Παρατήρηση Αστερισμών

Η παρατήρηση των αστερισμών είναι ένας από τους πιο απλούς τρόπους για να γνωρίσουμε τον νυχτερινό ουρανό. Δεν χρειάζεται απαραίτητα τηλεσκόπιο· αρκεί ένας καθαρός ουρανός, λίγη υπομονή και βασική εξοικείωση με τα πιο γνωστά σχήματα των άστρων.
Οι αστερισμοί χρησιμοποιούνται εδώ και αιώνες για προσανατολισμό, μέτρηση του χρόνου και παρατήρηση του ουρανού. Σήμερα, η Διεθνής Αστρονομική Ένωση αναγνωρίζει επίσημα 88 αστερισμούς, οι οποίοι καλύπτουν ολόκληρη την ουράνια σφαίρα.

Τι είναι οι αστερισμοί;
Αστερισμός είναι μια περιοχή του ουρανού στην οποία τα άστρα φαίνονται, από τη Γη, σαν να σχηματίζουν κάποιο αναγνωρίσιμο σχήμα. Πολλοί αστερισμοί έχουν ονόματα που συνδέονται με ζώα, μυθολογικά πρόσωπα ή αντικείμενα.
Στην πραγματικότητα, τα άστρα ενός αστερισμού δεν βρίσκονται απαραίτητα κοντά μεταξύ τους στο διάστημα. Μπορεί να απέχουν τεράστιες αποστάσεις, αλλά από τη δική μας οπτική γωνία φαίνονται στην ίδια περιοχή του ουρανού.

Γιατί δεν βλέπουμε πάντα τους ίδιους αστερισμούς;
Οι αστερισμοί που βλέπουμε εξαρτώνται από
την εποχή του χρόνου, την ώρα της νύχτας και τη γεωγραφική θέση του παρατηρητή.
Καθώς η Γη περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο, αλλάζει το τμήμα του ουρανού που βλέπουμε τη νύχτα. Γι’ αυτό άλλοι αστερισμοί είναι χαρακτηριστικοί του χειμώνα και άλλοι του καλοκαιριού.

Πώς ξεκινάμε την παρατήρηση;
Για την παρατήρηση αστερισμών είναι καλό να επιλέγουμε ένα σημείο μακριά από έντονα φώτα. Η φωτορύπανση των πόλεων κάνει δυσκολότερη την παρατήρηση των πιο αμυδρών άστρων.
Χρήσιμες συμβουλές:
•επιλέγουμε νύχτα με καθαρό ουρανό,
•αποφεύγουμε τις νύχτες με έντονο φως Σελήνης,
•αφήνουμε τα μάτια μας να προσαρμοστούν στο σκοτάδι,
•χρησιμοποιούμε χάρτη ουρανού ή εφαρμογή αστρονομίας,
•ξεκινάμε από εύκολα αναγνωρίσιμους αστερισμούς, όπως η Μεγάλη Άρκτος, η Κασσιόπη και ο Ωρίωνας.

Αστερισμοί ορατοί όλο τον χρόνο

Ορισμένοι αστερισμοί φαίνονται όλο τον χρόνο από το βόρειο ημισφαίριο. Αυτοί ονομάζονται  αειφανείς αστερισμοί ή παραπόλιοι αστερισμοί.

Βρίσκονται κοντά στον βόρειο ουράνιο πόλο και φαίνονται να περιστρέφονται γύρω από τον Πολικό Αστέρα, χωρίς να δύουν κάτω από τον ορίζοντα.
Για την Ελλάδα και γενικότερα το βόρειο ημισφαίριο, οι βασικοί αστερισμοί που είναι ορατοί όλο τον χρόνο είναι:
•Μικρή Άρκτος

Περιλαμβάνει τον Πολικό Αστέρα, ο οποίος βρίσκεται κοντά στον βόρειο ουράνιο πόλο.

•Μεγάλη Άρκτος

Είναι ένας από τους πιο γνωστούς αστερισμούς που βοηθά στον εντοπισμό του Πολικού Αστέρα.

•Κασσιόπη

Αναγνωρίζεται εύκολα από το χαρακτηριστικό σχήμα W ή M, ανάλογα με τη θέση της στον ουρανό.

•Κηφέας

Βρίσκεται κοντά στην Κασσιόπη, τη Μικρή Άρκτο και τον Δράκοντα.

•Δράκοντας
Είναι μεγάλος αστερισμός κοντά στη Μικρή Άρκτο και περιβάλλει την περιοχή γύρω από τον βόρειο ουράνιο πόλο.

Αστερισμοί ανά εποχή
Εκτός από τους αστερισμούς που φαίνονται όλο τον χρόνο, υπάρχουν και αστερισμοί που παρατηρούνται καλύτερα σε συγκεκριμένες εποχές. Αυτοί λέγονται συχνά εποχικοί αστερισμοί.
Χειμερινοί αστερισμοί

Τον χειμώνα ξεχωρίζουν μερικοί από τους πιο λαμπρούς και εντυπωσιακούς αστερισμούς του ουρανού:
Ωρίωνας, Ταύρος, Μέγας Κύων, Δίδυμοι

Ανοιξιάτικοι αστερισμοί
Την άνοιξη γίνονται πιο εμφανείς αστερισμοί όπως:
Λέων, Παρθένος, Μεγάλη Άρκτος, Βοώτης
Η Μεγάλη Άρκτος είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, επειδή βοηθά στον προσανατολισμό και στον εντοπισμό του Πολικού Αστέρα. Ο Λέων και η Παρθένος είναι από τους χαρακτηριστικούς ανοιξιάτικους αστερισμούς του βόρειου ημισφαιρίου.
Καλοκαιρινοί αστερισμοί

Το καλοκαίρι είναι ιδανική εποχή για παρατήρηση, επειδή οι νύχτες είναι πιο ήπιες και συχνά περνάμε περισσότερο χρόνο σε εξωτερικούς χώρους.
Χαρακτηριστικοί καλοκαιρινοί αστερισμοί είναι:
Κύκνος, Λύρα, Αετός, Σκορπιός, Τοξότης

Η Λύρα, ο Κύκνος και ο Αετός συνδέονται με το γνωστό Θερινό Τρίγωνο, που σχηματίζεται από τους λαμπρούς αστέρες Βέγα, Ντενέμπ και Αλτάιρ.

Φθινοπωρινοί αστερισμοί

Το φθινόπωρο εμφανίζονται καλύτερα στον βραδινό ουρανό αστερισμοί όπως:
Πήγασος, Ανδρομέδα, Κασσιόπη, Ιχθύες

Η Κασσιόπη είναι εύκολη στην αναγνώριση λόγω του σχήματος W, ενώ η Ανδρομέδα είναι ιδιαίτερα γνωστή επειδή στην περιοχή της βρίσκεται ο Γαλαξίας της Ανδρομέδας.

Γιατί είναι χρήσιμοι οι αστερισμοί;
Οι αστερισμοί λειτουργούν σαν ένας φυσικός χάρτης του ουρανού. Μας βοηθούν να προσανατολιστούμε, να εντοπίσουμε λαμπρά άστρα, πλανήτες, νεφελώματα, γαλαξίες και άλλα ουράνια αντικείμενα.
Αποτελούν επίσης ένα πολύ καλό πρώτο βήμα για όποιον θέλει να ασχοληθεί με την αστρονομική παρατήρηση. Ξεκινώντας από τους πιο γνωστούς αστερισμούς, ο παρατηρητής μαθαίνει σταδιακά να αναγνωρίζει μεγαλύτερες περιοχές του ουρανού.

Η παρατήρηση αστερισμών είναι μια απλή αλλά συναρπαστική δραστηριότητα. Μέσα από αυτήν μπορούμε να γνωρίσουμε καλύτερα τον νυχτερινό ουρανό, να κατανοήσουμε την κίνηση της Γης και να αποκτήσουμε μια πρώτη επαφή με την αστρονομία.
Άλλοι αστερισμοί είναι ορατοί όλο τον χρόνο, όπως η Μικρή Άρκτος, η Μεγάλη Άρκτος και η Κασσιόπη, ενώ άλλοι εμφανίζονται καλύτερα σε συγκεκριμένες εποχές. Η παρατήρησή τους μάς βοηθά να αντιληφθούμε ότι ο ουρανός δεν είναι στατικός, αλλά αλλάζει συνεχώς καθώς η Γη κινείται στο διάστημα.