Προσομοίωση Μαθητικού Συνεδρίου με τίτλο:
«”Πάρε τη λέξη μου δώσ’ μου το χέρι σου”: Ορθώνοντας τον λόγο μας ενάντια στη βία»
που συνδιοργανώνουν ο Τομέας Κλασικής Φιλολογίας Τμήματος Φιλολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων & η Περιφερειακή Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας & Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ηπείρου για μαθητές/τριες Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης για το σχολικό έτος 2024-2025»
(η εικόνα δημιουργήθηκε από την εφαρμογή Deepai)
Συμβολικές διαστάσεις του μύθου της Περσεφόνης: μελέτη περίπτωσης για τη θέση της γυναίκας μέσα από τον μύθο, τη βία και τον αγώνα για δικαιοσύνη
Γυμνάσιο Παρακαλάμου Ν. Ιωαννίνων
Υλοποίηση Project: Mαθητές/τριες Α’ Γυμνασίου (5) και μαθητές/τριες Γ’ Γυμνασίου (5)
Παιδαγωγική Ευθύνη και Καθοδήγηση: Χαρίση Αθηνά ΠΕ02 Φιλολόγων
Συμμετέχων Εκπαιδευτικός: Αλέτρας Κωνσταντίνος ΠΕ86 Πληροφορικής
——————————————————————————————————————————–
Φανταστικός Διάλογος Περσεφόνης-Ελένης
(μαθητές-μαθήτριες Γ΄ Γυμνασίου)
Περσεφόνη:
Είμαι η Περσεφόνη, κόρη, σύντροφος, βασίλισσα. Με άρπαξαν, με καθόρισαν, αλλά βρήκα τρόπους να ορίσω τη μοίρα μου μέσα στους περιορισμούς. Ποια είσαι εσύ που τώρα βλέπω μπροστά μου;
Ελένη:
Είμαι η Ελένη, η πιο όμορφη γυναίκα του κόσμου, αλλά ποτέ πραγματικά δική μου. Στον μύθο μου, ήμουν η αιτία ενός πολέμου – όχι άνθρωπος, αλλά τρόπαιο πολέμου, αντικείμενο διαμάχης, σύμβολο του εγωισμού των ανδρών, παιχνίδι των Θεών.
Περσεφόνη:
Ελένη, έζησες μια ζωή διχασμένη ανάμεσα στο «είναι» και το «φαίνεσθαι», την πλάνη. Εγώ ξέρω πώς είναι να ζεις σε δύο κόσμους, στον Κάτω Κόσμο και στη Γη. Πες μου, πώς νιώθεις που όλοι θυμούνται την εικόνα σου, αλλά όχι εσένα την ίδια;
Ελένη:
Περσεφόνη, είναι βασανιστικό. Είμαι η γυναίκα που κατηγορήθηκε περισσότερο από ποτέ για έναν πόλεμο, χωρίς ποτέ να είμαι εκεί. Άντρες έπλασαν έναν μύθο για μένα – ένα είδωλο που πήγε στην Τροία, ενώ εγώ βρισκόμουν εξόριστη στην Αίγυπτο. Αυτή η σκέψη με κάνει να αναρωτιέμαι: εσύ πώς άντεξες να ζεις στη σκιά του Άδη να σε ορίζει; Ένιωσες ποτέ πως έχεις δική σου ατομικότητα;
Περσεφόνη:
Η ατομικότητα στην περίπτωσή μου μοιάζει με την άνοιξη: την περιμένουν, τη γιορτάζουν, αλλά για μένα καταλαβαίνει κανείς τι σημαίνει; Έζησα κυρίως ως κόρη της Δήμητρας και ως βασίλισσα του Άδη – δύο ρόλοι που μου δόθηκαν, δεν τους διάλεξα. Όμως, Ελένη, εσύ τουλάχιστον είχες την ευκαιρία να αποδείξεις την αθωότητά σου. Πιστεύεις ότι σε άκουσαν;
Ελένη:
Ακόμα και τώρα, αισθάνομαι πως η φωνή μου χάνεται μέσα στον μύθο. Η ομορφιά μου ήταν αυτή που έγινε αντικείμενο διαμάχης και διεκδίκησης. Κι έτσι δεν μπορώ παρά να αναρωτιέμαι, αισθάνθηκες ποτέ κι εσύ ότι η δική σου ομορφιά σε έκανε τρόπαιο;
Περσεφόνη:
Η ομορφιά μου ήταν η αφορμή για την αρπαγή μου, ήταν το πρόσχημα για να με φυλακίσουν στον Κάτω Κόσμο. Σκέφτομαι πως οι γυναίκες σήμερα, όπως εμείς τότε, εξακολουθούν να κρίνονται για την εμφάνισή τους και όχι για την αλήθεια τους.
Βλέπω τις γυναίκες να διεκδικούν περισσότερα. Μιλούν ανοιχτά για την κακοποίηση, για τις ανισότητες, για το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση. Διεκδικούν την ισότητα στους χώρους εργασίας, την ισότιμη αμοιβή, τον σεβασμό στις επιλογές τους. Είναι συγκλονιστικό και ελπιδοφόρο.
Ωστόσο, η σκιά του Κάτω Κόσμου παραμένει. Βλέπω γυναίκες που ακόμα αντιμετωπίζουν τη βία, που ακόμα φοβούνται να περπατήσουν μόνες, που ακόμα δεν ακούγονται. Σαν εμένα, πολλές γυναίκες νιώθουν ότι δεν μπορούν να αποφύγουν την «αρπαγή» τους από τα χέρια της ανδρικής εξουσίας, είτε αυτή παίρνει τη μορφή σωματικής βίας, είτε την πίεση να συμμορφωθούν με κανόνες και πρότυπα που άλλοι όρισαν γι’ αυτές. Η «αρπαγή» δεν έχει πάψει να υπάρχει, απλώς εμφανίζεται με διάφορες μορφές: από την βία στην οικογένεια, μέχρι την εμπορία ανθρώπων και τον εξαναγκασμό σε παιδικούς γάμους.
Αλλά, όπως κι εγώ βρήκα τον δικό μου δρόμο έτσι και οι γυναίκες σήμερα δημιουργούν τον δικό τους χώρο, μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο αντιφάσεις και ανισότητες. Βλέπω γυναίκες να κατακτούν ηγετικές θέσεις, να ξεχωρίζουν στην επιστήμη, στις τέχνες, στην πολιτική. Δεν λείπουν, ωστόσο, οι χώροι στους οποίους παλεύουν να ακουστούν, να τις αναγνωρίσουν ισότιμα, να ξεφύγουν από ό,τι περιορίζει την πρόοδό τους. Ακόμα και οι πιο επιτυχημένες, συχνά αισθάνονται την ανάγκη να αποδείξουν διπλά την αξία τους, μόνο και μόνο επειδή είναι γυναίκες.
Ξέρω πως οι «αρπαγές» δε θα σταματήσουν εύκολα, αλλά κάθε γυναίκα που μιλά, που αγωνίζεται, που προστατεύει τις άλλες, είναι μια φωτιά που κρατά ζωντανή την ελπίδα. Βρίσκουν τη φωνή τους και διεκδικούν να είναι ολόκληρες, χωρίς να χρειάζεται να ζουν μοιρασμένες στο φως και το σκοτάδι. Είμαι περήφανη γι’ αυτές. Εσύ, Ελένη, βλέπεις κάποια αλλαγή;
Ελένη:
Οι γυναίκες σήμερα εξακολουθούν να κρίνονται, όπως κρίθηκα κι εγώ. Εξακολουθούν να ζουν κάτω από το βάρος στερεοτύπων: η ομορφιά τους, η συμπεριφορά τους, οι επιλογές τους εξακολουθούν να είναι αντικείμενα κριτικής. Αν είναι όμορφες, τους λένε ότι «εκμεταλλεύονται» την εμφάνισή τους. Αν δεν είναι, τότε τις αγνοούν ή τις περιφρονούν. Αν είναι δυνατές, τις κατηγορούν ότι δεν είναι «αρκετά γυναίκες». Αν είναι ευάλωτες, τις λένε αδύναμες.
Σκέφτομαι τις γυναίκες που αντιμετωπίζουν βία επειδή δεν υπακούν στους ρόλους που τους επέβαλαν άλλοι. Σκέφτομαι τις γυναίκες που σκοτώνονται για την «τιμή» τους, που ακόμα παλεύουν για το δικαίωμα να είναι ορατές και σεβαστές. Αυτές τις γυναίκες τις καταλαβαίνω περισσότερο από κάθε άλλη. Ήμουν κι εγώ θύμα μιας κοινωνίας που ήθελε να με ορίσει, που με έκανε σύμβολο, αλλά ποτέ δεν με ρώτησε τι θέλω εγώ.
Παρόλα αυτά υπάρχει κάτι νέο στον κόσμο σας που μου δίνει δύναμη: οι γυναίκες δεν πολεμούν πια μόνες. Όλο και περισσότερες ενώνονται, διεκδικούν, υπερασπίζονται η μία την άλλη. Είδα γυναίκες να ορθώνονται απέναντι στη βία, να λένε «ως εδώ» και να αλλάζουν τον τρόπο που μιλούν για την ισότητα και την ελευθερία. Αν είχα αυτή τη στήριξη στην εποχή μου, ίσως να είχα μπορέσει να πω τη δική μου αλήθεια χωρίς φόβο.
Περσεφόνη:
Σκέφτομαι: ίσως δεν έχει σημασία τι σου επιβάλλεται, αλλά τι κάνεις εσύ με αυτό. Η δύναμη των γυναικών σήμερα είναι η αλληλεγγύη τους, η θέλησή τους να παλέψουν για έναν κόσμο όπου καμία δε θα νιώθει ξανά αρπαγμένη, ούτε στο σώμα ούτε στην ψυχή. Όπως κι εγώ κατάφερα να επιστρέφω στη γη και να φέρνω την άνοιξη, έτσι και οι γυναίκες θα βρουν τρόπους να απελευθερωθούν από κάθε μορφή σκότους. Γιατί η άνοιξη έρχεται πάντα – ακόμα και μετά τον πιο μακρύ χειμώνα.
Ελένη:
Εσείς οι γυναίκες του σήμερα έχετε τη δύναμη να αλλάξετε την ιστορία σας. Να μη γίνετε ποτέ ξανά «Ελένες», κατηγορούμενες για τα λάθη άλλων, ούτε τρόπαια σε ανδρικούς πολέμους. Έχετε τη φωνή και την αποφασιστικότητα να χτίσετε έναν κόσμο όπου καμία γυναίκα δε θα χρειάζεται να ζει στη σκιά ενός ψέματος ή μιας αρπαγής.
—————————————————————————————————————–
- Κείμενα που αξιοποιήθηκαν -Σκοπός και στόχοι
Α’ Γυμνασίου: Δημιουργική αξιοποίηση του ποιήματος του Νίκου Γκάτσου με τίτλο «Ο εφιάλτης της Περσεφόνης» σε συνδυασμό με τον μύθο της Περσεφόνης.
Γ΄ Γυμνασίου: Δημιουργική αξιοποίηση της τραγωδίας «Ελένη» του Ευριπίδη με έμφαση στην Πάροδο και το Β’ στάσιμο που περιλαμβάνει τον μύθο της Περσεφόνης.
Σκοπός της παρέμβασης ήταν η ανάδειξη συμβολικών διαστάσεων του μύθου της Περσεφόνης και της ιστορίας της Ελένης καθώς και των προεκτάσεών τους για τη θέση της γυναίκας μέσα από το μύθο, τη βία και τον αγώνα για δικαιοσύνη.
- Μεθοδολογία εφαρμογής
Για την υλοποίηση της παρέμβασης υιοθετήθηκε η μέθοδος Project ως προέκταση του Αναλυτικού Προγράμματος και με στόχο την επέκταση και εμπέδωση τμήματος της διδακτέας ύλης. Αξιοποιήθηκε η διερευνητική-ανακαλυπτική μάθηση και η συνεργατική οικοδόμηση της γνώσης σε συνδυασμό με την ανάπτυξη δεξιοτήτων δημιουργικής και κριτικής σκέψης. Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε με την εμπλοκή των μαθημάτων της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας Α΄ Γυμνασίου, της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας από Μετάφραση Γ’ Γυμνασίου και των Εργαστηρίων Δεξιοτήτων Α’ και Γ΄ Γυμνασίου.
- Βήματα υλοποίησης
α) Εισαγωγή στον μύθο και τα κείμενα με τη βοήθεια των διδακτικών εγχειριδίων και συμπληρωματικών διαδικτυακών πηγών (όπως ανοιχτοί εκπαιδευτικοί πόροι, εξωτερικοί σύνδεσμοι, εκπαιδευτικές πλατφόρμες)
β) Ανάλυση των κειμένων με τη βοήθεια φύλλων εργασίας και καινοτόμων μεθόδων (artful thinking)
β) Συγκριτική ανάγνωση των κειμένων ως προς τους συμβολισμούς που περιέχουν και επεξεργασία τους με τη βοήθεια δημιουργικών και κριτικών ερωτημάτων.
γ) Συνθετική αξιοποίηση των νοημάτων σε σχέση με πιθανές προεκτάσεις για τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα – θέση της γυναίκας στη σύγχρονη κοινωνία και σύγχρονα περιβαλλοντικά ζητήματα.
δ) Δημιουργία φανταστικού διαλόγου μεταξύ Περσεφόνης και Ελένης για τη θέση της γυναίκας σήμερα από τη Γ’ Γυμνασίου – Παραγωγή κειμένων δημιουργικής γραφής όπως ποιήματα και εναλλακτικό τέλος της ιστορίας της Περσεφόνης με αφορμή το ποίημα του Νίκου Γκάτσου από την Α’ Γυμνασίου.
ε) Παρουσίαση των εργασιών σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο σχολείο μας με αφορμή την ημέρα της γυναίκας.
ε) Συνεργατική δημιουργία πόστερ για το συνέδριο με την υποστήριξη εφαρμογής τεχνητής νοημοσύνης.
- Επεξεργασία Κειμένων
3.1.1 Δημιουργική ανάλυση κειμένων
Για την δημιουργική ανάλυση των κειμένων αξιοποιήσαμε σειρά δημιουργικών ερωτημάτων (Artful Thinking: Project Zero/Harvard University http://www.pz.harvard.edu/tc/routines.cfm)
όπως:
Τι σκέφτεσαι;
Τι παρατηρείς που σε κάνει να το λες αυτό;
Ποιους προβληματισμούς σου προκαλεί;
Και ερωτημάτων όπως:
Γιατί οι δύο γυναίκες βρίσκονται σε αυτή τη θέση;
Τι θα άλλαζε αν δεν ήταν έρμαια των επιθυμιών άλλων;
Για ποιο σκοπό ο κάθε δημιουργός τις παρουσιάζει με αυτόν τον τρόπο;
Ας υποθέσουμε ότι η Περσεφόνη θέλει να «βγει στο μπαλκόνι του κόσμου» σήμερα. Τι θα πρέπει να συμβεί;
Ας υποθέσουμε ότι η Ελένη διεκδικεί μία πιο δίκαιη αντιμετώπιση από Θεούς και ανθρώπους. Κάτω από ποιες συνθήκες θα μπορούσε να το επιτύχει αυτό;
- Αποτελέσματα από την ανάλυση των κειμένων
4.1 Κοινά στοιχεία Ελένης Ευριπίδη και Περσεφόνης
- Βίαιη αρπαγή και περιορισμός της αυτόνομης βούλησης των δύο γυναικών
- Στέρηση της ανεξαρτησίας και μετατροπή τους σε υποχείριο των ανδρών
- Υποτίμηση της γυναικείας φωνής και φίμωση των πρωταγωνιστριών
- Η «ομορφιά» ως πηγή δυστυχίας
- Ο διττός ρόλος της γυναίκας: θύμα καταπίεσης και σύμβολο δύναμης και ζωής
- Ταύτιση της ζωής των δύο γυναικών με μία οριακή μεταβατική κατάσταση
- Έμφαση στην ψυχολογική κατάστασή τους σε αντιδιαστολή με την παραδοσιακή μυθολογική αφήγηση. Το στοιχείο αυτό παρουσιάζει τους χαρακτήρες πιο ανθρώπινους δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για σύνδεση με σύγχρονες ανησυχίες, συναισθήματα και προβληματισμούς για τη θέση της γυναίκας
4.2 Συμβολισμοί
Η γυναίκα ως:
- «αντικείμενο» διεκδίκησης
- «θύμα» της μοιρολατρικής αποδοχής της προσωπικής της ιστορίας βάσει της εξωτερικής ομορφιάς και εικόνας
- σύμβολο ισορροπίας μεταξύ δύο κόσμων: του σκότους, του θανάτου και του φωτός, της ζωής
- σύμβολο αδιεξόδων
- σύμβολο του κύκλου της ζωής και των σχετικών εναλλαγών-μεταβάσεων:
από την παιδικότητα στην ενηλικίωση,
από την ελευθερία στη δέσμευση,
από μια προηγούμενη κατάσταση ευτυχίας σε μία κατάσταση δυστυχίας
- σύμβολο ανθεκτικότητας και προσαρμογής
- σύμβολο δύναμης διαπραγμάτευσης και επαναπροσδιορισμού της θέσης της μέσα στις δομές εξουσίας
- σύμβολο του αγώνα για δικαιοσύνη και διατήρηση της γυναικείας αξιοπρέπειας
- σύμβολο ανάγκης για δράση και όχι μοιρολατρικής αποδοχής μιας ζωής που της έχει επιβληθεί από άλλους
4.3 Προεκτάσεις-Προβληματισμοί
- Έμφυλη βία: Σύνδεση με σύγχρονα φαινόμενα, όπως οι γάμοι χωρίς συναίνεση, η εμπορία ανθρώπων και η κακοποίηση.
- Επιστροφή στη φύση – αποστροφή προς ένα κόσμο που πληγώνει
- Αποξένωση από τους ανθρώπους και τις ουσιαστικές σχέσεις – Αποξένωση και την φύση μας (αυθεντικό εαυτό)
- Τελικό προϊόν
5.1 Δραστηριότητες Δημιουργικής γραφής
α) Εναλλακτικό τέλος στο ποίημα του Νίκου Γκάτσου:
Σκεφτήκαμε πώς θα μπορούσαν να αλλάξουν οι εφιάλτες της Περσεφόνης και η μοίρα της
β) Δημιουργία ποιήματος:
Φτιάξαμε ποιήματα για θέματα όπως αποξένωση, φόβος, ελπίδα
5.2 Δημιουργία φανταστικού διαλόγου Ελένης-Περσεφόνης
Για τη δημιουργία του φανταστικού διαλόγου συνδιαμορφώσαμε με την καθοδήγηση της υπεύθυνης εκπαιδευτικού και προβληματιστήκαμε πάνω στα εξής κριτικά ερωτήματα:
Πώς αντιλήψεις για το ρόλο της γυναίκας αναπαράγονται ή ανατρέπονται μέσα από τους μύθους;
Ποιος είναι τελικά ο εφιάλτης της Περσεφόνης;
Υπάρχουν ακόμη «Ελένες» και «Περσεφόνες» στην κοινωνία μας; Πώς είναι να ζει μία γυναίκα στη σκιά μιας εικόνας που την καθορίζει χωρίς να έχει λόγο;
Κατά πόσο οι γυναίκες αισθάνονται πως η ταυτότητά τους καθορίζονται από ρόλους που τους έχουν επιβληθεί από άλλους;
Σε ποιο βαθμό οι αποφάσεις που καθορίζουν τη ζωή μας είναι προσωπικές μας επιλογές; Γιατί είναι σημαντικό αυτό το θέμα;
Οι γυναίκες σήμερα είναι πιο ελεύθερες ή ακόμα υποφέρουν από τις ίδιες ‘αρπαγές’ με άλλους τρόπους;
Ποιες δυνατότητες προκύπτουν μέσα από τη συνεργασία και τη συλλογική διεκδίκηση των δικαιωμάτων των γυναικών;
Δείγματα των δημιουργιών μας μπορείτε να δείτε σκανάροντας το QR Code που ακολουθεί
