Στη Φυσική Αγωγή, η διδασκαλία δεν περιορίζεται στην εκτέλεση μιας άσκησης ή στην επίδειξη μιας τεχνικής. Είναι μια διαδικασία μέσα από την οποία οι μαθητές μαθαίνουν να παρατηρούν, να συνεργάζονται και σταδιακά να αναλαμβάνουν ευθύνη για τη μάθησή τους. Σε αυτό το πλαίσιο, το αμοιβαίο στυλ διδασκαλίας αποτελεί μια επιλογή που μπορεί να εμπλουτίσει ουσιαστικά το μάθημα, αρκεί να εφαρμοστεί με παιδαγωγικό ρεαλισμό.
Στο αμοιβαίο στυλ, οι μαθητές εργάζονται σε ζευγάρια. Ο ένας εκτελεί την κινητική δεξιότητα και ο άλλος παρατηρεί. Ο ρόλος του παρατηρητή δεν είναι να «διδάξει» ή να κρίνει τον συμμαθητή του, αλλά να ελέγξει συγκεκριμένα στοιχεία της εκτέλεσης και να δώσει άμεση, σαφή ανατροφοδότηση. Μετά από λίγο, οι ρόλοι αλλάζουν. Έτσι, και οι δύο μαθητές εμπλέκονται ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι μαθητές μαθαίνουν καλύτερα όταν συμμετέχουν ενεργά και παρατηρούν όχι μόνο τον εαυτό τους αλλά και τους άλλους.Στη θεωρία, αυτό βοηθά τους μαθητές να βελτιώνουν τις δεξιότητές τους, να μαθαίνουν να παρατηρούν και να δίνουν χρήσιμη ανατροφοδότηση και, παράλληλα, να αναπτύσσουν υπευθυνότητα.
Ένα σημείο που συχνά δημιουργεί σύγχυση είναι η σύγκριση του αμοιβαίου στυλ στη Φυσική Αγωγή με το αμοιβαίο στυλ στα γνωστικά αντικείμενα. Σε μαθήματα όπως τα μαθηματικά ή η γλώσσα, το αμοιβαίο στυλ βασίζεται κυρίως στη συζήτηση, στην ανταλλαγή ιδεών και στη συνδιόρθωση απαντήσεων. Οι μαθητές σκέφτονται, μιλούν και επιχειρηματολογούν. Στη Φυσική Αγωγή, όμως, το αντικείμενο της μάθησης είναι η κίνηση. Το λάθος δεν ακούγεται· φαίνεται. Για αυτό, το αμοιβαίο στυλ εδώ δεν μπορεί να εφαρμοστεί με τον ίδιο τρόπο. Ο μαθητής δεν καλείται να εξηγήσει θεωρητικά, αλλά να παρατηρήσει συγκεκριμένα στοιχεία της εκτέλεσης και να δώσει άμεση, απλή και ουσιαστική ανατροφοδότηση. Όταν επιχειρείται η μεταφορά του στυλ αυτούσιου από τα γνωστικά αντικείμενα, χωρίς δομή και κριτήρια, το αποτέλεσμα συχνά είναι σύγχυση και επιφανειακή μάθηση. Όταν όμως το στυλ προσαρμόζεται στη φύση της κινητικής μάθησης, μπορεί να λειτουργήσει εξαιρετικά.
Φανταστείτε μια τάξη όπου οι μαθητές προπονούνται στο σουτ στο μπάσκετ. Ο παρατηρητής κοιτάζει τη στάση του σώματος, τη θέση των χεριών και την ακρίβεια του σουτ, και δίνει ανατροφοδότηση: «Προσπάθησε να σηκώσεις λίγο πιο ψηλά τα χέρια σου» ή «Καλή προσπάθεια, αλλά η μπάλα πήγε λίγο δεξιά». Στη συνέχεια αλλάζουν ρόλους.
Στην πράξη, όμως, δεν είναι πάντα τόσο απλό. Κάποιες φορές ο παρατηρητής δεν ξέρει ακριβώς τι πρέπει να κοιτάξει και λέει απλώς «καλό!» χωρίς νόημα. Άλλες φορές, αν πρόκειται για φίλους, μπορεί να είναι υπερβολικά επιεικής ή να γελάνε αντί να δίνουν ουσιαστική ανατροφοδότηση. Μικρές στιγμές κάνουν τη διαφορά: ένας μαθητής που γελάει με το λάθος του φίλου του, προσπαθώντας να του δείξει πώς να βελτιωθεί, ή ένα ζευγάρι που συζητά για τη σωστή θέση των χεριών, είναι οι στιγμές όπου η μάθηση γίνεται ζωντανή και ουσιαστική. Δεν πρόκειται για άψογα αποτελέσματα από την πρώτη φορά· πρόκειται για διαδικασία, πειραματισμό και σταδιακή βελτίωση
Ο εκπαιδευτικός, λοιπόν, παραμένει κρίσιμος: εξηγεί τα κριτήρια με απλά λόγια, δείχνει παραδείγματα και παρεμβαίνει όταν χρειάζεται. Με αυτόν τον τρόπο, οι μαθητές μαθαίνουν να παρατηρούν και να μαθαίνουν από τον άλλον, χωρίς να χάνεται η συνεργασία ή η ουσία της άσκησης.
Παιδαγωγική δομή καρτελών για το αμοιβαίο στυλ διδασκαλίας
Μια καρτέλα αμοιβαίου στυλ δεν είναι εργαλείο «κριτικής», αλλά εργαλείο μάθησης και ενίσχυσης της αυτοπεποίθησης. Η παιδαγωγική δομή της, με θετικά διατυπωμένα κριτήρια, διαχωρισμό παρατήρησης και θετικής σημείωσης, φιλική γλώσσα και καθοδήγηση από τον δάσκαλο, κάνει τη διαδικασία εποικοδομητική, ασφαλή και αποτελεσματική για όλους τους μαθητές. Ποια είναι εκείνα τα κριτήρια που πρέπει να λάβουμε υπόψιν μας για τη δημιουργία καρτελών αμοιβαίου στυλ;
Αυτό που δεν πρέπει να ξεχνάμε είναι ότι οι καρτέλες αμοιβαίου στυλ δεν είναι απλώς λίστες αξιολόγησης. Είναι εργαλείο μάθησης και ενίσχυσης της υπευθυνότητας, που πρέπει να ενθαρρύνει, να καθοδηγεί και να προστατεύει τα συναισθήματα των μαθητών.
1. Σαφή και θετικά διατυπωμένα κριτήρια
-
Αντί να γράφουμε «Λάθος στάση», μπορούμε να γράφουμε «Μπορεί να δοκιμάσεις πιο σωστή στάση».
-
Οι μαθητές αξιολογούν με φράσεις ή κλίμακες που ενισχύουν τη βελτίωση, όχι την κριτική.
-
Καλό είναι τα κριτήρια να είναι συγκεκριμένα και μετρήσιμα, π.χ. «Η πάσα έφτασε στον στόχο;» αντί για «Καλή ή κακή πάσα;».
2. Διαχωρισμός παρατήρησης και σχολίων
- Χωρίζουμε την καρτέλα σε δύο μέρη: “Παρατήρηση” (πράγματα που έγιναν σωστά ή που χρειάζονται βελτίωση) και “Θετική Σημείωση” (ένα κομπλιμέντο ή κάτι που εντυπωσίασε).
- Αυτό βοηθά τον παρατηρητή να εντοπίσει όχι μόνο λάθη, αλλά και θετικά στοιχεία, ενισχύοντας την αυτοεκτίμηση του μαθητή που αξιολογείται.
3. Στόχος: βελτίωση, όχι σύγκριση
-
Οι καρτέλες πρέπει να τονίζουν ότι η αξιολόγηση αφορά την προσωπική εξέλιξη, όχι τη σύγκριση με άλλους μαθητές.
-
Ο παρατηρητής αξιολογεί την εκτέλεση της άσκησης, όχι το άτομο.
4. Συνοδευτική καθοδήγηση από τον εκπαιδευτικό
-
Πριν οι μαθητές χρησιμοποιήσουν τις καρτέλες, ο εκαπιδευτικός εξηγεί τον σκοπό: «Η καρτέλα μας βοηθά να δούμε τι πήγε καλά και τι μπορούμε να βελτιώσουμε».
-
Ο εκπαιδευτικός παρακολουθεί και, αν χρειαστεί, επεμβαίνει για να διασφαλίσει ότι η ανατροφοδότηση είναι εποικοδομητική και φιλική.
5. Ανατροφοδότηση με θετική έμφαση
-
Κάθε καρτέλα μπορεί να κλείνει με μια μικρή φράση ενθάρρυνσης, π.χ. «Καλή προσπάθεια! Δοκιμάστε αυτό την επόμενη φορά».
-
Έτσι, ακόμα κι αν υπάρχουν σημεία βελτίωσης, ο μαθητής αισθάνεται ότι η αξιολόγηση είναι υποστηρικτική και ενθαρρυντική.
Στο εποπτικό υλικό του ιστολογίου θα βρείτε προτεινόμενες καρτέλες αμοιβαίου στυλ, σχεδιασμένες ως υποστηρικτικά εργαλεία παρατήρησης και ανατροφοδότησης, τις οποίες μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ή να τροποποιήσετε!
