Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ.
Από το τεχνικοκεντρικό στο ολοκληρωμένο πρότυπο
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 άρχισε σε πολλές Χώρες ο εξοπλισμός των σχολείων με υπολογιστές. Ο χρόνος και ο τρόπος εισαγωγής των υπολογιστών στα σχολεία δεν είναι ενιαίος και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων και η εκπαιδευτική παράδοση αλλά και η οικονομικοτεχνολογική ανάπτυξη της κάθε Χώρας. Η έως τώρα διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η αξιοποίηση της πληροφορικής τεχνολογίας στην εκπαίδευση μπορεί να γίνει με έναν από τους παρακάτω τρεις τρόπους, χωρίς να αποκλείεται και κάποιος συνδυασμός τους.
Α. Η απομονωμένη τεχνική προσέγγιση.
Η πληροφορική τεχνολογία χρησιμοποιείται για τη διδασκαλία του μαθήματος της πληροφορικής, το οποίο εισάγεται στο σχολείο ως ξεχωριστό γνωστικό αντικείμενο. Ονομάζεται «απομονωμένη τεχνική προσέγγιση», επειδή μοναδικός στόχος της είναι ο τεχνικός αλφαβητισμός και η τεχνολογία δεν σχετίζεται με τη διδασκαλία άλλων μαθημάτων. Το πρότυπο αυτό εφαρμόστηκε στις αναπτυγμένες Χώρες τη δεκαετία του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Απώτερος σκοπός του ήταν η παροχή εξειδικευμένων τεχνολογικά γνώσεων στους μαθητές, ώστε να δημιουργηθούν ειδήμονες στις νέες τεχνολογίες (προγραμματιστές, σχεδιαστές κ.ά). Το πρότυπο αυτό άρχισε από πολύ νωρίς να αμφισβητείται και ενώ οι παλαιότερες έρευνες αναδείκνυαν την κυριαρχία του στα περισσότερα εκπαιδευτικά συστήματα, οι νεότερες έρευνες δείχνουν ότι έχει αρχίσει να υποχωρεί σε μεγάλο βαθμό, δίνοντας τη θέση του στα άλλα πρότυπα.
Β. Η πραγματολογική προσέγγιση.
Η τεχνολογική εξέλιξη,, η ευρύτητα της κοινωνικής αποδοχής που έτυχε η νέα τεχνολογία, αλλά και ο επιστημονικός προβληματισμός, που αναπτύχθηκε, οδήγησαν στην εγκατάλειψη του τεχνικού προτύπου και στην χρησιμοποίηση της υπολογιστικής τεχνολογίας σε όλα σχεδόν τα μαθήματα του Προγράμματος Σπουδών (Π.Σ.), χωρίς να θίγεται όμως η φιλοσοφία του τεχνικού προτύπου. Η νέα αυτή προσέγγιση, που ονομάζεται «πραγματολογική», περιορίζει σημαντικά την έμφαση στον τεχνικό αλ-φαβητισμό και εφαρμόστηκε στις αναπτυγμένες Χώρες τη δεκαετία του 1980.Για την εφαρμογή της νέας υπολογιστικής τεχνολογίας αναπτύχθηκε πλήθος εκπαιδευτικών προγραμμάτων, κύριο χαρακτηριστικό των οποίων ήταν η έλλειψη επιστημονικής εάρκειας και παιδαγωγικού σχεδιασμού.
Γ. Η ολοκληρωμένη προσέγγιση.
Η πληροφορική τεχνολογία χρησιμοποιείται ευρύτερα στη ζωή του σχολείου στο πλαίσιο των επιμέρους Π.Σ. Στην προκειμένη περίπτωση η πληροφορική δεν διδάσκεται ως ξεχωριστό γνωστικό αντικείμενο, αλλά η διδασκαλία της διαχέεται όχι μόνο σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα του σχολείου αλλά και σε όλες τις δραστηριότητες της σχολικής ζωής. Κατ” αυτόν τον τρόπο, ενώ επιτυγχάνεται λειτουργικά ο πληροφορικός αλφαβητισμός, παράλληλα επιδιώκεται η αξιοποίηση της υπολογιστικής τεχνολογίας στην ανανέωση των Π.Σ. Το πρότυπο αυτό, γνωστό ως «ολοκληρωμένη προσέγγιση», είναι το αίτημα των ημερών σε όλες τις αναπτυγμένες εκπαιδευτικά Xώρες και αποτελεί τη μοναδική αιτία ευρύτερης εισαγωγής των ΤΠΕ στο σχολείο.
Η σύγχρονη επιστημονική τάση και εκπαιδευτική αναζήτηση επιδιώκουν να προσαρμόσουν το σχολείο στην κοινωνία της γνώσης, της πρωτοβουλίας και της αναζήτησης, οργανικό μέρος της οποίας είναι οι ΤΠΕ. Αυτά τα νέα δεδομένα έχουν οδηγήσει σε νέες κατευθύνσεις και τον σχεδια¬σμό των Προγραμμάτων Σπουδών (Π.Σ.), διεθνώς. Οι βασικοί στόχοι, τους οποίους επιδιώκει το σημερινό σχολείο, είναι: η ικανότητα στη συνεχή μάθηση, η ικανότητα στη συλλογική εργασία, η ανάπτυξη της πρωτοβουλίας, η ανθρωπιστική παιδεία, ο νέος γραμματισμός αλλά και ο κριτικός γραμματισμός και η αισθητική καλλιέργεια. Έχουμε εν πολλοίς έτοιμο το παιδαγωγικό πλαίσιο βάσει του οποίου θα αξιοποιηθούν οι ΤΠΕ στο σχολείο.
Δ.Το παράδειγμα των Φιλολογικών Μαθημάτων.
Η διδακτική ιδεολογία των διδασκόντων τα φιλολογικά μαθήματα, αλλά και του μεγαλύτερου μέρους της ελληνικής κοινωνίας (γονέων και μαθητών), διαμορφώνεται από δύο καθοριστικούς παράγοντες: το πρότυπο της διδασκαλίας των γλωσσών και το συγκεκριμένο πρότυπο του ενός ισχύοντος διδακτικού εγχειριδίου. Από την άλλη πλευρά, το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα είναι αυστηρά συγκεντρωτικό. Έτσι, οι ευκαιρίες που δίνονται στους εκπαιδευτικούς για ανάληψη πρωτοβουλιών είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Οι αλλαγές, οι οποίες κατά καιρούς έχουν επιχειρηθεί, αφορούν κατά κύριο λόγο τον τρόπο επιλογής των υποψηφίων για την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ολόκληρο, σχεδόν, το σύστημα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης επηρεάζεται σημαντικά από το περιεχόμενο των εξετάσεων αυτών, η διεξαγωγή των οποίων αποτελεί κεντρικό θέμα στα μέσα ενημέρωσης και συχνά στην κεντρική πολιτική σκηνή. Το πλαίσιο αυτό παίζει καθοριστικό ρόλο και σε κάθε απόπειρα εισαγωγής των ΤΠΕ στο ελληνικό σχολείο.
Από το 1986 υπάρχουν Υπολογιστές στα ελληνικά σχολεία. Η συστηματική προσπάθεια παιδαγωγικής αξιοποίησής τους αρχίζει το 1996 μέσω ενός μεγάλου προ-γράμματος με το όνομα «Οδύσσεια». Στόχος της «Οδύσσειας» ήταν η σταδιακή εισαγωγή και η παιδαγωγική αξιοποίηση των ΤΠΕ στα σχολεία της δευτεροβάθμιας, εκπαίδευσης. Σήμερα τα σχολεία διαθέτουν ένα εργαστήριο με δέκα-δώδεκα σύγχρονους σταθμούς εργασίας, οι οποίοι συνδέονται μεταξύ τους με τοπικό δίκτυο και έχουν άμεση πρόσβαση στο διαδίκτυο. Έχει αναπτυχθεί μεγάλης έκτασης εκπαιδευτικό λογισμικό και τα σχολεία υποστηρίζονται σε καθημερινή βάση από κατάλληλα προετοιμασμένους εκπαιδευτικούς. Γενικότερα, τα ζητήματα που αναδείχθηκαν από την προσπάθεια αυτή είναι συνοπτικά τα εξής:
Ε.Η μικρή συμμετοχή των Εκπαιδευτικών στην αξιοποίηση των ΤΠΕ.
Υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες, που εμποδίζουν την ευρύτερη συμμετοχή των εκπαιδευτικών στην αξιοποίηση των ΤΠΕ. Οι κυριότεροι είναι:
•Η έλλειψη σταθερότητας του εκπαιδευτικού προσωπικού στην πε¬ριφέρεια (λόγω των μεταθέσεων-αποσπάσεων), με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η σε μακροχρόνια βάση απόδοση των ενδοσχολικών επι¬μορφώσεων.
•Ο δισταγμός των μεγαλύτερων σε ηλικία εκπαιδευτικών να ασχοληθούν με την παιδαγωγική αξιοποίηση της τεχνολογίας.
•Η εισαγωγή των ΤΠΕ στο Πρόγραμμα Σπουδών σε εθελοντική βάση και χωρίς παροχή ιδιαίτερων κινήτρων.
•Τα νέα δεδομένα που έχουν σε κάθε διδασκαλία να αντιμετωπίσουν οι εκπαιδευτικοί:
i.Ο υπολογιστής ως ένα νέο και ανοίκειο μέσο,
ii.Η νέα μορφή εργασίας, η ομαδική εργασία,
iii.Η εγκατάλειψη του βιβλίου ως αποκλειστικού μέσου εργασίας.
ΣΤ.Η χρήση του διαδικτύου ως βιβλίου.
Μία τακτική, αρκετά διαδεδομένη, είναι η χρήση του διαδικτύου ως βιβλίου. Συγκεκριμένα:
•Ο εκπαιδευτικός εντοπίζει κάποιες διευθύνσεις στο διαδίκτυο (εφημερίδες, μουσεία, αρχαιολογικοί χώροι κ.ά.), ανάλογες με το θέμα της συγκεκριμένης ενότητας του σχολικού εγχειριδίου.
•Στη συνέχεια διαμορφώνει κάποιες ερωτήσεις κατανόησης, αντίστοιχες με αυτές που έχουν τα σχολικά βιβλία κάτω από τα κείμενα.
•Δίνεται σε φύλλο εργασίας η πορεία που θα ακολουθήσουν οι μαθητές: πρώτα θα ανοίξουν τις συγκεκριμένες διαδικτυακές σελίδες, θα τις διαβάσουν και στη συνέχεια θα απαντήσουν, συμπληρώνοντας το φύλλο εργασίας.
Ζ.Η εργαλειακή λογική.
Οι περισσότερες συζητήσεις γύρω από την αξιοποίηση των ΤΠΕ στη γλωσσική διδασκαλία, όπως άλλωστε και συνολικότερα στο θέμα της παιδαγωγικής αξιοποίησής τους στο σχολείο, κινούνται σ” αυτό, που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε εργαλειακή λογική. Μία από τις κυριότερες εκφάνσεις της εργαλειακής λογικής είναι η συρρίκνωση του θέματος «διδασκαλία και ΤΠΕ» στην πολιτική ανάπτυξης και διάδοσης του εκπαιδευτικού λογισμικού στα σχολεία, στην ύπαρξη του κατάλληλου εξοπλισμού και στην αγορά νέων τεχνολογικών προϊόντων.
Γίνεται, επομένως, σαφές ότι η γόνιμη αξιοποίηση των ΤΠΕ στη διδασκαλία δεν είναι μια εύκολη και απλή διαδικασία Αντιθέτως, πρόκειται για μια πολύπλοκη και σύνθετη υπόθεση. Η εργαλειακή λογική, με άλλα λόγια, είναι απαραίτητο να δώσει τη θέση της σε μια σαφή εκπαιδευτική πολιτική, η οποία θα αποτελεί την αφετηρία και το σημείο αναφοράς για κάθε επιμέρους ενέργεια:Τα Νέα Προγράμματα Σπουδών, το περιεχόμενο των Προγραμμάτων Επιμόρφωσης των Εκπαιδευτικών, οι αλλαγές στο ισχύον διοικητικό πλαίσιο και η ανάπτυξη του κατάλληλου εκπαιδευτικού λογισμικού.
Παναγιώτης Νταβαρίνος
Σχολικός Σύμβουλος Φιλολόγων
Επιλεγμένη Βιβλιογραφία
•Κοντογιαννοπούλου-Πολυδωρίδη, Γ. 1991, «Οι εκπαιδευτικές και κοινωνικές διαστάσεις της χρήσης των νέων τεχνολογιών στο σχολείο», Σύγχρονα Θέματα 46-47:77-93
•Κουτσογιάννης, Δ. 2007, Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στη διδασκαλία των Φιλολογικών Μαθημάτων, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, Θεσσαλονίκη, Διαθέσιμο στο: http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/studies/ict/education/educators/introduction.html .
•Κυνηγός, Χρ. 1995, «Η υπολογιστική τεχνολογία ως εργαλείο έκφρασης και διερεύνησης στη γενική παιδεία» Ελληνική Εκπαίδευση 396-416, Σείριος, Αθήνα.