Ως τη σημαντικότερη θετική αλλαγή θεωρώ
το άνοιγμα των σχολείων σε παιδαγωγικές διαδικασίες,
δηλαδή τα πάσης φύσεως προγράμματα είτε ελληνικά είτε ξένα
είτε σε συνεργασία με άλλα σχολεία.
Με λίγα λόγια αυτό που ονομάζουμε παράλληλο πρόγραμμα του σχολείου.
Συνέντευξη από τον Διευθυντή του 1ου Γενικού Λυκείου Ευόσμου
στην Αγγελική Παπάμαλη
Ο κ. Θεόδωρος Μακάριος είναι απόφοιτος του Μαθηματικού τμήματος της Φυσικομαθηματικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος στις Σπουδές στην Εκπαίδευση (Ανοιχτό Ελληνικό Πανεπιστήμιο). Εργάζεται στην εκπαίδευση 38 χρόνια- από αυτά ως υποδιευθυντής για τέσσερα χρόνια και δέκα ως διευθυντής· οι εμπειρίες και οι γνώσεις του πολύτιμες, το παιδαγωγικό και διοικητικό του έργο γνωστό. Αυτό που η δημοσιογραφική μας ομάδα θέλησε ήταν να ακούσει τις απόψεις του για το σχολείο και την εκπαιδευτική διαδικασία, να κατανοήσει ίσως την οπτική ενός διευθυντή που καλείται να πάρει δύσκολες αποφάσεις. Η συνέντευξη ήταν μια ευκαιρία για εμένα να γνωρίσω καλύτερα- λίγους μήνες πριν τη συνταξιοδότησή του- τον άνθρωπο που αναλαμβάνει την ευθύνη για το σχολείο και εργάζεται για το καλό των μαθητών του.
Ποιοι ήταν οι στόχοι σας, όταν αναλάβατε τη θέση του Διευθυντή στο σχολείο μας; Καταφέρατε να τους υλοποιήσετε;
Όταν ανέλαβα τη θέση του Διευθυντή του σχολείου μας, γνώριζα ότι υπήρχαν αξιόλογοι καθηγητές οι οποίοι ήταν ξακουστοί για το επιστημονικό, το διδακτικό και το παιδαγωγικό τους έργο. Γιατί, όπως ξέρουμε, η δουλειά του καθηγητή είναι τριπλή. Όταν ήρθα εδώ, ήξερα ότι έχω να κάνω με ένα σχολείο στο οποίο υπάρχουν πολύ καλές μονάδες. Εκείνο το οποίο υποσχέθηκα και στον εαυτό μου αλλά και στους συναδέλφους την πρώτη μέρα που κάναμε την πρώτη συνεδρίαση ήταν ότι θα φρόντιζα με όλες τις δυνάμεις μου να συγκροτήσω αυτές τις μονάδες σε ομάδα και με αυτόν τον τρόπο ένα πολύ καλό σχολείο να γίνει ακόμα καλύτερο. Συγκεκριμένα χρησιμοποίησα τη λέξη να το «απογειώσουμε» όλοι μαζί. Τώρα το αν κατάφερα να τους υλοποιήσω θα το κρίνουν οι επερχόμενοι.
Πάντως η δική μου αίσθηση είναι ότι το σχολείο «ανέβηκε». Καθώς το σχολείο προόδευε, προσέλκυσε άλλους καθηγητές, με όρεξη, οι οποίοι θέλησαν να έρθουν και να δουλέψουν στο σχολείο μας. Όταν βλέπουν, λοιπόν, κάποιοι καινούργιοι συνάδελφοι από άλλα σχολεία, που ζητούν μετάθεση, ότι ένα σχολείο είναι καλό και θέλουν να έρθουν σε αυτό, σημαίνει ότι οι ίδιοι οι συνάδελφοι αυτοί έχουν όρεξη, καινοτόμες ιδέες, διάθεση προσφοράς και θυσίας. Έτσι, με αυτή την ανάμειξη και τη βελτίωση δυναμώνει ακόμα περισσότερο το προσωπικό του σχολείου και κάθε χρόνο ανεβαίνει. Θεωρώ, λοιπόν, ότι όχι μόνο εγώ αλλά όλοι μαζί καταφέραμε και υλοποιήσαμε σε πολύ σημαντικό βαθμό κάποιους στόχους τους οποίους είχαμε θέσει από την αρχή.
Φυσικά, οι στόχοι, αν τους αναλύσουμε, δεν είναι πάντα συγκεκριμένοι αλλά διαμορφώνονται και στη πορεία. Προσαρμόζουμε, αξιολογούμε, τροποποιούμε και προχωρούμε.
Υπάρχει κάποια συγκεκριμένη διάκριση του σχολείου μας, που ξεχωρίζετε;
Το σχολείο έχει πετύχει πολλές διακρίσεις. Δε θεωρώ ότι είναι σκόπιμο να πω ότι ξεχωρίζει κάποια διάκριση, γιατί αν εννοούμε διάκριση αυτή η οποία γίνεται με όρους διαφήμισης ή δημοσιότητας, αδικούμε άλλες διακρίσεις οι οποίες είναι οι κρυφές. Συγκεκριμένα, κάτι το οποίο είναι κρυφό είναι ότι πολλοί συνάδελφοι αφιερώνουν προσωπικό χρόνο· Παρασκευές βραδιά, Σάββατα και Κυριακές προκειμένου να βοηθήσουν παιδιά. Το κάνουν αφιλοκερδώς και με θυσία του προσωπικού τους χρόνου. Αυτό στη δική μου συνείδηση, είναι μια διάκριση, η οποία όμως δεν είναι γνωστή στον κόσμο.
Είναι πολύ καλές οι διακρίσεις στους αθλητικούς αγώνες, στην ομάδα επιχειρηματολογίας με την οποία το σχολείο μας βγήκε πανελλήνια πρώτο πέρυσι όπως και αρκετές άλλες χρονιές παλαιότερα. Είναι πολύ όμορφες οι διακρίσεις που γίνονται σε διαγωνισμούς και εκδηλώσεις του Δήμου, σε πρωτιές μαθητών, σε επιτυχίες σε σχολές, σε αριθμό επιτυχιών- φέτος ήμασταν από τα πρώτα σχολεία σε αριθμό επιτυχιών, όπως διαπίστωσε και ο Δήμος Ευόσμου. Όμως, δεν μπορώ να πω ότι κάποιο από αυτά είναι το καλύτερο. Όλα μαζί συντείνουν στο να κάνουμε ένα καλό σχολείο.
Θεωρείτε πως περιόρισαν πότε οι υποχρεώσεις του σχολείου τον προσωπικό σας χρόνο;
Ναι, αρκετές φορές. Γιατί, αν δε διαθέσεις προσωπικό χρόνο, δεν επαρκεί δημοσιοϋπαλληλικός χρόνος για να γίνουν ορισμένα πράγματα. Δεν αξιοποίησα, όμως, μόνον εγώ προσωπικό χρόνο, αλλά και όλοι οι συνάδελφοί μου.
Ανάμεσα στις αλλαγές που σημειώθηκαν στην Ελληνική εκπαίδευση τις τελευταίες δεκαετίες ποια θα χαρακτηρίζατε ως θετική και ποια ως αρνητική ;
Εδώ θίγεις ένα ακανθώδες ζήτημα για μένα, το οποίο με απασχόλησε πολλές φορές. Θα αρχίσω με τα θετικά πρώτα, καθώς είμαι αισιόδοξος άνθρωπος. Ως τη σημαντικότερη θετική αλλαγή θεωρώ το άνοιγμα των σχολείων σε παιδαγωγικές διαδικασίες, δηλαδή τα πάσης φύσεως προγράμματα είτε ελληνικά είτε ξένα είτε σε συνεργασία με άλλα σχολεία. Με λίγα λόγια αυτό που ονομάζουμε παράλληλο πρόγραμμα του σχολείου. Αυτό το άνοιγμα που δεν υπήρχε στα χρόνια που εμείς ήμασταν μαθητές, είναι κατά τη γνώμη μου η σημαντικότερη θετική αλλαγή στο σχολείο. Είναι το άνοιγμα του σχολείου προς τα άλλα σχολεία, προς την τοπική κοινωνία, προς την πατρίδα μας και γενικότερα στον κόσμο.
Τώρα στα αρνητικά, το χειρότερο κατά τη γνώμη μου είναι η νοοτροπία που διαμορφώθηκε τις τελευταίες δεκαετίες, αυτή της λεγόμενης «ήσσονος προσπάθειας». Αυτή η νοοτροπία λέει «ας μη διαβάζει κάποιος μαθητής· θα παίρνει έναν βαθμό και θα περνάει το μάθημα». Αυτό καλλιεργήθηκε έντεχνα από τις κρατικές αρχές, από τους συνδικαλιστές· ήταν απαίτηση της ευμάρειας των τελευταίων δεκαετιών, η οποία ψευδής ευμάρεια οδήγησε στα οικονομικά προβλήματα που όλοι γνωρίζουμε. Θεωρώ ότι αυτό είναι το μέγα κακό της ελληνικής παιδείας, το να μην διαβάζουν οι μαθητές και να περνούν τα μαθήματα.
Επιτυχημένος είναι αυτός
που πρώτιστα έχει παιδεία,
έχει καλλιέργεια και έχει αναπτύξει
αυτά που του έδωσε το σχολείο του
στον ύψιστο βαθμό
Αν έπρεπε να πραγματοποιηθεί μία νέα αλλαγή στο ελληνικό σχολείο, ποια θα ήταν η σημαντικότερη για εσάς;
Είναι αυτή που είπε ο Εμμανουήλ Ροΐδης, ότι «δε χρειάζονται νόμοι, πρέπει να εφαρμόζονται οι υπάρχοντες» οι οποίοι- δυστυχώς- δεν εφαρμόζονται. Θεωρώ ότι πρέπει, όταν ένας νόμος λέει ότι ο μαθητής προάγεται με το δέκα, αυτό να είναι πραγματικό. Φυσικά, αυτό το πράγμα για να γίνει πρέπει οι βαθμοί του Γυμνασίου και του Λυκείου να έχουν το πραγματικό τους αντίκρισμα. Γιατί, όταν δίνουμε βαθμούς και ξέρουμε ότι δεν υπάρχει αυτό το αντίκρισμα, δεν κάνουμε τίποτα. Αυτό σκέφτομαι και αυτό θέλω, είναι ότι όταν σε ένα απολυτήριο βλέπω 17 στα μαθηματικά, ως μαθηματικός, να ξέρω ότι αυτό αντιστοιχεί πράγματι σε μαθηματική παιδεία που αξίζει το 17. Δηλαδή, ότι ο μαθητής μπορεί να προσεγγίσει σχεδόν τέλεια μια καλή άσκηση. Θέλω να ξέρω, όταν βλέπω στα φιλολογικά 19, ότι αυτός ο μαθητής, διαβάζοντας ένα κείμενο, θα γνωρίζει περί τίνος πρόκειται ή για τα θρησκευτικά, όταν ο μαθητής μπαίνει σε μια εκκλησία να γνωρίζει τι συμβαίνει εκείνη την ώρα στην εκκλησία αυτή.
Επικροτείτε την εξίσωση του παραχωρημένου ιδεώδους του καθηγητή αυθεντία με τον μαθητή; Θεωρείτε ο μαθητής θα έπρεπε να είναι σε θέση εξουσίας;
Όχι, ο μαθητής δεν μπορεί να είναι σε θέση εξουσίας. Οι αρχαίοι ημών πρόγονοι έλεγαν «ἄρχεσθαι μαθών ἄρχειν ἐπιστήσει». Αυτό σημαίνει ότι, για να μπορείς κάποτε να ασκείς εξουσία, πρέπει να εξουσιασθείς κάποια στιγμή. Άρα, δεν μπορεί ο μαθητής να είναι στην ίδια θέση με τον καθηγητή, ούτε σε θέση εξουσίας. Εδώ θέλω να επισημάνω ότι δε μου αρέσει ο όρος εξουσία, ούτε αυθεντία. Είναι καλύτερο να χρησιμοποιούμε τον όρο συνεργασία. Ο καθηγητής είναι ταγμένος από την πολιτεία να εκπαιδεύσει τον μαθητή. Επομένως, λογικά, είναι κάποια σκαλοπάτια πάνω. Πρέπει ο μαθητής να ακούει τον καθηγητή και να συμμορφώνεται με τα λεγόμενά του. Ο καθηγητής είναι αυτός στον οποίο ο νόμος έδωσε το δικαίωμα και την υποχρέωση να τον διδάξει. Ο μαθητής δεν μπορεί να διδαχθεί, εάν νομίζει πως τα ξέρει ήδη όλα.
Άρα θεωρείτε πως πρέπει να υπάρχει αυτή η λογική διαφορά μεταξύ τους.
Διάφορα, όχι αυθεντία/ εξουσία, διότι διαφωνώ με το δίπολο αυτό. Πρέπει να υπάρχει σχέση δασκάλου-μαθητή .
Ποιον μαθητή σας – απόφοιτο πια- θα χαρακτηρίζατε επιτυχημένο;
Θα μου επιτρέψεις να κάνω μια εισαγωγή σε αυτό , καθώς είναι πολύπλοκη η απάντηση. Η δουλειά του καθηγητή είναι η δουλειά που κάνει ένας γεωργός που σπέρνει. Σπέρνουμε, λοιπόν, ένα χωράφι, όπως στη παραβολή του Χριστού για τον σπορέα. Μπήκε ο γεωργός σε ένα χωράφι, έριξε τους σπόρους, άλλος φύτρωσε σε ένα καλό μέρος, άλλος φύτρωσε επάνω σε πέτρα και έπειτα ξεράθηκε, άλλος φύτρωσε, αναπτύχθηκε αλλά ήρθαν κάποια αγκάθια και τον έπνιξαν, άλλος έπεσε κάπου, πατήθηκε και τον έφαγαν τα πουλιά.
Έτσι ακριβώς συμβαίνει: εμείς ρίχνουμε τον σπόρο· το αν θα καρπίσει ο σπόρος και πότε, δεν μπορούμε να το προβλέψουμε ή να το ρυθμίσουμε, ούτε και να θεωρήσουμε πως θα γίνει σίγουρα. Άρα, επιτυχημένος είναι ένας μαθητής ο οποίος πήρε από το σχολείο τον σπόρο που έριξαν οι καθηγητές, τον βλάστησε μέσα του και τον βελτίωσε. Όταν δω ένα μαθητή απόφοιτο, βελτιωμένο ως άνθρωπο ως επαγγελματία αλλά και ως οικογενειάρχη, για εμένα είναι επιτυχημένος.
Δε θεωρώ επιτυχημένο έναν ο οποίος είναι κορυφαίος στην ιατρική ή στη ΝΑSA και δεν είναι πρώτα άνθρωπος. Εξάλλου να μην ξεχνάμε ότι κορυφαίοι επιστήμονες του 1930 και 40 παγκόσμια, ήταν οι Γερμανοί οι οποίοι έκαναν τα κρεματόρια και ένα σωρό άλλα παρόμοια. Άρα, εδώ πρέπει να κάνουμε έναν διαχωρισμό μεταξύ παιδείας και εκπαίδευσης. Επιτυχημένος είναι αυτός που πρώτιστα έχει παιδεία, έχει καλλιέργεια και έχει αναπτύξει αυτά που του έδωσε το σχολείο του στον ύψιστο βαθμό.
Τι θα σας λείψει περισσότερο τον Σεπτέμβριο του 2023;
Τον Σεπτέμβριο του 2023 εγώ ευελπιστώ να είμαι συνταξιούχος- πρώτα ο Θεός- οπότε αυτό το οποίο θα μου λείψει είναι τα πρόσωπα των συναδέλφων και των μαθητών μου.
Θα θέλατε να δώσετε μια ευχή στους μαθητές και στους συναδέλφους σας μέσω της εφημερίδας μας;
Η ευχή μου θα είναι «ο Θεός μαζί σας».
