσαμε με δύναμη την άκρη από το κατσαβίδι στο κέντρο του κεριού που έχει βγει από το καλούπι, χωρίς να έχει κάποιο σχήμα.

Ανάψαμε το γκάζι. Βάλαμε το κερί πάνα από την φωτιά. Τα παιδιά παρατήρησαν ότι το στερεό κερί με την θέρμανση, έλιωνε και γινόταν υγρό.

Ο μελισσοκόμος, έκοβε με ένα μαχαίρι το υγρό κερί, που έμοιαζε με ζυμάρι, και το τοποθετούσε μέσα σε ένα πιάτο.

Το κομμένο με μαχαίρι κερί, έμοιαζε με λεπτές φλούδες

Η ίδια διαδικασία, πολλές φορές, μέχρι να πάρουμε την ποσότητα λιωμένου κεριού που χρειαζόμαστε

Το πιάτο γέμισε. Ένα πιάτο βαθύ, είναι όσο κερί χρειάζονται η γιαγιάδες στο νησί μας, για να φτιάξουν το κερί για την εκκλησία. Συνηθίζουν από τα παλιά χρόνια να έχουν αυτή τη μονάδα μέτρησης. Τα παλιά χρόνια μετρούσαν με ένα πήλινο πιάτο.

Το πλάσιμο του κεριού θέλει δύναμη και κάποιος να κρατά πολύ γερά την άκρη του φυτιλιού. Εύκολη όμως δουλειά, για τις σκληραγωγημένες στην φύση γιαγιάδες του νησιού μας.

Το κερί μας, αρχίζει να παίρνει την τελική του μορφή

Το κερί μας, είναι έτοιμο!

Αυτό το κερί οι γιαγιάδες του νησιού το πλέκουν σε δύο σχήματα. Ανάλογα με το σχήμα που θα δώσουν στο κερί, δίνουν και το όνομα του.

Διπλάρι επειδή το πλάθουν έτσι ώστε να; φαίνεται σαν να κρατούν στο χέρι δύο κεριά. Το διπλάρι, έχει δύο φιτίλια.

Διπλό στριφτάρι, με ένα φυτίλι. Το λένε έτσι, γιατί το στρίβουν δύο φορές.

Το κερί είναι ακόμα εύπλαστο, θέλει λίγες μέρες , να γίνει πιο σκληρό. Τα παιδιά πιέζουν το φρέσκο κερί και καταλαβαίνουν την ευπλαστότητα του, επειδή παραμορφώνεται και βουλιάζει στο σημείο που το ακουμπούν με το χέρι τους, σχηματίζοντας μικρές λακκούβες.

Δοκιμάσαμε μέλι και μας άρεσε πολύ η γεύση του.

ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΕΛΙΣΣΟΥΡΓΟ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ  ΚΥΡΙΟ ΣΤΑΜΑΤΗ ΠΑΥΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ ΜΑΣ ΝΑ ΕΡΘΕΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΑΙ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ.