Ιστολόγιο

Περί διαφορετικότητας και ισότητας

            Μια συνηθισμένη παρανόηση αφορά τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύεται η ισότητα ατόμων στα πλαίσια της διαφορετικότητας, των έμφυτων δηλαδή ή και επίκτητων διαφορών τους. Συχνά ξεκινάει (καλώς) κανείς με αφετηρία την ισότητα και προκειμένου όχι μόνο να μην αμφισβητηθεί αυτή αλλά και να μην δοθεί καν πάτημα προς αμφισβήτηση, θέτει ως δεδομένο την ισότητα στα επιμέρους σημεία. Τα ευτράπελα που προκύπτουν συμπεριλαμβάνουν την άρνηση της πραγματικότητας, την συχνά εν αγνοία και έμμεση – αλλά φέρουσα ιδιαίτερη βαρύτητα – προσβολή της προσωπικότητας ατόμων που αντιμετωπίζονται ως ισότιμα σε σημεία που τεχνικά υστερούν, ενώ κατ’ επέκταση ουσιαστικά αγνοούνται τα σημεία στα οποία τεχνικά υπερτερούν, τουλ. αλλά όχι μόνο όσον αφορά την υπερτέρηση αυτή. Το εν λόγω άτομο – θύμα μιας τέτοιας αντιμετώπισης – αντιλαμβάνεται τη φυσική υστέρηση, ερμηνεύει την ρητορεία περί ισότητας στα σημεία που τεχνικά υστερεί ως στήριξη εκ μέρους φιλικού προσώπου (την οποία ίσως και να νιώθει ότι οφείλει να ασπαστεί καίτοι σε προφανή ενίοτε αντίθεση με τις προσλαμβάνουσες του), ενώ παράλληλα τείνει να αγνοήσει τα φυσικά του – ή και επίκτητα προτερήματα, σχηματίζοντας τελικά την εικόνα ότι συνολικά υστερεί , κι ότι είτε μάχεται για να φτάσει σε επίπεδο ισότητας , είτε μάχεται για να πείσει εαυτόν και κοινωνία για κάτι που όπως το αντιλαμβάνεται δεν μπορεί να ισχύει.

           Πριν προχωρήσω θα δώσω ένα θεωρητικό, αλλά σαφές και συμβολικό παράδειγμα , χρησιμεύον ως σημείο αναφοράς. Σε μια υποθετική χώρα λοιπόν όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι , κι όλοι έχουν δέκα αντικείμενα έκαστος, βιβλία και κομπιουτεράκια (τσέπης). Όλα τα αντικείμενα είναι ανά δύο ισάξια. Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν 7 από το ένα και 3 από το άλλο.

          Φανταστείτε τώρα ότι μια τρέχουσα κουλτούρα δίνει μεγαλύτερη – αλλά ψευδή –  αξία στα κομπιουτεράκια, ψευδή διότι λ.χ. χωρίς βιβλία δεν μπορούν καν να υφίστανται κομπιουτεράκια. Φανταστείτε ότι πολλοί, ιδίως κάποιοι έχοντες 6 βιβλία και 4 κομπιουτεράκια, αδυνατούν π.χ. να δουν τι συμβαίνει και εικάζουν ότι όλοι ( θα έπρεπε να, ψιθύριζαν κάποιοι) έχουν από 5, βιβλία και κομπιουτεράκια, κι ότι επικρατεί αυτή η κουλτούρα.Τι θα γίνει μετά; Ουσιαστικά θα τεθεί ως άνω φράγμα το 5, σε βιβλία και κομπιουτεράκια. Εάν έχεις παραπάνω από 5 η κοινωνία δεν στα αναγνωρίζει, εάν όμως έχεις λιγότερα και 5 να σου λένε ότι έχεις, εσύ έχεις π.χ μόνο 3 κι όχι 5 να αξιοποιήσεις. Οπότε ο έχων 7 και 3 είναι σαν (κι όχι μόνο αντιμετωπίζεται ως) έχων 5 και 3, σύνολο 8, ενώ ο έχων 6 και 4 είναι σαν να έχει 5 και 4, σύνολο 9. Μην τρέφουμε αυταπάτες, πρόκειται, στο παράδειγμα μας, για μια κοινωνία ισότιμων που μετατράπηκε σε κοινωνία ανισοτήτων. Χώρια ότι η κοινωνία ανταμείβοντας (με καθαρό δεκάρι) το ασύνηθες (5,5) κινείται ενάντια σε ότι φάνηκε εν τοις πράγμασι να είναι βέλτιστο για την ίδια, και άρα ως σύνολο, εκ πρώτης, φαίνεται να αυτοζημιώνεται. Ιδιαίτερα ο έχων 7 και 3 αντιμετωπιζόμενος ως έχων 5 και 5 ωθείται να υποκριθεί ότι έχει 5 και 5 (προκειμένου να μην δείξει / νιώσει ότι υστερεί) και σε κουβέντα ότι έχει απ’ τα μεν 3 , ακόμα και να του πεις για τα 7, έρχεται αντιμέτωπος με μια πραγματικότητα που καλείται να απωθήσει , με ότι αυτό συνεπάγεται.

          Θα πει κανείς “καλό ρε φίλε τι παράδειγμα σου, αλλά στη θεωρία, στην πράξη τα πράγματα μπορεί να είναι εντελώς αντίθετα”. Δεκτό.

          Φανταστείτε λοιπόν ότι στο παρελθόν στην ίδια κοινωνία, πολύ πριν επικρατήσει η τρέχουσα κουλτούρα, είχε κυριαρχήσει μια εντελώς διαφορετική, που μετρούσε ουσιαστικά μόνο τα περισσότερα. Πιο συγκεκριμένα κάποιοι έχοντες 8 κομπιουτεράκια και 2 βιβλία εικάζαν ότι όλοι ( θα έπρεπε να, ψιθύριζαν κάποιοι) έχουν από 9 και 1, βιβλία και κομπιουτεράκια, όχι κατ’ ανάγκη αντίστοιχα (κατανοόντες ότι το (10,0) δεν περπατάει ούτε θεωρητικά).Τι θα γίνει μετά; Ουσιαστικά θα τεθεί ως άνω φράγμα το 1, σε ένα εκ των δύο κατ’ άτομο, βιβλία ή κομπιουτεράκια. Εάν έχεις παραπάνω από 1 απ’ αυτό που έχεις λιγότερα η κοινωνία δεν στα αναγνωρίζει, εάν όμως έχεις λιγότερα από 9 σ’ αυτό που έχεις περισσότερα, και να σου λένε ότι έχεις 9, εσύ έχεις π.χ μόνο 7 κι όχι 9 να αξιοποιήσεις. Οπότε ο έχων 7 και 3 είναι σαν (κι όχι μόνο αντιμετωπίζεται ως) έχων 7 και 1, σύνολο 8, ενώ ο έχων 8 και 2 είναι σαν να έχει 8 και 1, σύνολο 9. Μην τρέφουμε αυταπάτες, πρόκειται, στο παράδειγμα μας, για μια κοινωνία ισότιμων που μετατράπηκε σε κοινωνία ανισοτήτων. Χώρια ότι η κοινωνία ανταμείβοντας (με καθαρό δεκάρι) το ασύνηθες (9,1) κινείται ενάντια σε ότι φάνηκε εν τοις πράγμασι να είναι βέλτιστο για την ίδια, και άρα ως σύνολο , εκ πρώτης, φαίνεται να αυτοζημιώνεται.  Ιδιαίτερα ο έχων 7 και 3 αντιμετωπιζόμενος ως έχων 9 και 1 ωθείται να υποκριθεί ότι έχει 9 και 1 (προκειμένου να μην δείξει / νιώσει ότι υστερεί) και σε κουβέντα ότι έχει απ’ τα μεν 7 , ακόμα και να του πεις για τα 3, έρχεται αντιμέτωπος με μια πραγματικότητα που καλείται να απωθήσει , με ότι αυτό συνεπάγεται.

Πριν καν ρωτήσετε ποιο είναι το σωστό, θα σας προλάβω και θα πω “το ποιό;” Γιατί θα έπρεπε να είναι κάτι “λάθος”, δεν του αρέσουν κάποιονου τα βιβλία του ή τα κομπιουτεράκια του, ή μήπως μας ενόχλησαν; Μας ενόχλησε που είναι διαφορετικός από μας, ή που δεν είναι μέρος μιας ομοιόμορφης διαφορετικότητας, σαν κάποιους από μας; Η πραγματική ερώτηση είναι ποιον και τι τον ενόχλησε, να δούμε τι του φταίει βρε αδερφέ!

Κι η πραγματική απάντηση αφορά το πως πραγματικά θα στηρίξουμε την διαφορετικότητα του καθενός με τις ανισότητες στα σημεία που αυτή συνεπάγεται, πολύ περισσότερο δε τις μή μετρήσιμες διαφορές (κι όχι απλά κάποιες εξεζητημένες προβολές διαφορών), ωθώντας τον σε ενδυνάμωση και στα πιο δυνατά και στα πιο αδύνατα σημεία του, στηρίζοντας πάντα τις (αφορώντες τον ίδιο) επιλογές του, χωρίς υπερβολές και αποφεύγοντας τα μάλα  μή αντιστρεπτές κινήσεις.

Δεν θα επεκταθώ βήμα – βήμα, ο νοών νοείτο, αντιθέτως θα κάνω ένα άλμα. Γιατί ίσως τώρα στη Δύση ζούμε την εποχή του πρώτου παραδείγματος (κι αν ακόμα όχι αυτό δεν επηρεάζει όπως εξήγησα ακριβώς ανωτέρω το πώς πρέπει εν γένει να αντιμετωπίζεται το κάθε άτομο).  Και  θα σταθώ στα μαθηματικά όπου βλέπουμε πολλούς εκ των πιο μάχιμων και ανταγωνιστικών εκ των νέων ανθρώπων, αγοριών και κοριτσιών, ενώ έχουν ακριβώς το δυναμικό που απαιτείται για να διακριθούν στις θετικές επιστήμες, δεν έχουν την υπομονή και τη μεθοδικότητα που απαιτεί απ αυτούς όχι μόνο το εκπαιδευτικό σύστημα αλλά κι ολόκληρη η κοινωνία. Κάποιοι, δεν θα πω αρκετοί, εξ αυτών, τελειώνοντας το λύκειο και με την σχετική ελευθερία χρόνου που κάποτε καταφέρνουν να έχουν, ξεδιπλώνουν τελικά το δυναμικό τους (αναφέρομαι πάντα πρωτίστως αλλά όχι αποκλειστικά στις θετικές επιστήμες). Οφείλουμε να βρούμε τρόπο να τους στηρίξουμε απ’ τα σχολικά τους χρόνια.

Και  θα σταθώ πάλι, ως μαθηματικός, στα μαθηματικά και όχι μόνο τώρα, όπου βλέπουμε πολλούς εκ των πιο πλούσιων συναισθηματικά, πλούσιων εν γένει εσωτερικά  εκ των νέων ανθρώπων, κοριτσιών και αγοριών, όπου χάρη στην υπομονή, τη μεθοδικότητα και την εργασία τους τα καταφέρνουν καλύτερα απ’ τους έχοντες το δυναμικό, ενώ ζώντας σε έναν κόσμο, τον δικό τους αλλά 100% πραγματικό κόσμο όπου οι θετικές επιστήμες πολύ δύσκολα έχουν εξίσου περίοπτη θέση με τη θέση που έχουν για τους πιο ανταγωνιστικούς, και οι στόχοι τους είναι λιγότερο ποσοτικοί και περισσότερο ποιοτικοί, επιδιώκουν στην πορεία σχετική ανεξαρτησία και αρμονία μάλλον παρά επιτυχία. Δεν θα διαλέξουμε εμείς για αυτές και για αυτούς το δρόμο τους, θα τις και τους στηρίξουμε, εξηγώντας τους παράλληλα σε κάθε πιθανή απογοήτευση ότι αυτές κι αυτοί έχουν τα δικά τους πιο δυνατά σημεία που μπορούν να στηριχτούν, και τα δικά τους πιο αδύναμα σημεία που ενδεχομένως χρειάζεται περισσότερο να εξασκήσουν. Σαν κοινωνία δε, να γνωρίζουμε ότι η αρμονία που θα επιδιώξουν είναι η ίδια η – μελλοντική δή – κοινωνία μας.

Δημήτρης Σταθόπουλος

μαθηματικός, msc