Νεφέλωμα (nebula στα Λατινικά), στην αστρονομία, είναι ένα τεράστιο διαστρικό σύννεφο σκόνης, υδρογόνου, ηλίου και άλλων αερίων.
Τα άστρα και τα αστρικά συστήματα δημιουργούνται μέσα σε νεφελώματα από μια συμπύκνωση και συγκέντρωση της ύλης. Επομένως τα νέφη αυτά, τα οποία βρίσκονται μέσα σε γαλαξίες, είναι ιδιαίτερα σημαντικά στο Σύμπαν αφού είναι ο χώρος γέννησης άστρων.
Η γέννηση των αστέρων συμβαίνει όταν ένα γιγάντιο νεφέλωμα διαστάσεων εκατοντάδων ετών φωτός, που περιέχει κατά 90% άτομα υδρογόνου, 10% άτομα ηλίου, αλλά και βαρύτερα στοιχεία, καθώς επίσης νερό, αμμωνία και οργανικές ενώσεις, καταρρέει εξαιτίας των δικών του βαρυτικών δυνάμεων. Καθώς λοιπόν καταρρέει και περιστρέφεται όλο και ταχύτερα, λογω της αρχής διατήρησης της στροφορμής, πλατύνεται και μετατρέπεται σε δίσκο. Στο κέντρο του συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο μέρος της ύλης και έτσι εμφανίζεται ο πρωτοαστέρας.
Οι κλασσικοί τύποι νεφελωμάτων είναι οι εξής:
1) ΤΑ ΔΙΑΧΥΤΑ ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ είναι η ευρύτερη κατηγορία νεφελωμάτων. Επίσης λέγονται και περιοχές ΗΙΙ, δηλαδή περιοχές με ιονισμένο υδρογόνο.
![Οι πυλώνες της δημιουργίας (Hubble)](https://blogs.sch.gr/sofaravani/files/2023/05/279930307_133049345982070_2448618256868538394_n.jpg?x27315)
![Το νεφέλωμα του Ωρίωνα από το James Webb](https://blogs.sch.gr/sofaravani/files/2023/05/306576510_128966729885443_7013435828927993849_n-1.jpg?x27315)
Στην κατηγορία αυτή ανήκουν:
*ΤΑ ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ ΑΝΑΚΛΑΣΗΣ, των οποίων η σκόνη ανακλά και διαχέει το ορατό φως των άστρων, που βρίσκονται κοντά τους. Τα νεφελώματα αυτά έχουν μία γαλαζωπή εμφάνιση, γιατί διαχέουν περισσότερο το γαλάζιο.
*ΤΑ ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ ΕΚΠΟΜΠΗΣ αποτελούνται κυρίως από ιονισμένο υδρογόνο.
![Το νεφέλωμα εκπομπής "του Αετού"](https://blogs.sch.gr/sofaravani/files/2023/05/279625867_133049305982074_7244114580595405717_n.jpg?x27315)
Η σκόνη τους απορροφά το γαλάζιο κυρίως και το υπεριώδες φως, εκπέμπουν έτσι στην κόκκινη περιοχή του οπτικού φάσματος.
Τα νεφελώματα αυτά έχουν την ιδιότητα να εκπέμπουν και δικό τους φως, γιατί η ακτινοβολία των άστρων, που βρίσκονται μέσα τους, διεγείρει τα υλικά που το αποτελούν γι αυτό και αυτού του είδους τα νεφελώματα ονομάζονται νεφελώματα εκπομπής.
![Νεφέλωμα της κεφαλής του αλόγου](https://blogs.sch.gr/sofaravani/files/2023/05/279661045_133049392648732_3245755797003821854_n.jpg?x27315)
*ΤΑ ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ ΑΠΟΡΡΌΦΗΣΗΣ Ή ΣΚΟΤΕΙΝΑ είναι νέφη κρύου αερίου και σκόνης που δεν εκπέμπουν ορατό φως, ενώ απορροφούν το φως των άστρων και επομένως το εμποδίζουν να βγει στο διάστημα. Γι αυτό τα αστέρια, που περιέχουν, είναι κρυμμένα. Το κύριο αέριο που περιέχουν είναι το ατομικό ή μοριακό υδρογόνο (ΗΙ, Η2).
![Το νεφέλωμα το "Μάτι της Γάτας"](https://blogs.sch.gr/sofaravani/files/2023/05/279619341_133049445982060_8024300814001551877_n.jpg?x27315)
2) ΤΑ ΠΛΑΝΗΤΙΚΑ ΝΕΦΕΛΩΜΑΤΑ, είναι τα νεφελώματα που δημιουργούνται καθώς άστρο, μικρής μάζας, αποβάλλει τα εξωτερικά τοιχώματά του και μετατρέπεται σε λευκό νάνο.
![Το Νεφέλωμα του Νότιου Δακτυλίου αριστερά από το Hubble και δεξιά από το James Webb](https://blogs.sch.gr/sofaravani/files/2023/05/291752426_149913530962318_1004341193956076352_n.jpg?x27315)
Στην πραγματικότητα είναι και αυτά περιοχές ιονισμένου υδρογόνου (ΗΙΙ), αλλά είναι πιο πυκνές και πιο συμπυκνωμένες από εκείνες των διάχυτων νεφελωματων..
![Το "Νεφέλωμα της πεταλούδας"](https://blogs.sch.gr/sofaravani/files/2023/05/279429556_133049812648690_9035029076707084298_n.jpg?x27315)
![Tο υπόλειμμα του Υπερκαινοφανούς του 1054](https://blogs.sch.gr/sofaravani/files/2023/05/279783999_133049552648716_5822009180850534466_n.jpg?x27315)
3) ΤΑ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΑ ΥΠΕΡΚΑΙΝΟΦΑΝΟΥΣ, τα οποία δημιουργούνται μετά από την έκρηξη ενός υπερκαινοφανούς αστέρα (σουπερνόβα).
Αποτελούν ιδιαίτερο τύπο νεφελώματος.
Τα εξωτερικά όρια ενός υπολείμματος υπερκαινοφανούς καθορίζονται από ένα ταχύτατα διαδιδόμενο στον διαστρικό χώρο κρουστικό κύμα..
Το νεφέλωμα αποτελείται από υλικό των ανώτερων στρωμάτων του αστέρα που εξερράγη, το οποίο έχει εκτιναχθεί από την έκρηξη με ταχύτητες πολλών χιλιάδων χιλιομέτρων ανά δευτερόλεπτο, καθως και από τη διαστρική ύλη με την οποία συγκρούεται και την οποία συμπαρασύρει.