ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ
Ορισμός.
«Ειδίκευση» καλείται η ιδιαίτερη και συστηματική ενασχόληση του ανθρώπου με ένα συγκεκριμένο αντικείμενο (μ` έναν τομέα του επιστητού) που προϋποθέτει εμβάθυνση και σπουδή σ` αυτό το αντικείμενο.
Θετικά.
- Εκτός από την αύξηση της παραγωγικότητας και τη βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων αγαθών, με την ειδίκευση επιτυγχάνεται βελτίωση των συνθηκών εργασίας, καθώς περιορίζεται ο ανθρώπινος μόχθος, αυξάνεται ο ελεύθερος χρόνος του εργαζομένου, έρχονται στο φως καινούργιες τεχνικές και μέθοδοι και γενικά γίνεται πιο άνετη η εργασιακή απασχόληση.
- Αναπτύσσονται διάφοροι κλάδοι της οικονομίας, όπως η βιομηχανία, το εμπόριο και η γεωργία ικανοποιούνται σε μεγαλύτερο βαθμό οι ανθρώπινες ανάγκες και αναβαθμίζεται ταχύτατα το βιοτικό επίπεδο.
- Εξελίχθηκαν ιατρικές μέθοδοι, αντιμετωπίστηκαν επάρατες νόσοι και ανεβαίνει ο μέσος όρος της ζωής.
- Με το συνδυασμό ειδικοτήτων ο άνθρωπος κατάφερε να έχει στη διάθεση του τέλεια μέσα, ν’ αναπτύξει την τεχνολογία του διαστήματος, να ξεπεράσει τα όρια του πλανήτη μας και ν’ αναζητά ζωή και αλλού.
- Επιπλέον, τώρα αξιοποιεί καταλληλότερα τους φυσικούς πόρους, μεθοδεύει περισσότερο την εργασία του, αποφεύγει τις προχειρότητες, ενώ με τη βοήθεια των ηλεκτρονικών υπολογιστών ελέγχεται καλύτερα η οικονομία και προσφέρονται ποιοτικότερες υπηρεσίες σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης ζωής.
- Ο άνθρωπος εξερευνά καλύτερα νέους χώρους ή εμβαθύνει στους ήδη υπάρχοντες, διευρύνει τη γνώση του στους συγκεκριμένους κλάδους, κρίνει και προβληματίζεται πιο ουσιαστικά στο πλαίσιο αυτών, ενώ είναι σε θέση να αρχειοθετεί και να ταξινομεί τη γνώση.
- Προϊόν της ειδίκευσης είναι και η εξέλιξη των ΜΜΕ, που, λόγω της ύπαρξης μεγάλου αριθμού μέσων αλλά και επαγγελματιών δημοσιογράφων, δίνουν τη δυνατότητα για άμεση και έγκυρη πληροφόρηση, με αποτέλεσμα την πνευματική διεύρυνση των ανθρώπων.
- Εξάλλου, η ειδίκευση βοηθά τον άνθρωπο να κατακτήσει την αλήθεια, ν` απαλλαγεί από πάθη και αδυναμίες και ν` ακολουθήσει μια πορεία στηριγμένη στην πρωτοβουλία και στη δημιουργικότητα.
- «Εθίζει» τον άνθρωπο στην πειθαρχία και αυτός νιώθει περισσότερο υπεύθυνος στον ειδικό χώρο εργασίας του.
- Αλλά και η ηθική ικανοποίηση από την εξέλιξη αυτή είναι πολύ σημαντικό στοιχείο, γιατί τα άτομα οπλίζονται με θάρρος και αυτοπεποίθηση για τη συνέχιση του έργου τους.
- Η εμπιστοσύνη που απορρέει από την ύπαρξη καταρτισμένων επαγγελματιών, δίνει στα άτομα σιγουριά και ασφάλεια, τους μεταδίδει το συναίσθημα ότι μπορούν να αντιμετωπίσουν ευκολότερα άσχημες καταστάσεις.
- Η άμβλυνση των αποστάσεων, ως απόρροια της ειδίκευσης, παρέχει τη δυνατότητα επικοινωνίας και την καλλιέργεια κλίματος συνεργασίας και αλληλοβοήθειας.
- Η ευημερία, η οποία απορρέει από την ειδική γνώση, όταν αφορά στους περισσότερους, συμβάλλει στον περιορισμό των ανισοτήτων και της αδικίας, καθώς και στη συνεργασία των πολιτών.
- Με τα νέα τεχνολογικά δεδομένα, που προκύπτουν από την ειδίκευση, προβάλλεται καλύτερα ο πολιτικός λόγος, γίνονται γνωστές ιδεολογίες και πολιτικά συστήματα, ενώ με την αμεσότητα που προσφέρει η τηλεόραση, για παράδειγμα, προωθείται η γόνιμη πολιτική αντιπαράθεση που διασφαλίζει τη δημοκρατική ομαλότητα.
- Αναπτύσσονται τα γράμματα και οι τέχνες, ολοκληρώνεται η επιστημονική έρευνα και γενικότερα αναβαθμίζεται το πολιτιστικό επίπεδο μιας κοινωνίας. Αποτέλεσμα την εξέλιξη μιας χώρας.
- Επίσης, με την ειδίκευση οι λαοί έρχονται σε επαφή, πραγματοποιούνται ανταλλαγές πολιτιστικών στοιχείων και δημιουργείται ένας παγκόσμιος πολιτισμός, με αποτέλεσμα να γίνεται πιο πρόσφορο το έδαφος για την επίλυση παγκόσμιων προβλημάτων.
Αρνητικά.
Πνευματικός Τομέας
- Η τυφλή προσκόλληση στην εξειδίκευση οδηγεί στην πνευματική μονομέρεια.
- Περιορίζεται η κριτική σκέψη και ο προβληματισμός του ατόμου, ενώ οι πνευματικοί ορίζοντες του συρρικνώνονται, εφόσον παραιτείται από οποιαδήποτε άλλη πνευματική αναζήτηση πέρα από το περιορισμένο αντικείμενο της εργασίας του.
- Στερείται, λοιπόν, πολύπλευρης καλλιέργειας και είναι εύκολο να αποπροσανατολιστεί, ειδικά σήμερα που δέχεται πλήθος μηνυμάτων.
- Ο άνθρωπος γίνεται μονοδιάστατος, οδηγείται σε απολυτότητες, δεν αμφιβάλλει γόνιμα και μετατρέπεται σε θύμα προπαγάνδας και μαζοποίησης.
- Ο πνευματικός λήθαργος που τον χαρακτηρίζει, τον κάνει περισσότερο επιρρεπή στα υλικά και στείρα τεχνοκρατικά πρότυπα της εποχής, με αποτέλεσμα να εγκλωβίζεται σ’ έναν υπερεντατικό τρόπο άσκησης της εργασίας, που εκφυλίζει τον δυναμισμό του και τον υποδουλώνει στην ασύδοτη μανία συσσώρευσης χρημάτων, με απώτερο στόχο την υπερκατανάλωση.
- Η σχέση του ανθρώπου με την εργασία αντιστρέφεται και αντί η εργασία ν’ αποτελεί αντικείμενο των ενεργειών του ανθρώπου, με στόχο μια άνετη ζωή, ο άνθρωπος ζει για να εργάζεται και σε αρκετές περιπτώσεις, ιδιαίτερα σε τεχνικές εργασίες, επαναλαμβάνει διαρκώς τις ίδιες κινήσεις, λειτουργεί μηχανικά και τυποποιείται.
Ηθικός – Ψυχολογικός Τομέας
- Ο μονολιθικός αυτός άνθρωπος, δηλαδή ο τυφλά προσηλωμένος μόνο σ` έναν τομέα, παραμελεί την ίδια του την εσωτερικότητα, στερείται αυτοκριτικής, παραγκωνίζοντας τις αληθινές αξίες, χάνοντας το μέτρο και οδηγούμενος στην ηθική πλαδαρότητα και την αλλοτρίωση.
- Το χειρότερο μάλιστα είναι ότι, μέσα απ’ αυτή την περιχαράκωση της σκέψης και των δραστηριοτήτων του, το άτομο βιώνει τη μονοτονία, την πλήξη, τον κορεσμό ακόμη και το άγχος.
- Χάνει την πρωτοτυπία και τη δημιουργικότητα του και μπορεί να διαπρέπει στον τομέα του, αλλά ευρύτερα μετατρέπεται σε μια επίπεδη προσωπικότητα, χωρίς ενδιαφέροντα, ώστε ακόμη και στον ελεύθερο χρόνο του παύει να ψυχαγωγείται και συνήθως εκτονώνεται.
Κοινωνικοπολιτικός τομέας.
- Το προσκολλημένο άτομο αποποιείται των ευθυνών του απέναντι στους άλλους και στην κοινωνία, θεωρώντας ως μοναδικό τομέα ευθύνης του την ειδικότητα του.
- Αδιαφορεί, λοιπόν, για τις πολιτικοκοινωνικές εξελίξεις, δεν μπορεί να διαμορφώσει υπεύθυνη προσωπική άποψη για τα πράγματα, δεν είναι ώριμος πολίτης και εύκολα μετατρέπεται σε υπήκοο ή τυφλό οπαδό.
- Δεν έχει τη δυνατότητα, επομένως, ν` αποκτήσει μια οργανωμένη αντίληψη των πραγμάτων και του κόσμου, ενώ ταυτόχρονα δεν αξιοποιεί κατάλληλα το δημιουργικό που διαθέτει, γιατί δε συμμετέχει στα κοινά και αδιαφορεί για την επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων και την πρόοδο της κοινωνίας.
- Υπάρχει, συνεπώς, κίνδυνος και για την κοινωνική συνοχή – ευρυθμία και για τη δημοκρατία, αφού ο μονολιθικός αυτός πολίτης λησμονεί τις κοινωνικές ελευθερίες, τους νόμους και τη λειτουργία των θεσμών, δεν προβαίνει σε έλεγχο της εξουσίας και της πολιτικής ζωής, ενώ ακολουθεί ατομικιστική πορεία και υπερτονίζει τις προσωπικές του ανάγκες σε σχέση με τις κοινωνικές.
- Αποξενώνει τα άτομα, γιατί δεν υπάρχουν κοινά σημεία αναφοράς και επικοινωνίας, εφόσον ο καθένας, διαθέτοντας μια εντυπωσιακή ποσότητα και ποιότητα γνώσεων στο αντικείμενο του, αδιαφορεί για τους άλλους γνωστικούς τομείς, οπότε το έδαφος δεν είναι πρόσφορο για αληθινή ανθρώπινη επαφή.
Πολιτιστικός – Εθνικός Τομέας
- Δε συμμετέχει σε πολιτιστικές και κοινωνικές εκδηλώσεις, αδιαφορεί για σημαντικά ζητήματα, όπως οι τέχνες, η γλώσσα, οι παραδόσεις, και αυτή του η πνευματική κενότητα γίνεται επομένως επικίνδυνη για την αλλοίωση της ίδιας της πολιτιστικής του ταυτότητας και της εθνικής του φυσιογνωμίας.
- Αλλά ακόμη και σε επιστημονικό και επαγγελματικό επίπεδο ελλοχεύει, ο κίνδυνος της επικράτησης στυγνών τεχνοκρατών, που, χωρίς ευαισθησίες, «θυσιάζουν» τον παράγοντα άνθρωπο στο όνομα της υπερανάπτυξης, του κέρδους και των σκοπιμοτήτων.
Τρόποι-Προϋποθέσεις.
- Δεν είναι ούτε εφικτό, ούτε επιθυμητό να ανασταλεί ή να περιοριστεί η ειδίκευση, γιατί συμβαδίζει με την υλικοτεχνική και επιστημονική εξέλιξη. Όσο θα υπάρχει πρόοδος, θα υπάρχει και ειδίκευση.
- Χρειάζεται να βρει ο ίδιος ο άνθρωπος αντισταθμίσματα, ειδικά μέσα από τον ελεύθερο χρόνο του, για να δώσει στη ζωή του τις διαστάσεις εκείνες που στερεί η ειδίκευση με τη μονομέρεια που τη συνοδεύει.
- Ο άνθρωπος πρέπει να ασχοληθεί με την πολύπλευρη καλλιέργεια του, με την αξιοποίηση των κλίσεων και των τάσεων του, με την ενίσχυση των διαπροσωπικών του σχέσεων, αλλά και να έρθει σε επαφή με τη φύση – την τέχνη και να βρει τρόπους που θα περιορίσουν την αλλοτρίωση του.
- Σημαντική σ’ αυτό το θέμα είναι εξάλλου η απόκτηση κατάλληλης παιδείας, καθώς και η ορθή διαπαιδαγώγηση από τους βασικούς φορείς της κοινωνικοποίησης, την οικογένεια και το σχολείο (ανθρωπιστική αγωγή), ώστε το άτομο με κριτικό πνεύμα ν’ αποφύγει τις υπερβολές και να διαμορφώσει ολοκληρωμένη προσωπικότητα.