Το παρακάτω έγγραφο είναι ένα φύλλο εργασίας για το απόσπασμα των “Ελεύθερων Πολιορκημένων” του Διονυσίου Σολωμού της φιλολόγου Καλλιόπης Κοντιζά.

 

Φύλλο εργασίας – Καλλιόπη Κοντιζά

                                    Διονύσιος Σολωμός – Ελεύθεροι Πολιορκημένοι

1. Να βάλετε ένα Σ για κάθε σωστή και ένα Λ για κάθε λανθασμένη πρόταση:

• Ο Σολωμός έγραψε σε απλή δημοτική.
• Ο Σολωμός και ο Κάλβος γράφουν στο ίδιο γλωσσικό ιδίωμα.
• Τα Επτάνησα δέχτηκαν επιδράσεις από την Ιταλία.
• Οι ελεύθεροι πολιορκημένοι είναι οι Μεσολογγίτες.
• Ο Σολωμός είναι ο εθνικός μας ποιητής γιατί έγραψε τον εθνικό ύμνο.

 

2. Στο Α΄ απόσπασμα να εντοπίσετε σημεία που υποδηλώνουν την τραγική κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι πολιορκημένοι και να τα σχολιάσετε

• ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
• ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

 

1. Να εντοπίσετε στο Α΄ απόσπασμα τα ακόλουθα εκφραστικά μέσα:

• Εικόνα
• Προσωποποίηση
• Μεταφορά
• Ασύνδετο σχήμα
• Κοσμητικό επίθετο

 

 

4. Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα λαμβάνοντας υπόψη σας το Β΄ απόσπασμα:

 

Εκφραστικά μέσα	Στοιχεία της Φύσης

 

5. Να απαντήσετε με συντομία στα παρακάτω ερωτήματα:

• Ποιο μέτρο επικρατεί στα δυο αποσπάσματα;……………………………………………………………………………………………
• Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι πειρασμοί που αντιμετωπίζουν οι πολιορκημένοι; ……………………………………………………………………………………………………………………….
• Ποια μορφή γλώσσας χρησιμοποιεί ο Σολωμός; Δώστε μερικά παραδείγματα……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

6. Να σχολιάσετε τους δυο τελευταίους στίχους του Β΄ αποσπάσματος

 

8. Βρείτε ιστορικές πηγές με θέμα την κατάσταση που επικρατούσε στο Μεσολόγγι την εποχή της δεύτερης πολιορκίας του. Αναζητήστε επίσης αντιστοιχίες με τη δοκιμασία και την ψυχολογία των Ελεύθερων Πολιορκημένων του Σολωμού.
9. Παράλληλο Κείμενο

 Κώστας Καρυωτάκης , «Διάκος»

 

Μέρα του Απρίλη.
Πράσινο λάμπος,
γελούσε ο κάμπος
με το τριφύλλι.

Ως την εφίλει
το πρωινό θάμπος,
η φύση σάμπως
γλυκά να ομίλει.

Εκελαδούσαν
πουλιά, πετώντας
όλο πιο πάνω.

Τ’ άνθη ευωδούσαν.
Κι είπε απορώντας:
«Πώς να πεθάνω;»

 

Το παρόν κείμενο αποτελεί μια πρόταση διδασκαλίας στο διήγημα  “Η τελευταία αρκούδα του Πίνδου”  από το βιβλίο του Δημ. Χατζή “Το διπλό βιβλίο”.

Κασινά Παρασκευή, Φιλόλογος                                           

Διδακτική πρόταση

Δ. Χατζής, Η τελευταία αρκούδα του Πίνδου (Γ΄ Γυμνασίου, σ. 229)

Στόχοι:

1. Να κατανοήσουν τον ιδιαίτερο σύμπαν του μετανάστη, που κινείται ανάμεσα σε δύο κόσμους, αναζητώντας ταυτότητα.
2. Να αναγνωρίσουν τους τρόπους με τους οποίους η λογοτεχνία αισθητοποιεί αυτή την εσωτερική μοναξιά του ήρωα, μέσω των σημάνσεων του κειμένου.

 

Πορεία διδασκαλίας

Αφόρμηση

Προβάλλεται στην τάξη ένα μικρό απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ Έλληνες μετανάστες στη Γερμανία. Στη συνέχεια παροτρύνονται να εικάσουν από τον τίτλο το περιεχόμενο του αποσπάσματος.

Παρουσίαση κειμένου-ανάγνωση από τη διδάσκουσα τμηματικά, μέχρι το σημείο άφιξης του ήρωα στον τόπο του και θέση ερωτήματος σχετικά με τη συνέχεια, και έπειτα ολοκλήρωση της ανάγνωσης.

Επεξεργασία

1. Επίπεδο αρχικής κατανόησης

α)Συγκρίνουν τις αρχικές υποθέσεις με την πραγματικότητα του κειμένου: εύρεση αναλογίας ανάμεσα στη μοναξιά της αρκούδας και του μετανάστη που επιστρέφει. Σε άλλο χρόνο θα διαβαστεί ολόκληρο το έκτο κεφάλαιο από όπου προέρχεται το κείμενο.

β)Να διαπιστώσουν τις συνθήκες ζωής στην ξενιτιά ως αιτιολογικού παράγοντα διαμόρφωσης των προσδοκιών του ήρωα αναφορικά με την επάνοδό του στην πατρίδα.

γ)Διερευνούν  τις αιτίες διάψευσης του ονείρου της επιστροφής.

δ)Να ανιχνεύσουν τη μακραίωνη, ιστορικά,  παράδοση της χώρας μας στη «φυγή».

Εμβάθυνση

α) Εντοπισμός της σύγχυσης που προκαλεί στον ήρωα η διάψευση των προσδοκιών του, ακολουθώντας την εσωτερική του πορεία με  οδηγό την εναλλαγή της αφήγησης από το παρόν στο παρελθόν και από εκεί στην προβολή στο μέλλον.

β) Διερεύνηση των στοιχείων εκείνων που συνθέτουν μια μοναξιά σμιλεμένη από την ιδιοσυγκρασία και το περιβάλλον που τη γέννησε. Πώς η ευαίσθητη τραχύτητα και απλότητα του ήρωα και του τοπίου συνδέεται με το λαϊκό, απέριττο ύφος της αφήγησης.

γ)Ανάλυση της φράσης «δε το λιανίζουνε το όνειρο» και προβληματισμός για το κατά πόσο ευθύνεται η στάση αυτή για τη ματαίωση του ήρωα, με αναγωγές σε προσωπικά βιώματα των μαθητών

Τελική αποτίμηση

Συσχετισμός της λέξης «τελευταία» του τίτλου με την προσωπική διαδρομή του ήρωα.

Άσκηση: Συγκρίνουν το κείμενο με το ποίημα του Γ. Σεφέρη «Ο γυρισμός του ξενιτεμένου» και αναζητούν κοινά στοιχεία στην ακροβασία των δύο λογοτεχνικών υποκειμένων ανάμεσα στο είναι και το μη είναι, με σκοπό να καταλήξουν σ΄ ένα συμπέρασμα όσον αφορά την κρίση ταυτότητας την οποία μπορεί να βιώνει ένας μετανάστης.  Εδώ μπορεί να ζητηθεί από τους μαθητές να το συσχετίσουν και με τον στίχο από την τραγωδία Ελένη ,την οποία διδάσκονται στη τάξη αυτή: «τι ΄ναι θεός, τι μη θεός και τι τ΄ ανάμεσό τους;»

Σκεπτικό της διδασκαλίας

1. Βασικό ερώτημα που η διδασκαλία θέλει να αναδείξει: Η διδασκαλία προσπαθεί να εστιάσει στον εντοπισμό των αιτίων εκείνων που προκαλούν εσωτερική σύγχυση σε έναν άνθρωπο που μεταναστεύει δεδομένου του γεγονότος ότι αποκόπτεται από όλα εκείνα τα στοιχεία που συνέχουν ένα βασικό μέρος της ταυτότητάς του. Η διδασκαλία προσπαθεί να ακολουθήσει τον ήρωα σ΄αυτό το εσωτερικό ταξίδι με οδηγό τους ερμηνευτικούς δείκτες που το ίδιο το κείμενο προβάλλει και παράλληλα να διερευνήσει ακροθιγώς το φαινόμενο της μετανάστευσης.
2. Μεθόδευση της διδασκαλίας: Η διδασκαλία ακολουθεί την πορεία «όλο-μέρη-όλο» και εκκινεί από το επίπεδο της αρχικής κατανόησης, για να φτάσει σταδιακά στην εμβάθυνση, συνεξετάζοντας παράλληλα το περιεχόμενο με τη μορφή. Οι ερμηνευτικοί δείκτες δεν αγνοούνται, αλλά δίνεται και η απαραίτητη αναγνωστική ελευθερία στους μαθητές να σχηματίσουν τις δικές τους κρίσεις και ερμηνείες.
3. Παιδαγωγικές προϋποθέσεις της διδασκαλίας: Οι μαθητές και οι μαθήτριες,  όσον αφορά το  επίπεδο ωρίμανσης, είναι ικανά και να κρίνουν , και να αξιολογήσουν και να συνθέσουν απόψεις σχετικές με την υπαρξιακή πτυχή του φαινομένου της μετανάστευσης.