Στο πλαίσιο των Εργαστηρίων Δεξιοτήτων (Θεματικός Κύκλος: «Ζω καλύτερα-Ευ ζην» και συγκεκριμένα στον άξονα «Ψυχική & Συναισθηματική Υγεία-Πρόληψη με τίτλο: «Η τάξη μας μια αγκαλιά: Μεγαλώνοντας μαζί σαν οικογένεια») και της συμμετοχής μας στο ευρύτερο δίκτυο δράσης κατά του σχολικού εκφοβισμού, οι μαθητές/τριες μας ανακαλύπτουν ότι η φιλία και ο σεβασμός έχουν τον δικό τους «κώδικα». Μέσα από μια ολιστική, διαβαθμισμένη μαθησιακή πορεία, τα παιδιά μεταβαίνουν από τη βιωματική έκφραση στον ψηφιακό προγραμματισμό: καλλιεργούν την υπολογιστική σκέψη, την εκπαιδευτική ρομποτική και την ψηφιακή δημιουργία, με θεματικό επίκεντρο τη φιλία και τη συμπερίληψη.
Αφετηρία της εκπαιδευτικής μας προσέγγισης αποτελεί η ιδέα ότι, όπως ένας υπολογιστής ακολουθεί έναν κώδικα εντολών για να εκτελέσει μια συγκεκριμένη διαδικασία, έτσι και οι ανθρώπινες σχέσεις στηρίζονται σε αξίες και συμπεριφορές, που μας βοηθούν να συνυπάρχουμε αρμονικά. Η φιλία, ο σεβασμός, η αποδοχή και η αλληλεγγύη γίνονται ο δικός μας «κώδικας», μέσα από τον οποίο μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τις ανάγκες των άλλων, να αντιμετωπίζουμε δύσκολες καταστάσεις και να επιλέγουμε θετικές συμπεριφορές.
Στόχος είναι να ανακαλύψουν ότι ο προγραμματισμός δεν αποτελεί μόνο μια τεχνική δεξιότητα, αλλά και ένα δημιουργικό εργαλείο που μπορεί να αξιοποιηθεί για την έκφραση ιδεών, την επίλυση προβλημάτων και την καλλιέργεια θετικών κοινωνικών στάσεων.
1. Βιωματική αφόρμηση: Χτίζουμε την τάξη μας σαν μια αγκαλιά
Η δράση ξεκινά με την ανάγνωση του παραμυθιού “Όλη η τάξη μια οικογένεια” της Σάνον Όλσεν, που εστιάζει στην ενίσχυση των δεσμών στην σχολική τάξη και κάνει εύκολη την προσαρμογή των παιδιών, που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, αγγίζοντας το θέμα του σεβασμού και της αποδοχής. Μέσα από την ανάγνωση της ιστορίας τα παιδιά προβληματίζονται για τα συναισθήματα των παιδιών στο σχολείο, αναγνωρίζουν συμπεριφορές που πληγώνουν και συζητούν για τη σημασία της συνεργασίας, της καλοσύνης και της αλληλοϋποστήριξης. Ακολουθεί συζήτηση στην ολομέλεια, κατά την οποία τα παιδιά καλούνται να σκεφτούν τι κάνει μια τάξη να μοιάζει με οικογένεια, πώς αισθάνεται κάποιος όταν αποκλείεται από μια ομάδα και με ποιους τρόπους μπορούμε να βοηθήσουμε έναν/μία συμμαθητή/τριά μας που νιώθει μόνος.
Έτσι, οδηγηθήκαμε στη δημιουργία του «Συμφώνου Συνύπαρξης» της τάξης.
Το Σύμφωνο Αρμονικής Συνύπαρξης των μαθητών και μαθητριών μας!
Κάθε παιδί αφήνει το αποτύπωμα της παλάμης του, ως σύμβολο της προσωπικής του συμμετοχής στη δημιουργία μιας ομάδας στην οποία όλοι δείχνουν σεβασμό, υπομονή και ότι όλοι έχουν θέση μέσα σε αυτή.
Τα παιδιά βρίσκονται αντιμέτωπα μέσα από παιχνίδι ρόλων με κούκλες, προκειμένου να αποφευχθεί η προσωποποίηση καταστάσεων, με καταστάσεις που τα οδηγούν σε προβληματισμό και ανάγκη για επίλυση…”Το λιοντάρι είπε στον πιγκουίνο πως δεν θα τον έχει φίλο αν παίξει μαζί με τη χελώνα…”…”είναι καλεσμένα τα ζώα όλα σε πάρτι γενεθλίων, αλλά δεν έχουν δώσει πρόσκληση στην καμηλοπάρδαλη και αυτή το γνωρίζει και αισθάνεται μόνη…”…”δεν μου αρέσει το χρώμα σου” λέει ο τρικεράτοπας στον πιγκουίνο… “χρειάζεται να χτιστεί ένα σπίτι για όλα τα ζώα, αλλά όλα τα ζώα δεν είναι φίλοι μεταξύ τους”…τα παιδιά εκφράζουν το πως νιώθουν με την κάθε συνθήκη και προτείνουν λύσεις. Καταλήγουν ότι ακόμα κι αν δεν ταιριάζουμε όλοι μεταξύ μας, μπορούμε να συνυπάρχουμε και να συνεργαζόμαστε αρμονικά, αποδεχόμενοι τη διαφορετικότητα των άλλων!
Μέσα από το παιχνίδι ρόλων με κούκλες τα παιδιά κλήθηκαν να επιλύσουν διάφορες καταστάσεις με δυσκολίες συνύπαρξης…
Η βιωματική αυτή αφετηρία συνδέει τη συναισθηματική αγωγή με την επόμενη φάση της δράσης, στην οποία οι αξίες και οι θετικές συμπεριφορές μετατρέπονται σε διαδρομές, ακολουθίες εντολών και προγραμματισμένες επιλογές (και μας προετοιμάζει για τη συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Προγραμματισμού 2026).
2. Unplugged Coding: Προγραμματίζουμε διαδρομές φιλίας
Στο επόμενο στάδιο εισάγουμε τα παιδιά στις βασικές αρχές της υπολογιστικής σκέψης μέσα από δραστηριότητες προγραμματισμού χωρίς τη χρήση υπολογιστή (unplugged coding). Δημιουργούμε ένα πλέγμα με διαδρομές, εικόνες, κάρτες και βελάκια κατεύθυνσης. Στο πλέγμα τοποθετούνται αναπαραστάσεις καθημερινών κοινωνικών καταστάσεων: από τη μία πλευρά, συμπεριφορές όπως η κοροϊδία, η απομόνωση και η απόρριψη και από την άλλη θετικές επιλογές όπως η συνεργασία, η υπομονή, η βοήθεια και το μοίρασμα. Τα παιδιά αναλαμβάνουν να οδηγηθούν από την αρχική θέση τους σε έναν προορισμό που συμβολίζει τη φιλία και την αποδοχή. Για να το πετύχουν, επιλέγουν και τοποθετούν τα κατάλληλα βελάκια, σχηματίζοντας μια ακολουθία εντολών που καθορίζει τη διαδρομή τους. Κατά τη διάρκεια της δραστηριότητας, τα παιδιά καλούνται να προβλέψουν το αποτέλεσμα των επιλογών τους, να ελέγξουν αν η διαδρομή οδηγεί στον επιθυμητό στόχο και να αναθεωρήσουν τη σειρά των εντολών, όταν προκύπτει κάποιο λάθος. Με αυτόν τον τρόπο, εξοικειώνονται με βασικές έννοιες του προγραμματισμού, όπως η ακολουθία εντολών, ο προσανατολισμός στον χώρο, η πρόβλεψη αποτελέσματος, η επίλυση προβλήματος και η διόρθωση λαθών.
Παράλληλα, κάθε διαδρομή αποτελεί αφορμή για συζήτηση: Ποια επιλογή θα μας βοηθήσει να φτάσουμε στο επιθυμητό αποτέλεσμα; Πώς μπορούμε να αλλάξουμε την πορεία μιας κατάστασης αποκλεισμού; Ποια ενέργεια θα οδηγήσει σε μια πιο θετική έκβαση; Έτσι, η αλγοριθμική σκέψη συνδέεται με την καθημερινή ζωή και την καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων.
3. Εκπαιδευτική ρομποτική με το Bee-Bot: Αναγνωρίζουμε και διορθώνουμε τα λάθη
Αξιοποιούμε το εκπαιδευτικό ρομπότ Bee-Bot, το οποίο δίνει στα παιδιά τη δυνατότητα να εφαρμόσουν στην πράξη, όσα διερεύνησαν μέσα από το unplugged coding. Στο ειδικό πλέγμα τοποθετούνται εικόνες (υλικό, που μας προσέφερε το Νηπιαγωγείο Πανόπουλου για τη συμμετοχή μας στο code week4all), που αναπαριστούν διαφορετικές κοινωνικές καταστάσεις. Τα παιδιά καλούνται να προγραμματίσουν τη μελισσούλα, εισάγοντας εντολές κίνησης, ώστε να ακολουθήσει μια συγκεκριμένη διαδρομή και να φτάσει στον προορισμό που συνδέεται με τη φιλία, τη συνεργασία και τη συμπερίληψη.
Η δραστηριότητα αποκτά χαρακτήρα διερεύνησης όταν η Bee-Bot ακολουθεί μια λανθασμένη διαδρομή και καταλήγει σε μια εικόνα, που αναπαριστά μια αρνητική συμπεριφορά, όπως η κοροϊδία ή ο αποκλεισμός ενός παιδιού από το παιχνίδι. Τα παιδιά παρατηρούν την πορεία του ρομπότ, εντοπίζουν το λάθος στις εντολές και συνεργάζονται για να προτείνουν μια διορθωμένη ακολουθία. Αφού επαναπρογραμματίσουν τη Bee-Bot, ελέγχουν αν η νέα διαδρομή οδηγεί στον επιθυμητό στόχο. Η διαδικασία αυτή εισάγει βιωματικά την έννοια του debugging, δηλαδή της αναγνώρισης, του εντοπισμού και της διόρθωσης σφαλμάτων στον προγραμματισμό.
Παράλληλα, η εκπαιδευτική δραστηριότητα επεκτείνεται στο κοινωνικό επίπεδο. Τα παιδιά συζητούν για το πώς μπορούμε να αντιδράσουμε, όταν βλέπουμε κάποιον να αποκλείεται, προτείνουν εναλλακτικές συμπεριφορές και δραματοποιούν τρόπους με τους οποίους μπορούμε να μετατρέψουμε μια αρνητική κατάσταση σε ευκαιρία συνεργασίας και αποδοχής.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι ένα λάθος μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία μάθησης: παρατηρούμε, σκεφτόμαστε, διορθώνουμε και προσπαθούμε ξανά. Αντίστοιχα, στις ανθρώπινες σχέσεις μπορούμε να αναγνωρίζουμε συμπεριφορές που πληγώνουν και να επιλέγουμε πιο υπεύθυνους και υποστηρικτικούς τρόπους δράσης.
4. Ψηφιακή δημιουργία με Scratch: Δημιουργούμε ένα ψηφιακό σενάριο συμπερίληψης
Τέλος, οι μαθητές και οι μαθήτριες αξιοποιούν με τη βοήθεια της νηπιαγωγού το περιβάλλον οπτικού προγραμματισμού Scratch για να δημιουργήσουν ένα διαδραστικό ψηφιακό σενάριο με θέμα τη φιλία, την αποδοχή και την αντιμετώπιση του αποκλεισμού. Στο σενάριο αυτό ένας χαρακτήρας επιθυμεί να συμμετέχει στο παιχνίδι με συνομήλικο, αλλά αυτός τον απορρίπτει λέγοντας «Δεν σε παίζω». Ένας τρίτος χαρακτήρας παρεμβαίνει με θετική στάση και μήνυμα συμπερίληψης: «Έλα να παίξουμε παρέα» (https://scratch.mit.edu/projects/1389260243/).
Οι μαθητές σχεδιάζουν την εξέλιξη της ιστορίας και οργανώνουν τις ενέργειες των χαρακτήρων μέσα από εντολές και ακολουθίες προγραμματισμού. Ανάλογα με την υλοποίηση του σεναρίου, οι χαρακτήρες εμφανίζουν μηνύματα, αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και μεταβάλλουν το αποτέλεσμα της ιστορίας σύμφωνα με τις επιλογές που έχουν προγραμματιστεί.
Στο παιχνίδι ενσωματώνεται ένας μηχανισμός βαθμολόγησης: όταν εκδηλώνεται η συμπεριφορά της απόρριψης, οι πόντοι μειώνονται, ενώ όταν οι χαρακτήρες συνεργάζονται και όλοι συμμετέχουν ισότιμα, συγκεντρώνουν «Πόντους Φιλίας». Με αυτόν τον τρόπο, τα παιδιά συνδέουν τις προγραμματιστικές εντολές με συγκεκριμένα αποτελέσματα και αντιλαμβάνονται πώς μια ενέργεια μπορεί να επηρεάσει την εξέλιξη ενός ψηφιακού σεναρίου.
Η δραστηριότητα προσφέρει ευκαιρίες εξοικείωσης με βασικές έννοιες του Scratch, όπως η ακολουθία εντολών, τα συμβάντα, τα μηνύματα μεταξύ χαρακτήρων και οι μεταβλητές, εφόσον αυτές χρησιμοποιούνται στην υλοποίηση του έργου, πάντα με τη βοήθεια και την υποστήριξη της νηπιαγωγού.
Τα παιδιά δεν είναι απλοί χρήστες ενός ψηφιακού παιχνιδιού, αλλά δημιουργοί ενός προγραμματισμένου μηνύματος. Μέσα από τις επιλογές τους διερευνούν πώς η τεχνολογία μπορεί να αξιοποιηθεί για να μεταφέρει κοινωνικά μηνύματα και να ενισχύσει την ευαισθητοποίηση απέναντι στον αποκλεισμό.
5. Συνεργασία, αναστοχασμός και διάχυση του μηνύματος
Μετά την ολοκλήρωση των δραστηριοτήτων, ακολουθεί συζήτηση και αναστοχασμός. Τα παιδιά μοιράζονται τις εμπειρίες τους, περιγράφουν τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν κατά τον σχεδιασμό των διαδρομών και τον προγραμματισμό της Bee-Bot και του Scratch και εξηγούν πώς κατάφεραν να εντοπίσουν και να διορθώσουν λάθη.
Παράλληλα, συζητούν για τα συναισθήματα που προκαλούν η αποδοχή και η απόρριψη και προτείνουν καθημερινές πρακτικές με τις οποίες μπορούν να κάνουν την τάξη τους ένα ασφαλές και φιλόξενο περιβάλλον για όλους.
Η μαθησιακή διαδρομή ολοκληρώνεται με την ανάδειξη του κοινού μηνύματος όλων των δραστηριοτήτων: όπως ένας κώδικας χρειάζεται σαφείς εντολές για να οδηγήσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα, έτσι και η αρμονική συνύπαρξη χρειάζεται σεβασμό, ενσυναίσθηση, συνεργασία και υπεύθυνες επιλογές.
Η δράση συνδέει δημιουργικά την κοινωνική και συναισθηματική μάθηση με την υπολογιστική σκέψη και τον ψηφιακό γραμματισμό, αναδεικνύοντας τον προγραμματισμό ως μέσο έκφρασης, δημιουργίας και επίλυσης προβλημάτων της καθημερινής ζωής.
Τα παιδιά προτείνουν να δημιουργήσουν μια αλυσίδα από χαρτί. Δημιουργούν πολύχρωμες, χάρτινες λωρίδες, όπου στην κάθε λωρίδα τα παιδιά γράφουν μια “σημαντική” λέξη που θυμούνται έντονα μέσα από τις δραστηριότητες, τις οποίες ενώνουν με συρραπτικό και έπειτα μεταξύ τους και σχηματίζουν μια αλυσίδα, που μας ενώνει σαν οικογένεια!
Το κεντρικό μήνυμα της δράσης μας είναι ότι κάθε παιδί αξίζει να ανήκει, κάθε φωνή αξίζει να ακούγεται και κάθε τάξη μπορεί να γίνει μια αγκαλιά. Γιατί τελικά ο πιο όμορφος κώδικας είναι εκείνος που μας μαθαίνει να συνεργαζόμαστε, να σεβόμαστε και να μεγαλώνουμε μαζί!
