Γενικό Λύκειο Καλής

Όλα ξεκίνησαν στις 7 Μαΐου του 2022. Ανεβήκαμε στο αεροπλάνο της Lufthansa, με χαμόγελα αλλά και ερευνητικό πνεύμα. Την επόμενη μέρα θα άρχιζε το Erasmus+ πρόγραμμά μας «Εκπαίδευση στη Φιλανδία και στην Εσθονία- Συγκριτική αξιολόγηση καινοτομιών και καλών πρακτικών- για όλα τα σχολικά επίπεδα» (Education in Finland and/or Estonia- Original Best Practices Benchmarking course- for all school levels). Ήταν εύλογο το ερώτημα αν  το εκπαιδευτικό σύστημα της Φιλανδίας και της Εσθονίας είναι εφάμιλλο της φήμης του… Λένε αλήθεια οι κορυφαίες επιδόσεις τους στις εξετάσεις PISA; Ελάτε λοιπόν μαζί μας, στα μονοπάτια της μνήμης μας!

Εικόνα 1:  Ελπίδα Αποστολίδου ΠΕ02 (αριστερά),  Αλεξάνδρα Τσιτλακίδου ΠΕ06 (δεξιά)

Ελσίνκι

Την πρώτη μέρα του προγράμματος (8/05/2022) ξεναγηθήκαμε σε διάφορα αξιοθέατα και μνημεία του Ελσίνκι. Η επαφή με την πόλη μας γοήτευσε. Είναι ένα γραφικό λιμάνι της Βαλτικής με ισχυρή παράδοση στο ντιζάιν, μια εναλλακτική νυχτερινή ζωή και μια πιο “edgy” («αιχμηρή») αίσθηση από κάποια σκανδιναβικά ξαδέρφια του. Δεν είδαμε πουθενά αστυνομία, κι όμως υπήρχε διάχυτο το αίσθημα της ασφάλειας. Kαι φυσικά, γνωρίσαμε τους υπόλοιπους συμμετέχοντες συνάδελφους από διάφορες χώρες της Ευρώπης (Γερμανία, Ισπανία, Ιταλία, Λιθουανία, Πολωνία, Πορτογαλία και πέντε ακόμα Έλληνες από Αθήνα και Θεσσαλονίκη).

Εικόνα 2: Μπροστά από την κεντρική βιβλιοθήκη του Ελσίνκι.

Εικόνα 3: Η κεντρική βιβλιοθήκη του Ελσίνκι.

Εικόνα 4: Ο Καθεδρικός Ναός του Ελσίνκι.

Η εβδομάδα που ακολούθησε ήταν ιδιαίτερα πολυάσχολη και απαιτητική, καθώς η επιμόρφωσή μας άρχιζε καθημερινά στις 9 το πρωί και τελείωνε στις 5 το απόγευμα. Το πρόγραμμά μας περιλάμβανε εισηγήσεις, σεμινάρια, workshops και επισκέψεις σε σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Πραγματικά χρήσιμη ήταν η παρακολούθηση μαθημάτων σε διάφορες τάξεις! Γενικά, η όλη εμπειρία συνδύαζε πολύ υψηλά επίπεδα επαγγελματισμού με μια φιλική και χαλαρή ατμόσφαιρα. Η γλώσσα επικοινωνίας ήταν τα αγγλικά.

Εικόνα 5: Επαγγελματικό λύκειο Varia για νοσοκόμες-ους και φροντιστές-στριες.

Εικόνα 6: τραπεζαρία για μαθητές στο επαγγελματικό λύκειο Varia στο Ελσίνκι.

Εικόνα 7: workshop στο επαγγελματικό λύκειο Varia

Εικόνα 8: Workshop στο επαγγελματικό λύκειο Varia (όπου η ελληνική ομάδα μας βγήκε νικήτρια!).

Την τελευταία μέρα στο Ελσίνκι (Τετάρτη 11/5/2022) επισκεφτήκαμε το λύκειο Ressu (Ressu Comprehensive[1] School), ένα διαπιστευμένο IB σχολείο (International Baccalaureate) στο κέντρο του Ελσίνκι. Το όραμα του σχολείου έτσι όπως περιγράφεται στην επίσημη ιστοσελίδα του είναι:

«Στόχος μας είναι να καλλιεργήσουμε δικαιοσύνη, ενσυναίσθηση, σεβασμό, επιμονή και περιέργεια στην κοινότητά μας στο Ressu. Είναι σημαντικό για εμάς όλα τα μέλη της κοινότητάς μας να νιώθουν ασφάλεια και αξία. Οι μαθητές μας φεύγουν από τη μικρή και ασφαλή κοινότητά μας έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τον ευρύτερο κόσμο». (Μετάφραση Αλεξάνδρα Τσιτλακίδου).

Εικόνα 9: Έξω από το λύκειο Ressu (Ressu lykio- Introduction , Ressu video, Ressu video 2) στο κέντρο του Ελσίνκι μαζί με τον επιμορφωτή μας Petri Ilmonen.

[1] Ο όρος Comprehensive αναφέρεται σε σχολείο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που δεν επιλέγει τους μαθητές του με βάση τα ακαδημαϊκά επιτεύγματα ή τις ικανότητες,

Fun fact: Μεγάλη έκπληξη προξένησε το γεγονός πως με την άφιξή μας στο σχολείο Ressu βρήκαμε τις Ιταλίδες συναδέλφισσες να μας περιμένουν στην αίθουσα υποδοχής ξυπόλυτες! Παραξενευτήκαμε! Τους εξήγησαν πως σε περίπτωση κακοκαιρίας δεν χρησιμοποιούνται τα βρεγμένα παπούτσια ώστε να μην λερώνεται ο χώρος. Επειδή όμως η ξενάγηση μας στις αίθουσες θα δυσχεραίνονταν, καθαρίσαμε τις σόλες μας προσεκτικά στις τουαλέτες! Οι μαθητές με το που έμπαιναν στον χώρο του σχολείου, άφηναν ήσυχα (χωρίς κανείς να τους το υπαγορέψει) τα παλτό/μπουφάν τους στην γκαρνταρόμπα και φορούσαν το εφεδρικό ζευγάρι παπουτσιών τους.

Εικόνα 10: Τραπεζαρία μαθητών στο λύκειο Ressu του Ελσίνκι.

Εικόνα 11: Η ξενάγησή μας στο σχολείο Ressu έγινε από δυο όμορφες μαθήτριες σε άπταιστα αγγλικά

Εικόνα 12: Δωρεάν σερβιέτες, προφυλακτικά και χανζαπλάστ στο σχολείο Ressu.

Εικόνα 13: Πινακίδα τουαλέτας στο σχολείο Ressu, κοινή για κορίτσια και αγόρια.

Εικόνα 14: Pia Helena Bar η υποδιευθύντρια του λυκείου Ressu μας εξηγεί το πρόγραμμα σπουδών και τις παιδαγωγικές μεθόδους του σχολείου της.

Εικόνα 15: Βιβλιοθήκη στο λύκειο Ressu.

Το «highlight» της εμπειρίας μας στο σχολείο Ressu[1] δεν ήταν τόσο οι καταπληκτικές αίθουσες, ή οι σύγχρονες εγκαταστάσεις και ο εξοπλισμός. Όχι. Αυτό που μας έκανε ιδιαίτερη εντύπωση είναι η διδασκαλία του μαθήματος Θεωρία της Γνώσης, δηλ. η διδασκαλία της κριτικής σκέψης (Theory of Knowledge– TOK). Είναι το μυστικό όπλο της Φιλανδίας ενάντια στα fake news και την παραπληροφόρηση του τύπου.

Το σκανδιναβικό έθνος βρίσκεται στην κορυφή μιας λίστας ευρωπαϊκών χωρών ως οι πιο ανθεκτικές στην παραπληροφόρηση. Η κυβέρνηση της Φιλανδίας θεωρεί το ισχυρό δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα ως κύριο εργαλείο για να αντισταθεί στον πόλεμο πληροφοριών εναντίον της χώρας. Το σχολείο παρακινεί τους μαθητές να κάνουν ερωτήσεις όπως: Ποιος παρήγαγε αυτές τις πληροφορίες και γιατί; Πού δημοσιεύτηκε; Λέει αλήθεια; Σε ποιους απευθύνεται; Σε τι βασίζεται; Υπάρχουν αποδείξεις για αυτό, ή είναι απλώς η γνώμη κάποιου; Είναι επαληθεύσιμο κάπου αλλού; Η θεωρία της γνώσης διδάσκει πώς να έχουν οι μαθητές μεταγνώση, να σκεφτούν πώς ξέρουν αυτά που γνωρίζουν και να αναστοχαστούν κριτικά τις δικές τους πεποιθήσεις και συμπεράσματα, οδηγώντας τους σε μια πιο υπεύθυνη ζωή με περισσότερη επίγνωση

Εικόνα: 16. Μάθημα κριτικής σκέψης- η μαθήτρια  εργάζεται πάνω στην ποίηση της Σαπφούς (video).

[1] Το λύκειο Ressu ιδρύθηκε το 1891, όταν η Φιλανδία ήταν μέρος της Ρωσίας. Το όνομά του είναι υποκοριστικό του πράσινου χρώματος που συμβολίζει την ανεξαρτησία.

Μια πολύ ευτυχής συγκυρία ήταν η δια ζώσης παρακολούθηση του συγκεκριμένου μαθήματος. Η υπεύθυνη καθηγήτρια της θεωρίας της μάθησης ήταν συγχρόνως και ψυχολόγος. Η μαθήτρια στην εικόνα 16 (ετών 16), πολύ πρόθυμη να μας διαφωτίσει, παρουσιάζει την εργασία της πάνω στην ποίηση της Σαπφούς. Έχει έναυσμα το κείμενο του πίνακα (εικόνα 17) που αναλύει πώς ένα λεξικό αγγλικής και κινεζικής γλώσσας μπορεί να είναι συγχρόνως χρήσιμο εργαλείο μετάφρασης αλλά και πηγή παρερμηνείας. Η μαθήτρια μας εξηγεί σε άπταιστα αγγλικά: “Δουλεύω πάνω στο θέμα της γλώσσας. Εξερευνώ την ιδέα της γλώσσας σε μια συλλογή ποιημάτων της Σαπφούς. Το γεγονός ότι έχουμε μόνο αποσπάσματα από την ποίησή της κάνει τη μετάφραση δύσκολη. Το ότι είναι από την αρχαία Ελλάδα και το πολιτιστικό και ιστορικό πλαίσιο έχει χαθεί το κάνει ακόμα πιο δύσκολο. Μπορεί κανείς να μεταφράσει ποίηση με ακρίβεια;” (μετάφραση Αλεξάνδρα Τσιτλακίδου).

Εικόνα 17: Ζoom στον πίνακα με το θέμα της εργασίας στο μάθημα κριτικής σκέψης.

Η επίσκεψη στο λύκειο Ressu έκλεισε με τον πιο ωραίο τρόπο. Όχι με αποχαιρετισμούς και ανταλλαγές ευχών και κατευοδίων. Η τελευταία μέρα στο Ελσίνκι σφραγίστηκε με την υπόσχεση μιας μελλοντικής συνάντησης καθώς συμφωνήθηκε ανάμεσα στην υποδιευθύντρια Pia Helena Bar (εικόνα 11) και την καθηγήτρια αγγλικών Αλεξάνδρα Τσιτλακίδου να γίνει διαδικτυακή συνάντηση των μαθητών του ΓΕΛ Καλής και του Ressu τον Οκτώβριο του 2022. Αυτό δεν είναι ένα αντίο, αλλά η αρχή μιας όμορφης φιλίας (παραφράζοντας την ατάκα της ταινίας Casablanca)…

Επιβιβαστήκαμε στο ferry boat της γραμμής και διασχίζοντας τον κόλπο της Φιλανδίας μας υποδέχθηκε το λιμάνι του Ταλίν.

Ταλίν

Το Ταλίν ήταν μια άλλη μεγάλη έκπληξη, με το μεσαιωνικό του χαρακτήρα και την ατμοσφαιρικότητά του. Σεμνό, φιλικό και με υψηλή μόρφωση. Οι κάτοικοι του Ταλίν μπορούν να χρησιμοποιούν τη δημόσια συγκοινωνία δωρεάν ώστε να μην επιβαρύνουν το περιβάλλον με επιπλέον ρύπους από τα αυτοκίνητά τους. Παρόλη τη διαφορετική αισθητική του, η ιδιοσυγκρασία θύμιζε τη Φιλανδία μια και που οι Εσθονοί υιοθέτησαν το Φιλανδικό εκπαιδευτικό μοντέλο. Και έχουν ξεπεράσει (όπως θα δούμε στο τέλος) τους πρωταθλητές Φιλανδούς στο διαγωνισμό PISA!

Εικόνα 18: Η γραφική παλιά πόλη του Ταλίν.

Εικόνα 19: School 21 στο Ταλίν.

Το πρώτο σχολείο που επισκεφτήκαμε ήταν το 21^st  School (εικόνα 19) που ανήκει στον δήμο του Ταλίν[1] και εδώ και έναν αιώνα προωθεί την ποιοτική εκπαίδευση. Ιδρύθηκε ως δημοτικό σχολείο αρρένων το 1903.

Ενώ είναι ένα από τα μεγαλύτερα σχολεία στην Εσθονία, με σχεδόν 1400 μαθητές και πάνω από 80 καθηγητές πλήρους απασχόλησης, κατατάσσεται σταθερά μεταξύ των δέκα κορυφαίων σχολείων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Εσθονία. Κάθε χρόνο, περίπου το 95%  των αποφοίτων συνεχίζει τις σπουδές του σε διάφορα πανεπιστήμια τόσο στην Εσθονία όσο και στο εξωτερικό.

[1] Τα περισσότερα σχολεία στην Εσθονία ανήκουν στο Δήμο της πόλης αλλά υπάρχουν και κάποια κρατικά.

Εικόνα 20: Meelis Kond ο διευθυντής του σχολείου School 21 παρουσιάζει τις θεμελιώδεις αρχές και αξίες του σχολείου του στο Ταλίν

O διευθυντής του School 21 Meelis Kond μας εξηγεί τις θεμελιώδεις αρχές του σχολείου του που είναι (με τυχαία σειρά):

Ανοχή, Συνεργασία, Επιμονή, Ευθύνη, Aνοιχτό μυαλό, Αποδοχή, Eπιχειρηματικότητα, Ποιότητα, Δημιουργικότητα, Κριτική σκέψη, Πατριωτισμός, Παραδόσεις, Καινοτομία στη μάθηση, Σκληρή Δουλειά, Νέοι τρόποι μάθησης.

Εικόνα 21: Συσκευή φύλαξης  και φόρτισης των laptops των μαθητών- Σχολείο School 21 στο Ταλίν.

Εικόνα 22: School 21 στο Ταλίν: οι μαθητές γύρω από το πιάνο κάνουν πρόβα για την γιορτή αποφοίτησης.

Εικόνα 23: School 21 μάθημα Η/Υ στο Ταλίν.

Εικόνα 24: School 21 στο Ταλίν, μάθημα ρομποτικής.

Στο δημοτικό και στο γυμνάσιο οι μαθητές μπορούν να διαλέξουν τρεις κατευθύνσεις που ειδικεύονται είτε στη Μουσική, είτε στα Αγγλικά, είτε στη Ρομποτική και την Επιχειρηματικότητα. Στο λύκειο οι μαθητές επιλέγουν πάλι ανάμεσα σε τρεις τομείς– με εξειδίκευση είτε στα Αγγλικά και στις Διεθνείς Σχέσεις, στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες ή στις Επιστήμες (μαθηματικά, φυσική, χημεία, βιολογία, Η/Υ, κπλ). Το Tallinn 21^st School κέρδισε την πρώτη θέση στον Ευρωπαϊκό διαγωνισμό Επιχειρηματικότητας το 2017.

Την ίδια μέρα ξεναγηθήκαμε και σε ένα άλλο παραδοσιακό σχολείο στην παλιά πόλη του Ταλίν, το Gustav Adolf Grammar[1] School (GAGS). Είναι ένα από τα παλαιότερα εκπαιδευτήρια στην Ευρώπη. Το σχολείο ιδρύθηκε το 1631 από τον Γουσταύο Β’ Αδόλφο, βασιλιά της Σουηδίας και στεγάζεται στο ιστορικό συγκρότημα των κτηρίων που χρονολογούνται από τον 13ο αιώνα.

Εικόνα 25: Σχολείο G. Adolf στην παλιά πόλη του Ταλίν

Εικόνα 26: Σχολείο G. Adolf στο Ταλίν: ομάδα μαθητών για επίλυση προβλημάτων υπολογιστών μαζί με την υπεύθυνη καθηγήτρια εκπαιδευτικής τεχνολογίας[1]. Ο νεαρός άνδρας αριστερά είναι απόφοιτος προηγούμενων ετών αλλά συνεχίζει να παρέχει τις υπηρεσίες του στο σχολείο.

[1] Ο καθηγητής της εκπαιδευτικής τεχνολογίας είναι υπεύθυνος για τη λύση όλων των προβλημάτων με Η/Υ και ίντερνετ. Η συγκεκριμένη καθηγήτρια είχε πτυχίο δασκάλας και έκανε εξειδίκευση στην εκπαιδευτική τεχνολογία.

[1] Ο όρος Grammar school έκανε εντύπωση στην καθηγήτρια Αλεξάνδρα Τσιτλακίδου και όταν ρώτησε αν ανταποκρίνεται στα grammar schools της Αγγλίας ο διευθυντής του σχολείου της εξήγησε πως ο τίτλος έχει μείνει από τα χρόνια της Ρωσικής κατοχής. O ίδιος πρόσθεσε πως μετά από αυτήν την παρατήρηση ίσως θα έπρεπε να αλλάξουν τον όρο για αποφυγή παρερμηνείας.

Η ημέρα της επίσκεψής μας στο σχολείο G. Adolf συνέπεσε με τη λήξη των μαθημάτων για τους απόφοιτους. Η παράδοση του σχολείου είναι να παίζουν νεροπόλεμο, και δεν σας κρύβουμε, μας πήραν και εμάς λίγα σκάγια!

Εικόνα 27: Νεροπόλεμος για τους απόφοιτους του σχολείου G. Adolf στο Ταλίν

 Εικόνα 28: Η πύλη των αγγέλων που ο κάθε απόφοιτος περνάει, έχοντας μεταμορφωθεί σε άγγελο μέσα από την εκπαίδευση.

Fun fact: Όταν κατά τον απολογισμό της μέρας ο James Sunney- ένας από τους επιμορφωτές μας, ρώτησε ποιο είναι το πρώτο πράγμα που θα κάνουμε όταν επιστρέψουμε στην πατρίδα μας, η φιλόλογος Ελπίδα Αποστολίδου απάντησε αυθόρμητα αστειευόμενη: «Θα κάνω απεργία»! Είμασταν τόσο συντετριμμένοι μετά από όλα αυτά τα θαύματα της εκπαίδευσης που είδαμε και ζηλέψαμε! Όμως, η επόμενη μέρα μας επιφύλασσε κι άλλες συγκλονιστικές εμπειρίες, κι άλλα μικρά θαύματα…

Ο Mart Laanpere (καθηγητής μαθηματικών και Η/Υ στο Πανεπιστήμιο του Ταλίν), ο κύριος επιμορφωτής μας στην Εσθονία και διοργανωτής του προγράμματος, ήθελε να μας ξεναγήσει και σε ένα επαρχιακό σχολείο, μισή ώρα έξω από το Ταλίν, για να έχουμε πιο σφαιρική εικόνα. Το σχολείο Kuusalu (εικόνα 30), αγκαλιασμένο από τη φύση και το πράσινο, δεν είχε τίποτα να ζηλέψει από αντίστοιχα σχολεία της πρωτεύουσας.

Εικόνα 29: H international ομάδα μας έξω από το σχολείο Kuusalu με την νεαρή διευθύντριά του Kristi (Leinus) Tarik (πέμπτη από αριστερά στην όρθια σειρά).

Εικόνα 30: Σχολείο Kuusalu στην Εσθονική ύπαιθρο.

Εικόνα 31:  Σχολείο Kuusalu- γήπεδο για basketball.

Εικόνα 32: Σχολείο Kuusalu, μάθημα κολύμβησης.

Εικόνα 33: Σχολείο Kuusalu- χώρος για δραστηριότητες.

Εικόνα 34: Σχολείο Kuusalu, χώρος έξω από κάθε  αίθουσα ώστε τα παιδιά να μπορούν να     απολαμβάνουν τη φύση.

Τέλος, ο Mart Laanpere μας οδήγησε σε ένα κρατικό σχολείο για να κλείσει πιο ολοκληρωμένα η εμπειρία μας. Μέχρι τώρα όλα τα σχολεία που επισκεφτήκαμε ανήκαν στους δήμους. Μεταφερόμαστε στην πλούσια περιοχή Viimsi έξω από το Ταλίν, και μας υποδέχεται το λύκειο Viimsi που εγκαινιάστηκε μόλις πριν 4 χρόνια (το 2018). Η διευθύντρια του σχολείου Karmen Paul, εξαιρετικά υπεύθυνη, ενημερωμένη και γλυκιά, μας εξηγεί πως το σχολείο εστιάζει σε πέντε δεξιότητες των μαθητών: κριτική σκέψη και επίλυση προβλημάτων, επικοινωνία, αυτονομία, συνεργασία, δημιουργικότητα και επιχειρηματικότητα. Οι μαθητές γράφονται στο σχολείο μετά από εισαγωγικές εξετάσεις.

Εικόνα 35: H Διευθύντρια του κρατικού σχολείου Viimsi, Karmen Paul.

Εικόνα 36: Αίθουσα συνεδριάσεων και εκδηλώσεων στο σχολείο Viimsi. Η εγκατάσταση με τις πεταλούδες συμβολίζει την μεταμόρφωση των μαθητών μέσω της εκπαίδευσης.

Εικόνα 37: Εργαστήρια μαθητών στο λύκειο Viimsi.

Εικόνα 38: Αίθουσα μουσικής στο λύκειο Viimsi.

Όπως ειπώθηκε και προηγουμένως , η συντριπτική πλειοψηφία των σχολείων υπάγεται στους δήμους. Ο κύριος υπεύθυνος για την διοίκηση του εκάστοτε σχολείου είναι ο διευθυντής που κάνει και τις προσλήψεις προσωπικού. Έχει θέση μεγάλης ισχύος και κυριολεκτικά παίρνει όλες τις αποφάσεις. Δεν υπάρχει κανένα αφεντικό πιο πάνω. Ο Meelis Kond, διευθυντής του σχολείου School 21 (εικόνα 20), ισχυρίζεται πως κάθε αλλαγή του εκπαιδευτικού συστήματος πρέπει να είναι μια «εσωτερική» υπόθεση, να πηγάζει «εκ των έσω». Πιστεύει πως η κυβέρνηση θεωρεί τους καθηγητές περισσότερο υπάλληλους παρά εκπαιδευτικούς. Ωστόσο, αυτήν τη στιγμή υπάρχει τάση στην Εσθονία να ιδρύονται ολοένα και περισσότερα κρατικά σχολεία, όπως το Viimsi.

Πριν όμως κλείσουμε το κεφάλαιο της παρουσίασης των σχολείων, θα θέλαμε να γίνει ιδιαίτερη μνεία σε δυο παιδιά που μας συγκίνησαν και μας έδειξαν πως το εκπαιδευτικό σύστημα της Εσθονίας παράγει υποδειγματικούς μελλοντικούς πολίτες. Πλησιάσαμε τυχαία τον Robin και τον Tin (εικόνα 39), δυο αξιαγάπητους νεαρούς ηλικίας 17 ετών να ρωτήσουμε την κατεύθυνση για έναν προορισμό. Δεν γνώριζαν το συγκεκριμένο μέρος, και μας υπέδειξαν ένα δρόμο με παραπλήσιο ενδιαφέρον. Μετά από περίπου δέκα λεπτά, εμφανίζονται μπροστά μας, αφού είχαν βρει το σημείο που ψάχναμε σε ένα χάρτη, και προσφέρθηκαν να μας οδηγήσουν οι ίδιοι περίπου 500 μέτρα από εκεί που βρισκόμασταν. Η καρδιά μας έλιωσε από συγκίνηση. Μην αλλάξετε ποτέ Robin και Tin. Αυτός ο κόσμος έχει ανάγκη από άτομα σαν εσάς!

Εικόνα 39: O Robin (αριστερά)  και ο Tin (δεξιά)  στην παλιά πόλη του Ταλίν.

Την επόμενη μέρα θα αποχαιρετούσαμε το Ταλίν, την πόλη που μας δίδαξε, μας συγκίνησε και μας ευχαρίστησε με την ομορφιά και τον πολιτισμό της. Ξημέρωνε Σάββατο 14 Μαΐου 2022, και το ταξίδι επιστροφής σφραγίζεται από μια μαγική πανσέληνο (εικόνα 40). Ευγνωμοσύνη.

Εικόνα 40: Κι όμως δεν είναι ο ανατέλλοντας ήλιος αλλά η πανσέληνος στις 4:22 το πρωί στην Εσθονία (photo credit to Mart Laanpere)!

Κύρια στοιχεία του εκπαιδευτικού συστήματος της Φιλανδίας και της Εσθονίας.

Εισαγωγή

Το φιλανδικό εκπαιδευτικό σύστημα κατατάσσεται μεταξύ των καλύτερων στον κόσμο έχοντας κορυφαία αποτελέσματα στους διεθνείς διαγωνισμούς PISA[1] (πίνακας 1 και πίνακας 2). Όταν έγινε η Εσθονία ανεξάρτητο κράτος υιοθέτησε το εκπαιδευτικό σύστημα της Φιλανδίας[2], ξεπερνώντας πρόσφατα την πρωτοπόρο Φιλανδία στις συγκεκριμένες εξετάσεις[3]. Επομένως, η γειτνίασή τους δεν είναι μόνο γεωγραφική (το Ελσίνκι και το Ταλίν απέχουν μόνο ένα δίωρο ταξίδι με το πλοίο).ή γλωσσική (ανήκουν στην ίδια γλωσσική οικογένεια των Ουραλικών γλωσσών) αλλά βαθύτερη, ριζωμένη στην παιδεία και νοοτροπία. Οι Εσθονοί και οι Φιλανδοί εκπαιδευτικοί μοιράζονται ιδέες και πρακτικές εδώ και δεκαετίες- εξ ου και το πρόγραμμα που παρακολουθήσαμε. Γι’ αυτόν το λόγο θα μιλήσουμε σε αυτήν την ενότητα κυρίως για το Φιλανδικό μοντέλο (για πρακτικούς λόγους) και όπου υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις χώρες θα αναφέρονται.

Πίνακας 1: Παγκόσμια κατάταξη χωρών στο διαγωνισμό PISA 2018- οι μόνες ευρωπαϊκές χώρες στις 10 πρώτες θέσεις ήταν η Εσθονία στην 5η θέση και η Φιλανδία στην 10η θέση (η Αγγλία στην 26!) πηγή OECD.COM

Πίνακας 2: Οι κορυφαίες επιδόσεις στις εξετάσεις PISA 2018, πηγή OECD

[1] Οι μαθητές δεν προετοιμάζονται στα σχολεία για τις εξετάσεις PISA.

[2] Μια άλλη χώρα που αντέγραψε το εκπαιδευτικό σύστημα της Φιλανδίας είναι η Σουηδία. Οι Σουηδοί προτίμησαν να υιοθετήσουν το εκπαιδευτικό σύστημα που είχε η Φιλανδία 20 χρόνια πριν, γιατί δεν μπορούσαν να διαχειριστούν το επίπεδο ελευθερίας και δημοκρατίας του σύγχρονου μοντέλου εκπαίδευσης- όπως ειπώθηκε από τον επιμορφωτή μας Petri Ilmonen.

[3] Να σημειωθεί πως η Εσθονία είναι το πιο προχωρημένο ψηφιακά έθνος στον κόσμο.

Το φιλανδικό εκπαιδευτικό σύστημα έχει περάσει μέσα από μια συναρπαστική εξελικτική πορεία, καταλήγοντας σε ένα πρότυπο προς μίμηση. Όμως, για να φτάσουν οι ίδιοι σε αυτό το σημείο αξιολόγησαν και υιοθέτησαν άλλα εκπαιδευτικά μοντέλα, διαλέγοντας τις καλύτερες πρακτικές. Σαν να βρίσκεται κανείς μέσα σε έναν οπωρώνα και διαλέγει τους καλύτερους καρπούς. Έτσι δημιουργήθηκε το «φιλανδικό θαύμα». Ένα σύστημα που χαρακτηρίζεται από μια πιο ολιστική προσέγγιση της παιδείας, απέχοντας πολύ από το αγγλοσαξονικό μοντέλο ανταγωνισμού και ιδιωτικοποίησης, χωρίς να στερείται όμως τη λογική και τη νομοτέλεια. O κύριος λόγος της συμμετοχής μας στο προγράμματος Erasmus είναι να επιλέξουμε και να ενσωματώσουμε κάποια ωφέλιμα στοιχεία που απουσιάζουν από την ελληνική σχολική πραγματικότητα, έτσι όπως έπραξαν οι Φιλανδοί στην εκπαιδευτική μεταρρύθμισή τους το 1972-77.

Μαθητές

Ποιος είναι άραγε ο απώτερος σκοπός της παιδείας στη Φιλανδία; Η γνώση; Η αποκατάσταση; H καταξίωση; Ο επιμορφωτής μας Petri Ilmonen ισχυρίζεται πως τo Φιλανδικό εκπαιδευτικό σύστημα είναι δομημένο έτσι ώστε να αποσκοπεί σε έναν και μόνο κύριο στόχο: Την ευτυχία των μαθητών. Εκεί βρίσκεται το κλειδί της εκπαίδευσης, πώς να δημιουργήσει ευτυχισμένους μελλοντικούς πολίτες, χωρίς άγχος. Η ψυχική υγεία, η ασφάλεια (όπως είδαμε στους στόχους του λυκείου Ressu, σελ.5), και η ευημερία των μαθητών είναι πάντα κορυφαίες προτεραιότητες. Οι καθηγητές, οι μέντορες[1] (συμμαθητές που λειτουργούν ως συμβουλάτορες) και το σχολικό προσωπικό υποστηρίζουν πάντα τους μαθητές ακόμα και εκτός σχολικών ωρών. Πάντα βρίσκουν τρόπους επικοινωνίας για να ενθαρρύνουν και να ενισχύουν την αυτοπεποίθηση και τα κίνητρα των μαθητών.

Η υποχρεωτική εκπαίδευση διαρκεί 10 χρόνια, συμπεριλαμβανομένου ενός έτους υποχρεωτικής προσχολικής τάξης για μαθητές 6 ετών (πίνακας 3). Οι μαθητές έχουν 20 έως 28 ώρες διδασκαλίας εβδομαδιαία, και σε κάθε τάξη βρίσκονται περίπου 20 παιδιά στη Φιλανδία, ενώ στην Εσθονία είναι παραπάνω (maximum 30 στο δημοτικό και έως 38 στο γυμνάσιο-λύκειο). Μετά τη βασική εκπαίδευση, υπάρχουν δύο δυνατότητες επιλογής: η ανώτερη δευτεροβάθμια γενική εκπαίδευση και η επαγγελματική εκπαίδευση[2], που διαρκούν αντίστοιχα τρία χρόνια. Και οι δύο εναλλακτικές παρέχουν τη βάση για συνέχιση σπουδών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Περίπου το 95% των μαθητών που ολοκληρώνουν την υποχρεωτική εκπαίδευση συνεχίζουν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Στην πράξη, η πλειονότητα των υποψηφίων πανεπιστημίου αποφοιτούν από τη γενική ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Εν τω μεταξύ, η πλειονότητα των μαθητών από τα επαγγελματικά σχολεία εισέρχονται στο εργατικό δυναμικό ή συνεχίζουν τις σπουδές τους στην Ανώτερη ή Ανώτατη Τεχνολογική Εκπαίδευση.

Πίνακας 3 Πίνακας με τα διάφορα στάδια της εκπαίδευσης της Φιλανδίας. (πηγή: Petri Ilmonen- επιμορφωτής προγράμματος Erasmus+).

[1] Η καθοδήγηση (mentoring) από άλλους συμμαθητές στα σχολεία περιλαμβάνει τον καθοδηγούμενο και τον μέντορα που συναντιούνται, αφιερώνοντας χρόνο σε μια δραστηριότητα ή μιλώντας για πράγματα σημαντικά για τον καθοδηγούμενο. Οι συμβουλές καθοδήγησης πρέπει να γίνονται σε τακτική βάση, προκειμένου ο καθοδηγούμενος και ο μέντορας να οικοδομήσουν καλές σχέσεις. Το σύστημα καθοδήγησης των μαθητών στο λύκειο Viimsi της Εσθονίας είναι εξαιρετικά καλά οργανωμένο.

[2] Κάτι εφάμιλλο των σχολείων ΓΕΛ και ΕΠΑΛ στην Ελλάδα.

Στη Φιλανδία οι μαθητές εκπαιδεύονται να είναι ανεξάρτητοι και υπεύθυνοι για τον εαυτό τους και επιλέγουν οι ίδιοι τους καθηγητές τους (όχι όμως στο δημοτικό). Υπάρχει ισχυρό αίσθημα αυτοπειθαρχίας, και σε περίπτωση συμμόρφωσης αντί να επιβάλλονται βαριές ποινές, λαμβάνουν χώρα διάλογοι ανατροφοδότησης και βελτίωσης. Αν αποτύχουν σε ένα τεστ συνήθως οι γονείς δεν έχουν γνώση γιατί ο ίδιος ο μαθητής έχει ευθύνη για τη μάθηση και την πρόοδο του[1]. Οι οικογένειες καλούνται από το σχολείο να συζητήσουν την πρόοδο των παιδιών. Υπάρχει μια πολύωρη συνάντηση μια φορά το χρόνο (συνήθως κάθε Νοέμβριο) όπου οι γονείς παίρνουν πληροφορίες για το σχολείο και το παιδί τους, και έχουν την ευκαιρία να κάνουν ερωτήσεις και προτάσεις. Δεν συζητούν για βαθμούς γιατί απλά οι μαθητές δεν βαθμολογούνται, αλλά αξιολογούνται περιγραφικά βάση των δυνατών/αδύναμων σημείων τους. Η πρώτη και τελευταία επίσημη (και πολύ απαιτητική) εξέταση που δίνουν οι μαθητές είναι πριν το πανεπιστήμιο[2] και εξετάζονται σε 5 μαθήματα, 6 ώρες για κάθε μάθημα, συν δύο ώρες για τους δυσλεξικούς υποψήφιους (πάντα ψηφιακά). Πριν την αποφοίτησή τους καλούνται επίσης να γράψουν ένα εκτενές δοκίμιο 4,000 λέξεων, βασισμένο σε έρευνα.

Και τώρα προσδεθείτε… Γιατί θα μιλήσουμε για ένα άλλο, άκρως εντυπωσιακό, χαρακτηριστικό στην παιδεία της Φιλανδίας. Πόσοι Έλληνες γονείς παρακολουθούν τις νυχτερινές μάχες των παιδιών τους για να τελειώσουν τα μαθήματά; Χιλιάδες κάθε χρονιά. Όχι όμως στη Φιλανδία. Γιατί οι Φιλανδοί μαθητές δεν έχουν καθόλου εργασία για το σπίτι (εικόνα 41)! Ναι, σωστά διαβάσατε. Δεν υπάρχει εργασία για το σπίτι ή απροειδοποίητα διαγωνίσματα και tests. Οι εκπαιδευτικοί πιστεύουν ότι ο χρόνος αυτός μπορεί να χρησιμοποιηθεί για χόμπι, τέχνη, αθλήματα ή μαγειρική. Μια τέτοια στάση διδάσκει μαθήματα ζωής και έχει θεραπευτικό αποτέλεσμα, αποβάλλοντας το άγχος από τα παιδιά. Εάν σπάνια ασχοληθούν με κάποιες ασκήσεις δεν θα είναι για πάνω από 10 λεπτά. Αντί για εργασία στο σπίτι εφαρμόζεται το flip learning, μια μέθοδος διδασκαλίας που αναθέτει στους μαθητές να παρουσιάσουν την ύλη της τάξης σε στυλ διάλεξης.

Εικόνα 41:  Η υπουργός παιδείας της Φιλανδίας (2015) Krista Kiuru απαντά στον Αμερικανό σκηνοθέτη Michael Moore πως δεν υπάρχει εργασία για το σπίτι για τους Φιλανδούς μαθητές! (Πηγή: youtube)

[1] Οι Εσθονοί μαθητές παίρνουν τα tests πολύ σοβαρά.

[2] Finnish Matriculation Examination.

Το υποστηρικτικό κλίμα από το κράτος συνεχίζεται και με τα γεύματα των παιδιών στο σχολείο που είναι όλα δωρεάν. Αυτός ο θεσμός είχε θεσπιστεί από παλιά για να διευκολύνονται οι εργαζόμενες μητέρες, μας εξήγησε η υποδιευθύντρια του λυκείου Ressu, Pia Helena Bar. Γενικά, η θέση της γυναίκας είναι περίοπτη στη Φιλανδία (τιμάται ιδιαίτερα η γιορτή της μητέρας όπως διαπιστώσαμε ιδίοις όμμασι)! Οι σχέσεις ανάμεσα στα δύο φύλα είναι πολύ ισότιμες, και βλέπουμε πολλές γυναίκες σε θέσεις ισχύος (συναντήσαμε περισσότερες διευθύντριες παρά διευθυντές σχολείων), με περίτρανο παράδειγμα την όμορφη νέα πρωθυπουργό της Φιλανδίας, Σάννα Μάριν (εικόνα 42).

Εικόνα 42: Η πρωθυπουργός της Φιλανδίας Σάννα Μάριν, γεννημένη στις 15 Νοεμβρίου 1985 (ανέλαβε καθήκοντα πρωθυπουργού το 2019 σε ηλικία 34 ετών), παιδί δυο ομόφυλων γονέων (δυο γυναικών). (Πηγή: Wikipedia)

Οι μαθητές στηρίζονται από το κράτος και οικονομικά. Ο κάθε ανήλικος μαθητής λαμβάνει 300 ευρώ επίδομα ανεξάρτητα από το εισόδημα των γονιών. Στη συνέχεια, ο κάθε Φιλανδός φοιτητής συνεχίζει να παίρνει ένα επίδομα σπουδών γύρω στα 300 ευρώ το μήνα και καλύπτεται συγχρόνως το 70% του ενοικίου του από το κράτος (το ενοίκιο να μην υπερβαίνει τα 700 ευρώ). Οι φοιτητές μπορούν να κερδίζουν από την εργασία τους έως 500 ευρώ το μήνα και να παίρνουν συγχρόνως και το επίδομα.

Παρόλο που όλα τα σχολεία έχουν έντονο ακαδημαϊκό προσανατολισμό, καταβάλουν ιδιαίτερες προσπάθειες για την προώθηση των τεχνών και των ανθρωπιστικών επιστημών. Έτσι, βοηθούν τους μαθητές να αναπτύξουν πολλές δεξιότητες και να χαλαρώσουν.

Εντύπωση έκανε το μάθημα CAS (Creativity, Activity, Service) (μαζί φυσικά με το μάθημα κριτικής σκέψης που συζητήθηκε στις σελίδες 9 και 10) ένα ακρωνύμιο που σημαίνει Δημιουργικότητα, Δραστηριότητα, Υπηρεσία. Δημιουργικότητα με την μορφή τεχνών, μουσικής, λογοτεχνίας, δραστηριότητα με τη μορφή σπορ, και υπηρεσία με την παροχή δωρεάν εθελοντικών υπηρεσιών στο σχολείο και την ευρύτερη κοινότητα. Πρέπει ο κάθε μαθητής να κάνει 50 ώρες σε κάθε τομέα για δύο χρόνια.

Προκειμένου να ενισχυθεί η ποιότητα της μάθησης, τα σχολεία στη Φιλανδία χρησιμοποιούν ένα ευρύ φάσμα ψηφιακών εργαλείων και εξοπλισμού (laptops, tablets όλα δωρεάν). Κάθε έντυπο βιβλίο είναι και σε ψηφιακή μορφή, όχι όμως απλά σε pdf, αλλά άκρως διαδραστικό. Κάποιες ψηφιακές εφαρμογές στη φαρέτρα των Φιλανδών εκπαιδευτικών είναι: Kahoot, Blooket, Quizlet,  Seppo.io,  Lorugames, Wordwall, Learningapps (κατάλληλο για πρακτική εξάσκηση γραμματικής), Thinklink, Mentimeter, Oncoo (όπου τα συναισθήματα οπτικοποιούνται), Canva, Crello (για την δημιουργία μικρού βιβλίου), Action bound, Teded (για videos), Bookcreator (οι μαθητές μπορούν να δημιουργήσουν έως 50 βιβλία δωρεάν). Η εφαρμογή quizizz χρησιμοποιείται με επιτυχία για παιδιά με ειδικές ανάγκες. Πώς αντιμετωπίζονται γενικά αυτά τα παιδιά; Η ένταξη (inclusiveness) είναι λέξη κλειδί στο εκπαιδευτικό σύστημα της Φιλανδίας. Ως εκ τούτου, υπάρχουν ενταξιακές τάξεις[1]. Οι μαθητές με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες εντάσσονται πάντα στις κύριες τάξεις. Μόνο οι μαθητές με πολύ σοβαρές αναπηρίες φοιτούν σε τάξεις ειδικής αγωγής που βρίσκονται σε κανονικά σχολεία, ενώ έχουν απομείνει ελάχιστα σχολεία ειδικής αγωγής ως τελείως ξεχωριστά ιδρύματα (περίπου 70).

Η εκπαίδευση στη Φιλανδία δεν έχει όμως ημερομηνία λήξης. Όπως μας εξήγησε στην εισήγησή της η Φιλανδή συνάδελφος Minna Hukkanen, η μάθηση για τους Φινλανδούς είναι μια καριέρα δια βίου. Ένας φοιτητής στο κολέγιο Oulu-opisto όπου η ίδια διδάσκει αγγλικά είναι 115 ετών! Έτσι, υποστηρίζεται η συνοχή της κοινωνίας και δημιουργείται ισότητα με ενεργούς πολίτες.

Μπορούμε με ασφάλεια να συμπεράνουμε πως οι Φιλανδοί και οι Εσθονοί μαθητές έχουν μεγάλη ελευθερία επιλογής σε ό,τι αφορά την μάθησή τους. H εκπαίδευση στο σπίτι είναι επίσης εφικτή σε κάθε ηλικία. Αυτή η ελευθερία δείχνει σεβασμό και εμπιστοσύνη, αλλά και κάτι πιο βαθύ. Αυτή η ελευθερία βούλησης κρύβει αγάπη.

[1] Ο επιμορφωτής μας Petri Ilmonen επεσήμανε πως τα αποτελέσματα στο διαγωνισμό PISA δεν είναι τόσο καλά τα τελευταία χρόνια για τους Φιλανδούς (έχουν χάσει πλέον την πρώτη θέση παγκοσμίως) γιατί συμπεριλαμβάνονται και οι επιδόσεις των παιδιών με ειδικές ανάγκες χωρίς να τα αποκλείουν από τις εξετάσεις (κάτι που δεν ακολουθούν άλλες χώρες).

Εκπαιδευτικοί

Είναι δυνατόν να υπάρχουν ευτυχισμένοι μαθητές χωρίς ικανοποιημένους καθηγητές; Πώς τελικά καταφέρνει η «θαυματουργή» αυτή χώρα να διατηρεί το χαμόγελο των εκπαιδευτικών στο τέλος της ημέρας; Η απάντηση βρίσκεται στη δημιουργία ενός εκπαιδευτικού συστήματος διαμορφωμένο από τους ίδιους τους καθηγητές, δίνοντάς του τη μορφή που τους ταιριάζει και αντιπροσωπεύει. Το εθνικό πρόγραμμα σπουδών είναι πολύ ανοιχτό και δημοκρατικό. Κάθε καθηγητής και δάσκαλος έχει λόγο στα εκπαιδευτικά θέματα της Φιλανδίας και Εσθονίας. Κάθε εκπαιδευτικός αποφασίζει με το διευθυντή[1] το πρόγραμμα σπουδών. Ο επικεφαλής εκπαίδευσης της Φιλανδίας είναι πάντα εκπαιδευτικός, όπως και τα μέλη του εθνικού συμβουλίου εκπαίδευσης.

Οι Φιλανδοί εκπαιδευτικοί χαίρουν άκρας εκτίμησης από την κοινωνία (πράγμα που μάθαμε δεν ισχύει στη Σουηδία) δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στην παιδεία. Ο Φιλανδός γκουρού της εκπαίδευσης Pasi Sahlberg προτρέπει «Να συμπεριφέρεστε στους δασκάλους σαν γιατρούς»!

Εικόνα 43: O Φιλανδός γκουρού της εκπαίδευσης Pasi Sahlberg. (Πηγή: decentral)

[1] Έχει συζητηθεί συνοπτικά ο θεσμός του διευθυντή σχολείου στη σελίδα 21.

Για να διοριστεί ένας εκπαιδευτικός πρέπει οπωσδήποτε να έχει MASTER (μεταπτυχιακό τίτλο), και οι προσλήψεις γίνονται από τους διευθυντές των σχολείων μέσω συνεντεύξεων. Οι αρμόδιες αρχές γενικά εμπιστεύονται πολύ τους καθηγητές τους. Οι θέσεις είναι πάντα μόνιμες (δεν υπάρχουν αναπληρωτές ή ωρομίσθιοι), και απολύεται κάποιος μόνο αν παραβεί το νόμο. Επίσης, οι εκπαιδευτικοί επιλέγουν την ύλη που θα διδάξουν και συνεργάζονται με εκδοτικούς οίκους για τα βιβλία των τάξεων. Μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν με την εργασία των μαθητών τους στο σπίτι ή τα tests που βάζουν. Οι ώρες διδασκαλίας των καθηγητών είναι από 18 έως 24 κάθε εβδομάδα ανάλογα την ειδικότητα (πίνακας 4). Ο αρχικός μισθός ενός καθηγητή χωρίς καθόλου εμπειρία ανέρχεται στα 2.977 ευρώ (πίνακας 5) στη Φιλανδία και 1450 ευρώ στην Εσθονία. Και φυσικά αυξάνεται καθώς περνούν τα χρόνια και προστίθενται κι άλλα προσόντα. Κάθε επιπλέον ώρα στη Φιλανδία αμείβεται με 150 ευρώ! Κανένας Φιλανδός καθηγητής ή δάσκαλος δεν ασχολείται με ιδιαίτερα μαθήματα ή εργάζεται σε φροντιστήρια (δεν υπάρχουν ιδιωτικά φροντιστήρια, γιατί δεν υπάρχει αναγκαιότητα). Λαμβάνονται 13 μισθοί- ο μισθός του καλοκαιριού είναι διπλός και δίνονται δώρα στις γιορτές. Ωστόσο, οι συντάξεις των καθηγητών στην Εσθονία ανέρχονται στα 500 ευρώ το μήνα.

Πίνακας 4:  Ώρες εργασίας των εκπαιδευτικών ανάλογα την ειδικότητα εβδομαδιαία στην Φιλανδία. To home room στη δεύτερη σειρά αναφέρεται στην διδασκαλία στο σπίτι ((πηγή: Petri Ilmonen– επιμορφωτής προγράμματος Erasmus+).

Πίνακας 5: Οι μισθοί των δασκάλων, των καθηγητών και των διευθυντών στη Φιλανδία. (πηγή: Petri Ilmonen– επιμορφωτής προγράμματος Erasmus+)

Δεν υπάρχει κανενός είδους αξιολόγηση καθηγητών είτε από το διευθυντή είτε από κάποιον επιθεωρητή ή σύμβουλο. Κάθε έτος γίνεται μια εκτενής συζήτηση ανάμεσα στον καθηγητή και το διευθυντή για τα εκπαιδευτικά θέματα. Στην Εσθονία υπάρχει αυτοαξιολόγηση του σχολείου μόνο κάθε τρία χρόνια.

Να πώς οι Φιλανδοί ανακηρύχθηκαν το πιο χαρούμενο έθνος στον κόσμο για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά το 2022[1] (σύμφωνα με την διεθνή έκθεση ευτυχίας των Ηνωμένων Εθνών). Η κοινωνική υποστήριξη, η γενναιοδωρία σε πόρους και σε ποιοτικό χρόνο και η έντιμη στάση της κυβέρνησης είναι ζωτικής σημασίας για την ευημερία των Φιλανδών.

[1] Το πιο δυστυχισμένο έθνος το 2022 είναι το Αφγανιστάν με μικρή διαφορά από το Λίβανο, ενώ η Ελλάδα κατέχει την 58^η θέση.

Μελλοντικοί στόχοι–σχέδια δράσης.

Εικόνα 44: O Ιρλανδός Τζορτζ Μπέρναρντ Σω ισχυρίζεται: Ορισμένοι βλέπουν τα πράγματα όπως είναι και ρωτούν “γιατί;”, ενώ άλλοι ονειρεύονται πράγματα που ποτέ δεν υπήρχαν και ρωτούν “γιατί όχι;” (Πηγή: azquotes.com).

Όπως ειπώθηκε στην εισαγωγή αυτής της έκθεσης (σελ. 1), ταξιδέψαμε στη Φιλανδία με διερευνητική ματιά. Προσπαθήσαμε να μην έχουμε προκαταλήψεις και στεγανά, προεξοφλώντας μια ενδεχόμενη επιτυχία ή αποτυχία του προγράμματος. Στην πράξη, «θαμπωθήκαμε» με αυτά που είδαμε και βιώσαμε, γιατί το εκπαιδευτικό τους σύστημα ξεπέρασε τις προσδοκίες μας. Το Φιλανδικό θαύμα δεν είναι ένα αφήγημα αλλά πραγματικότητα. Σε αυτό το σημείο ένα εύλογο ερώτημα γεννάται: Πιστεύουμε πως το πρόγραμμα Erasmus+ που παρακολουθήσαμε θα βοηθήσει να γίνουν αλλαγές στο σχολείο μας; Απαντάμε όπως και ο Μπέρναρντ Σω παραπάνω (εικόνα 44): Γιατί όχι? Why not? Διαφορετικά, όλα αυτά που μάθαμε θα ήταν ημιτελή. Όπως οι Φιλανδοί κατάφεραν μέσα από συγκριτική αξιολόγηση (benchmarking) του εκπαιδευτικού τους συστήματος με αντίστοιχα των ΗΠΑ, της Αγγλίας ή της Γαλλίας να βελτιώσουν την παιδεία τους, γιατί όχι κι εμείς; Ξεκινώντας με μικρά σεμνά βήματα, ακολουθώντας μια προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω (bottom up) δηλαδή από τη βάση της εκπαιδευτικής πυραμίδας, θα επιδιώξουμε τις εξής μικρές, αλλά ουσιαστικές, αλλαγές για το Λύκειο Καλής (με τυχαία σειρά):

• Η διατήρηση καναλιών επικοινωνίας με αποφοίτους μαθητές του σχολείου σημαίνει ότι συνεχίζουν να είναι μέρος της ζωής του, όχι μόνο του παρελθόντος του. Στο λύκειο Ressu στο Ελσίνκι υπάρχει ένας καλά οργανωμένος σύνδεσμος αποφοίτων (Ressut ry) που διοργανώνει διάφορες εκδηλώσεις κάθε χρόνο και τα μέλη του παρέχουν βοήθεια στο σχολείο όποτε τους ζητηθεί. Το ίδιο συμβαίνει και στην Εσθονία, γεγονός που είδαμε στην πράξη όπου ένας απόφοιτος του σχολείου G.Adolf (σελ.15, εικόνα 26) βοηθούσε με τα τεχνικά προβλήματα των υπολογιστών. Θα ήταν πολύ χρήσιμο να δημιουργηθεί μια παρόμοια λέσχη αποφοίτων Λυκείου Καλής, με χαρακτηριστικό λογότυπο. Οι ενώσεις αποφοίτων είναι γεμάτες ευκαιρίες για επέκταση του επαγγελματικού δικτύου. Επιπλέον, οι απόφοιτοι παραμένοντας συνδεδεμένοι με το σχολείο βοηθούν τις μελλοντικές γενιές μαθητών αποτελώντας πρότυπα. Τα μέλη της λέσχης μπορούν με κάποιο είδος εθελοντισμού, αξιοποιώντας ιδιαίτερες δεξιότητες που κατέχουν, να προσφέρουν σημαντική βοήθεια ως ανταπόδοση στο σχολείο που τους εκπαίδευσε.
• Είναι αρκετά δύσκολο για τον μοναδικό καθηγητή πληροφορικής στο σχολείο να είναι πάντα σε ετοιμότητα για οποιοδήποτε τεχνολογικό πρόβλημα. Ακολουθώντας λοιπόν το παράδειγμα του σχολείου G.Adolf (σελ.15, εικόνα 26), μπορούμε να εκμεταλλευτούμε τις γνώσεις και δεξιότητες κάποιων μαθητών μας στους Η/Υ και να δημιουργήσουμε μια ομάδα για τεχνικά προβλήματα υπολογιστών στο σχολείο μας. Η ομάδα  όχι μόνο θα προσφέρει άμεση ανακούφιση από το άγχος, αλλά εκπαιδεύονται έτσι οι ίδιοι οι μαθητές να είναι υπεύθυνοι, ενώ συγχρόνως καλλιεργείται η επιχειρηματικότητα, οι ηγετικές δεξιότητες, οι δεξιότητες παρουσίασης και η συμμετοχή σε ομαδική εργασία.
• Σε κάθε σχολείο που επισκεφθήκαμε αντικρίζαμε πληθώρα με γνωμικά και αποφθέγματα σε τοίχους και σε πόρτες (ακόμα και έξω από τις τουαλέτες, εικόνα 13, σελ. 7). Αυτές οι επιγραφές μπορούν να εμπνεύσουν, να διασκεδάσουν, να διδάξουν και να κάνουν τα παιδιά να σκεφτούν τη σημασία των λέξεων. Το νόημά τους μπορεί να αλλάξει τη ζωή των παιδιών, παίρνοντας σημαντικά μαθήματα ζωής. Τα γνωμικά στους τοίχους εκτός από ένα είδος διακόσμησης (ιδιαίτερο φόντο, χρώματα, γραμματοσειρά) παρέχουν τροφή για σκέψη. Είναι διακριτικοί τρόποι επικοινωνίας σημαντικών αξιών στην κοινότητα του σχολείου, όπου οι μαθητές συναντούν σπουδαίους ανθρώπους του πνεύματος που ίσως δεν γνωρίζουν, και έρχονται σε επαφή με το ιστορικό υπόβαθρο τους.
• Είδαμε και θαυμάσαμε στο λύκειο Ressu στο Ελσίνκι τους διάφορους συλλόγους (clubs) των παιδιών (επιτραπέζιων παιχνιδιών, debate, σκάκι, ανάγνωσης της Βίβλου, τέχνης, βιβλίου, μαθηματικών, ταινιών και πολλούς άλλους), όπου συμμετείχαν οι μαθητές ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους (https://sites.google.com/edu.hel.fi/ressuclubs). Μια τέτοια ενασχόληση θα παρέχει στους μαθητές μας πιο ολιστική εκπαίδευση εξισορροπώντας τους ακαδημαϊκούς στόχους με τις εξωσχολικές δραστηριότητες. Το πρόγραμμα του σχολείου μπορεί να σχεδιαστεί ώστε να γίνει η μάθηση λιγότερο αγχωτική για τους μαθητές χωρίς όμως συμβιβασμούς στην ποιότητα. Οι μαθητές μαθαίνουν ο ένας από τον άλλον και ανακαλύπτουν την αξία της ομάδας.
• Θα ήταν χρήσιμο να δημιουργηθεί ένα σύστημα καθοδήγησης για τους μαθητές μας, κάτι που είδαμε να λειτουργεί υπέροχα στο λύκειο Viimsi στην Εσθονία (σελ. 20, 21, 24). Η καθοδήγηση από συνομήλικους ή μεγαλύτερους συμμαθητές στο σχολείο είναι μια σχέση όπου το ένα άτομο έχει περισσότερη εμπειρία από το άλλο σε έναν συγκεκριμένο τομέα και μπορεί να προσφέρει υποστήριξη καθώς και μεταφορά γνώσεων και δεξιοτήτων. Mπορεί να είναι μια σχέση ένας προς έναν ή να γίνεται ομαδικά. Υπάρχουν πολλά οφέλη από μια τέτοιου είδους αλληλεπίδραση. Αρχικά, υποστηρίζεται η εξέλιξη και η απόδοση των μαθητών κατά τη διάρκεια των τριών ετών φοίτησης – κάθε μαθητής έχει σημασία. Επιπλέον, ενισχύονται τα ενδογενή[1] κίνητρα που αυξάνουν την αυτοπεποίθηση και την αυτογνωσία. Και τέλος, δημιουργούνται ισχυρότερες πιο προσωπικές σχέσεις μεταξύ των μαθητών. Στις ομάδες καθοδήγησης κάθε μέλος τους θα είναι μέντορας. Θα υπάρχει επίσης ένα ευρύτερο πλαίσιο επίβλεψης και υποστήριξης για μέντορες από τους καθηγητές και την ψυχολόγο του σχολείου.
• Όπως ακριβώς προτείνεται η καθοδήγηση των μαθητών παραπάνω, ένα παραπλήσιο σχέδιο δράσης θα εξυπηρετούσε και τους ίδιους τους καθηγητές. Και ποιος δεν θα ζήλευε το υποστηρικτικό δίκτυο των εκπαιδευτικών στη Φιλανδία (Verme)! Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχει μια ομάδα καθηγητών σε κάθε σχολείο που να αφουγκράζεται με ενσυναίσθηση και να βοηθά στα προβλήματα συναδέλφων. Ο επιμορφωτής μας Petri Ilmonen που τυχαίνει να είναι και διευθυντής σχολείου (Trycamps school) μας τόνισε πως όταν ένας καθηγητής αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα σύσσωμος ο σύλλογος των καθηγητών σπεύδει να βρει λύσεις. Μια τέτοια προσέγγιση δεν θα αφορά μόνο νεοδιόριστους εκπαιδευτικούς ή με ελάχιστη εμπειρία, αλλά ολόκληρο το σώμα των καθηγητών, όπου θα παρέχεται ανακούφιση στις καθημερινές προκλήσεις. Οι συνάδελφοι στην ομάδα θα μπορούν να εκφράζουν εμπειρίες και βιώματα ως ισότιμοι συμμετέχοντες, με απόλυτη εχεμύθεια, πράγμα που βοηθά και τον μέντορα και τον καθοδηγούμενο.
• Τέλος, έχει γίνει πρόταση συνεργασίας σχολείων στην καθηγήτρια αγγλικών Αλεξάνδρα Τσιτλακίδου από την Ιταλίδα επιμορφωμένη Maddalena Cimmino, επίσης καθηγήτρια αγγλικών στο Ινστιτούτο Carlo Dell’Acqua, στο Legnano της Ιταλίας (έξω από το Μιλάνο, κοντά στη λίμνη Κόμο). Η επιμόρφωση δεν περιορίζεται απλά στις γνώσεις αλλά φέρνει κοντά και τους συμμετέχοντες, χτίζοντας γέφυρες φιλίας και σύμπραξης.

Αν και υπάρχουν εμφανείς πολιτισμικές διαφοροποιήσεις στις αντιλήψεις των Ελλήνων και Φιλανδών μαθητών και εκπαιδευτικών, οι παραπάνω προτάσεις είναι εφικτές και θα βελτιώσουν την ποιότητα της παιδείας. Ωστόσο, απαιτείται προσοχή πώς θα εφαρμοστούν οι καινούριες δράσεις χωρίς να είναι copy-paste. Πρέπει να προετοιμαστεί σωστά το έδαφος και να προσαρμοστούν οι πρακτικές σύμφωνα με τις ανάγκες και προσδοκίες των μαθητών·  πάντα, σε ένα κλίμα υποστηρικτικό, όπου η γνώμη του καθενός μετράει. Η Ελλάδα, η χώρα που γέννησε τη δημοκρατία, αναγνωρίζει πόσο σημαντικό θεμέλιο αποτελεί αυτή η έννοια για την παιδεία. Γιατί η δημοκρατία στην εκπαίδευση θα εξασφαλίζει τη δημοκρατία στη χώρα μας. Όπως μας συμβουλεύει ο Μαχάτμα Γκάντι (εικόνα 45): «Αυτό που πραγματικά χρειάζεται για να λειτουργήσει η δημοκρατία δεν είναι η γνώση των γεγονότων, αλλά η σωστή παιδεία». Η ωριμότητα βέβαια, όπως και όλες οι αρετές στη ζωή, έρχεται με τον καιρό, και ο χρόνος είναι πολύ κρίσιμος παράγοντας στην υλοποίηση των στόχων. Η ανυπομονησία θα δυσχεραίνει την εξελικτική πορεία. Απαιτείται υπομονή για να εμπεδωθούν και να ενσωματωθούν πλήρως τέτοιες καινοτομίες.

Εικόνα 45: Μαχάτμα Γκάντι. (Πηγή: azquotes.com)

[1] Σύμφωνα με την Kimberley Noels (2004), το ενδογενές κίνητρο είναι ο πιο αυτοπροσδιοριζόμενος τύπος κινήτρων (Noels, 2004), και ο στόχος είναι η ενασχόληση με μια δραστηριότητα από καθαρό προσωπικό συμφέρον. (McIntosh, C. N., & Noels, K. A. (2004). Self-determined motivation for language learning: The role of need for cognition and language learning strategies. Zeitschrift fur Interkulturellen Fremdsprachenunterricht [online], 9(2), 28.)

Ολοκληρώνοντας την έκθεσή μας, θα θέλαμε να εκφράσουμε βαθιά ευγνωμοσύνη στο διευθυντή μας Τρύφωνα Γιόντη (Διευθυντή ΓΕΛ Καλής) που μας προσέφερε αυτήν τη μοναδική ευκαιρία επιμόρφωσης και μας διευκόλυνε με κάθε δυνατό τρόπο, όπως και στους συναδέλφους Ιωάννη Χριστοφορίδη (ΠΕ86- Πληροφορικός) και Χαράλαμπο Καρυπίδη (ΠΕ04- Φυσικός) που έβαλαν τα θεμέλια για αυτό το πρόγραμμα. Η αρχή για βελτίωση και πρόοδο έγινε. Το μέλλον μοιάζει λιγότερο σκοτεινό, σαν να βγαίνεις από τη σπηλιά του Πλάτωνα και να ακολουθείς το φως.

Υπεύθυνες καθηγήτριες:

Τσιτλακίδου Αλεξάνδρα ΠΕ06-Αποστολίδου Ελπίδα ΠΕ02

Λήψη αρχείου