Οι εννοιολογικοί χάρτες είναι διαγράμματα που απεικονίζουν γραφικά τις σχέσεις μεταξύ βασικών εννοιών και μπορούν να λειτουργήσουν ως ισχυρό εκπαιδευτικό εργαλείο για την κατανόηση πολύπλοκων βιολογικών δομών, φαινομένων και μηχανισμών. Ένα δωρεάν λογισμικό που επιτρέπει τη δημιουργία διαδραστικών χαρτών συνδεδεμένων με πολυμέσα και διαδικτυακές πηγές είναι το CmapTools. Βέβαια, και η κλασική μέθοδος με χαρτί και μολύβι ή με μαρκαδόρο στον πίνακα είναι άκρως αποτελεσματική. Η χρήση των εννοιολογικών χαρτών στο μάθημα της Βιολογίας είναι συχνή αλλά και αναγκαία μιας και συμβάλλουν στην οργάνωση της σκέψης των μαθητών και στη διευκόλυνση της κατανόησης και αξιολόγησης δύσκολων θεματικών.

Εφαρμογές στη Βιολογία της Α Λυκείου

• κατηγορίες και υποκατηγορίες ιστών (μπορούμε να αναφέρουμε και τα κύτταρα του καθενός)
• κυκλοφορία του αίματος προς και από την καρδιά (μεγάλη, μικρή, στεφανιαία κυκλοφορία αίματος)
• κατηγορίες αιμοφόρων αγγείων (αρτηρίες, φλέβες, τριχοειδή αγγεία) και χαρακτηριστικά του καθενός

 

Εφαρμογές στη Βιολογία της Β Λυκείου

• κατηγορίες μικροοργανισμών με βάση την πρόκληση ασθενειών (παθογόνοι, μη παθογόνοι, δυνητικά παθογόνοι), το που περνούν τη ζωή τους (ελεύθεροι, παράσιτα), τη δομή των κυττάρων τους (ευκαρυωτικοί, προκαρυωτικοί, ακυτταρικές μορφές ζωής), την ταξινομική τους (βακτήρια, πρωτόζωα, μύκητες, ιοί)
• κατηγορίες αμυντικών μηχανισμών (εξωτερικοί-εσωτερικοί, μη ειδικοί-ειδικοί)
• κατηγορίες ανοσίας (χυμική-κυτταρική, ενεργητική-παθητική)

Εφαρμογές στη Βιολογία της Γ Λυκείου

• φάσεις του κυτταρικού κύκλου ενός κυττάρου και σημαντικά γεγονότα που συμβαίνουν σε αυτές
• μορφή και είδος του γενετικού υλικού σε πυρήνα, μιτοχόνδρια και χλωροπλάστες ευκαρυωτικών οργανισμών αλλά και σε προκαρυωτικούς οργανισμούς και σε ιούς
• κατηγορίες των ενζύμων της αντιγραφής του DNA και ρόλος του καθενός (τι δεσμούς σχηματίζουν ή/και σπάνε)