Το Πρόγραμμα «Το Παπάκι Πάει…» είναι ένα πρόγραμμα αγωγής υγείας με στόχο την ενίσχυση των γνώσεων και δεξιοτήτων των παιδιών σε περίπτωση που βρεθούν σε συνθήκες εξαφάνισης μη προσδιοριζόμενης αλλιώς, δηλαδή σε συνθήκες που χάνουν τον προσανατολισμό τους ή για κάποιον λόγο δεν βρίσκονται κοντά στο άτομο που νομίμως ασκεί την επιμέλειά τους. Συνοπτικά, στόχος είναι τα παιδιά να έχουν αυξημένη επίγνωση των κινδύνων και να είναι σε ετοιμότητα (increase awareness). Το Πρόγραμμα υλοποιείται από τους/τις νηπιαγωγούς και τους/τις δασκάλους/ες, αφού πρώτα λάβουν σχετική επιμόρφωση από το επιστημονικό προσωπικό του Οργανισμού «Το Χαμόγελο του Παιδιού».
1ο Εργαστήριο: “Φτιάξε τον βοηθό σου”
Αρχικά, εξηγήσαμε στα παιδιά ότι θα ξεκινήσουμε μία δραστηριότητα, ένα παιχνίδι με στόχο να βοηθήσουν ένα παιδί αλλά και ένα παπάκι να βρουν τον δρόμο για το σπίτι τους. Προκειμένου να το καταφέρουν αυτό είπαμε ότι το κάθε παιδί θα χρειαστεί μία κούκλα βοηθό, την οποία θα φτιάξουν στη συγκεκριμένη συνάντηση.
Για μια πιο ομαλή εισαγωγή στο θέμα ενημερώσαμε με μεγάλη αγωνία τα παιδιά πως βρήκαμε έξω από το σχολείο μόνο του ένα παπάκι, τον Πάκο, προσκαλώντας τα να τον βοηθήσουν να βρει τη μητέρα του και έτσι να ξεκινήσει η ιστορία. Δηλαδή προϊδεάσαμε τα παιδιά για το τι θα γίνεται τις επόμενες ημέρες και τους συστήσαμε το παπάκι, τον Πάκο, τον ήρωα της δεύτερης ιστορίας.
Δημιουργήσαμε, λοιπόν, τις κούκλες-βοηθούς χρησιμοποιώντας κάλτσες που έφεραν τα παιδιά από το σπίτι, νήματα και άλλα υλικά που είχαμε στο σχολείο.
2ο Εργαστήριο: “Ο Δρόμος για το Σπίτι”
Μέσα από την αφήγηση ενός παραμυθιού βοηθήσαμε τους/τις μαθητές/μαθήτριες να κατανοήσουν βασικά μηνύματα σε περίπτωση που κάποιο παιδί βρεθεί στη θέση να έχει χάσει τη μαμά, τον μπαμπά του ή τον άνθρωπο που το επιβλέπει. Μέσω του παραμυθιού τα παιδιά ήρθαν σε επαφή με την εμπειρία της εξαφάνισης και απέκτησαν γνώσεις, οι οποίες αν και δουλεύονται σε έναν υποθετικό κόσμο, θα μπορέσουν να ανακληθούν και να εφαρμοστούν σε αντίστοιχες πραγματικές περιπτώσεις (Αναγνωστόπουλος, 1997).
Βασικά μηνύματα του παραμυθιού για τα παιδιά:
- Μένουμε σταθεροί στη θέση μας. (σημείωση για εκπαιδευτικό: καθώς οι γονείς/κηδεμόνες μετακινούνται συνεχώς για να βρουν το παιδί, διευκολύνεται η διαδικασία εύρεσης τους όταν μένουν σταθερά σε ένα σημείο)
- Φωνάζουμε… και ζητάμε βοήθεια από πολλούς/πολλές και όχι από ένα άτομο (το παιδί είναι μόνο του, δεν ξέρει κανένα. Η συμβουλή δεν μιλάμε σε ξένο μπορεί να μην είναι αποτελεσματική, διότι στο χώρο μπορεί να είναι μόνο ξένοι. Έτσι, για να μειωθεί ο κίνδυνος βλάβης του παιδιού από κάποιον ξένο, θα πρέπει να ζητήσει βοήθεια από πολλούς ταυτόχρονα. Για να το πετύχει αυτό, φωνάζει και μαζεύεται πολύς κόσμος.)
- Έχουν κάθε δικαίωμα να λένε ΟΧΙ αν κάτι τα ενοχλεί και τα τρομάζει.
- Οι αστυνόμοι βοηθάνε τα παιδιά, δεν τα πάνε φυλακή. (σημείωση για εκπαιδευτικό: καθώς στο πλαίσιο της διαπαιδαγώγησης τα παιδιά ακούνε συχνά την φράση «κάτσε καλά γιατί ο αστυνόμος θα σε πάει φυλακή» στόχος είναι να απενοχοποιηθεί η έννοια του αστυνόμου, καθώς σε περίπτωση εξαφάνισης μπορεί να χρειαστεί να συνεργαστεί μαζί του.)
Για να αξιολογήσουμε το πώς τα παιδιά αντιλήφθηκαν την ιστορία χρησιμοποιήσαμε σχετικές εικόνες του προγράμματος.
Επίσης, δημιουργήσαμε κύβους με εικόνες και το κάθε παιδί έριχνε τον κάθε κύβο μία φορά, για να φτιάξει τη δική του ιστορία έχοντας ως βάση τα τρία στοιχεία που θα του φανερώσουν οι κύβοι.
3ο Εργαστήριο: “Το Παπάκι πάει”
Στη δραστηριότητα αυτή τα παιδιά με τις κούκλες τους βοήθησαν τον Πάκο να βρει τη μαμά του. Στην πραγματικότητα αυτά που έμαθαν στην προηγούμενη συνάντηση, τα χρησιμοποίησαν για να βοηθήσουν τον Πάκο να βρει τη μαμά του. Με τις κούκλες που φτιάξαμε με τα παιδιά προχωρήσαμε στο θεατρικό. Σε αυτό συμμετείχαν: Πάκο (παπάκι), Μαμά Πάπια, Ξένος, Αστυνομικός. Κατά τη διάρκεια του θεατρικού, ο Πάκο, σε κάποια σημεία, απευθυνόταν στις κούκλες των παιδιών, προκειμένου να του δώσουν τη σωστή κατεύθυνση. Στόχος αυτής της διαδικασίας ήταν η αναπαραγωγή της γνώσης που έχει αποκτηθεί μέχρι στιγμής από τα παιδιά και η διαδραστική επικοινωνία και μάθηση (νηπιαγωγός/δάσκαλος/δασκάλα-μαθητής/μαθήτρια). Κατά την αφήγηση χρησιμοποιήσαμε τα προτεινόμενα μουσικά κομμάτια του προγράμματος.
Έναρξη της αφήγησης:
Τι όμορφη μέρα που είναι σήμερα! Ο ήλιος λάμπει και τα κρυστάλλινα νερά της λίμνης είναι ήρεμα. Σήμερα ο Πάκο το μικρό παπάκι έχει τα γενέθλιά του, το ξέρατε; Το απόγευμα στη λίμνη θα στηθεί μεγάλο πάρτι και είστε όλοι καλεσμένοι! Θα τραγουδήσουμε και θα χορέψουμε και στο τέλος θα βοηθήσουμε τον Πάκο να σβήσει τα κεράκια. Όμως από την κουζίνα της μαμάς πάπιας λείπουν πολλά υλικά για την τούρτα. Γι’ αυτό και θέλει να πάει στο Πάπι-μάρκετ στην πόλη. Ο Πάκο ποτέ δεν έχει πάει σε Παπιμάρκετ. Θα είναι η πρώτη του φορά. Μα πού είναι όμως;
(Κατά την επίσκεψη στο Παπιμάρκετ ο Πάκο απομακρύνεται από τη μαμά του και ένας ξένος προσπαθεί να τον πείσει να πάει μαζί του ισχυριζόμενος ότι γνωρίζει τη μαμά του. Με την παιδιών και των κουκλών ο Πάκο αντιστάθηκε στον ξένο και εμπιστεύτηκε τη βοήθεια ενός αστυνομικού. Έτσι, βρήκε ξανά τη μαμά του.)
Τα παιδιά έκαναν στον Πάκο δώρο μία ζωγραφιά που έφτιαξαν με τις κούκλες τους!
4ο Εργαστήριο: “Τι θα έκανες αν…”
Σε αυτό το εργαστήριο τα παιδιά κλήθηκαν να απαντήσουν σε υποθετικά σενάρια, αντλώντας από τις γνώσεις του προγράμματος έως αυτή τη χρονική στιγμή.
- «Τι θα έκανες εάν στο λούνα πάρκ κατέβαινες από το παιχνίδι και δεν έβλεπες τη μαμά σου;»
Επιθυμητή αντίδραση προς μάθηση: Μένω σταθερός/ή, δεν μετακινούμαι.
- «Τι θα έκανες εάν τότε ερχόταν μία κυρία και σου έλεγε ότι ξέρει τη μαμά σου και να πας μαζί της;»
Επιθυμητή αντίδραση προς μάθηση: Λέω δυνατά ΟΧΙ
- «Τι θα έκανες εάν η μαμά δεν σε έβρισκε, τι θα έκανες μετά; Σε ποιόν θα ζητούσες βοήθεια; Τι θα έκανες;»
Επιθυμητή αντίδραση προς μάθηση: Φωνάζω για να μαζευτεί πολύς κόσμος, όχι μόνο ένα άτομο.
- «Τι θα έκανες εάν περνούσε ένας αστυνόμος;»
Επιθυμητή αντίδραση προς μάθηση: Θα του ζητούσα βοήθεια.
Η διαδικασία συνεχίστηκε μέχρι να απαντήσουν όλα τα παιδιά σε τουλάχιστον μία ερώτηση. Κάθε φορά αλλάζαμε το σκηνικό σε παραλία, παιδική χαρά, σούπερ μάρκετ, λαϊκή αγορά, εμπορικό κέντρο κ.ά.
5ο Εργαστήριο: “Ας μάθει και η μαμά με τον μπαμπά”
Σκοπός του εργαστηρίου ήταν να εκπαιδεύσουν τα παιδιά τους γονείς τους σε αυτά που έμαθαν. Τα παιδιά, λοιπόν, έμαθαν σε μορφή ποιήματος απαντήσεις σε κάποιες ερωτήσεις. Προσκαλέσαμε τους γονείς στο σχολείο μας, ώστε να παρουσιάσουν τα παιδιά τις γνώσεις που αποκόμισαν. Μετά από τα ποιήματα τα παιδιά απάντησαν σε διάφορα πιθανά σενάρια σχετικά με το πώς θα έπρεπε να αντιδράσουν.
6o Εργαστήριο: “Αξιολόγηση του προγράμματος από τα παιδιά”
Με στόχο την αξιολόγηση του προγράμματος «Το Παπάκι Πάει…», του πρώτου προγράμματος εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης παιδιών σε θέματα εξαφανίσεων, κατασκευάστηκε από τους ψυχολόγους του Συλλόγου ένα ερωτηματολόγιο απευθυνόμενο σε μαθητές/-τριες νηπιαγωγείου. Στόχος του είναι να διερευνήσει την αποτελεσματικότητα της παρέμβασης αξιολογώντας την επίδρασή της στην αύξηση των γνώσεων των παιδιών στη δυνατότητα λήψης αποφάσεων των παιδιών.
Σημείωση: Το πρόγραμμα αξιολογήθηκε και από τις εκπαιδευτικούς συμπληρώνοντας το αντίστοιχο ερωτηματολόγιο κατασκευάστηκε από τους ψυχολόγους του Οργανισμού.
