Βιοχημικός μηχανισμός εξηγεί, ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ, γιατί η ισομορφή ApoE4 θεωρείται ο σημαντικότερος γενετικός παράγοντας κινδύνου για εκδήλωση της νόσου Αλτσχάιμερ.
Η νόσος Alzheimer είναι μια μορφή άνοιας, που σταδιακά επιδεινώνεται με το χρόνο. Επηρεάζει τη μνήμη, τη σκέψη και τη συμπεριφορά. Είναι μη θεραπεύσιμη, εκφυλιστική και θανατηφόρα ασθένεια. Ως κύρια αιτία της ασθένειας θεωρούνται υπερβολικές συγκεντρώσεις βήτα αμυλοειδούς πρωτεΐνης στον εγκέφαλο.
Οι βασικές ισομορφές της απολιποπρωτεΐνης-Ε (ApoE) είναι τρεις: ApoE2, ApoE3 και ApoE4. Η ισομορφή ApoE4 θεωρείται ο σημαντικότερος γενετικός παράγοντας κινδύνου για το Αλτσχάιμερ, επειδή οδηγεί στην υπερβολική αμυλοειδή (Αβ) συγκέντρωση στον εγκέφαλο, πριν προκύψουν τα συμπτώματα Αλτσχάιμερ. Κατά συνέπεια, η απόθεση Aβ στον εγκέφαλο προηγείται της νόσου Αλτσχάιμερ.
Για σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα, ερευνητές προσπαθούν να κατανοήσουν πώς ένα αλληλόμορφο της απολιποπρωτεΐνης-Ε, το ApoE4, αποτελεί τον πιο σημαντικό γενετικό παράγοντα κινδύνου για την εκδήλωση της νόσου Αλτσχάιμερ. Από την άλλη, το αλληλόμορφο ΑροΕ3 είναι ουδέτερο, ενώ το ΑροΕ2 έχει προστατευτική δράση, δηλ. για μη εκδήλωση ασθένειας! Μια νέα μελέτη (Cell τόμος 168, σελ. 427-441, 26 Ιανουαρίου 2017) περιγράφει έναν απλό, αλλά θαυμάσιο, βιοχημικό μηχανισμό για την προδιαθεσική επίδραση της ισομορφής ApoE4 προκειμένου να εκδηλωθεί η νόσος Αλτσχάιμερ.
Η απολιποπρωτεΐνη-Ε παράγεται φυσιολογικά από νευρογλοιακά κύτταρα του εγκεφάλου. Η παραγόμενη ApoE δεσμεύεται σε ειδικούς υποδοχείς με αποτέλεσμα την ενεργοποίηση ενός βιοχημικού μονοπατιού. Αρχικά παράγεται στους νευρώνες μια ομάδα ενζύμων (οι κινάσες), που με τη σειρά τους ενεργοποιούν τον παράγοντα μεταγραφής της απολιποπρωτεΐνης, ο οποίος με τη σειρά τους ενισχύει τη μεταγραφή της πρόδρομης β-αμυλοειδούς πρωτεΐνης και έτσι αυξάνονται τα επίπεδα της β-αμυλοειδούς πρωτεΐνης στον εγκέφαλο.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, η ισομορφή APOE4 προκαλεί πιο ισχυρή διέγερση της μεταγραφής της πρόδρομης β-αμυλοειδούς πρωτεΐνης με αποτέλεσμα την υπερβολική βιοσύνθεση της β-αμυλοειδούς πρωτεΐνης που οδηγεί σε Αλτσχάιμερ. Η ισομορφή ΑροΕ3 συντελεί στη βιοσύνθεση λιγότερης β-αμυλοειδούς πρωτεΐνης, και η ΑροΕ2, με τη σειρά της, ακόμη μικρότερης ΑροΕ2. Δηλαδή η διέγερση παραγωγής στους νευρώνες της β-αμυλοειδούς πρωτεΐνης παρουσιάζει την ακόλουθη σχέση: ΑροΕ4> ΑροΕ3> ΑροΕ2.
Η ανακάλυψη αυτού του ρυθμιστικού μηχανισμού ελπίζεται πως θα συμβάλει στην ανάπτυξη νέων θεραπευτικών πρωτοκόλλων της νόσου Αλτσχάιμερ.
του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη