ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ

ΔΕΠΥ- Διαταραχή Ελλειματικής Προσοχής –Υπερκινητικότητας

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) – διεθνώς Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) – είναι μια από τις συχνότερες νευροβιολογικές διαταραχές της παιδικής ηλικίας  οι οποίες εκδηλώνονται με σημαντικές δυσκολίες στην απόκτηση ή τη χρήση των δεξιοτήτων της ακρόασης, της ομιλίας, της ανάγνωσης, της γραφής, του συλλογισμού ή των μαθηματικών ικανοτήτων. Εμφανίζεται στο των 5-7% του μαθητικού πληθυσμού με σχέση συνήθως 3:1 υπέρ των αγοριών. Αρκετοί επιστήμονες, ωστόσο, πιστεύουν ότι η συχνότητα εμφάνισης είναι περίπου η ίδια και στα δύο φύλα, με τη διαφορά ότι τα κορίτσια συχνά δεν είναι υπερκινητικά και διαχειρίζονται καλύτερα τη διαταραχή τους, γι αυτό και η διάγνωση μπορεί να διαλάθει ή να γίνει αργότερα. Παρόλο που πρόκειται για μια τόσο συχνή κατάσταση, η ΔΕΠΥ συνεχίζει να είναι ελάχιστα κατανοητή στην εκπαιδευτική κοινότητα και να μην είναι αποδεκτή από όλες τις επιστημονικές και κοινωνικές ομάδες. Αν και είναι, όμως, η ΔΕΠΥ μια από τις πιο μελετημένες και τεκμηριωμένες παιδοψυχιατρικές διαταραχές παγκοσμίως, έχει συγχρόνως προκαλέσει τις περισσότερες συζητήσεις και εξακολουθεί να υποδιαγιγνώσκεται σε πολλές χώρες μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.

Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής – Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ) είναι μια διαταραχή που συνήθως πρωτοεμφανίζεται στη νηπιακή ηλικία και έχει τη μεγαλύτερη ένταση στη σχολική ηλικία. Τα παιδιά με ΔΕΠ -Υ δυσκολεύονται στην παρακολούθηση του μαθήματος και στις σχέσεις τους με τους δασκάλους και τους συμμαθητές τους. Τις περισσότερες φορές η συμπεριφορά τους είναι απρόβλεπτη. Στο οικογενειακό και στο ευρύτερο κοινωνικό τους περιβάλλον φαίνεται πως έχουν δυσκολίες στην επικοινωνία και την προσαρμογή σε καινούριες καταστάσεις. Πολλές φορές παρουσιάζουν επιθετικότητα γεγονός  που τα δυσκολεύει περισσότερο στην επικοινωνία τους με τους άλλους και τα οδηγεί σε απομόνωση.

Κύρια χαρακτηριστικά της Διαταραχής αυτής  είναι η  Ελλειμματική Προσοχή / Διάσπαση, η υπερκινητικότητα  και η παρορμητικότητα.

Ελλειμματική προσοχή / Διάσπαση

• Ο μαθητής δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί στη λεπτομέρεια και κάνει λάθη απροσεξίας.
• Διασπάται εύκολα από εξωτερικά ερεθίσματα.
• Φαίνεται να μην ακούει.
• Παρουσιάζει περιορισμένο εύρος προσοχής κατά τη διάρκεια δραστηριοτήτων και εργασιών.
• Δυσκολεύεται στην ολοκλήρωση εργασιών.
• Αποφεύγει ή εκφράζει δυσαρέσκεια για εργασίες που απαιτούν αδιάσπαστη προσοχή.
• Δυσκολεύεται στην οργάνωση εργασιών και δραστηριοτήτων.
• Ξεχνάει πολύ συχνά ή χάνει βιβλία, εργασίες, μολύβια κτλ.

Υπερκινητικότητα

• Κινείται νευρικά ή στριφογυρίζει στη θέση του.
• Φεύγει συχνά από το θρανίο του στο σχολείο.
• Τρέχει ή σκαρφαλώνει
• Βρίσκεται συνέχεια «εν κινήσει» ή έχει την τάση για συνεχή δράση.
• Φλυαρεί.

Παρορμητικότητα

• Δε σκέφτεται πριν ενεργήσει.
• Διακόπτει συζητήσεις και δραστηριότητες άλλων.
• Απαντάει σε ερωτήσεις πριν τις ολοκληρώσει ο ομιλητής.
• Δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του, όταν αυτό απαιτείται.
• Ολοκληρώνει βιαστικά και με προχειρότητα τις εργασίες του.

Α. Αντιμετώπιση

Μετά τη διάγνωση που γίνεται από εξειδικευμένη ομάδα ειδικών (ψυχολόγο, παιδοψυχίατρο, ειδικό παιδαγωγό κ.ά.) καταρτίζεται εξατομικευμένο πρόγραμμα αποκατάστασης το οποίο περιλαμβάνει:

• Ενημέρωση των γονέων και των εκπαιδευτικών σχετικά με τη συγκεκριμένη διαταραχή, ώστε να αναγνωριστεί η προβληματική συμπεριφορά ως αδυναμία του παιδιού να ελέγξει τον εαυτό του και όχι ως ανυπακοή ή ως συνέπεια κακής ανατροφής.
• Εκπαίδευση των γονέων και συνεργασία τους με τους εκπαιδευτικούς για την αντιμετώπιση των ανεπιθύμητων συμπεριφορών.
• Ατομικές συνεδρίες με το παιδί, που στόχο θα έχουν την αλλαγή της συμπεριφοράς του.
• Ανάπτυξη τεχνικών Αυτοελέγχου-Αυτοκαθοδήγησης
• Συνεργασία με το σχολείο για την αντιμετώπιση προβλημάτων συμπεριφοράς και μάθησης.
• Ενισχυτική διδασκαλία στις περιπτώσεις που συνυπάρχει Ειδική Μαθησιακή Διαταραχή.
• Φαρμακοθεραπεία για τις πολύ σοβαρές περιπτώσεις.

• Ο ρόλος της οικογένειας

• Οι γονείς δεν πρέπει να νιώθουν ενοχές αφού ούτε οι ίδιοι ούτε το παιδί τους ευθύνεται για την κατάσταση αυτή.
• Η μελέτη του πρέπει να γίνεται σε σταθερή ώρα και πριν από το παιχνίδι, το οποίο μπορεί να αποτελέσει και αμοιβή για την εργασία που θα κάνει.
• Μετά από ένα κουραστικό πρωινό στο σχολείο (85% του συνολικού χρόνου κάθεται) το υπερκινητικό παιδί χρειάζεται κίνηση.
• Καλό είναι να έχει το δικό του δωμάτιο. Τα παιδιά αυτά χρειάζονται χώρους όπου θα μπορούν να αποσυρθούν για πολλές ώρες. Κοιμούνται καλύτερα εάν τους διαβάσει κανείς στο κρεβάτι μια ενδιαφέρουσα ιστορία ή ένα παραμύθι.
• Ο αθλητισμός και οι δραστηριότητες είναι ιδιαίτερα ωφέλιμος για το υπερκινητικό παιδί.

• Ο ρόλος του σχολείου

Οργάνωση:

• Ο εκπαιδευτικός βάζει όρους και στόχους για όλη την τάξη και για τον κάθε μαθητή ξεχωριστά.
• Δείχνει στους μαθητές την τεχνική της μελέτης και την επαναλαμβάνει σε τακτά χρονικά διαστήματα.

Εργασίες:

• Αποφεύγει ερωτήσεις με πολλά σκέλη.
• Προτιμά σύντομες ερωτήσεις με απλουστευμένη γλώσσα.
• Εναλλακτικά δίνει το δικαίωμα της παρουσίασης των εργασιών σε σχεδιάγραμμα ή σε μορφή σημειώσεων.

Παράδοση μαθήματος:

• Ξεκινά από τα γνωστά προηγούμενα, χρησιμοποιώντας λέξεις – κλειδιά.
• Ο ρυθμός δεν πρέπει να είναι ούτε αργός αλλά ούτε και γρήγορος.
• Χρησιμοποιεί νοητικούς χάρτες, σχεδιαγράμματα, χρωματιστές κιμωλίες, (πολυαισθητηριακή μέθοδος- Gardner).
• Απευθύνεται ονομαστικά σε κάποιους μαθητές ανά τακτά διαστήματα.

Τάξη:

• Ο μαθητής κάθεται με «ήσυχους» συμμαθητές του.
• Του δίνεται η ευκαιρία να κινηθεί (να γράψει στον πίνακα, να δείξει στο χάρτη…).
• Του επιτρέπεται η κίνηση σε «προκαθορισμένες περιοχές» όπως επίσης – κατόπιν συμφωνίας – να απασχολεί τα χέρια του με κάτι…

Αξιοποιώντας την εμπειρία των ενηλίκων, ολόκληρη η τάξη μπορεί να εφαρμόσει έναν κώδικα λειτουργίας, με συγκεκριμένους κανόνες, οι οποίοι θα τηρούνται από όλα τα παιδιά της τάξης, όπως τηρείται ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας ( Κ.Ο.Κ.) από τους οδηγούς.

Παράδειγμα: “Κανόνες Δημοκρατίας”

• Σηκώνω πάντα το χέρι μου πριν μιλήσω.
• Περιμένω να έρθει η σειρά μου.
• Περιμένω να τελειώσει αυτός που μιλάει.
• Ακούω και προσέχω αυτόν που μιλάει
• Δεν κοροϊδεύω κανέναν γι’ αυτά που λέει

Οι πέντε αυτοί κανόνες μπορούν να γραφτούν σ’ ένα μεγάλο χαρτί με ευανάγνωστα γράμματα και να αναρτηθούν στην  τάξη ώστε να μπορεί να τα διαβάζει το κάθε παιδί από οποιοδήποτε σημείο της αίθουσας. Ενδείκνυται ακόμα περισσότερο όταν υπάρχει υπερκινητικό παιδί στο τμήμα. Τα υπερκινητικά παιδιά χρειάζονται κατά τη διάρκεια του μαθήματος κάποια χρονικά διαστήματα με δραστηριότητα. Γι’ αυτό τα περισσότερα έχουν αναπτύξει δικές τους στρατηγικές εκτόνωσης όπως, π.χ. πηγαίνουν να πιουν νερό ή κάθε μισή ώρα πηγαίνουν στην τουαλέτα.

Εκπαιδευτικός και μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες

Έγκαιρη διάγνωση Ο εκπαιδευτικός :

• Δεν κάνει διάγνωση (παραπέμπει σε ειδικό)
• Δε χαρακτηρίζει μαθητή ως μαθητή με μαθησιακές δυσκολίες ή το αντίθετο
• Ενημερώνει τους γονείς ως προς τα συμπτώματα
• Ενθαρρύνει και τονώνει την αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση του μαθητή
• Δεν αδιαφορεί και δεν απογοητεύεται
• Καυτηριάζει τη συμπεριφορά ως ανεπιθύμητη όχι το παιδί
• Δεν αφήνει αβοήθητο τον «αδύναμο» μαθητή του(Διαφοροποίηση)
• Μοναδικότητα περιπτώσεων

Σε κάθε παιδί με μαθησιακές δυσκολίες παρατηρούμε:

• Διαβάθμιση και διαφορετικό συνδυασμό συμπτωμάτων
• Χάσμα δυνατότητας απόδοσης
• Διαφορετικό τρόπο αντίληψης

Πρέπει να μη μας διαφεύγει ότι: «τα παιδιά με ΔΕΠΥ δεν υστερούν σε σχέση με τα άλλα παιδιά, απλώς μαθαίνουν, καταγράφουν, επεξεργάζονται, κατανοούν, οργανώνουν και απομνημονεύουν τα πράγματα με το δικό τους τρόπο και ρυθμό».

Δυστυχώς υπάρχουν λίγοι εκπαιδευτικοί αλλά και γονείς που δεν αντιλαμβάνονται τα τραύματα που προκαλούν σ’ ένα παιδί με τα λόγια που λένε όταν είναι θυμωμένοι. Οι γονείς, οι παππούδες, οι γιαγιάδες και οι εκπαιδευτικοί αποτελούν τα σημαντικότερα πρότυπα στα οποία προστρέχουν τα παιδιά για αποδοχή. Συνεπώς, είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι τα αρνητικά φορτισμένα επίθετα ή οι απειλές μπορεί να έχουν καταστροφικές επιπτώσεις στην αυτοεκτίμηση των παιδιών, καθώς τα ταπεινώνουν, τους δημιουργούν φόβο και τα υποβιβάζουν.

Χαρακτηρισμοί-Ταμπέλες, Συγκρίσεις,  Απόρριψη, Ταπεινώσεις καλό είναι να αποφεύγονται γιατί σφραγίζουν τον ψυχισμό του παιδιού ανεπανόρθωτα και μειώνουν την αυτοπεποίθησή του.