Ενότητα Α. Οι χάρτες ένα εργαλείο για τη μελέτη του κόσμου
1. Τι είναι ο χάρτης
Αν θέλουμε να μελετήσουμε τη μορφή της επιφάνειας της Γης και τις αλλαγές της, πρέπει να την απεικονίσουμε.
Μια τέτοια απεικόνιση είναι ο χάρτης. Ένα εργαλείο που μας βοηθάει στη μελέτη της μορφής του κόσμου.
2. Είδη χαρτών
Οι χάρτες χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: οι γενικοί χάρτες και οι θεματικοί.
Γενικοί ονομάζονται οι χάρτες που μας δίνουν πληροφορίες για τη μορφή του εδάφους και τα έργα των ανθρώπων. Περιέχουν δηλαδή και γεωμορφολογικά στοιχεία και ανθρωπογενή. Χωρίζονται σε πολιτικούς και γεωμορφολογικούς χάρτες.
Οι πολιτικοί χάρτες μας δίνουν πληροφορίες όπως η διοικητική διαίρεση, οι πόλεις, οι δρόμοι, κ.ά. Γενικά δίνουν πληροφορίες για το ανθρωπογενές περιβάλλον.
Οι γεωμορφολογικοί χάρτες περιέχουν πληροφορίες όπως τα βουνά, οι πεδιάδες, το υψόμετρο, τα ποτάμια, κ.ά.
Θεματικοί λέγονται οι χάρτες που μας δίνουν πληροφορίες για ένα συγκεκριμένο θέμα. π. χ. αρχαιολογικοί χώροι, κλίμα, κλπ
Υπάρχουν πολλά είδη θεματικών χαρτών:
Αστικοί χάρτες: δείχνουν τους δρόμους μιας πόλης, τα οικοδομικά τετράγωνα, τα πάρκα, κ.ά.
Χάρτες παραγωγής προϊόντων: δείχνουν τα προϊόντα που παράγονται σε κάθε περιοχή
Αρχαιολογικοί χάρτες: δείχνουν τους αρχαιολογικούς χώρους μιας περιοχής
Ιστορικοί χάρτες: δείχνουν πού και πότε συνέβησαν ιστορικά γεγονότα
Θρησκευτικοί χάρτες: δείχνουν πού και πότε συνέβησαν θρησκευτικά γεγονότα
Κλιματικοί χάρτες: παρουσιάζουν το κλίμα ενός τόπου
Πολιτικός χάρτης Ελλάδας
Ιστορικός χάρτης
Οδικός χάρτης
Παραγωγικός χάρτης
Θρησκευτικός χάρτης
3. Ταυτότητα του χάρτη (τίτλος και υπόμνημα)
Βασικά στοιχεία του χάρτη
- τίτλος
- υπόμνημα
- κλίμακα
- προσανατολισμός
Τίτλος
Τίτλος : εμφανίζει το περιεχόμενο του χάρτη. Γι’ αυτό το λόγο κάθε χάρτης πρέπει να έχει έναν τίτλο.
|
Οι χάρτες, για να είναι χρήσιμοι, για να μπορούν να “διαβάζονται” εύκολα από όλους τους ανθρώπους ανεξάρτητα από τη γλώσσα που μιλούν. Για να το πετύχουν αυτό οι χαρτογράφοι, αντί να γράφουν λέξεις, χρησιμοποιούν σύμβολα και χρώματα. Έτσι, αντί να γράφουν “αυτό είναι ένα χωριό”, χρησιμοποιούν μια μαύρη κουκκίδα. Αντί να γράφουν “αυτό είναι ένα ποτάμι”, χρησιμοποιούν μια μπλε γραμμή. Για να είμαστε σίγουροι τι ακριβώς σημαίνει κάθε σύμβολο, όταν διαβάζουμε ένα χάρτη, θα πρέπει να συμβουλευόμαστε το υπόμνημα. Σ’ αυτό παρουσιάζονται οι ερμηνείες των συμβόλων και των χρωμάτων που χρησιμοποιούνται στο χάρτη.  |
4. Κλίμακα του χάρτη
Οι χαρτογράφοι για να μεταφέρουν μια μεγάλη περιοχή της Γης επάνω σε χάρτη, τη σχεδιάζουν υπό κλίμακα, δηλαδή πολύ μικρότερη από ό,τι είναι στην πραγματικότητα.
Κλίμακα, είναι ένας αριθμός που δηλώνει πόσες φορές μικρότερη είναι μια απόσταση πάνω στο χάρτη από την πραγματική της απόσταση στο έδαφος
Η κλίμακα στο χάρτη μπορεί να παρουσιαστεί με δύο τρόπους.
1.000.000 εκατοστά (=10.000 μέτρα = 10 χιλιόμετρα) επάνω στο έδαφος.
Πώς μπορούμε να υπολογίσουμε την πραγματική απόσταση δύο πόλεων ;
1. Βρίσκουμε την κλίμακα του χάρτη που χρησιμοποιούμε.
[ο χάρτης έχει κλίμακα 1:1.000.000 (αυτό σημαίνει ότι 1 εκ. στο χάρτη είναι 1.000.000 εκ. στην πραγματικότητα ή 1εκ. = 10.000 μ. = 10 χιλιόμετρα)]
2. Χρησιμοποιώντας το χάρακα μετράμε την απόσταση μεταξύ των δύο πόλεων.
Ας πούμε ότι η απόσταση μεταξύ των δύο πόλεων είναι 5 εκ.
Πολλαπλασιάζουμε την απόσταση που βρήκαμε επί τον παρανομαστή της κλίμακας:
Στο παράδειγμά μας θα είναι: 5 x 1.000.000 = 5.000.000 εκ.
Κάνουμε μετατροπές στις μονάδες μέτρησης σε πιο βολικές μονάδες.
Στο παράδειγμά μας θα είναι: 5.000.000 εκ. : 100.000 = 50 χιλιόμετρα
Οι αποστάσεις που μετράμε στο χάρτη με το χάρακα είναι σε ευθεία γραμμή. Οι πραγματικές αποστάσεις είναι μεγαλύτερες, γιατί υπάρχουν στροφές και σημειώνονται στους οδικούς χάρτες.
5. Προσανατολισμός
Προσανατολισμός λέγεται ο προσδιορισμός μιας θέσης, ή ενός τόπου ως προς τον Βορρά ή σε σχέση με άλλα σημεία του ορίζοντα.
Στους χάρτες πάντα σημειώνεται ο προσανατολισμός τους. Το σημείο που συνήθως σημειώνεται στους χάρτες είναι ο Βορράς. Αν ξέρουμε πού βρίσκεται ο βορράς είναι εύκολο να βρούμε τα άλλα σημεία του ορίζοντα.
Όταν ο Βορράς είναι στο πάνω μέρος του χάρτη, ο Νότος θα είναι απέναντί του, δηλαδή κάτω, η Ανατολή θα είναι δεξιά του Βορρά και η Δύση αριστερά του.
Πώς προσανατολιζόμαστε;
με τον ήλιο
Αν σε ένα δάσος ή σε μία θάλασσα χάσουμε το δρόμο μας θα πρέπει να τον ξαναβρούμε δηλαδή να προσανατολιστούμε! Αναζητούμε τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα: τον Βορρά, τον Νότο, την Ανατολή και την Δύση.
Τα τέσσερα αυτά σημεία σχηματίζουν έναν “σταυρό”: Αν το πρωί τεντώσουμε το δεξί χέρι μας προς το μέρος που ανατέλλει ο ήλιος, βρίσκουμε την Ανατολή. Στο αριστερό μας χέρι είναι η Δύση. Το πρόσωπό μας κοιτάει τότε προς το Βορρά και η πλάτη μας είναι στραμμένη προς το Νότο.
