7 Οκτωβρίου 2026

Η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών αποφάσισε να απονείμει το Νόμπελ Χημείας 2026 στους

Χένρι Β. Κάγκαν
Université Paris-Sud, Γαλλία

Κένσο Σοάι
Πανεπιστήμιο Επιστημών του Τόκιο, Ιαπωνία

“για την ανακάλυψη μη γραμμικών φαινομένων και αυτοκατάλυσης στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση”

Έκαναν τη χημεία να επιλέξει μια εικόνα καθρέφτη

Ορισμένα μόρια, όπως τα αμινοξέα, υπάρχουν ως δύο παραλλαγές που είναι το ένα το κατοπτρικό είδωλο του άλλου. Ωστόσο, οι ζωντανοί οργανισμοί περιέχουν μόνο μία από αυτές τις κατοπτρικές εικόνες. Το πώς θα μπορούσε να προκύψει μια τέτοια χημική ασυμμετρία ήταν ένα μυστήριο για τους χημικούς. Ο Henri B. Kagan και ο Kenso Soai βραβεύονται με το Νόμπελ Χημείας 2026 για την ανακάλυψη μιας λύσης σε αυτό το παζλ.

Η χημεία της ζωής είναι αυτό που οι χημικοί αποκαλούν ομοχειρική, από τις ελληνικές λέξεις για το «ίδιο» και το «χέρι». Όπως τα χέρια, όλα τα αμινοξέα υπάρχουν ως δύο κατοπτρικές παραλλαγές, αλλά μόνο ένα από αυτά βρίσκεται στις πρωτεΐνες των κυττάρων σας. Το άλλο σπάνια βρίσκεται στη φύση.

Για πολύ καιρό, οι χημικοί αναρωτιόντουσαν πώς μπορεί να προκύψει η ομοχειρικότητα. Όταν άρχισαν να πειραματίζονται με χημικές αντιδράσεις που μπορούν να σχηματίσουν δύο κατοπτρικά μόρια, έπαιρναν πάντα ίσες αναλογίες και των δύο στους δοκιμαστικούς σωλήνες τους. Ωστόσο, οι χημικοί προσπάθησαν να παράγουν μόνο μία από αυτές τις κατοπτρικές εικόνες, επειδή στην ανάπτυξη μορίων που θα αλληλεπιδρούν με ζωντανά όντα – όπως στα φαρμακευτικά προϊόντα – μόνο μία κατοπτρική εικόνα θα έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Το Νόμπελ Χημείας 2026 αναγνωρίζει ανακαλύψεις που επέτρεψαν στους χημικούς να οδηγήσουν σε χημικές αντιδράσεις που οδηγούν σε ομοχειρικότητα.

«Ο Henri Kagan και ο Kenso Soai έδωσαν μια λύση σε ένα χημικό μυστήριο που είναι πάνω από έναν αιώνα: πώς η ομοχειρικότητα μπορεί να αναδυθεί αυθόρμητα. Οι χημικές αντιδράσεις που έχουν αναπτύξει είναι θεαματικές», λέει ο Heiner Linke, πρόεδρος της Επιτροπής Νόμπελ Χημείας.

Ο Henri Kagan έκανε το πρώτο αποφασιστικό βήμα το 1986, όταν ανακάλυψε έναν νέο τρόπο χειρισμού χημικών αντιδράσεων. Αυτό του επέτρεψε να δημιουργήσει μεγαλύτερη περίσσεια ενός από τα είδωλα του καθρέφτη από ό,τι θεωρούνταν προηγουμένως δυνατό.

Ο Kenso Soai έκανε το επόμενο βήμα. Το 1995, μια βασική δημοσίευση περιγράφει πώς σχεδίασε την πρώτη χημική αντίδραση που είχε τη δυνατότητα να είναι ομοχειρική. Το 2003 τελικά τα κατάφερε. Παρουσίασε μια αντίδραση στην οποία σχηματίστηκε μόνο μία από τις δύο πιθανές κατοπτρικές εικόνες. Εκτός από την ίδια τη ζωή, κανείς δεν είχε πετύχει στο παρελθόν αυτό το κατόρθωμα.

Χάρη στον Henri Kagan και τον Kenso Soai, γνωρίζουμε τώρα πώς μπορεί να αναδυθεί η ομοχειρία. Οι ανακαλύψεις τους ήταν καθοριστικές για τους χημικούς που σχεδιάζουν αντιδράσεις για την παρασκευή φαρμακευτικών προϊόντων.